Advent 2018

02/12/2018

Adventstida er ei viktig og flott tid. Eg vil påstå det er fordi den har eit innhald knytt til Jesus. Og dette gir igjen mange gode ringverknader, som det at me blir opptatt av å tenna lys i mørkret, av å skapa fellesskap og varme.

Desse vekene før jul har sin eigen symbolikk. Eg syns derfor det er eit poeng å skilja mellom adventspynt og julepynt. Lilla er fargen for adventstida. Adventskransen eller adventsstaken med fire lys er ein viktig del av denne symbolikken. Me tenner eit nytt lys i den kvar søndag i adventstida. Me tenner også mange andre lys, me har adventskalender og me har adventsstjerne i vinduet. Den sjuarma lysestaken, som eigentleg er eit Messias-symbol for oss kristne, er også blitt svært vanleg å ha i vinduet. Eg syns dessutan det gir god meining å ta fram noko av julepynten, f eks englane, og la dei vera saman med den lilla fargen fram til julepynten tas fram dei siste dagane før jul. Dersom du har ein julekrubbe, kan du ta den fram, men venta med å plassera barnet i krubba til jula kjem.

Det er fint å lytta til julemusikk i adventstida, – og å synga julesongar. Dette er ein flott måte å førebu jula på. Men det er også mange fine adventssongar. Ein av dei seier rett og slett: «Hvert adventslys skal minne om / at Jesus, lysets Herre, kom.» Så enkelt kan det seiast! Setninga er henta frå Svein Ellingsens salme Mens frost og vintermørke rår (Norsk Salmebok nr 18).

Ordet advent kjem frå det latinske Adventus Domini som betyr Herrens kome. Språkleg sett seier altså ikkje ordet oss noko om å venta, men om å koma. Det er Jesu kome det dreier seg om. I kyrkja seier me at det er tre perspektiv på Jesu kome til oss: Han kom ein gong (då han blei født i Betlehem), han kjem til oss i dag og han skal ein gong koma igjen i herlegdom. Forventning er dermed eit viktig ord i adventstida.

Dette notatet er blei først trykt i Kirkehilsen nr 6/2013, menighetsbladet for Hinna og Gausel menigheter. Her er det bare gjort små endringar nå ved starten av adventstida 2018. 

Advertisements

Ein tur ned Nahal Amud

26/11/2018
IMG_8964 (1)

Nahal Amud. Foto: Inger Bakke Berge 2018

Ein dagstur ned den vakre og ville dalen Nahal Amud i Galilea var blant planane for haustferien i år. For tre år sidan gjekk Inger og eg ein kort tur i den øvre delen av dalen, og sidan har me snakka om å gå ein lengre dagstur i denne området. Sjå det tidlegare notatet Ein smakebil av Nahal Amud.

I slutten av oktober gjekk me turen frå naturreservatet i området vest for Safed (ca 600 moh) ned til Ginosarsletta ved Gennesaretsjøen (ca 200 muh), ein tur på ca 20 km. Stien er ein del av Israel National Trail (INT). Det er god sti det meste av strekninga, men det viste seg at det også er eit stykke som er meir krevjande i bratt terreng.

IMG_8962 (1)

Nahal Amud. Foto: Inger Bakke Berge 2018

Me fekk hjelp av venner i Tiberias som køyrde oss opp til den øvre delen av dalen, der Israel Nature and Parks Authority har parkeringsplass med informasjonskiosk. Me kom dit kl 09.30, og blei møtt med ein viss skepsis sidan me ikkje starta tidlegare på morgonen. Han me snakka med, meinte at turen ned mot Gennesaretsjøen ville ta ni timar! I så fall ville me ikkje vera framme før mørkret kom. Me starta likevel, for me visste at me skulle kryssa ein trafikkert veg (veg 85) i løpet av turen, og at me dermed kunne slutta av der om det blei nødvendig.

Etter eit par timar møtte me andre som gjekk den same ruta. Dei første me trefte, var tre israelske ungdomar som var på ei vekes tur langs INT. Då me spurde om dei hadde vore her før, kunne dei bekrefta det. Dei hadde gått ned Nahal Amud på speidartur då dei var litt yngre. Seinare på dagen møtte me ei tysk dame som gjekk åleine og tre russiske ungdomar.

Det blei heldigvis ikkje nødvendig å avslutta turen då me kryssa veg 85. Det vil seia, kryssa er vel ikkje det rette ordet. Vegen har motorveg-standard og går på ei stor bru over dalen. Me kunne følga stien under vegen.

Me var glade for å få med oss også den nedre delen av dalen. Terrenget var lettare der, og det var mykje flott å sjå. For eksempel dette fargespelet i fjellveggen i den låge ettermiddagssola:

Frå nedre del av Nahal Amud. Foto: Inger Bakke Berge 2018

Og i dei siste strålane av dagslys passerte me den 20-30 meter høge steinstøtta (HaAmud) som har gitt namn til heile dalen. Steinstøtta er lett tilgjengeleg, den står ved stien ca 300 meter nord for vegen frå Ginosarsletta til Kibbutz Huqoq.

HaAmud i kveldslys. Foto: Arne Berge 2018

Me brukte 7,5 timar på turen og kom fram til vegen til Kibbutz Huqoq 10 minutt etter solnedgang. Så gjekk me i mørkret langs denne vegen ut til Ginosarsletta (veg 90) og tok buss derfrå tilbake til Tiberias.

Me var nær, men ikkje innom Kibbutz Huqoq. Sidan eg nå har nemnt dette stadnamnet, kan eg til slutt ta med at staden Hukkok er nemnt i Bibelen, i Jos 19,34. Eg kan gjerne tenka meg ein tur dit ein gong, for det er dei seinare år gjort svært interessante arkeologiske funn der, av mosaikk i ein synagoge frå bysantisk tid.


Ein tur ned Wadi Qelt

14/11/2018
IMG_6698

Wadi Qelt med St Georgsklosteret. Foto: Arne Berge 2018

Ein av planane for haustferien i Israel og dei palestinske områda, var å gå ned Wadi Qelt til St. Georgsklosteret. Det blei ein flott tur. I løpet av dagen blei turen også utvida slik at Inger og eg gjekk vidare ned til Jeriko, og fekk oss ein ettermiddag i sentrum av den palestinske byen.

Den tronge dalen med det gamle gresk-ortodokse klosteret blir knytt til fleire bibeltekster, for eksempel forteljinga om den miskunnsame samaritanen. Jesu likning handlar jo om ein mann som var på veg frå Jerusalem til Jeriko og som fall i hendene på røvarar (Luk 10,30 ff). Det er heller ikkje unaturleg å sjå for seg Wadi Qelt som bakgrunn for desse orda i Salme 23:

Om eg så går i dødsskuggens dal,
er eg ikkje redd for noko vondt.
For du er med meg.
Din kjepp og din stav,
dei trøystar meg. (Salme 23,4)

Me var ein del dagar i Jerusalem, og éin av desse dagane brukte me til dagsturen til Wadi Qelt. Me tok buss frå Jerusalem ned mot Dødehavet og gjekk av i krysset der vegen går inn til Mizpe Yeriho.

Foto: Arne Berge 2018

Herfrå gjekk me på sidevegen ned mot Wadi Qelt. Me hadde følge med eit polsk par som hadde same planar som oss. Det var dei som som gav oss det som burde vore ein opplagt tanke, at det både var lettare og meir interessant å gå vidare ned til Jeriko etter klosterbesøket, enn å gå tilbake (og i motbakke) til dette vegkrysset. Ikkje minst sidan gradestokken viste 30 gradar.

Me følgde vegen til den første plassen me kunne sjå klosteret. Her er det plassert eit stort kors. Så gjekk me vidare på åsryggen til eit flott utsiktspunkt. Her såg me klosteret frå denne vinkelen:

IMG_6711

St Georgsklosteret. Foto: Arne Berge 2018

Frå dette utsiktspunktet gjekk me ned igjen til vegen der det er parkeringsplass og sti vidare ned til klosteret. «Stien» var eigentleg ein bratt og smal veg med fast dekke. Det var stadig trafikk med esel fram og tilbake. Ein stad arbeidde ein svartkledd munk saman med nokre arbeidsfolk med å bygga ein mur, – og dei hadde ein liten traktor til disposisjon. Elles var dette eit område for folk som gjekk til fots. Som oss.

Klosteret er ope for gjestar nokre timar kvar føremiddag. Men dessverre var det mange låste dører då me var der. Eg skulle for eksempel gjerne fått sett kyrkja til desse munkane! Dermed er det som sit igjen hos meg som det mest spesielle ved klosteret, den heilt utrulege plasseringa i den tronge ørkendalen. Rett skal vera rett, me fekk koma inn i grotta som ein gamal tradisjon knyter til profeten Elia. Denne tradisjonen seier at det var her Elia var då Gud sende ramnar som gav han mat, sjølv om bibelteksten seier at dette skjedde ved ein bekk aust for Jordan (1 Kong 17,2-6). Wadi Qelt ligg vest for Jordan.

Etter besøket i klosteret gjekk me tilbake til parkeringsplassen ved vegen. Her blei det litt handel som eigentleg var heilt unødvendig, før me gjekk vidare nedover vegen mot Jeriko. Dette stykket var vegen i vesentleg dårlegare forfatning. Den var ikkje lenger vedlikehalden og dimensjonert for turistbussar. Handelen på parkeringsplassen bestod i nypressa og nydeleg granateplesaft og eit kvitt tørkle til hovudet mitt. Palestinarane som dreiv handel der, meinte det var heilt uhaldbart at eg skulle gå vidare med ein heilt vanleg caps.

Som du forstår, valde me ein enkel variant av turen ned Wadi Qelt, i og med at me følgte vegen ned dalen. Ein stad mellom klosteret og Jeriko blei me til og med innhenta av ein bil. Sjåføren stoppa og spurte om alt var ok med oss. Det var det. Men spørsmålet sette me stor pris på, der me var ute og gjekk i ørkenen.

Det er også mogleg å gå på sti gjennom denne dalen. På det neste bildet ser me tydeleg koss stien følgjer den bratte fjellsida. Det ville vera ein meir krevjande tur som måtte vera betre planlagt. Det får bli til ein annan gong!

Wadi Qelt. Foto: Arne Berge 2018

Her har me kome til ein stad med god utsikt over Jeriko nede i Jordandalen. Jeriko er eigentleg ein stor oase, og derfor ein grøn by midt i ørkenen. Byen ligg 250 muh og er den lågastliggjande byen i verda.

IMG_8951

På veg ned mot Jeriko. Foto: Inger Bakke Berge 2018

Etter ei tid kom me ned i bebyggelsen. Det var framleis tidleg på ettermiddagen, og me såg ingen grunn til å ta raskaste veg tilbake til Jerusalem. Me gjekk derfor inn i sentrum av byen. «Velkomen til Jeriko!» var det mange smilande menneske som sa til oss. Etter kafebesøk og nokre kilometers trasking i bygater, tok me taxi til Almog Junction. Der gjekk det ikkje mange minutt før det kom ein buss som kunne frakta oss tilbake til Jerusalem, 1000 høgdemeter opp frå Jordandalen.

Les meir om klosteret her.


«Jerusalem» skrive i stein

09/10/2018

I dag blei eit interessant arkeologisk funn presentert i Jerusalem. Det dreier seg om ein stein frå ca Jesu tid med inskripsjonen «Jerusalem». Steinen blei funnen sist vinter og har sidan vore til grundig fagleg vurdering.

Her er utdrag frå pressemeldinga (som også har med bilde av inskripsjonen):

Second Temple Period stone inscription noting the full spelling of Jerusalem found
The unique stone inscription, found this last winter, dates to the Second Temple Period (first century CE) and mentions Jerusalem for the first time using the Hebrew spelling as we know it today.

(…)

The most important discovery was a stone column drum, reused in the Roman structure, upon which the Aramaic inscription appears, written in Hebrew letters typical of the Second Temple Period, around the time of Herod the Great’s reign. The inscription reads: Hananiah son of Dodalos of Jerusalem

(…)

Dr. Yuval Baruch, Jerusalem Regional Archaeologist of the Israel Antiquities Authority, and Prof. Ronny Reich of Haifa University, who read and studied the inscription, note that «First and Second Temple period inscriptions mentioning Jerusalem are quite rare. But even more unique is the complete spelling of the name as we know it today, which usually appears in the shorthand version. This is the only stone inscription of the Second Temple period known where the full spelling appears. This spelling is only known in one other instance, on a coin of the Great Revolt against the Romans (66-70 CE). The unusual spelling is also attested to in the Bible, where Jerusalem appears 660 times, with only 5 mentions – of a relatively late date – having the full spelling (Jeremiah 26:18, Esther 2:6, 2 Chronicles 25:1, 2 Chronicles 32: 9, and 2 Chronicles 25: 1).»

Les meir

Tidfestinga er underleg nok litt uklar til å vera ei kunngjering på dette nivået. I ingressen nyttar ein først uttrykket Second Temple Period og definerer det i dette tilfellet til det første hundreåret (altså før tempelet fall i år 70). Seinare i artikkelen står det, truleg litt meir upresist, om Herodes den stores regjeringstid. Herodes regjerte i åra 37-4 f. Kr. På denne bakgrunnen vel eg i innleiinga av notatet her å seia at steinen er «frå ca Jesu tid».

Det blei også presentert eit par andre arkeologiske funn, blant anna ein gresk tekst frå 500-talet. Dette var i bysantinsk tid i Jerusalem, dvs den 300-årige kristne perioden av byens historie.

Beside the unique inscription, two additional finds will be on display at the Israel Museum, beginning tomorrow. The first is a Greek mosaic inscription of the 6th Century CE, exposed near Damascus Gate, commemorating the construction of a public building in Jerusalem in the Byzantine period – likely a hostel – by the emperor Justinian and an abbot by the name of Constantine. Both are mentioned together in another inscription commemorating the construction of the grand Nea Church, exposed in the Jewish Quarter excavations in the 1970’s, already displayed in the Israel Museum. Both attest to the development of the city some 1,500 years ago by the empire, as part of the mass pilgrimage of Christians to the Holy Land in this period.

(via PaleoJudaica)


I Jesu fotspor, tur mai/juni 2019

28/09/2018
Klippemoskeen. Foto Arne Berge 2009 (1)

Gamlebyen i Jerusalem. Foto: Arne Berge

Eg inviterer lesarar av bloggen på tur til Israel og dei palestinske områda i perioden 30. mai til 10. juni 2019, det vil seia 12 dagar inklusiv Kristi Himmelfartsdag og pinsehelga.

Det blir ein tur med vekt på Jesu liv, bibelske stadar, kulturhistorie, naturopplevingar og friluftsliv, – og møte med kristne på jødisk og palestinsk side. Me sluttar turen med ei rolig pinsehelg i Tel Aviv. Eg skal vera reiseleiar saman med Inger, kona mi.

Her er Plussreiser sin informasjon om turen med program og annan informasjon: I Jesu fotspor.

Til informasjon planlegg me også ein tur i oktober 2019, då med fire dagars pilegrimsvandring langs turløypa Jesus trail frå Nasaret til Gennesaretsjøen i Galilea.

Og her er nokre bilde frå tidlegare turar me har hatt:

IMG_4198 (1)

Utsikt over Gennesaretsjøen frå Arbelfjellet

Galilea 2012 554

Kapernaum, «Jesu eigen by». Foto: Arne Berge

IMG_2190

Tursti langs Gennesaretsjøen. Foto: Arne Berge

Ein Gedi. Steinbukk (1)

Steinbukk i Ein Gedi ved Dødehavet. Foto: Arne Berge

IMG_5986 Getsemane. Oliventre

Getsemane. Foto: Arne Berge

Vestmuren

Vestmuren, Jerusalem. Foto: Arne Berge


Øy i Gennesaretsjøen

15/09/2018

Det er nå så lite vatn i Gennesaretsjøen at ei øy har dukka opp i sørenden av sjøen. Les om dette og sjå bilde på bloggen til Luke Chandler:

Island appears in the Sea of Galilee

The land of Israel is undergoing one of its periodic droughts, to the point that an island has appeared in the receding Sea of Galilee.

Les meir

(via BiblePlaces Blog)


Undersjøisk kyrkjeruin i Nikea

09/09/2018

IMG_4557Her står eg ved Izniksjøen i Tyrkia på eit bilde frå 2005. Under vatnet her ligg staden der kyrkjemøtet i Nikea blei halde i 325. Nå les eg at det nyleg er oppdaga ein kyrkjeruin ute i vatnet, 2-3 meter under overflata og bare 50 meter frå land. Det er den russiske nettstaden rt.com som skriv om dette. Dersom det er korrekt, er det mest utruleg at kyrkjeruinen ikkje er funnen før!

Archeologists find one of Christianity’s most important sites & plan to open underwater museum

A chance discovery by a team of archeologists in Turkey may have revealed one of the most significant sites in the history of Christianity after years of fruitless searching. And they’re now planning an underwater museum.

Les meir

(via facebooksida til Holy Scriptures Forum – Forum for hellige skrifter)

Det var ei veldig spesiell oppleving å stå på stranda i Iznik den gongen. Gruppa frå Bryne kyrkjelyd hadde truvedkjenninga og kyrkjemøtet i 325 som tema for besøket i byen, sjølv om me veldig godt visste at den endelege utforminga av Nicenum først skjedde på konsilet i Konstantinopel drøyt 50 år seinare.

Den tyrkiske guiden som me hadde med oss, visste sjølvsagt ikkje noko om kyrkjeruinen. Det me høyrde om, var det gamle sentatspalasset som hadde lege her, og som nå låg under sjøen. Det blei sagt at murane me ser ut i vatnet, var restar etter dette palasset som var staden for kyrkjemøtet. Det treng sjølvsagt ikkje vera nokon motsetnad her. Saman med eit palass kan det godt ha vore ei kyrkje, og den har i så fall naturleg nok vore viktig når biskopar frå den verdsvide kyrkja samla seg til møte.

Les også denne artikkelen som eg skreiv etter turen:

Nikea

Biskopane som kom saman i Nikea på forsommaren 325, hadde nok mykje å snakka om! For ei kjensle av fridom dei må ha kjent på! For første gong kunne leiarane for dei kristne kyrkjelydane rundt i Romarriket samlast ope, og det til og med på invitasjon frå keisaren!

Kristendomen var på dette tidspunktet nyleg blitt lovleg religion i den austre delen av det romerske riket. Det var keisar Konstantin som hadde skapt dei grunnleggjande endringane og som nå kalla saman alle biskopane til konsil i Nikea. Forskarane fortel at det var om lag 250-300 biskopar som deltok på møtet. Dei fleste kom frå det austlege middelhavsområdet. Det var nok ei ganske spesiell forsamling. Mange av dei var prega, både med indre og ytre sår, etter tida med forfylging og undertrykking.

Denne artikkelen vil ta deg med til den tyrkiske byen Iznik …

Les meir

Her er nokre fleire bilde frå staden:

IMG_4555

Izniksjøen. Foto: Arne Berge 2005

IMG_4558

Ved Izniksjøen. Foto: Arne Berge 2005

IMG_4560

Izniksjøen. Foto: Arne Berge 2005

Relatert notat: Historisk kyrkje blir moské (2011) og «Eg skal i Oldkyrkja i kveld» (2007).

Oppdatering:

Her er meir stoff om funnet av kyrkjeruinen:


%d bloggarar likar dette: