Radioinnslaget om Fødselskyrkja er nominert til Prix Radio 2022

Forrige vinter var eg med i fleire radioprogram med programleiar Gry Anette Tørring i Radio pTro. Me hadde samtalar om bibelske stadar knytt til Jesu liv. Nå er innslaget om Fødselskyrkja i Betlehem nominert i kategorien «Årets innslag» til Prix Radio 2022.

Dei fire andre nominerte innslaga i denne kategorien kjem frå NRK P1, NRK Oslo og Viken, P4 og P5 Hits. Eg syns naturleg nok dette er stas, – og ganske overraskande!

Fredag 21. oktober kåres vinnerne av Norges offisielle lydpriser og etter et omfattende juryarbeid er nå finalistene til årets Prix Radio klare.

–  Veldig høyt nivå i årets konkurranse, så her er det bare å gratulere med nominasjoner til dyktige folk, sier Morten Scott Janssen, leder i hovedjuryen.

Prix Radio er norsk radio- og podkastbransjes Oscar-utdeling. Det deles i år ut priser i 23 ulike kategorier. I de aller fleste kategoriene er det fem bidrag som konkurrerer mot hverandre. 

Finalebidragene skal nå vurderes av ulike deljuryer, bestående av representanter fra NRK, Norsk Lokalradioforbund, P4-gruppen og Bauer Media. Hvem som vinner offentliggjøres under Prix Radio-showet fredag 21. oktober.

radiodager.no

Her er oversikt over alle nominasjonane.

Du kan høyra innslaget frå Fødselskyrkja i dette programmet:

Heile serien ligg tilgjengeleg som podkast her.

Inntrykk frå Pasjonsspelet i Oberammergau 2022

I sommar var eg i Oberammergau i dei tyske alpane og fekk sett det berømte pasjonsspelet. Det var ei stor oppleving på mange plan. Eit pasjonsspel er eit skodespel som framstiller Jesu lidingshistorie. 

Denne veka har Pasjonsspelet lagt ut ein fin presentasjonsfilm om byen og spelet. Eg nyttar høvet til å dela og anbefala filmen, som varer ca 20 minutt, og skriva litt om inntrykka eg sjølv sit igjen med etter besøket i Oberammergau i sommar.

Pasjonsspelet er svært lokalt basert i Oberammergau, ein liten by med ca 5400 innbyggarar. Ca 1800 av desse er engasjert som deltakarar i prosjektet. For å få vera med må deltakarane vera født og oppvaksne i byen eller ha budd der i minimum 20 år. Eg syns det er fascinerande og spesielt at folket i denne byen er så sterkt opptatt av å framstilla Jesu lidingshistorie. 

Dette pasjonsspelet har utvikla seg over nesten 400 år til å bli eit stort prosjekt som engasjerer «heile byen». Dei fleste skodespelarane er unge vaksne, så vidt eg forstår i alderen 20-35 år. Men det er både barn og tenåringar med, – og godt vaksne og eldre menneske. Eldste deltakar i år er 96 år. Hennar «rolle» er å koma dei dagane ho maktar det, – og vera ein del av folkemassene i dei store scenene!

Det blir sagt at pasjonsspelet er ein stor sosial happening som skapar eit sterkt samhald og godt vennskap på tvers av generasjonane i byen. Og det er tydeleg at det betyr mykje for folk å få vera med. Det blei fortald om folk som tok permisjon frå jobben og om studentar som tok pause i studiet for å kunna koma heim til Oberammergau og delta. 

Musikalsk er det også ei flott oppleving med stort kor og orkester. Det dreier seg om eit oratorium med klassisk musikk. Komponisten heiter Rochus Dedler, født i Oberammergau i 1779, og dagens musikalske leiar Markus Zwink har bearbeidd og lagt til nye element.

For meg er det likevel først og fremst innhaldet som gjer pasjonsspelet så interessant; det er mangfaldig og set i gang refleksjon og undring omkring den bibelske historia. «Kven seier folk at Menneskesonen er?» spurte Jesus disiplane (Matt 16,13). Det spørsmålet blir verkeleg levande i møtet mellom skodespelarar og publikum i Oberammergau.

Pasjonsspelet blir framført kvart tiande år. I løpet av sesongen kjem det nærare 500.000 tilskodarar til byen. Det er framføringar fem dagar i veka frå mai til oktober. Inger og eg var reiseleiarar for ei av dei mange norske gruppene som denne sommaren har lagt turen til Oberammergau.

Sjølve pasjonsspelet varar i fem timar. I tillegg er det ein pause på tre timar, der alle tilskodarane får servert middag i Oberammergau eller i ein av småbyane i området rundt. Det er ein omfattande logistikk knytt til arrangementet!

Kven er alle desse som kjem til Oberammergau? Ca halvparten kjem frå Tyskland, den andre halvparten kjem frå «heile verda». Regissøren Christian Stückl svarar slik på spørsmålet om ein må vera «religiøs» for å få noko ut av pasjonsspelet:

Religious – what does that actually mean? You certainly don´t have to belong to a church, no. As a spectator you don´t really have to bring anything, you can just turn up. But as a director, if I didn´t have the belief and conviction that there is a certain power behind this story, behind this Jesus, I wouldn´t be able to tell the story. I wouldn´t need to tell it. 

Passion Play. Oberammergau 2022. Published by the Municipality of Oberammergau. Theater der Zeit. Side 146.

Seinare i haust skal eg ha ein temakveld om pasjonsspelet i Hinna kirke. Då vil eg gå meir inn på innhaldet, både det som særpregar framstillinga av evangelieforteljinga og dei interessante linjene som blir trukke tilbake til Det gamle testamentet. Truleg kan det også bli nokre notat her på bloggen om dette. Det vil i så fall bli etter denne temakvelden, som skal vera onsdag 21. september. I denne omgangen anbefaler eg filmen øvst dette bloggnotatet.

Oppdatert 30.08.2022

Filmen om Cheiderboka er nå tilgjengeleg for alle

Regissør Nina F. Grünfeld har laga ein kort dokumentarfilm om den norsk-jødiske religionsboka frå krigen, ei bok som eg kom over på eit antikvariat og gav vidare til den jødiske forsamlinga i Oslo. Filmen hadde premiere i 2021 og har etter dette blitt vist på ulike filmfestivalar (her). Nå er den tilgjengeleg på filmbib.no.

Slik blir filmen omtalt av filmskaparen Nina:

«Cheiderboken» på Filmbib.no

Den animerte kortfilmen «Cheiderboken» ligger ute på Filmbib.no. Filmen er laget sammen med Animaskin og passer for alle:

Når åtte år gamle Lily ankommer til sin ukentlige cheider-undervisning, der hun lærer om jødisk religion og tradisjoner, møter hun den mystiske presten Arne. Han har funnet noe helt spesielt som han vil overlevere, men som en utenforstående er det er ikke lett å komme inn i det jødiske samfunnet. Snart blir både Lily og Arne fanget av sikkerhetstiltakene.

Filmen er en kort, animert dokumentarfilm om en cheiderbok som ble laget for hånd i 1941 og som forsvant under andre verdenskrig, men som ble funnet igjen av en prest i 2015 som returnerte den til det jødiske samfunnet.

Med: Johannes Joner, Rosalind Bergman Hoff, Hauk Heyerdahl, Peter Hidas, Lily Ellis, Arne Berge og Ervin Kohn.  

https://filmbib.no/perma/e758ac2d020ac11dfa1a5c0b8dd06bb8

grunderfilm.no

Eg skreiv to bloggnotat om Cheiderboka i 2016, utan at eg den gong kjende dette ordet. I desse notata er det bilde og sitat frå boka:

Oppdatert 29.09.2022

Ti år på Jesus Trail

Arbelfjellet. Utsikt over Gennesaretsjøen

Det er nå i august 2022 ti år sidan første gong Inger og eg gjekk turløypa Jesus Trail. Sidan har det blitt mange vandringar i Galilea.

Jesus Trail er ein 65 km lang vandring frå Nasaret til Kapernaum. Den går i eit landskap der Jesus sjølv gjekk. Dersom du går heile turen, vil du normalt bruka 4-5 dagar. Det er også mogleg å gå delar av løypa. Det er dessutan lurt å setja av tid til å utforska Nasaret før turen og å vera (minst) ein dag ved Gennesaretsjøen etter turen. Bildet frå Arbelfjellet er frå ein av turane på Jesus Trail.

Det er ei spesiell oppleving å oppleva eit land og kulturen der til fots. Me ser andre ting enn når me er i bil eller buss. Me kjenner lukter, treff menneske, ser blomar og tre på nært hald. Stien er merka og går i naturen og delvis i bebygde område. Me er innom forskjellige landsbyar, heilagdomar og arkeologiske utgravingar. Det er mykje interessant å sjå.

Eg las første gong om Jesus Trail på nettet i 2008. Inger og eg hadde då vore mange gonger i Israel, men aldri på fottur. Så dette skapte interesse!

Sommaren 2012 var første gong me fekk høve til å ta turen, og det blei altså tur i august. Ikkje optimalt, og eg ville aldri gjort det igjen på denne tida av året. Me gjennomførte så vidt i veldig varmt ver. Nettsida til Jesus Trail seier at ein på grunn av varmen ikkje bør gå turen i perioden juni – september!

Første gong gjekk Inger og eg åleine. Sidan har me gått denne turen som reiseleiarar for norske turgrupper. Me har også gått delar av turen på nytt åleine, når me har vore på ferie i Israel. Eg vil anbefala å vera med på gruppetur eller bruka ein lokalkjent operatør på slike turar. Ein treng ikkje nødvendigvis guide på vandringa, men det er lurt å få hjelp av lokale folk med gode råd og bestilling av overnatting, transport av bagasje med meir.

Her er eit par bilde frå gruppeturar i totalt ulike terreng som me møter på Jesus Trail.

Under Arbelklippene. Foto: Arne Berge 2019
Frå Nakhal Arbel. Foto: Arne Berge 2017

Når Inger og eg har med oss ei gruppe på vandringa, har eg ansvar for forkynning og undervisning. Eg syns det er flott å få formidla bibelkunnskap som er «jordfesta» i den bibelske geografien og historia. Det neste bildet er tatt i ein slik formidlingssituasjon, på Hattins Horn. Her er det god utsikt over store delar av Galilea. På bildet skimtar me Gennesaretsjøen langt nede i bakgrunnen.

Frå Hattins horn. Foto: Inger Bakke Berge 2019

Vil du finna ut meir om Jesus Trail? Du kan sjå fleire bilde og lesa det eg har skrive gjennom ti år her på bloggen i kategorien Jesus Trail. Noko av det første eg skreiv i denne kategorien, var eit relativt fyldig referat frå turen i 2012, sjå her.

Vidare er det mykje viktig og interessant informasjon å lesa på Jesus Trail si offisielle nettside.

Synagogen Etz Hayyim i Chania

Synagogen Etz Hayyim i Chania. Foto: Arne Berge 2022

Synagogen ligg i ei stille sidegate i det som ein gong var det jødiske kvarteret i Chania. Eg besøkte staden i 2019, og har nå i 2022 på ny vore på ferie på Kreta. Det var flott å koma tilbake til den gamle og restaurerte synagogen og bruka meir tid på staden.

Her er mykje å sjå. Det sentrale rommet er forsamlingssalen med skapet med tora-rullar mot aust og leseplattforma mot vest. Elles er det eit rom med mikveh (reinsingsbad), eit gardsrom mot sør med gravene til tre rabbiar frå 1800-talet, – og eit fint gardsrom mot nord, som i dag er inngangsparti. Her er det også kontor og ein enkel bokhandel.

Forsamlingssalen i Etz Hayyim, Chania. Foto: Arne Berge 2022
Det nordre gardsrommet i Etz Hayyim, Chania. Foto: Arne Berge 2022

Namnet Etz Hayyim er hebraisk og betyr livsens tre. Synagogen har altså fått namn etter det sentrale treet i Edens hage (1. Mos 2,8-9).

Synagogen har ei lang og spennande historie. Bygningen var først bygd som kyrkje på 1400-talet i den venetianske perioden av Kreta si historie. På 1500-talet blei kyrkja øydelagt i krig og på 1600-talet blei den overtatt av det jødiske samfunnet og ombygd til synagoge. Dette utsnittet av eit kart over byen viser kvar me finn det jødiske kvarteret og synagogen.

Skjermbilde frå filmen Etz Hayyim Synagogue Virtual Tour (sjå filmen lenger nede i notatet)

Etz Hayyim var ein levande synagoge i nesten 300 år, fram til den nazistiske okkupasjonen av øya i 1941-44. Jødane på Kreta blei arrestert 21. mai 1944. Guideboka mi fortel at heile det jødiske samfunnet, bortsett frå éin person, blei sendt til Auschwitz med ein båt som sank undervegs. Alle omkom i forliset.

Synagogen stod til forfalls etter krigen, og var i nokre år visstnok også overtatt av husokkupantar. Etter kvart var bygningen meir eller mindre øydelagt. Men historikaren Nicholas Stavroulakis (1932-2017) tok initiativ til å rekonstruera synagogen. Han budde i fleire år i Chania og hadde tidlegare vore direktør for det jødiske museet i Athen.

Etz Hayyim blei fint restaurert på 1990-talet. Nå er den ein aktiv synagoge med eit lite fellesskap av jødar og ikkje-jødar som markerer sabbaten og dei jødiske høgtidene. Samtidig er synagogen eit kultursenter som tar vare på jødisk kulturhistorie. Men det jødiske samfunnet er dessverre heller ikkje her trygt. I 2010 var det påsett brann i synagogen, og mykje blei øydelagt. Bygningen blei etter dette restaurert på ny, finansiert av internasjonale støttespelarar.

Her er ein film frå staden:

Eg sa at det var ein enkel bokhandel i synagogen. Eg kjøpte boka The Jews of Greece. An Essay av Nicholas Stavroulakis, mannen som tok initiativet til restaureringa av Etz Hayyim. Kreta har ei interessant historie og ein mangfaldig kultur. Den jødiske historia på øya er ein viktig del av dette.

Om Gravkyrkja og Gravhagen på pTro. Podkast

Koss er det i dag å koma til den staden der Jesus blei korsfesta og gravlagt? Er folk einige i kvar det skjedde? I denne episoden i serien om bibelske stadar knytt til Jesu liv, der eg fortel om den historiske (og underlege) Gravkyrkja, og om den alternative staden Gravhagen.

Dette er siste episode i serien. Du finn heile serien om bibelske stadar her.

Om Getsemane og Via Dolorosa på pTro. Podkast

Koss er det å koma til Getsemane i dag? Kan me finna spor av bibelforteljinga om Jesu bønnekamp og arrestasjonen? Og kva er eigentleg Via Dolorosa? Koss er det å gå den vegen i dag? Her er ein ny episode i serien om bibelske stadar knytt til Jesu liv, der eg fortel om desse stadane. 

Du finn heile serien om bibelske stadar her.

Ritmeyer om Kapernaum

Den moderne kyrkja som er bygd over Peters hus, Kapernaum. Foto: Arne Berge

Kapernaum er ein viktig og svært interessant bibelsk stad. Jesus flytta hit frå Nasaret og gjorde Kapernaum til base for verksemda si. Her er det også gjort svært spesielle arkeologiske funn frå utviklinga av det som blir kalla Peters hus frå bustadhus til kyrkje i dei første hundreåra etter Jesu tid.

Utviklinga av denne kyrkja er spesiell. Her er det ein kontinuitet mellom det som fortel om Jesu liv og det me kan sjå av dei første Jesus-truande sin samlingsplass. Ein slik kontinuitet finst det ikkje make til andre stadar.

Nå har det kome nokre nye og instruktive artiklar om Kapernaum på nettsida Ritmeyer Archaeological Design. Det typiske for denne sida er flotte og oversiktlege teikningar. Eg anbefaler gjerne desse artiklane:

  • Capernaum, om byen som Jesus valde som sin bustad
  • Capernaum´s House Church, om utviklinga av Peters hus frå bustadhus til huskyrkje i tida frå det første til det fjerde hundreåret.
  • Capernaum´s octogonal church, om den vidare utviklinga av Peters hus frå huskyrkje til åttekanta minnekyrkje på 400-talet. Her skriv også Ritmeyer om koss Kapernaum blei funnen i moderne tid, og om utviklinga av staden fram til vår tid. Han kommenterer også den moderne UFO-liknande kyrkja som i dag står over Peters hus.

Om tempelplassen i Jerusalem på pTro. Podkast

Koss kan det ha seg at tempelplassen i Jerusalem blir rekna som ein heilag stad både i jødedomen, kristendomen og i islam? Kva er det å sjå på staden i dag? Og koss er det å koma opp på tempelplassen på ein vanleg dag? Her er ein ny episode i serien om bibelske stadar knytt til Jesu liv, der eg fortel om desse stadane. 

Du finn heile serien om bibelske stadar her.

Om Oljeberget og Klagemuren på pTro. Podkast

Kva slags stad er eigentleg Oljeberget, og i kva samanhengar er staden nemnt i Bibelen? Og koss er det å koma til Vestmuren, som også blir kalla Klagemuren. Her er ein ny episode i serien om bibelske stadar knytt til Jesu liv, der eg fortel om desse stadane.

Du finn heile serien om bibelske stadar her.

Arkeologisk nasjonalpark i Tiberias?

Restar etter teateret i Tiberias. Foto: Arne Berge 2015

Byen Tiberias ved Genesaretsjøen blei grunnlagt av Herodes Antipas ca år 20. Sjølv om byen i dag er ein turiststad, har den i liten grad utnytta dei historiske skattane etter den eldste delen av byen.

The Times of Israel skriv nå at det er eit arbeid i gang for å få oppretta ein ny nasjonalpark som kan verna og utvikla dei arkeologiske utgravingane i byen. Det har vore usemje om kven som skal ta ansvar, men nå ser det ut for at pandemien kanskje kan ha opna ei dør!

After years of neglect, ‘rare opportunity’ opens up for Tiberias archaeological gems

Volunteers have cleaned up stunning sites including Sanhedrin seat and huge Roman theater that were buried under trash; as authorities argue, experts plead to set up national park

It is an area of immense historical, archaeological and religious significance to all three monotheistic faiths, referred to by some as the “Caesarea of the Galilee”: where manuscripts of the Bible were written, where the 2,000-year-old Sanhedrin rabbinic council of sages is believed to have compiled the Jerusalem Talmud, where an ancient church, huge Roman theater and one of the world’s oldest mosques are situated, and where Roman leader Herod Antipas built his palace.

But for many years, these sites in ancient Tiberias in northern Israel have largely been lying neglected and in ruins, covered in weeds and garbage and subjected to theft and vandalism, prompting outcry among experts.

The Times of Israel 02.04.2022

Eg har overnatta fleire gonger i Tiberias, men berre éin gong (i 2015) vore innom dette området, som ligg vakkert til i bakkane opp frå sjøen, litt utanfor den moderne bykjernen. Slik byen framstår nå, er den først og fremst ein stad for å finna eit hotell. Så reiser ein heller ut av byen for å oppleva meir interessante stadar. Dette til tross for at byen sjølv har ei viktig og interessant historie!

Om Jordanelva på pTro. Podkast

Korfor er eigentleg Jordanelva så kjent? Det er jo ikkje nokon stor og imponerande elv! Og koss er det å koma til staden der Jesus blei døypt? Her er ein ny episode i serien om bibelske stadar knytt til Jesu liv. Eg fortel om Jordanelva og om Jesu dåpsplass.

Du finn heile serien om bibelske stadar her.

Johanneskyrkja i Ein Kerem

Johanneskyrkja i Ein Kerem. Foto: Arne Berge 2015

Elisabet og Sakarja var foreldra til Døyparen Johannes. Det var til deira heim «i fjellbygdene i Juda» den unge Maria reiste då ho hadde fått bodskapet om at ho skulle bli Jesu mor. Tradisjonen som plasserer dette i landsbyen Ein Kerem vest for Jerusalem, kan visstnok følgast tilbake til 500-talet.

Den store Johanneskyrkja i Ein Kerem er ei fransiskansk kyrkje frå 1600-talet. Tradisjonen seier at den er bygd over Døyparen Johannes sin fødestad. Det som er meir sikkert, er at den er bygd over tidlegare kyrkjer frå bysantinsk tid og korsfarartida. Til venstre for hovudaltaret i kyrkja er det ei grotte som markerer fødestaden. På golvet under altaret i grotta står det: Hic Praecursor Domini Natus Est. Omsett skulle det bli: Her er Herrens forløpar født.

Døyparen Johannes har i den kristne tradisjonen blitt sett på som «Herrens forløpar», han som skulle førebu Jesu kome og livsgjerning.

Markering av Døyparen Johannes sin fødestad i Ein Kerem. Foto: Arne Berge 2015

Det første kapitlet i Lukasevangeliet handlar om det som skjedde før Jesus blei født. I denne samanhengen er historia om Elisabet, Sakarja og guten deira viktig. Dei var eit gamalt par som var barnlause og som ved eit under fekk sonen Johannes. Elisabet og Maria var i slekt og dei blei begge gravide ved eit under. Maria budde hos den eldre slektningen sin i tre månadar i løpet av svangerskapet, og fekk hjelp og støtte hos henne. Barna deira, Johannes og Jesus, blei født med ei halvt års mellomrom.

I gardsrommet utanfor kyrkja er det keramikkfliser med Sakarjas lovsong (Luk 1,68-79) på mange ulike språk. Lovsongen var i følge evangelisten Lukas ein profeti frå faren Sakarja. Det var det første han sa etter Johannes sin fødsel. Teksten sluttar slik:

Og du, barn, skal kallast profet for Den høgste,
for du skal gå fram føre Herren og rydda hans vegar

og læra folket hans å kjenna frelsa når deira synder blir tilgjevne,

for vår Gud er rik på miskunn.

Slik skal lyset frå det høge
gjesta oss som ein soloppgang

og skina for dei som bur i mørker og dødens skugge,
og styra våre føter inn på fredens veg.

Luk 1,76-79
Gardsrommet utanfor Johanneskyrkja i Ein Kerem. Foto: Arne Berge 2015

Relaterte notat:

Om Kana på pTro. Podkast

I denne podkasten fortel eg om den fransiskanske Bryllaupskyrkja i Kana i Galilea, og litt om byen og gjestehuset eg har budd på når eg har vore i byen. Det dreier seg om den arabiske byen Kfar Kanna nokre kilometer nordaust for Nasaret. Tradisjonen seier at det var her Jesu vinunder skjedde.

Dei fleste gongene eg har vore i Kana, er det som overnattingsstad etter første dagsetappe på pilegrimsvandring på Jesus Trail. Eg har samla det eg har skrive om slike turar under kategorien Jesus Trail.

Du finn heile serien om bibelske stadar her på Radio pTro.

Arkeologiske undersøkingar av golvet i Gravkyrkja

Gravkyrkja i Jerusalem. Foto: Arne Berge 2018

Gravkyrkja i Gamlebyen i Jerusalem er truleg bygd over Golgata og Jesu grav. Nå skal det for første gong gjerast systematiske arkeologiske undersøkingar av golvet i kyrkja. Dette er ei oppfølging av undersøkingane under The Edicule, kapellet over Jesu grav inne i kyrkja, i 2016-2017.

Dette er sjølvsagt eit viktig pilegrimsmål for svært mange menneske. Samtidig er det ein stad med svært samansett og brokete historie. Det er mange kyrkjesamfunn som har ansvar for staden saman, og det er ein streng avtale om Status Quo mellom dei, det vil stort sett seia at alt skal vera som det «alltid» har vore. Nå har tydelegvis dei tre viktigaste av desse kyrkjesamfunna, den gresk-ortodokse kyrkja, den katolske kyrkja og den armenske kyrkja likevel greidd å samarbeida om desse arkeologiske undersøkingane.

Arbeidet skal gjerast i ulike etappar, slik at ein ikkje stenger for den omfattande folkestraumen som kjem til staden.

Jerusalem Post skriv denne veka om saka. Her er eit utdrag:

Holy Sepulchre Church pavement restoration allows first-time excavation

Most of any remains found are likely to be then covered up in order to keep in accordance with the Status Quo.

An archaeological study of the floor under the Church of the Holy Sepulchre will be possible for the first time, after a two-year undertaking to repair and restore its pavement stones got underway in an inaugural ceremony on Monday.

(…) “We don’t know what is beneath the floor,” said Prof. Giorgio Piras, director of the Department of Ancient Sciences at the Sapienza University of Rome, which will be responsible for the archaeological excavations of the entire floor area during the restoration of the pavement. “It has never been systematically excavated, so we don’t know what we shall find. But it should be at least some remains of [Roman Emperor] Constantine’s church.

“We hope to understand the structure of this very holy place. Maybe there will be some remains from Hadrian’s Temple.”

The pavement stones date from various periods ranging from the medieval period to last century, he said.

The Jerusalem Post 14.03.2022, – via Agade

På slutten av artikkelen er det ein gjennomgang av viktige punkt i kyrkja og staden si historie, med vekt på dette:

  • Staden var i følge tradisjonen eit steinbrot fram til første hundreår f. Kr.
  • Staden var på Jesu tid utanfor bymuren, og blir identifisert som Golgata
  • Byutvidelse, slik at staden kom innanfor bymuren i perioden 41-44
  • Hadrians byggeprosjekt 135-136
  • Konstantin si kyrkje bygd 326-335
  • Øydelegging av kyrkja 614, påfølgande gjenoppbygging
  • Øydelegging av kyrkja 1009
  • Gjenoppbygging av ei mindre kyrkje frå 1042
  • Korsfararane bygger vidare på kyrkja, ferdig i 1142
  • Brann i 1808 og jordskjelv i 1927

Den viktige kyrkja har ei lang og brokete historie. Det blir interessant å følga dei nye arkeologiske undersøkingane!

Sjå relaterte notat her på bloggen: Spor frå 300-talet i Gravkyrkja (2017), Restaurering av Jesu grav (2016), Gravkyrkja. Jerusalems 10 på topp #2 (2011), Golgata og Jesu grav (2005).

Salme 31 som dagleg felles bønn i Ukraina

Foto: Den Norske Israelsmisjon

Salme 31 har nå blitt ei dagleg felles bønn i Ukraina. Dei ukrainske kyrkjene har blitt einige om å be denne salmen kvar dag kl 17, etter oppfordring frå ein jødisk rabbi i landet. Det betyr at ortodokse, katolske, protestantiske og evangeliske kristne står saman med ukrainske jødar i bønn til Gud i den fortvila situasjonen folket er i.

Det var bibelmisjonsleiar Bernt Greger Olsen i Bibelselskapet som fortalde om dette i den økumeniske fredsgudstenesta i Trefoldighetskirken i Oslo i kveld (01.03.2022).

Salmen begynner slik:

2 Herre, eg søkjer tilflukt hos deg,
          lat meg aldri bli til skamme!
          Fri meg ut i di rettferd!
          
     3 Vend øyret til meg,
          skund deg og redd meg!
          Ver meg eit vern og eit berg,
          ei borg til frelse!
          
     4 Du er mitt fjell og mi borg;
          for ditt namn skuld fører og leier du meg.
          
     5 Løys meg or garnet dei har spent ut for meg!
          For du er mi tilflukt.

Salmen er gjennomsyra av ein trygg tillit til Gud, midt i ein vanskeleg situasjon. Fienden er tydeleg til stades i teksten; vidare utover i salmen står det om planar om å ta liv (v 14), overgrep frå menneske (v 21) og ein kringsett by (v 22). Derfor blir også dei tillitsfulle orda ekstra sterke.

Oppdatering: Nå skriv Bibelselskapet om bruken av Salme 31 på nettsida si, og bekrefter historia om koss salmen har blitt ei felles dagleg bønn:

På møte i det religiøse rådet i Ukraina løftet den ledende jødiske rabbiner opp Salme 31 som en felles bønnesalme for folket i denne truende situasjonen. Salmen ble på kort tid brukt av både i synagogene og i de kristne kirkene. 

Nå er dette en bønn som bes av millioner av ukrainere hver dag mellom klokken fire og klokken fem. Også vi inviteres inn i denne bønnen. Både som enkeltmennesker og i fellesskap. Bønnen kan gjerne stykkes opp med et Kyrie eleison mellom delene. 

Vi anbefaler at denne salmen bes på søndagens gudstjenester i felleskap med kristne i Ukraina og ellers i verden. Vi legger også ved noen flere forslag til bønner som kan brukes i denne vanskelige tiden.

https://bibel.no/nyheter/bønn-for-ukraina, 07.03.2022

Her kan du lesa heile salmeteksten, og vera med det ukrainske folket i bønn:

Salme 31

Til korleiaren. Ein salme av David.
          
     2 Herre, eg søkjer tilflukt hos deg,
          lat meg aldri bli til skamme!
          Fri meg ut i di rettferd!
          
     3 Vend øyret til meg,
          skund deg og redd meg!
          Ver meg eit vern og eit berg,
          ei borg til frelse!
          
     4 Du er mitt fjell og mi borg;
          for ditt namn skuld fører og leier du meg.
          
     5 Løys meg or garnet dei har spent ut for meg!
          For du er mi tilflukt.
          
     6 I dine hender gjev eg mi ånd,
          du løyser meg ut, Herre, du trufaste Gud.
          
     7 Eg hatar dei som held seg til vind og fåfengd.
          Sjølv set eg mi lit til Herren.
          
     8 Eg vil jubla av glede over di miskunn
          fordi du har sett mi naud,
          du kjenner mi trengsle.
          
     9 Du gav meg ikkje over i handa til fienden,
          men førte meg ut i ope land.
          
    10 Ver meg nådig, Herre,
          for eg er i naud.
          Auget sløvest av bitter sorg,
          pust og kropp svinn bort.
          
    11 Livet mitt endar i sorg,
          åra mine i klage.
          Min styrke sviktar
          på grunn av mi skuld,
          beina i kroppen svinn.
          
    12 Eg blir til spott for fienden,
          til hån for grannane,
          ei redsle for dei som kjenner meg,
          dei som ser meg på gata, vik unna.
          
    13 Som ein død er eg gløymd av menneske,
          lik eit kar som er kasta bort.
          
    14 For eg høyrer mange som kviskrar
          – å, redsle på alle kantar! –
          når dei samlar seg mot meg
          og legg planar om å ta mitt liv.
          
    15 Men eg set mi lit til deg, Herre,
          eg seier: «Du er min Gud.»
          
    16 Mine tider er i di hand,
          fri meg frå fiendar som jagar meg!
          
    17 Lat ditt andlet lysa over din tenar,
          frels meg i di miskunn!
          
    18 Herre, lat meg ikkje bli til skamme,
          for eg ropar til deg.
        
          Lat dei urettferdige stå med skam
          og gå stille til dødsriket!
          
    19 Lat lygande lepper tagna,
          dei som talar frekt mot den rettferdige
          med hovmod og forakt.
          
    20 Kor stor di miskunn er,
          som du har spart til dei som fryktar deg!
          Rett framfor menneske har du vist di miskunn
          mot dei som søkjer tilflukt hos deg.
          
    21 Hos deg finn dei vern
          mot overgrep frå menneske.
          Du gøymer dei i di hytte
          for tunger som kjem med klagemål.
          
    22 Velsigna er Herren som gjer under!
          Han viste meg miskunn i ein kringsett by.
          
    23 Eg sa i min angst:
          «Eg er støytt bort frå dine auge.»
          Men du høyrde mi bøn
          då eg ropa til deg.
          
    24 Elsk Herren, alle hans trugne!
           Herren vernar dei trufaste,
          men den hovmodige gjev han att i fullt mål.
          
    25 Ver modige og sterke,
          alle de som ventar på Herren!

bibel.no

Oppdatert 07.03.2022

Om Magdala på pTro. Podkast

I denne podkasten fortel eg om synagogen frå Jesu tid som er funnen i Magdala i Galilea. Og om den nye kyrkja som nå er bygd på staden.

Her finn du heile serien hos Radio pTro.

Bønn om fred

Foto: Den Norske Israelsmisjon

Søndag 27. februar 2022

Hellige, treenige Gud, du som er visdommens, fredens og kjærlighetens kilde! 

Sammen med kirker i hele verden kommer vi til deg og ber: beskytt folket i Ukraina! 

Kom med din trøst til alle dem som er redde og som er i de krigs- og konfliktrammede områdene. La dem erfare din kjærlighet og fred, og gjennom det finne mot til gode gjerninger. 

Til deg kommer vi med vår uro og ber om fred i Europa og verden.

Gi verdens ledere visdom, mot og handlekraft til å avslutte krigshandlingene, redde menneskeliv og finne fredelige løsninger.

Jesus Kristus, du som er verdens lys, kom med din fred! Amen.

frå kirken.no

Eremosgrotta og Saligprisingsfjellet. Podkast

Hadde Jesus ein spesiell bønestad nær Kapernaum? Og er det i tilfelle mogleg å koma dit i dag? Her er det ein ny episode i podkastserien om bibelske stadar knytt til Jesu liv. Eg fortel om Eremosgrotta ved Gennesaretsjøen og om kyrkja og parken på Saligprisingsfjellet ovanfor grotta.

Arkeologiske utgravingar i Kolossai!

Info om webinar 27.02.2022 frå https://www.tutkutours.com

Paulus, etter Guds vilje Kristi Jesu apostel, og vår bror Timoteus helsar dei heilage i Kolossai, dei truande sysken i Kristus: Nåde vere med dykk og fred frå Gud, vår Far! 

Kol 1,1-2

Denne veka har eg lese at det er planlagt arkeologiske utgravingar i den gamle byen Kolossai sørvest i dagens Tyrkia, kjent på grunn av Paulus sitt brev til kolossarane. Dette syns eg er spennande!

Eg vil forsøka å følga informasjonen som kjem frå staden i åra framover. Her er eit lite utdrag frå ein artikkel om det arkeologiske arbeidet som er planlagt:

Plans Underway to Excavate Colossae

At long last, the ancient city of Colossae will soon be excavated! Excavation will begin this year — nearly 200 years since the ancient site of Colossae was identified. The work will be carried out under the direction of Dr. Barış Yener of Pamukkale University (Turkey). 

Preliminary work began in 2021 with an extensive survey of the entire 500-acre site and the bi-conical mound in the center of the city. The team used some of the latest technology including photogrammetric mapping, which will enable conversion into 2D and 3D models. They also scanned the site using ground-penetrating radar to identify buried buildings and structures. Dr. Yener will be presenting some of the results of this survey in an upcoming webinar. (Les meir)

Clinton E. Arnold: Plans Underway to Excavate Colossae

Eg har vore éin gong i Kolossai, så langt tilbake som i 2005. Eg var reiseleiar på kyrkjelydstur for Bryne kyrkjelyd til Istanbul, Iznik (Nikea) og området rundt Izmir (dei sju byane i Johannes openberring). Me hadde lagt Kolossai inn i programmet sidan me skulle besøka Hierapolis/Pamukkale og Laodikea, som ligg like i nærleiken. Sjølv om Kolossai ikkje var utgraven og forska på, var det jo ein viktig stad å vera innom, sidan to paulinske brev (Kol og Filem) er knytt til byen. Eg gjekk der på høgda som ligg over restane av byen og tenkte på kva som låg skjult under føtene våre. Kanskje eg også gjekk med eit håp om at byen skulle bli graven ut i mi tid?

Eg har i dag sett litt i bilda frå turen i 2005, og tar her med nokre glimt:

Kolossai. Foto: Arne Berge 2005
Utsikt frå Kolossai. Foto: Arne Berge 2005
Bibellesing i Kolossai, frå kyrkjelydsturen 2005

Éin av tekstane eg las ved besøket i Kolossai, var ganske sikkert opningsorda i Paulus sitt brev til kolossarane, som eg siterte i starten av dette notatet.

(Informasjonen om utgravingane og webinaret har eg frå BiblePlaces Blog).

Oppdatering 08.02.2022: I dag skriv Dagen om dei planlagde utgravingane i artikkelen Viktig misjonsby for Paulus, nå starter utgravningene

Gennesaretsjøen og Tabgha. Podkast

Korfor er Gennesaretsjøen så kjent? Er det noko spesielt med denne innsjøen? Og kva skjedde eigentleg i Tabgha, ein stad nesten ingen har høyrt om? I denne podkasten fortel eg om Gennesaretsjøen og landskapet rundt, og om viktige bibelforteljingar knytt til dette området som var så sentralt i Jesu liv.

Nazareth Village og Kapernaum. Podkast

Kvar budde Jesus? I denne podkasten fortel eg om opplevingsparken Nazareth Village som har gjenskapt Nasaret på Jesu tid, og om dei arkeologiske funna i Kapernaum, der Jesus hadde base dei viktige åra som evangelia i Det nye testamentet fortel om.

Nasaret. Podkast om bibelske stadar

I denne podkasten om bibelske stadar fortel eg om stadar i Nasaret som er knytt til møtet mellom Maria og engelen Gabriel. Me er innom den store katolske Bodskapskyrkja og den litle gresk-ortodokse St. Gabriels kyrkje. Men kva er eigentleg Mariakjelda? Bli med til Nasaret i Galilea, nord i Israel!

Godt nytt år AD 2022

Obrestad. Foto: Arne Berge 2021

Eg ønsker lesarane av bloggen eit godt nytt år: Anno Domini 2022!

Bildet er frå solnedgangen over havet på den siste turen min til jærstrendene i fjor, 2. juledag 2021. Steinen med bibelteksten står på Hå kommune sin tusenårsstad ovanfor hamna på Obrestad. Teksten er henta frå Sal 90,4:

For tusen år er i dine auge
som dagen i går då han fór framom,
eller som ei nattevakt.

Sal 90,4 (Bibel 2011)

Her er nokre fleire bilde frå den same turen:

Foto: Arne Berge 2021
Foto: Arne Berge 2021
Foto: Arne Berge 2021
Foto: Arne Berge 2021

Fødselkyrkja og hyrdemarkene. Podkast

Koss er det å koma til Betlehem idag? Er det nokon stadar i byen som kan knytast til juleevangeliet? I denne podkasten fortel eg om Fødselskyrkja og Hyrdemarkene i Betlehem.

Dei to første programma i pTro-serien der eg blir intervjua om bibelske stadar knytt til Jesu liv, er her sett saman til ein podkast. Programma er laga av journalist Gry Anette Tørring.

Synagogefunn nr 2 i Magdala

I 2009 blei det funne restar etter ein svært interessant synagoge frå Jesu tid i dei arkeologiske utgravingane etter Magdala ved Gennesaretsjøen. Eg har vore der fleire gonger og sett synagogen og den spesielle «Magdalasteinen» som blei funnen der.

I dag fortel israelske arkeologar at det er funne restar etter ein annan synagoge frå den same tida ein annan stad i den same byen!

Haaretz skriv i dag 12.12.2021:

In Hometown of Mary Magdalene, Israeli Archaeologists Find Second Synagogue

(…) It is the first time two synagogues from that time have been found in a single town, explain the archaeologists investigating the site. The newly unearthed one is smaller and apparently not as ornate as the first, which was found in 2009, but together they shed new light on the devotion of the people in this Jewish town some 2,000 years ago.

(…) The two synagogues were dated by other artifacts found at the site, including glassware, pottery and coins, excavation co-director Dina Avshalom-Gorni explains.

(…) As for the surprise of finding another synagogue in a Second Temple-era Jewish town for the first time, Avshalom-Gorni says that so far it is unique, but it isn’t shocking. “The more we study this time, the more we realize that synagogues were very common,” she says.

However, they didn’t serve the same purposes as modern synagogues.

One might suspect one of the Migdal synagogues came first and was supplanted by the other, but that is not so. Both existed in exactly the same period, Avshalom-Gorni says. “These are both from the Roman-period town and existed from about 50 B.C.E. until the Jewish rebellion in 67 C.E.” (…)

Haaretz 12.12.2021

Eg må seia eg gleder meg til å koma tilbake og få godt kvalifisert guiding på denne staden! Men før det blir aktuelt, kjem det sikkert meir skriftleg stoff om funnet.

Les om synagogen som blei funnen i 2009 her. Les også om Magdalasteinen her, med lenke til New York Times´ artikkel om steinen.

Oppdateringar med meir stoff om funnet:

Arkeonews.net 13.12.2021: A Second temple of the Second Temple period was discovered at Migdal

Adventsblogg

Stjerna som markerer Jesu fødestad i grotta under Fødselskyrkja. Foto: Arne Berge 2005

Her er adventsbloggen eg skreiv for eit par år sidan. Dette er jo relativt tidlaust stoff, så eg tar sjansen på å henta fram oversikta nå i adventstida 2021.

Filmen om Cheiderboka

08.11.2021: Nina Grünfeld har laga kortfilmen Cheiderboken om historia til ei norsk jødisk religionsbok for barn frå 1941. Eg blei ein del av denne boka si eigarhistorie då eg fann den på eit antikvariat i 2015. Året etter gav eg boka tilbake til Det Mosaiske Trossamfund i Oslo.

Filmen har premiere på filmfestivalen Movies on War på Elverum 20. november 2021. Det er ein «animert kortdokumentar» for å sitera Nina. Eg syns det er flott at den handlaga boka frå krigen nå blir løfta fram på denne måten. Historia til dei norske jødane er ein viktig del av av historia vår.

Oppdatering: Filmen om Cheiderboka blir vist på fleire filmfestivalar. Les oppdatert info om filmen på Nina Grünfeld si nettside.

Elles skulle eg gjerne visst meir om Cheiderboka. Kven kan for eksempel vera forfattaren? Både innhald og språkføring er fascinerande. Eksemplaret som ei tid var innom bokhyllene mine, må også ha ein lang og spennande eigarhistorikk som kanskje aldri blir fullt ut kjent.

Eg skreiv to bloggnotat om Cheiderboka i 2016, utan at eg den gong kjende dette omgrepet. I desse notata er det bilde og sitat frå boka:

Nå viser det seg at det har overlevd minst eitt anna eksemplar. Jødisk Museum har nyleg fått ei tilsvarande bok i gåve og har lagt den ut som månadens gjenstand november 2021. Det at det nå er kjent to eksemplar av boka, gjer kanskje at det er mogleg å finna ut meir om bakgrunnen for den?

Det nye testamentet bygger på det gamle

Det er for tida debatt om Det gamle testamentet sin plass i gudstenestene i Den norske kyrkja. Kyrkjemøtet skal snart avgjera om ordninga med at presten nokre gonger i året har preike over ein tekst frå GT i staden for teksten frå evangeliet, skal vidareførast.

Dei to professorane Knut Holter (GT) og Jostein Ådna (NT) argumenterer for å halda fram med dagens ordning. Eg syns dei skriv godt om forholdet mellom GT og NT, og tar med nokre avsnitt frå ein artikkel dei nyleg skreiv om dette i Vårt Land.

Hele Guds ord må få lyde

(…) De nytestamentlige skriftene kan utelukkende forstås på bakgrunn av GT. Bibelens «store fortelling» tar til i Første Mosebok, utfoldes videre gjennom hele GT og finner etter NTs selvforståelse sin fortsettelse og fullendelse der. Det er den samme Gud, Herren, som taler og handler i GT og som Jesus proklamerer som sin Far.

GT er en uoppgivelig kilde for kristen skapelsesteologi og en ressurs i aktualisering av menneskeverdet og av forvalteransvaret for skaperverket. Det samme gjelder for det vi kaller frelseshistorien: Etter at synden hadde ødelagt harmonien i Guds skapte verden, gav Gud menneskeheten og verden en ny start ved å kalle Abraham med formål å bringe frelse og velsignelse. Abraham ble stamfar til Israel, Guds utvalgte folk, som Herren forærte landet – med Jerusalem, Davidsætten og templet som stedet for sitt nådige nærvær i folket.

Alle disse elementene bekreftes og videreføres i NT: Abraham er de troendes far, kirken er fortsettelsen og utvidelsen av gudsfolket Israel, det lovede landet får sin videreføring og universelle oppfyllelse i Guds rike, Jesus er Davids sønn og Messias. Alle disse forbindelseslinjene og GTs betydning i kristen teologi tilsier at det ikke er nok bare å lese GT-tekster i gudstjenesten, men det må også prekes over de gammeltestamentlige tekstene.

Det er forskjell på GT og NT. Dette må kristne forkynnere være seg bevisst og unngå overfladiske og lettvinte tilpasninger og nivelleringer. Det er også et uomgjengelig krav at predikantene utviser sensitivitet og respekt for det faktum at den hebraiske Bibelen – bestående av Loven, Profetene og Skriftene – også er synagogens hellige skrift. (…)

Hele Guds ord må få lyde. Vårt Land 27.10.2021

Oppdatering 17.11.2021: Dette er kyrkjemøtet sitt vedtak i saka:

Kyrkjemøtet opphevar ordninga med å peike ut særskilde preiketekstar for kvart år, med verknad frå kyrkjeåret 2022-2023.

Det som står om preika i Ordning for hovudgudsteneste og Allmenne føresegner blir gjennomgått slik at det i større grad blir høve til å preike over dei tekstene som er gitt for dagen.

Kyrkjemøtet ber Kyrkjerådet i samarbeid med Bispemøtet, Nemnd for gudstenesteliv og relevante fagmiljø arbeide vidare med spørsmålet om bruken av tekster frå Det gamle testamentet i forkynninga i Den norske kyrkja.

Betesdadammen i Jerusalem

Betesda. Foto: Arne Berge 2007

Eg syns det er flott å koma inn på eigedomen som rommar dei arkeologiske utgravingane etter Betesdadammen i Jerusalem. Staden er roleg og fredeleg, ofte i kontrast til gatebildet utanfor. Her er det Dei kvite fedrane, ein fransk munkeorden, som har ansvaret. Dei møter oss som kjem dit, med eit smil!

Staden ligg i dag i det muslimske kvarteret i Gamlebyen i Jerusalem, nær Stefanusporten / Løveporten. Her er me også svært nær den nordre delen av tempelplassen.

Det første eg legg merke til når eg er komen inn på området, er den store kyrkja St. Anne, bygd av korsfararane på 1100-talet. Den skal eg skriva meir om ein annan gong. Nå vil eg konsentrera meg om utgravingane utanfor kyrkja. Her finn me Betesdadammen som det står om i evangeliet etter Johannes (kap 5).

Første gong eg var her, syns eg utgravingane var forvirrande. Det er bygningsrestar frå fleire forskjellige tidsaldre. Men eg har heldigvis fått med meg god guiding på staden. Nå ser eg betre for meg den historiske utviklinga av området. Framleis er dette likevel ein stad for undring og for å oppdaga nye ting!

På Jesu tid låg staden utanfor bymuren, ved ein byport som heitte Saueporten:

Ved Saueporten i Jerusalem er det ein dam som dei på hebraisk kallar Betesda. Rundt dammen er det fem bogegangar. Der låg det ei mengd menneske som var sjuke, blinde, lamme og uføre.

Joh 5,2-3a

Betesdadammen bestod eigentleg av to dammar som låg ved sidan av kvarandre. Den nordlegaste dammen var den eldste. Den var bygd i gamaltestamentleg tid, truleg på 700-talet f. Kr. og hadde som formål å samla opp regnvatn som rann i ein liten dal der. Vatnet blei leia inn på tempelplassen, der det var bruk for mykje vatn.

Det er vanleg å tenka at denne eldste dammen ved Betesda er den Øvredammen som er nemnt i Det gamle testamentet; i Jes 7,3 der profeten får beskjed om å møta kong Ahas ved Øvredammen, og i 2 Kong 18,17 der assyrarane sin kommandant står ved Øvredammen og held ein hånleg tale til kong Hiskia sine folk.

Den søndre dammen var truleg bygd på 100-talet f. Kr. og dei fem bogegangane var på Jesu tid enda nyare. Dei var bygde av Herodes den store. Dette var overbygde søylerekker som gjekk rundt heile anlegget og mellom dei to dammane.

Sjølv om staden hadde ein funksjon i forhold til tempeltenesta, må den tidleg ha vore kjent som ein stad der det skjedde helbredelser, og det sikkert med utgangspunkt i ulike religiøse tradisjonar og tankegangar. Kanskje har den gamle legeguden Eshmun vore kjent og dyrka her?

På Jesu tid var dette ein stad som samla mange funksjonshemma og sjuke, og ut frå teksten i Johannesevangeliet var det store forventningar knytt til vatnet i dammen. Kanskje me kan kalla dette den tids healing-miljø i Jerusalem? Johannesevangeliet fortel, utan å kommentera det, kva folk trudde kunne skje her:

Dei venta på at vatnet skulle koma i rørsle, for ein Herrens engel steig frå tid til anna ned i dammen og rørte opp vatnet. Den første som då steig nedi etter at vatnet var rørt opp, vart frisk, same kva sjukdom han hadde.

Joh 5,3b-4. Desse versa er ikkje med i dei eldste handskrifta av Evangeliet etter Johannes

Det er interessant at staden også sidan har vore ein stad der det har vore fokusert på helbredelse. Først i romersk kontekst, så i kristen.

Romarane bygde eit tempel for legeguden Asklepios over dammen på 100-talet, etter at Jerusalem var blitt til den romerske kolonien Aelia Capitolina.

Og på 400-talet, då Jerusalem var blitt ein del av det kristne bysantinske riket, blei det bygd ei stor kyrkje her, til minne om Jesu under. Denne bysantinske kyrkja blei delvis øydelagt av persarane då dei angrep Jerusalem i 614, men kyrkja skal ha vore der vidare heilt fram til korsfararane kom til byen.

Då korsfararane tok makta i Jerusalem, bygde dei eit lite kapell i samband med den gamle bysantiske kyrkja. Og ikkje minst; på 1130-talet bygde dei den store og praktfulle St. Anne-kyrkja ved sidan av damanlegget.

I dag kan me sjå restane etter både Betesdadammen, Asklepiostempelet, den bysantinske kyrkja og korsfararkapellet på denne fascinerande staden. I tillegg til at St. Anne står der i all si prakt.

Tilbake til forteljinga i Johannesevangeliet:

No var det ein mann der som hadde vore sjuk i trettiåtte år. Jesus såg han liggja der og visste at han hadde vore sjuk lenge, og sa til han: «Vil du bli frisk?»  «Herre,» svara den sjuke, «eg har ingen som kan ta meg ned i dammen når vatnet blir rørt opp, og når eg er på veg, stig ein annan uti før meg.»  Jesus seier til han: «Stå opp, ta båra di og gå!»  Og straks vart mannen frisk. Han tok båra si og gjekk.

Joh 5,5-9a

Forteljinga viser oss Jesu makt til å helbreda, men også hans omsorg for enkeltmenneske. Det er kanskje overraskande at det ikkje er snakk om tru her. Mannen som blei helbreda, visste på det tidspunktet ikkje eingong kven Jesus var! Det går fram av det siste avsnittet i forteljinga:

Men det var sabbat den dagen. Difor sa jødane til han som hadde vorte lækt: «Det er sabbat, du har ikkje lov til å bera båra di.» Mannen svara: «Han som gjorde meg frisk, sa til meg: «Ta båra di og gå!’»  «Kven er det mennesket som sa at du skulle ta båra di og gå?» spurde dei. Men han som hadde vorte frisk, visste ikkje kven det var, for Jesus hadde trekt seg unna; det var så mykje folk der. Seinare fann Jesus mannen på tempelplassen og sa til han: «No har du vorte frisk att. Synd ikkje meir, så ikkje noko verre skal henda deg.» Mannen gjekk då og fortalde jødane at det var Jesus som hadde gjort han frisk.

Joh 5,9b-15
img_6120 betesda
Betesda. Foto: Arne Berge 2005

%d bloggarar likar dette: