Nytt om Dødehavsrullane 2016

26/07/2016

Hole 4, Qumran

Dødehavsrullane er ikkje ferdig utforska. Dei berømte pergamenta med gamle tekstar blei funne for snart 70 år sidan i holer i ørkenen ved Dødehavet, i og rundt Qumran. Men dei er “fortsatt en tekstsamling som utfordrer gammeltestamentlere, nytestamentlere, arkeologer og historikere” (sitat Torleif Elgvin).

Bildet av hole 4, der mange av tekstane blei funne, tok eg i Qumran for nokre år sidan.

Dødehavsrullane inneheld mange ulike typar tekstar: for det første bibeltekstar (GT), for det andre forskjellige tekstar som er utforma av fellesskapet som heldt til i Qumran (“Samfunnet”, truleg essearar) og for det tredje ulike jødiske tekstar som blei lesne i dette fellesskapet. Samfunnet heldt til i Qumran i første hundreår f. Kr. og første hundreår e. Kr. fram til romarane øydela staden i år 68. Dei var altså der på Jesu tid.

Torleif Elgvin er ein av forskarane som arbeider med desse tekstane. Han har dei siste åra leia eit forskringsprosjekt der ein har undersøkt tekstar og gjenstandar frå Qumran med ny teknologi. Arbeidet er nå presentert på norsk i artikkelen Nye perspektiver på dødehavstekster i Teologisk Tidsskrift 2/2016 og meir grundig i boka Gleanings from the Caves som kjem ut seinare i år.

Eg hadde med meg tidsskriftartikkelen til fjells nå i sommar. Eg kunne ta meg eg god tid; lesinga blei bare forstyrra av eit par koppar kaffi og den flotte utsikta mot Taumevassnuten. Og eg blei ikkje skuffa. Sjølv om eg ikkje har greie på dei avanserte metodane til forskingsteamet, syns eg det var interessant å lesa om arbeidet deira og ikkje minst om koss forskarane tolka dei funna dei har gjort.

Eg la spesielt merke til at pergamentanalysen skal støtta opp om ein teori som seier at essearane var ei ressursrik og talrik gruppering som gjorde seg gjeldande i byar og landsbyar i Judea, altså ikkje ei perifer gruppe som var avgrensa til ørkenen ved Dødehavet. Vidare at analysen av eit linklede som skal ha vore brukt til å pakka inn Tempelrullen, kan tyda på at rullen er plassert i hola (hole 11, tre km nord for Qumran) etter år 70. Men det er også mange andre interessante funn og teoriar som blir presenterte.

Teologisk Tidsskrift har ein introduksjon til Elgvins artikkel, skriven av Hallgeir Elstad og Reidar Hvalvik: Nytt lys over gamle tekster.

Det er elles ganske spesielt at objekta som forskingsprosjektet har arbeidd med, høyrer til i ei norsk samling; Schøyen-samlinga, som skal vera den største private skriftsamlinga i verda!


Sommardagar på Taumevatn

25/07/2016

IMG_3324Eg har nyleg kome heim frå ei herleg veke til fjells. Inger og eg har vore hyttevertar på Taumevatn. Me har hatt nokre gode dagar i Sirdalsheiane.

Les om Taumevatn på Ut.no.

Det er alltid kjekt når det kjem folk til hytta. Ekstra kjekt var det at eitt av barnebarna med foreldre tok turen opp til mormor og morfar på Taumevatn. Det var framleis tidleg i sesongen og ikkje så mange som var ute på tur. Den natta me var flest på hytta, var me 19 som overnatta. Eit par netter var det faktisk ikkje andre enn oss to.

Stavanger Turistforening har 45 hytter og nær 2000 km med løyper som skal vedlikehaldast. Mykje skjer på dugnad. Det viktigaste prosjektet på Taumevatn dette året, var å mala hytta. Inger, som liker slike ting veldig godt, fekk gitt delar av hytta eit nytt lag med rødmaling. Eg var handlangar. Elles har det også vore god tid til lesing og dagsturar, og for Ingers del, strikking.

Me har éin gong før vore hyttevertar på Taumevatn, i 2006. Eg tar med noko av det eg då skreiv på bloggen:

Dugnadsoppgåva som hyttevakt går først og fremst ut på å vera foreninga si “forlenga arm”. Hytta på Taumevatn er sjølvbetjent, dvs at folk sjølv har ansvar for å laga maten sin, vaska opp og halda hytta rein. Men når det er mykje folk i fjellet, og det også er mogleg å reservera rom og liggja i ro på hytta i fleire dagar, kan det vera greitt at nokon har ansvar for at drifta fungerer.

Dei som kjem til ei slik hytte, kjem som oftast i grupper på 2-5 personar. Det kan vera eit par eller ein familie med barn og ungdomar, eller det kan vera to eller fleire venner som går i fjellet saman. Men det er også ein del som går aleine på tur. På ei turistforeningshytte er det rom for alle. Ingen blir avvist. Men ein må læra seg å ta omsyn til kvarandre når ein bur så tett innpå nye folk kvar dag. Dette gjer at det har utvikla seg ein eigen “kultur” for livet på hyttene. Dei som er nye i fjellet, lærar seg dette fort. Det er utruleg kor flott det fungerer til vanleg. (…)

Sjølv om eg har vore i desse heiane fleire gonger før, må eg seia at det gjorde noko med meg å vera i ro på hytta ved Taumevatn over fleire dagar. Eg fekk stor sans for kvalitetane både ved hytta og ved området der den ligg. (les meir)


I Jesu fotspor, mai 2017

06/07/2016

Galilea 2012 301

Vil du vera med på pilegrimsvandring i Jesu fotspor i Galilea og i Jerusalem? Inger og eg skal vera reiseleiarar på ein tur 20.-27. mai 2017.

Du finn turprogram, reisefakta, pris og informasjon om påmelding her:

I Jesu fotspor. Pilegrimsvandring i Galilea og Jerusalem.

Her er innleiinga frå turbrosjyren:

Dette blir ein tur prega av friluftsliv og bibelhistorie. Me vil bokstavleg talt vandra i Jesu fotspor i Galilea og i Jerusalem. Samtidig vil turen gje oss innblikk i både jødisk og arabisk kultur og historie.

Pilegrimsvandringa i Galilea går frå Nasaret til Magdala ved Gennesaretsjøen. Fotturen følgjer den merka ruta Jesus trail som er inspirert av at Jesus gjekk mykje i dette området (sjå f.eks Matt 4,12-13 og Joh 2,11-12). Undervegs er me innom flotte kulturhistoriske stadar og går over høgder med fantastisk utsikt. Me bur i ulike kulturelle samanhengar, både hos jødar og arabarar. Overnattingane blir dels på gjestehus, dels på hotell.

Dette er ein tur der me brukar beina meir enn bussen. Deltakarane må derfor vera i normalt god form og ha interesse for å gå til fots, både i Jerusalem og i naturen i Galilea. Dagsetappane blir opp mot 20 km lange. Me får transport av bagasjen frå overnattingsstad til overnattingsstad under fotturen. Me kan rekna med varmt ver, og må passa på å bera med oss nok vatn for kvar dag.

Her kan du lesa det eg tidlegare har skrive om Jesus trail.

Det neste bildet viser den flotte utsikta frå Oljeberget mot bymuren og tempelplassen, med Vest-Jerusalem i bakgrunnen.

IMG_8802


Religionsboka er unik!

20/06/2016
Religionsboka, DMT 1941. Foto: Arne Berge 2016

Religionsboka, DMT 1941. Foto: Arne Berge 2016

Den er unik! Det seier forstandar Ervin Kohn om den norsk-jødiske religionsboka som eg kom over og som nå er gitt til Det Mosaiske Trossamfund.

Dagen har i dag ein stor reportasje om saka: Prest fant unik jødisk bok. Et tilfeldig funn i et antikvariat i Rogaland førte til et spennende møte i Oslo hvor en liten, jødisk bok nå skaper glede og nysgjerrighet.

RELIGIONSBOKA

tilhører Det Mosaiske Trossamfund i Oslo og lånes til elevene av religionsskolen.
Elevene og deres foresatte plikter å passe på at boka ikke smusses til eller behandles skjødesløst.
Når barna slutter religionsskolen leveres boka tilbake til menigheten.

Skolenemnda

Religionsboka er lånt:
til ……………………………..
Oslo, den 25. april 1941

Boka inneheld dette korte forordet og 76 sider lærestoff. Ingen forfattar er nemnt. Bak i boka er det nokre sider med hebraisk tekst frå den jødiske bøneboka.

Det er spesielt éi side ved innhaldet som eg syns er gripande. Midt i alt lærestoffet om bakgrunnen for dei ulike jødiske høgtidene og tradisjonane, skin det gjennom kor stolt forfattaren er over trua si. Dette gjer ikkje minst sterkt inntrykk når eg tenkjer på at teksten er skriven i 1941, ei svært vanskeleg tid for det jødiske folket i Europa.

Eg tar med eit par avsnitt som illustrerer dette:

Historien om Chanukkafesten lærer oss: Ingen seier med vold og makt, men bare med Herrens ånd. Den maner oss: Vær som makkabéerne, offerglad og tru mot folket ditt og mot Gud. Lit på Gud, så skal din rettferdige sak få seier. Gjør som makkabéerne, og kom vel i hug: de var villige til å leve som riddersmenn eller dø. – Det er godt for den jødiske ungdommen at den kan si: ”Se folket mitt har avlet like modige menn som grekerne og romerne.” Men enda bedre er det at vi vet hva de stridde for: Guds-tru, sannhet, godhet og mannsferd. (side 50)

Hva sabbaten betyr. Vårt folk fikk av Gud, allverdens skaper og styrer, i oppdrag å bli en læremester og et eksempel for alle mennesker. Dette oppdraget har satt Israel i stand til å gi værden så mang en lære. Den dyreste gaven våre medmennesker har fått gjennom Israels eksempel, er kviledagen, sabbaten. De har ikke lenger samme kviledagen som vi, og de holder sin kviledag på en annen måte; men sjølve tanken: at det arbeidene mennesket må få kvile – ikke bare være arbeidstrell -, har jødene båret ut i verden. Blant jødene har sabbaten også den aller største vekt. En kan med rette si at den veier opp alle andre bud. Den er midtpunktet i læren, hjertet i religionen. Det jødiske mennesket, som kviler på sabbaten, er et åndsmenneske den dagen. (side 61-62)

Det å lesa i denne boka, skaper også mange spørsmål i meg. Kven kan ha skrive teksten? Var den nyskriven i 1941? Var teksten omsett frå eit anna språk?

Innhaldet i boka er svært interessant. Men kva med språket? I og med at boka er produsert slik den er, inneheld den naturleg nok nokre skrivefeil og språklege inkonsekvensar. Eg vil likevel seia at den er skriven på godt norsk og at forfattaren har hatt ei god formidlingsevne. Det mest påfallande er at boka faktisk er skriven på samnorsk. Me kan kanskje seia at boka språkleg sett var politisk korrekt i 1941, i og med at rettskrivings-reforma frå 1938 var prega av eit radikalt bokmål. I religionsboka lyder det niande bodet (etter jødisk teljemåte) ”Du skal ikke ljuge”.

Det blei eit interessant møte i Oslo. Dei jødiske leiarane eg møtte i synagogen, kan tolka boka mykje betre enn meg. Og det er heilt sikkert historikarar ved Jødisk Museum som kan arbeida vidare med spørsmåla som boka reiser. For meg blei dette først og fremst ei god oppleving i møte med jødiske nordmenn og ein inspirasjon til å læra meir om deira historie, kultur og trusopplæring.


Norsk-jødisk religionsbok frå 1941

18/06/2016
Religionsboka, DMT 1941. Foto: Arne Berge 2016

Religionsboka, DMT 1941. Foto: Arne Berge 2016

Eg har kome over ein skatt; ei norsk-jødisk religionsbok frå 1941. Eg fekk tak i boka i eit antikvariat. Den såg ikkje særleg verdifull ut ved første augekast. Men då eg bladde i den, blei eg veldig fascinert. Og då eg seinare fann ut at verken Jødisk Museum i Oslo eller Det Mosaiske Trossamfund (DMT) kjende til boka, blei skatten verkeleg verdifull for meg. Boka er truleg eit unikt dokument frå den jødiske historia i Norge.

Religionsboka er skriven med skrivemaskin. Kvart enkelt maskinskrive ark er klipt ut og limt inn i ei kladdebok. Eg reknar med at DMT då den blei skriven, må ha hatt fleire eksemplar av læreboka. Men det kan faktisk virka som om dette eksemplaret er det einaste som er blitt bevart.

Eg håper at kompetente personar vil arbeida med dei mange spørsmåla som funnet av boka reiser. Eigentleg er den vel eit forskingsprosjekt verdig. Eg har i alle høve kome fram til at det ikkje var rett at den skulle bli ståande i ei ”tilfeldig” bokhylle på Bryne. Tidlegare denne veka var eg derfor i Oslo og gav den 75 år gamle boka tilbake til DMT.

Eg kjem tilbake med meir stoff om boka, – og om det interessante møtet med leiinga i DMT. (Oppdatering: Religionsboka er unik!).

Bildet under viser overrekkinga av boka til forstandar Ervin Kohn i DMT. Les også Dagens reportasje om funnet av boka: Prest fant unik jødisk bok. Et tilfeldig funn i et antikvariat i Rogaland førte til et spennende møte i Oslo hvor en liten, jødisk bok nå skaper glede og nysgjerrighet.

Berge Arne & Kohn Ervin 2016-0615 DSC_5109

Foto: Stein Gudvangen, Dagen


Eitt av mange vakre kapell

16/06/2016

IMG_2978.jpg

Kapellet Sainte Germaine de Baradieu er eitt av dei mange flotte kapella me var innom på pilegrimsvandringa i Frankrike. Kapellet ligg ca 10 km før Condom. Sjå oversikt over turen her.

Dette kapellet ligg inne i ein skuggefull hage. Det er ein god pauseplass, anten ein er ute etter sol eller skugge. Me hadde fint ver denne dagen, men det var ikkje varmare enn at me syns det var godt å sitja i sola i grasbakken utanfor hagemuren.

Kapellet er visstnok frå 12.-13. hundreår og det er bygd over restar av eit tidlegare kloster som blei øydelagt av normannarane. Det er fint restaurert med mange vakre detaljar både innandørs og utandørs.

IMG_2975.jpg

IMG_2980.jpg

Saman med eit oppslag med ein historisk tekst knytt til staden (dessverre bare på fransk), fann eg denne skissa over kapellet med hage og kyrkjegard.

IMG_2977.jpg

IMG_2979.jpgMe har lært oss at det normalt er vatn å finna på ein kyrkjegard, og her var det som vanleg (heldigvis) merka med Eau Potable – drikkbart vatn.

IMG_2984.jpg

Eg tar med enda eit par av bilda våre frå denne staden. Utanfor hagemuren var det flott med fargerike blomar. Og då me la ut på vandringa vidare, stod eit kors i vegkanten og forkynte lågmælt om Han som er kyrkja sin herre.

IMG_2985.jpg

IMG_2986.jpg


Restaureringa av Jesu grav har begynt

07/06/2016

Eg har tidlegare skrive om den planlagte restaureringa av The Edicule, det vil seia den litle bygningen (eit kapell) som står inne i Gravkyrkja der Jesu grav truleg låg. Nå har det viktige og interessante arbeidet begynt.

Den britiske nettavisa The Jewish News Online skriv i dag:

Historic renovation begins at Jesus’ Jerusalem tomb
The project focuses on repairing, reinforcing and preserving the Edicule – the ancient chamber in the Church of the Holy Sepulchre.

A team of experts has begun a historic renovation at the spot in Jerusalem where Christians believe Jesus was buried, overcoming longstanding religious rivalries to carry out the first repairs at the site in more than 200 years.

The project, which began on Monday, will focus on repairing, reinforcing and preserving the Edicule – the ancient chamber housing Jesus’ tomb in the Church of the Holy Sepulchre.

It is the first such work at the tomb since 1810, when the shrine was restored and given its current shape following a fire.

(…)

Antonia Moropoulou, the scientific co-ordinator of the project, said the tomb is stable but is warped and needs urgent attention after years of exposure to environmental factors such as water, humidity and candle smoke.

“The marble and stone slabs have developed, due to the stresses, some deformations,” said Ms Moropoulou, an architect at the National Technical University of Athens, which is supervising the renovation. In addition, the structure needs to be protected from the risk of earthquake damage.

She said that even an iron cage around the Edicule built by English authorities in 1947 cannot bear the stress. “So another solution is needed,” she said.

The project will bolster the structure by, among other things, replacing the mortars and strengthening the columns. It is expected to take eight to 12 months, experts and church clerics said. During that time, pilgrims will be able to continue visiting the site, they said.

Some of the work is expected to take place early in the morning or late at night, when the church is closed. This quiet atmosphere will make it easier for experts to concentrate on the delicate task and help avoid disruptions for the thousands of pilgrims and tourists who visit each day.

(Les meir)

(via PaleoJudaica)


Følg

Få alle nye innlegg levert til Innboksen din.

Join 421 other followers

%d bloggarar likar dette: