Vend mine tanker til andre

29/01/2005

Bønn fra Mor Teresas arbeidsfellesskap i Calcutta

Herre, når jeg er sulten, gi meg noen som trenger mat. Når jeg er tørst, send meg noen som trenger vann. Når jeg er såret, gi meg noen å trøste. Når mitt kors er tungt å bære, gi meg en annens kors å dele. Når jeg er fattig, led meg til noen som er i nød. Når jeg ikke har tid, skjenk meg noen som jeg et øyeblikk kan hjelpe. Når jeg trenger andres omsorg, send meg noen å ta vare på. Vend mine tanker til andre, når jeg bare tenker på meg selv. Amen.

Advertisements

Reisebrev frå Jerusalem

28/01/2005

Då eg var i Jerusalem våren 2001, skreiv eg seks reisebrev heim til Jærbladet. For meg inneheld desse artiklane mange viktige minne, og eg legg dei ut her på bloggen i håp om at dei også kan gleda andre. Breva inneheld observasjonar og opplevingar frå ein by som stadig er i fokus både som møtestad for ulike religionar og som sentrum for ein av dei vanskelegaste konfliktane i verda. For meg er det likevel ikkje dette som er det viktigaste med Jerusalem; for meg har denne byen ein heilt spesiell posisjon fordi det var her Jesu død og oppstode skjedde!

Eg legg bare inn ein link til desse artiklane her på forsida. Du finn heile artiklane her:


Til fjells i Ryfylkeheiane

24/01/2005

Dette notatet er skrive i 2005 som eit av dei aller første notata her på bloggen.

På veggen på do heime heng det ein plakat med kart over merka løyper i Ryfylkeheiane og bilete av alle hyttene til Stavanger Turistforening (STF). Dermed har eg sikra meg at eg stadig blir minna på kor fint det er å gå i fjellet om sommaren. Og tankane flyg ofte opp i 1000 meters høgd over havet, fleire dagsmarsjar inn i fjellheimen, inn til ein eller annan stad eg har gode minne frå. Eller strevsame minne frå, for dei finst sjølvsagt òg!

Det er herleg å koma seg til fjells. Og STF har eit kjempegodt tilbod med gode hytter i passeleg avstand frå kvarandre. Dei står alltid opne i sesongen, eg kan koma utan å ha bestilt plass, eg betalar og vaskar etter meg og går vidare neste dag. Og noko av det viktigaste ved desse hyttene, er at det til vanleg er eit flott sosialt miljø der kvar kveld. Menneske som ikkje har truffe kvarandre før, blir fort kjent når ein er langt inne i heia. Og ikkje så reint sjeldan treff eg folk eg kjennar frå før. Det set ofte ein ekstra spiss på kvelden!

Eg har vore på dei fleste av dei 31 hyttene til STF. Nokre gonger tar eg meg ein tur inn til ei hytte ein dag og heim igjen neste dag. Andre gonger dreier det seg om ein tur frå hytte til hytte (eit standarduttrykk i denne samanhengen). Fleire somrar har me lagt opp til ein tur på 7-10 dagar på denne måten, og det har vore flotte feriar.

SandvatnEg har eit par favoritthytter. Skal eg ein kort tur på eit par dagar eller ei helg, står Sandvatn øvst på lista mi. Det er ein 3 timars tur inn til hytta frå Lortabu øvst i Hunnedalen. Når eg er framme på hytta, er eg i skikkeleg høgfjellsterreng 910 m.o.h. sjølv om det bare er nokre timar sidan eg var heime på Bryne.

EidavatnSkal eg på ein lengre tur, prøver eg gjerne å leggja opp ruta slik at eg kjem innom Eidavatn. Hytta ligg 1080 m.o.h. på det eg kallar Norges tak. Normalt går ein fleire dagar for å koma fram dit. Naturen der er bare heilt fantastisk: høg himmel, fjellvidde i alle retningar, eit spesielt lys når sola går ned, isflak som flyt i vatnet midt på sommaren. Hytta er nok ikkje den STF satsar mest på, for det er ikkje så mange som brukar den. Kanskje Inger og eg er mest åleine om å ha slike kjensler knytt til denne staden, kva veit eg?

Når eg går i fjellet, er eg ikkje så opptatt av å gå lengst muleg dagsetappe på kortast muleg tid. Eg treff av og til slike. Dei har knapt tid til å ta ein pause og slå av ein prat. Eg syns faktisk det er godt med i alle høve ein lang pause (og mange korte) når eg går tur i fjellterreng! Og det er jo òg eit poeng å sjå og oppleva mest muleg undervegs!

Noko av det finaste med å gå i fjellet, er at eg kan leggja frå meg så mykje heime. Det gjeld både ting og tang (sekken bør jo ikkje vera for tung) og det gjeld mykje av det som opptar tankane på vanlege dagar. Derfor blir det god tid til å sjå, lytta, tenkja og prata. Det er kanskje det aller mest verdifulle ved denne turformen?


I Paulus» fotspor i Hellas

23/01/2005

Det var på den andre misjonsreisa Paulus reiste over frå Lilleasia til Makedonia, som nå er ein del av Hellas. Dermed var evangeliet for første gong brakt til Europa. Paulus blei kalla over til vår verdsdel gjennom eit syn, fortel Lukas i Apostelgjerningane. Etter dette var Paulus i Hellas i ca 3 år i tida omkring år 50.

Kart PaulusDenne delen av Paulus si misjonsverksemd er omtalt i Apgj 16,11 – 18,18. Les me denne teksten kan me følgja Paulus frå by til by. Det ser ut som om han stadig er på reisefot, men går ein djupare inn i teksten og samanliknar med Paulus sine eigne brev, ser me at han fleire stadar stoppa over lengre tid.

Reiseruta ser slik ut, med tilvising til bibelteksten:

  • overnatting ved øya Samotrake (16,11)
  • Neapolis, idag: Kavalla (16,11)
  • Filippi (16,12-50), truleg opphald på fleire månadar
  • Amfipolis (17,1)
  • Apollonia (17,1)
  • Tessalonika, idag: Thessaloniki (17,1-10), truleg opphald på ca 1 år
  • Berøa, idag: Veria (17,10-14)
  • Athen (17,15-34)
  • Korint (18,1-18), opphald på 18 månadar
  • Kenkreæ (18,18)

Den eldste delen av Det nye testamentet er skrive under denne reisa. Forskarane reknar med at Paulus skreiv 1. Tessalonikarbrev mens han var i Korint ca år 50.

Paulus kom tilbake til Hellas på den tredje misjonsreisa i tida omkring år 55 (Apgj 20,1-9). Ut frå Paulus sine eigne brev forstår me at han kom tilbake til Hellas etter dette òg, sjølv om Apostelgjerningane ikkje omtalar dette.

Koss tenkte eigentleg Paulus når han kom til ein by og ville forkynna evangeliet der? Me får eit lite inntrykk av dette når me les dette som han skreiv til dei kristne i Korint etter at han hadde budd der eit og eit halvt år:

Då eg kom til dykk, sysken, forkynte eg ikkje Guds mysterium med meisterskap i talekunst eller visdom. For eg ville ikkje vita av noko anna hos dykk enn Jesus Kristus og han krossfest. Veik, redd og skjelvande var eg mellom dykk. Og eg bar ikkje fram bodskapen min med overtydande visdomsord, men med Ande og kraft som prov. For trua dykkar skulle ikkje byggja på menneskevisdom, men på Guds kraft. (1. kor 2,1-5)


Filippi

23/01/2005

Filippi er i dag ein spanande ruinby. Det er mykje å sjå, og det utgravne området gir eit inntrykk av koss byen såg ut i romersk tid. Byen blei første gong utbygd av kong Filip II av Makedonia, far til Alexander den store.

I år 42 f.Kr. blei Filippi staden der to mektige fraksjonar i maktkampen i Romarriket tørna saman i eit av verdshistorias største slag. I følgje ein romersk historikar var det 100.000 soldatar involvert i slaget! Vinnarane var Antonius og Octavianus, den siste blei seinare kjent som keisar Augustus. Etter dette blei Filippi ein romersk koloniby med stor betydning.

Den første dåp i Europa
Då Paulus kom til Filippi, var han opptatt av å knyta kontakt med menneske som han kunne forkynna for, og som han kunne satsa på i det vidare misjonsarbeidet. I Filippi blei det kvinna Lydia som blei den lokale leiaren, og Paulus starta ei huskyrkje heime hos henne.

Paulus ville alltid først forkynna for jødane når han kom ein ny stad. Men saman med jødane trefte han òg menneske som trudde på Israels Gud, eller ”dei gudfryktige heidningar” som dei ofte blir kalla. Dette var ikkje-jødar som på ein eller annan måte var knytt til jødane og til synagogen. Nokre av dei var vel det me i dag kunne kalla sympatisørar. Andre var direkte tilhengarar av jødane si gudstru. Desse var ei viktig målgruppe for Paulus sin misjon.

I Filippi var det så få jødar at dei ikkje hadde eigen synagoge. Derfor hadde jødane ein bønestad ved ei elv rett utanfor byen. Der trefte Paulus Lydia, ei rik forretningskvinne som var ei av dei som trudde på Israels Gud. Lydia begynte å tru på Jesus, og ho og familien hennar blei døypt der i elva. Dette var den første kristne dåpen i Europa. Seinare inviterte Lydia Paulus til å driva si verksemd i heimen hennar.

Bønestaden med Lydia sin dåpsplass er ein flott plass å koma til i dag. Den greske kyrkja har laga eit fint amfi ved elva, som etter norsk målestokk er omtrent som ein stor bekk. Ute i elva er det laga ein platting med eit altar. Me samla oss på dåpsplassen og las tekstane som handla om denne staden og om Lydias dåp. Ved sidan av elva er det òg bygd ei dåpskyrkje. Det er nok mange grekarar som ønskjer å feira dåp på denne staden, anten inne i kyrkja eller ute i elva. For oss blei det ein fin andaktsstad.

Midt inne i ruinbyen er Forum, det gamle romerske torget, godt bevart. Her blei Paulus og Silas ført fram for byretten då dei blei arrestert på grunn av verksemda si. Dei blei piska og sett i fengsel. Me las resten av forteljinga om Paulus i Filippi her på Forum, under nokre av dei store romerske søylene.

Paulus blei arrestert fordi det var nokon som meinte at han skapte uro i byen med forkynninga si. Det dei ikkje visste då dei piska han og sette han i fengsel, var at Paulus var romersk borgar og hadde krav på eit betre rettsvern og ei anna behandling.Dette kom fram då Paulus seinare skulle reisa vidare, og det blei eit pinleg problem for leiarane i byen.

Paulus blei sett i fengsel. Eg veit ikkje om arkeologane nokon gong kan seia sikkert akkurat kvar dette fengselet låg, men me fekk sjå ei hole som blir rekna for å vera ein del av dette fengselet. I fengselet i Filippi skjedde det eit stort under:

Midnattstider heldt Paulus og Silas bøn og song lovsongar til Gud, og fangane lydde på dei. Brått kom det eit sterkt jordskjelv, så grunnvollen under fengslet riste. Med ein gong sprang alle dørene opp, og lekkjene losna av alle fangane.

Bibelteksten fortel vidare at Paulus og Silas gjennom dette blei frie, og at fangevaktaren og familien hans begynte å tru og blei døypt. Det er elles slik at òg andre historiske kjelder fortel om eit jordskjev i området rundt Filippi ca år 50.

Heile historia om den første dåpen i Europa og om Paulus i Filippi står i Apgj 16,12-40. Paulus fekk eit heilt spesielt forhold til dei kristne i Filippi. Dei støtta han i det vidare misjonsarbeidet i Makedonia og Hellas, og dei blei ein ”mønster-kyrkjelyd” som kunne vera forbilde for andre. Paulus sitt brev til filipparane kan eigentleg kallast eit vennskapsbrev. Høyr kor fint Paulus skriv då han ei tid seinare sit i fengsel i ein annan by og skriv brev til dei kristne i Filippi:

Eg takkar alltid min Gud når eg tenkjer på dykk. Og alltid, i alle mine bøner, bed eg for dykk alle med glede. For frå første dagen og til no har de stått saman med meg i arbeidet med evangeliet. Og eg er trygg på at han som tok til med si gode gjerning i dykk, skal fullføra henne – heilt til Jesu Kristi dag. Med rette tenkjer eg slik om dykk alle, for eg ber dykk i hjartet. Både når eg er i lenkjer og når eg forsvarar og stadfester evangeliet, har de alle fellesskap med meg i nåden. Ja, Gud er mitt vitne, eg lengtar etter dykk alle med Kristi Jesu hjartelag. (Fil 1,3-8).

Kyrkjeruinar i Filippi
Det er i dag ruinar etter fleire store kyrkjer i Filippi. Dei er frå ca år 300 – 500. Spesielt ein av ruinane har høge murrestar, og gir eit godt inntrykk av kor stor og flott kyrkja har vore. Andre ruinar er meir låge murar som viser omrisset av kyrkjene. Kyrkjeruinane er med og peiker på det som historikarane veit frå andre kjelder: at Filippi var ein viktig by for den kristne kyrkja i denne delen av Europa i dei første kristne hundreåra.

Å reisa til Filippi
Filippi ligg ca 15 km frå hamnebyen Kavalla langt nordaust i Hellas. Den næraste storbyen med internasjonal flyplass er Thessaloniki, ca 3 timars køyring lenger vest. Eg syns det var fantastisk å besøkja Filippi. Det var så mykje å sjå. Bibeltekstane frå Apostelgjerningane og Filipparbrevet blei så levande då me var på staden. Eg reiser gjerne tilbake!


Regn

17/01/2005

Eg gjekk heim frå Bryne sentrum i kveld. Ikkje så spesielt.  Sjølv om eg jo ikkje akkurat er den som går mest her i verda. Eg som i tenåringstida var medlem av Natur og Ungdom og som hadde sterke meiningar om privatbilismen, eg køyrer nå rundt omkring som om det var den mest naturlege ting i verda.

Det høljeregna då eg gjekk heim. Ikkje så spesielt det heller, det gjer det jo ofte. Men turen heim var faktisk ei god oppleving. Kroppen er jo vasstett, og klærne kunne tørka når dei var komne heim. Så eg gjekk der og tenkte. Og hadde det greitt med meg sjølv.

Eg tenkte på kva som er godt ver og kva som er dårleg ver. Det er jo nokså situasjonsbetinga. I gamle dagar (i denne samanhengen før ca 1980) bad ein kvar sundag i kyrkja om godt og tenleg ver. Nå er heldigvis ikkje den bøna heilt avskaffa, men den er ikkje lenger blant dei bønene som blir brukte kvar helg.

Kva er forresten godt og tenleg ver? Er regn godt ver? Regnet er en venn, syng Lillebjørn Nilsen i ei av visene sine. Det er vel ikkje alle som er einige i det. Men med tanke på alternativet, må me vel seia at regnet er ei velsigning. Eg har gått tur i Negev-ørkenen og køyrt buss gjennom Sinai-ørkenen. Og eg er blitt takknemleg for å få bu ein stad der me har rikeleg med vatn.

Sjølv om eg er blant dei som likar sol og varme mykje betre enn regn, innser eg at me treng begge delar. Og at begge delar faktisk kan vera godt og tenleg ver.

Likevel: Eg gleder meg til våren og sommaren!


Til fordjuping

15/01/2005

Efraim frå Syria, poet og teolog frå 300-talet, om Jesus Kristus som Gud og menneske

Mor_Ephrem_icon

Foto: Wikipedia

Den kristne trua har djupe røter i historia. Idag har eg henta fram ein tekst frå Oldkyrkja. Dette er namnet som blir brukt om dei første 500 åra av kyrkjehistoria. Dette var ei viktig tid. Me tenkjer oss ofte at me i vår moderne tid er overlegne tidlegare tiders menneske. Men i Oldkyrkja var det ei rekkje høgt utdanna menneske med stor intellektuell kapasitet som kjempa ein viktig kamp for ekte kristendom. I denne tida blei mykje av den kristne tenkinga forma, på bakgrunn av Bibelen, og me nyt framleis godt av deira tankeverksemd. Me kallar dei fremste teologane frå denne tida for kyrkjefedrane.

Kristus Jesus – Gud og menneske

1

Om han ikke var menneske, hvem var det da som lå i krybben?

Om han ikke var Gud, til hvem var det englene sang lovsanger?

2

Om han ikke var menneske, hvem var det da Johannes døpte i Jordan?

Om han ikke var Gud, om hvem var det da Faderen sa fra himmelen:

”Dette er min sønn, den elskede, som jeg har behag i.”

3

Om han ikke var menneske, hvem var det da som fastet og sultet i ørkenen?

Om han ikke var Gud, hvem kom da englene ned og tjente?

4

Om han ikke var menneske, hvem var det da som ble innbudt til bryllup i Kanaan?

Om han ikke var Gud, hvem forvandlet vann til vin?

5

Om han ikke var menneske, hvem var det da som sov i båten?

Om han ikke var Gud, hvem truet vinden og stillet bølgene?

6

Om han ikke var menneske, hvem satt da ved Sykars brønn,

trøtt av vandringen i middagsheten?

Om han ikke var Gud, hvem ga den samaritanske kvinnen livets vann,

og hvem visste på forhånd at hun hadde hatt fem menn?

7.

Om han ikke var menneske, hvem var det da som gråt ved Lasarus sin grav?

Om han ikke var Gud, hvem var det som befalte og kalte ut

han som hadde vært død i fire dager?

8.

Om han ikke var menneske, hvem var det da som stod fremfor Pilatus sitt dommersete?

Om han ikke var Gud, hvem ble årsak til at Pilatus sin hustru led så sterkt i drømmen?

9.

Om han ikke var menneske, hvem var det da som hang på korset?

Om han ikke var Gud, hvem rystet jorden i dens grunnvoller?

10.

Om han ikke var menneske, hvem var det da som ropte:

”Min Gud, min Gud, hvorfor har du forlatt meg?”

Om han ikke var Gud, hvem er det da som har sagt:

”Fader forlat dem, for de vet ikke hva de gjør”?

11.

Om han ikke var menneske, hvem var det da som hang mellom tyver på et kors?

Om han ikke var Gud, hvorfor sa han: ”I dag skal du være med meg til paradis”?

12.

Om han ikke var menneske, på hvem sin kropp kjente Tomas sårene etter naglene og spydet?

Om han ikke var Gud, til hvem ropte Tomas i tilbedelse: ”Min Herre og min Gud”?

13.

Om han ikke var menneske, hvem var det apostlene og englene så ble tatt opp til himmelen?

Om han ikke var Gud, for hvem ble himmelen åpnet,

hvem tilba himmelmaktene i frykt og beven,

og til hvem sa Faderen: ”Sett deg ved min høyre side”?

Bibelsteder:

1. Luk 2,7 og 14

2. Matt 3,13 og 17

3. Matt 4,1-11

4. Joh 2,2-7 og 9

5. Matt 8,24 og 26

6. Joh 4,6 og 10-14

7. Joh 11,1; 3-5; 11-13; 17-27; 39-44

8. Matt 27,11 og 19

9. Matt 27,35; 51-52

10. Matt 27,46; Luk 23,24

11. Luk 23,39 og 43

12. Joh 20,27-28

13. Apgj 1,9; Joh Åp 7,12


%d bloggarar likar dette: