Paulus på Areopagos

26/05/2019

Notat til Apg 17,22-34, tekst på Treeiningssøndag 16. juni 2019

Areopagos i Athen, sett frå Akropolis. Foto: Arne Berge

Paulus besøkte Athen ca år 50. Bildet viser folk på Areopagoshøgda, ei fjellklippe som tradisjonelt blir knytt til Paulus sin tale i byen. Talen er gjengitt i Apostelgjerningane kap 17, og denne interessante bibelteksten er preiketekst i norske kyrkjer søndag 16. juni 2019.

16 Medan Paulus venta på dei i Aten, vart han opprørt då han såg at byen var overfylt med gudebilete. 17 I synagogen hadde han samtalar med jødane og med dei som dyrka Gud, og på torget tala han kvar dag med dei han møtte. 18 Nokre epikureiske og stoiske filosofar gav seg i ordskifte med han, og somme sa: «Kva kan han vel meina, denne pratmakaren?» Andre sa: «Han er visst ein som forkynner framande gudar.» Det var fordi han forkynte evangeliet om Jesus og oppstoda. 19 Så tok dei han med seg og førte han til Areopagos og sa: «Kan vi få vita kva slags ny lære du kjem med? 20 For det er underlege ting du lèt oss få høyra. Difor vil vi gjerne vita kva dette er for noko.» 21 For verken atenarane sjølve eller utlendingane som bur der, bruker tida si til anna enn å fortelja og spørja nytt.

    22 Då steig Paulus fram for Areopagosrådet og sa:
«Atenske menn! Eg ser at de på alle måtar er svært religiøse.
23 For då eg gjekk omkring og såg på heilagdomane dykkar, fann eg eit altar der det stod skrive: ‘For ein ukjend Gud’. Det som de tilbed utan å kjenna, er det eg forkynner dykk. 24 Gud som har skapt verda og alt som i henne er, han som er herre over himmel og jord, han bur ikkje i tempel som er bygde med hender, 25 og lèt seg ikkje tena av menneskehender, som om han skulle trenga noko, han som gjev liv og ande, ja, alt til alle. 26 Av eitt menneske har han skapt alle folkeslag, han lét dei busetja seg over heile jorda, og han sette faste tider for dei og grenser mellom bustadene deira.27 Det gjorde han for at dei skulle søkja Gud, om det kunne lukkast for dei å leita seg fram til han og finna han. Han er då ikkje langt borte frå ein einaste ein av oss.28 For i han er det vi lever og rører oss og er til, som òg nokre av dykkar eigne diktarar har sagt: ‘For vi er hans slekt.’ 29 Er vi då Guds slekt, må vi ikkje tru at guddomen liknar eit bilete av gull eller sølv eller stein som menneskekunst eller mennesketanke har forma. 30 Gud har bore over med dei tidene då folk var uvitande. Men no byd han at alle menneske, kvar dei så er, skal venda om. 31 For han har fastsett ein dag då han vil dømma verda med rettferd, og til det har han innsett ein mann. Det har han stadfest for alle med å reisa han opp frå dei døde.»
32 Men då dei høyrde om oppstoda frå dei døde, var det somme som spotta, men andre sa: «Vi høyrer deg gjerne tala meir om dette ein annan gong.» 33 Så gjekk Paulus frå dei. 34 Men det var nokre som heldt seg til han og kom til tru. Mellom dei var Dionysios frå Areopagosrådet og ei kvinne som heitte Damaris, og nokre andre.

I tillegg til denne bibelteksten (dvs vers 22-34 i teksten over), blir det søndag 16. juni lese frå profeten Jesaia og frå Lukasevangeliet:

  • Leseteksten frå Jes 6,1-8 handlar om då Herren kalla Jesaia til profet. Det skjedde gjennom eit syn i tempelet. Jesaia fekk blant anna sjå og høyra serafane som ropa til kvarandre at Herren Sebaot er heilag og at heile jorda er full av hans herlegdom. Dette ropet gjentar me framleis i nattverd-liturgien i kyrkja, – i lovsongen Sanctus.
  • Evangelieteksten frå Luk 24,45-48 kan me kalla Lukas sin versjon av misjonsbefalinga. Den oppstadne Jesus opna forstanden til disiplane så dei kunne sjå samanhengen mellom Skrifta (GT) og det som hadde skjedd med han i påsken. Disiplane blei kalla til å vera vitne for alle folkeslag.

Begge desse lesetekstane har eit universelt sikte; heile jorda (Jes 6) og alle folkeslag (Luk 24). Og dette blir altså denne søndagen «toppa» ved at Paulus sin tale i Athen er preiketekst. Talen er eit viktig eksempel på Paulus si forkynning blant ikkje-jødar.

Møtet med Athen

Viss du kjem til Athen i dag, kan du ikkje unngå å bli fascinert av Akropolis, eit fjellplatå midt i sentrum med fleire imponerande og relativt godt bevarte tempel. Desse templa var allereie 400 år gamle då Paulus kom til byen og blei verande der for å venta på medarbeidarane sine.

Når eg kjem til Athen, er eg først og fremst ein kulturinteressert turist. Eg lar meg fascinera og imponera. Eg studerer templa og andre bygningar og ser på dette som kunst og kultur. Og for meg er det heilt ok å sjå slik på dette. Men eg merkar meg at Paulus reagerte på ein heilt annan måte. Han blei opprørt då han såg at byen var overfylt med gudebilete (vers 16).

Athen var ein viktig og mektig by då templa blei bygd på 400-talet f.Kr. Byen var mindre viktig på Paulus si tid. Då var det Korint som var den raskt veksande storbyen med handel og internasjonale kontaktar rundt i Romarriket. Og Paulus sin misjonsstrategi gjorde derfor at han satsa meir på Korint enn Athen. Men Athen var likevel viktig, på den måten at her levde den greske filosofiske tradisjonen i beste velgåande. Og Lukas har i Apg 17 heldigvis gitt oss del i møtet mellom Paulus og denne tradisjonen som har vore så sentral i vår europeiske kultur.

Paulus nytta ventetida i byen til å samtala med folk i det jødiske miljøet i synagogen og blant filosofisk interesserte athenarar på torget (vers 17), der også Areopagosrådet hadde sine samlingar. I ulike samanhengar forkynte han evangeliet om Jesus og oppstoda (vers 18).

Teksten viser at Paulus ikkje skamma seg over evangeliet, heller ikkje i Athen! I breva sine la han vekt på at evangeliet er for jødar og grekarar. Det er ei Guds kraft til frelse for kvar den som trur, også for grekarar (Rom 1,16). Og i møte med den greske kulturen, seier han også at evangeliet er Guds visdom, både for jødar og grekarar (1 kor 1,24).

Det finst mange gode bøker om Paulus si verksemd i Hellas. Eg vil spesielt anbefala denne: Sandvei/Baasland/Sandnes: I Paulus ́ fotspor. Bibel- og kulturguide til Hellas. Verbum forlag 2008.

Talen for Areopagosrådet

Det er vanleg å plassera Paulus sin tale på Areopagoshøgda. Her er det god utsikt opp på Akropolis og ned på torget og byen. Det er likevel ikkje sikkert kva Lukas meiner når han i vers 19 skriv at Paulus blei ført til Areopagos; det kan forstås både geografisk (om høgda) og juridisk (om rådet med samlingsplass på torget). Uansett om talen blei halden på høgda eller på torget, er dette innrykksfulle område under det imponerande Akropolis.

Heilt tilbake til oldkyrkja har det blitt peika på at Paulus, då han blei ført fram for Areopagosrådet, kom i ein situasjon som kan samanliknast med den viktige filosofen Sokrates som levde i Athen på 400-talet f. Kr. Han måtte også forsvara seg, blant anna for å koma med ei ny lære.

Det er Lukas som har formulert talen slik den er gjengitt i Apostelgjerningane. Han viser oss koss Paulus forkynte i ein slik situasjon. Om ikkje dette er eit direkte referat av Paulus si forkynning, er det naturleg å omtala talen som Paulus sine ord. Innhaldet i talen har også klare parallellar i Paulus sine brev:

I Rom 1,20-23 skriver han om Gud som skaper og kritiserer avgudsdyrkelsen. I 1 Tess 1,9-10 gir han et glimt av en grunnleggende forkynnelse for hedninger. Her nevnes omvendelse fra avgudene (jfr Apg 17,29-30), den kommende dom (jfr Apg 17,31a), Jesu oppstandelse (jfr Apg 17,31b). (I Paulus ́ fotspor, side 128).

I Athen blei Paulus utfordra til å seia meir om kva han var så opptatt av. Og den anledninga brukte han på ein glimrande måte. Paulus forkynte her til heidningar. Dette er ikkje tale til jødar eller til dei som dyrka Gud (vers 17). Derfor tok han ikkje utgangspunkt i GT og forkynte Jesus inn i den profetiske samanhengen, slik han gjorde andre stadar. Nei, her tok han utgangspunkt i tankegangen og religiøsiteten som var aktuell for tilhøyrarane, og det var den greske litteraturen og gudeverda. Lukas omtaler tilsvarande forkynning i Lystra (Apg 14).

Innhaldet i teksten

  • Vers 22 f: Ei innleiing som var godt eigna til å skapa interesse hos tilhøyrarane. Dette blei dei nok nysgjerrige på!
  • Vers 24 ff: Paulus forkynner Gud som skapar, og det grunnleggjande skillet mellom skapar og skapning. Han legg også vekt på at skaparen har omsorg for skaparverket og gjev liv og ande til alt. Han har altså eit grunnleggande bibelsk perspektiv, sjølv om han ikkje argumenterer ut frå Skrifta. Han peiker på at Gud ikkje bur i noko tempel, same kor flotte dei er (jfr utsikta opp til Akropolis). Dette svarer til Salomo si bøn ved tempelvigslinga i 1 Kong 8,27 ff. Sjå òg samanhengen med Jes 42,5 og 66,1. Han legg vidare vekt på at skaparen har vist omsorg for skaparverket ved setja inn ordningar og grenser for menneska. Her er det bibelsk bakgrunn å finna i 1 Mos 10,32; 11,9 og 5 Mos 32,8.
  • Vers 27 ff: Skaparen sette ordningar i skaparverket med hensikt: at menneska skulle søka Gud. Og Paulus forkynner at Gud ikkje er langt borte frå ein einaste av oss. I det følgjande brukar Paulus greske referansar for å få fram poenga sine. Han brukar uttrykk frå diktarane Aratos og Kleantes frå tredje hundreåret f. Kr. «Med disse sitatene sier Paulus at menneskene er Guds skapning, og at det er Gud som holder dem oppe. Derfor bør menneskene også vise Gud ære. Det gjøres ikke ved å tilbe avgudsbilder laget av mennesker.» (I Paulus ́ fotspor, side 128).
  • Vers 30 f: På bakgrunn av det han har sagt om forholdet mellom skaparen og menneska, forkynner han her omvending, Jesus («ein mann») og ikkje minst Jesu oppstode. Dette med oppstoda må ha vore sentralt for Paulus, det er også nemnt i avslutninga av vers 18, og han har nok begge stadar utfalda dette meir enn det Lukas refererer.
  • Vers 32 ff handlar om det som skjedde etter talen: Orda om Jesu oppstode vekte ulike reaksjonar. Nokre spotta, andre ville høyra meir. Me høyrer ikkje om nokon forsamling i Athen i ettertid, men det det blir sagt at det var nokre som kom til tru på Jesus. To av desse er namngitte: For det første Dionysios frå Areopagosrådet, altså ein leiande person. Kyrkjehistorikaren Eusebios formidlar på 300-talet ein tradisjon om at Dionysios blei den første biskopen i Athen. Vidare kom kvinna Damaris til tru. Ho var neppe til stades då Paulus talte for rådet, som truleg bare bestod av menn. Det viser at trua spreidde seg i byen. Dette viser også uttrykket «og nokre andre» i avslutninga på vers 34: ein stille og forsiktig omtale av resultata av Paulus si verksemd, men likevel tydeleg på at verksemda bar frukt.

Eg tar også med noko som Per Eriksen har skrive om teksten (Vårt Land 14.10.2005):

Av flere grunner har Paulus» tale på Areopagos blitt stående som et eksempel til inspirasjon og etterfølgelse. Det første er at Paulus våget å møte sin samtids lærde på åpen mark. Det andre er hans vilje til å komme sine tilhørere i møte. Paulus kjente både deres religiøsitet og deres filosofi. Det tredje er hans uredde forkynnelse av evangeliet. Paulus lot det ikke være med et vagt kåseri om det guddommelige, han forkynte den oppstandne Jesus.

Så skal kanskje vi også våge å vandre på torgene, snakke med folk på kafeene, prøve å forstå deres tro og tenkning, lese deres diktere, se filmene, gå i teateret og på fotballkampene. Noen ganger vil vi kanskje rystes, andre ganger finne åpninger for evangeliet. Det vil være noen som trekker på skuldrene og noen som ler. Men kanskje finnes det fortsatt en og annen Dionysos og Damaris som blir kjent med en ukjent gud. Hvis du bare er der.

Forslag til preikedisposisjon:

  1. Fortelja om Paulus i Athen, om templa på Akropolis og om utfordringa Paulus fekk til å tala for Areopagosrådet.
  2. Gjengje delar av hovudinnhaldet i Paulus sin tale.
  3. Paulus talte ut frå tilhøyrarane sin kultur og tankegang. Utfordinga til oss er å møta vår tids kultur og tankegang med frimod og å forkynna Jesus inn i denne samanhengen.

Dette er ei bearbeidd utgåve av det har skrive til denne søndagen på Israelsmisjonens prekenverksted (2019). Delar av notatet bygger på eit tidlegare notat på bloggen (2005).


Gå i fred. Ten Herren med glede. Kvil i hans nåde

05/05/2019

Preike i konfirmasjon i Hinna kirke 4. og 5. mai 2019

Konf 2019 tullebilde 2 red

Hinnakonfirmantane 2019, tullebilde. Foto: Studio Hjelm

I Hinna kirke avsluttar me gudstenestene med utsendingsorda «Gå i fred. Tjen Herren med glede. Hvil i hans nåde.» Dette brukte eg som disposisjon for preika i konfirmasjons-gudstenestene denne helga (4. og 5. mai 2019 / 3. søndag i påsketida). Her er manuset:

Det står skrevet i evangeliet etter Markus:

Apostlene samlet seg igjen hos Jesus og fortalte ham om alt de hadde gjort, og alt de hadde lært folket. Og han sa til dem: «Kom med meg til et øde sted hvor vi kan være alene, og hvil dere litt!» For det var så mange som kom og gikk at de ikke fikk tid til å spise engang.
Så dro de ut med båten til et øde sted for å være alene. Men mange så at de dro bort, og kjente dem igjen, og fra alle byene strømmet folk sammen til fots og nådde fram før dem. Da Jesus gikk i land, fikk han se en mengde mennesker. Han fikk inderlig medfølelse med dem, for de var som sauer uten gjeter. Og han ga seg til å undervise dem om mange ting.
Det var nå blitt sent på dagen, og disiplene kom til ham og sa: «Stedet er øde, og det er alt blitt sent. Send dem fra deg, så de kan dra til gårdene og landsbyene her omkring og kjøpe mat.» Men Jesus svarte: «Dere skal gi dem mat!» De sa: «Skal vi kanskje gå og kjøpe brød for to hundre denarer, så de kan få spise?» «Hvor mange brød har dere?» spurte han. «Gå og se etter!» Da de hadde gjort det, sa de: «Fem brød og to fisker.»
Så sa han at de skulle la alle danne matlag og sette seg i det grønne gresset. 40 Og de slo seg ned, rekke ved rekke – noen på hundre og noen på femti. Så tok han de fem brødene og de to fiskene, løftet blikket mot himmelen og ba takkebønnen, brøt brødene i stykker og ga til disiplene, for at de skulle dele ut til folk. De to fiskene delte han også ut til alle. Og alle spiste og ble mette. Etterpå samlet de opp tolv fulle kurver med brødstykker og fisk. Det var fem tusen menn som hadde spist. (Mark 6,30-44)

Slik lyder det hellige evangelium.

Gå i fred

Fred vere med deg! Desse ordå komme´ frå Jesus. I dag får du som er konfirmant, høyra ordå om fred sagt saman med namnet ditt.

Fred er eit flott ord. Men kva betyr det? Eg vil seia at det betyr meir enn å få «vera i fred». Det betyr kanskje heller å «leva i fred» med dei me har rundt oss. Det har altså någe med relasjonar å gjera. Någen vil òg seia at det har med heilhet og velvere å gjera.

Eg trur at Jesus vil gje oss det me kan kalla Guds fred. Gud vil det beste for oss. Bibelen fortel oss at han elskar oss. Det mest kjente bibelverset om Guds kjærlighet, har me snakka om mange gonger på samlingane våre. Det er det som blir kalla «Den lille Bibel»:

For så høyt har Gud elsket verden at han ga sin Sønn, den enbårne, for at hver den som tror på ham, ikke skal gå fortapt, men ha evig liv.

Guds gåver til oss er verdifulle. Større enn någe aent me kan få. Det å gå i fred,  – og å leva i fred, – seier oss någe om det som er mest verdifullt. Men det seier oss òg någe om det sårbare menneskelivet. For det er ikkje opplagt at me kjenner på denne freden i livet vårt. Livet er ikkje bare enkelt. Og me kan alle, i større eller mindre grad, kjenna på uro og savn når livet ikkje blei sånn me hadde håpt.

Bibelteksten sa at Jesus fekk «inderlig medfølelse» med dei som var komne for å høyra på han.

Jesus fikk inderlig medfølelse med dem, for de var som sauer uten gjeter. Og han ga seg til å undervise dem om mange ting.

Livet deira var ikkje enkelt. Det var sjukdom og aen nød, og sjølvsagt ikkje någe helsevesen sånn me er vant med. Dessutan var det eit hardt og tøft samfunn. Folk var fattige og levde under romersk okkupasjon. Midt i denne virkeligheten kom Jesus og viste ein ekte medfølelse. Han kom med Guds kjærlighet til desse menneskene.

Med eit moderne ord kallar me dette for empati, det vil seia evnen til å setta seg inn i koss andre menneske har det. Jesus har slik empati. Han viste omsorg og ville gje dei det beste.

Når det står at han underviste dei om mange ting, veit me sjølvsagt ikkje kva han snakka om akkurat då. Men eg trur det handla om Guds kjærlighet og om hans tilgivelse. For me veit at Jesus ofte snakka med folk om at Gud ville gje menneskene frelse og fred, midt i det tøffe livet dei levde. «Kom til meg, alle dokker som strevar, og eg vil gje dokker kvile» sa han.

Når eg seier at eg trur på Jesus, handlar det ikkje om historie og gamle dagar. Nei, det handlar om vår tid, her på Hinna. Det handlar om mitt og ditt liv. Det betyr at han møter oss i dag, med den same freden og kjærligheten som me les om i Det nye testamentet.

Truå på Jesus gjer at me kan leva i fred med Gud og i fred med våre medmenneske. Midt i kvardagen som ofte kan vera tøff og krevande.

Når eg seier «å leva i fred med Gud», tenker eg på at me kan ta imot hans kjærlighet og tilgivelse. Dette er någe me treng alle saman.

Når eg seier «å leva i fred med vår medmenneske», tenker eg på at me kan la den kjærligheten og tilgivelsen me sjølve har møtt hos Gud, prega oss i møte med andre menneske.

Ten Herren med glede

Bibelteksten handla òg om at Jesus gjorde eit under. Eit merkeleg under. Dei hadde bare litt mat, fem brød og to fiskar, men då Jesus velsigna denne maten blei det, utruleg nok, rikeleg til mange tusen menneske. Dette er eit under me ikkje kan forstå. Og det er jo det som gjer det til eit under.

I dag har eg lyst til å seia någe om det at Jesus brukte vennene sine, då han gjorde dette underet. Han ville at dei skulle tena han med glede.

«Dokker skal gje dei mat!» sa Jesus. Kanskje dette er eit hint om at Jesus hadde god humoristisk sans? Kanskje han smilte godt då han sa det? Dei hadde jo bare fem brød og to fiskar, – og det var tusenvis av sultne menneske!

Kanskje det. Men først og fremst viser dette oss at Jesus kallar til å ta ansvar. Han vil at me skal ta ansvar for kvarandre og for alt det Gud har skapt. «Dokker skal gje dei mat!» sa Jesus. Derfor har alltid ordå «å dela» og «å tjena» vore viktige ord i vår kristne tru. Me kunne gjerne seia å tjena med glede.

Eg lurer forresten på når det var disiplane oppdaga at det hadde skjedd eit under med dei fem brøda og dei to fiskane …

Var det då Jesus løfta blikket og ba takkebøn? Var det då han braut brødene i små stykke? Var det då dei fekk maten av Jesus og begynte å dela ut? Eller var det då dei såg overskuddet etter at alle hadde spist seg mette?

Jesus vil at me skal dela og gje vidare av det som me har fått. Det er slett ikkje sikkert at me oppdagar undervegs kva våre ord og handlingar betyr for andre. Men du kan vera trygg på at ordå dine og dei gode gjerningane dine kan bety någe flott og positivt for dei du har rundt deg.

Kvil i hans nåde

Her i Hinna kirke avsluttar me alltid gudstenestene med utsendinga «Gå i fred. Tjen Herren med glede. Hvil i hans nåde.»

Å kvila er ei viktig side ved det å tru! Bibelteksten viser oss at Jesus ville at vennene hans skulle få samla krefter i ein travel kvardag:

Apostlene samlet seg igjen hos Jesus og fortalte ham om alt de hadde gjort, og alt de hadde lært folket. Og han sa til dem: «Kom med meg til et øde sted hvor vi kan være alene, og hvil dere litt!» For det var så mange som kom og gikk at de ikke fikk tid til å spise engang.

Det står at disiplane, eller apostlane som dei blir kalla her, kom til Jesus og var opptatt av alt det dei hadde gjort. Kanskje dei var stolte over det dei hadde prestert? Eller kanskje dei først og fremst var slitne? Det kan sikkert forstås på fleire måtar. Men Jesus var uansett mest opptatt av koss dei hadde det. Han ville at dei skulle få ro. Han sa til dei: «Kom med meg til eit øde sted kor me kan vera aleine, og kvil dokker litt!»

Det er ikkje sikkert at alle her drømme’ om å få komma til «eit øde sted». Men å kvila og samla krefter, det trur eg alle opplever godt. Og eg håper at dokker konfirmantar har opplevd kjerkå som et sånt fristed, der det er godt å vera. Her møter me han som vil gje oss kvile.

For me lever i eit krevande samfunn. Det skjer møje rundt oss og det er mange som stiller krav. Det gjeld både for ungdom og voksne. Og me er jo så forskjellige, – og taklar derfor dette på forskjellig måte. For mange av oss er det heilt fint med store forventningar og høge mål. For andre skapar dette stress og press.

I dag er me spesielt opptatt av kva dette betyr for dokker ungdomar. Någen snakkar om at dokker tilhøyrer «Generasjon prestasjon», og at dokker er meir aktive og meir opptatt av å gjera det bra, enn ungdomar var før i tidå.

Eg er ikkje sikker på at dokker alle kjenner dokker igjen i dette, eller om dokker opplever dette positivt eller negativt. Men uansett: Budskapet om Jesus fortel oss at han er meir opptatt av kem me er enn av kva me gjer eller kva me presterer.

Han er opptatt av deg og meg og av koss me har det som menneske. Han vil at me, midt i kvardagen, skal få kjenna på ein grunnleggande trygghet og tilhørighet. Å tru er å ta imot Guds gode gåver utan å fortena det. Det er det som kalles nåde. Og han vil at me skal kvila i hans nåde.

Til dokker konfirmantar vil eg seia det er mitt håp at du, same koss livet ditt utviklar seg, held fast på truå på Jesus og følger han. Og tar imot hans nåde.

«Hinna menighet – et sted å vokse»

Du høyrer til i ei kjerke. Hinna menighet sin visjon er «et sted å vokse». Det gjeld sjølvsagt òg andre kristne menigheter. Her har du ein plass, òg i framtidå. Her kan du finna tru, håp og kjærlighet. Her blir du utfordra til å gå i fred, tena Herren med glede og kvila i hans nåde. Det handlar om å veksa som kristne menneske.

Jesus har lova oss at han er med oss alle dagar inntil verdens ende. Det gjeld både dei gode dagane, når livet er ein leik, og dei vanskelege dagane. Han er trufast, òg når me kan kjenna oss usikre og ustabile.

Sjølve ordet konfirmera har med å bekrefta å gjera. Me kan i dag bekrefta vår tru på Gud. Det gjeld både dokker konfirmantar, dokker som er foreldre og alle oss andre.

Det er fint om du som er konfirmant i dag bekreftar truå, stille for deg sjølv, for eksempel framme ved altarringen. Det er også ein vekst! Men konfirmasjonen er altså meir enn dette, det er òg det at Gud bekreftar sin kjærlighet til deg.

Eg trur det er viktig at me vågar å løfta blikket og sjå etter någe som er større enn oss sjølve. For truå seier oss at Gud er nær og at me kan læra han å kjenna ved å tru på Jesus. Og at han kallar oss til å gå i fred, tena Herren med glede og kvila i hans nåde.

Ære være Faderen og Sønnen og Ånden, som var og er og blir én sann Gud, fra evighet til evighet.

Sjå òg hinnakirke.no


God påske 2019!

21/04/2019
Disciples_running_by_EB

Eugène Burnand (1898): Peter og Johannes spring til grava.
Kjelde: Wikimedia Commons

På dette bildet viser kunstnaren Eugène Burnand koss han ser for seg disiplane Peter og Johannes springa til grava, då Maria Magdalena hadde fortald at grava var tom.

Johannes «såg og trudde». Det som møtte dei då dei kom fram til grava, var med på å skapa tru. Men dei trong nok tid til å forstå og til å lesa Skrifta på ny, i lys av oppstoda.

I stillhet snudde han verden opp ned,
og forlot graven, ikke ødelagt, men ryddig,
som en omtenksom gjest som reiser tidlig.
(frå Pasjon 2019, Stavanger domkirke)

Og her er bibelteksten om den tome grava og det første møtet med den oppstadne Jesus, henta frå Evangeliet etter Johannes, kapittel 20:

Den tomme grava
Tidleg om morgonen første dagen i veka, medan det endå er mørkt, kjem Maria Magdalena til grava. Då får ho sjå at steinen er teken bort frå grava. 2 Ho spring av stad og kjem til Simon Peter og den andre læresveinen, han som Jesus hadde kjær, og seier til dei: «Dei har teke Herren ut av grava, og vi veit ikkje kvar dei har lagt han.» 3 Då tok Peter og den andre læresveinen ut og kom til grava. 4 Dei sprang saman, men den andre læresveinen sprang fortare enn Peter og kom først til grava. 5 Han bøygde seg inn og såg linkleda som låg der, men han gjekk ikkje inn i grava. 6 Simon Peter følgde etter, og han gjekk inn. Han såg linkleda som låg der, 7 og duken som Jesus hadde hatt over hovudet. Den låg ikkje saman med linkleda, men samanrulla på ein stad for seg. 8 Då gjekk den andre læresveinen òg inn, han som var komen først fram til grava. Han såg og trudde. 9 For endå hadde dei ikkje skjøna det Skrifta seier, at han måtte stå opp frå dei døde. 10 Så gjekk læresveinane heim.

Jesus syner seg for Maria Magdalena
11 Men Maria stod utanfor ved grava og gret. Som ho gråtande bøygde seg fram og såg inn i grava, 12 fekk ho auge på to kvitkledde englar som sat der Jesu kropp hadde lege, ein ved hovudet og ein ved føtene. 13 «Kvifor græt du, kvinne?» spurde dei. Ho svara: «Dei har teke bort Herren min, og eg veit ikkje kvar dei har lagt han.» 14 Då ho hadde sagt dette, snudde ho seg og såg Jesus stå der; men ho skjøna ikkje at det var han. 15 «Kvifor græt du, kvinne?» spør Jesus. «Kven leitar du etter?» Ho tenkte det var gartnaren, og sa til han: «Herre, er det du som har teke han bort, så sei meg kvar du har lagt han, så eg kan ta han med meg.» 16 «Maria», seier Jesus. Då snur ho seg til han og seier på hebraisk: «Rabbuni» – det tyder meister. 17 Jesus seier til henne: «Rør meg ikkje, for enno har eg ikkje stige opp til Far. Men gå til brørne mine og sei til dei at eg fer opp til min Far og dykkar Far, til min Gud og dykkar Gud.»

18 Då gjekk Maria Magdalena til læresveinane og sa til dei: «Eg har sett Herren!» Og ho fortalde dei kva han hadde sagt til henne.


Palmesøndag: Jesus rir inn i Jerusalem

11/04/2019

Jesu inntog i Jerusalem. Russisk-ortodoks ikon, 1400-talet.
Foto: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Entry_into_Jerusalem_(Annunciation_Cathedral_in_Moscow).jpg

Bibelhistoria om då Jesus rei inn i Jerusalem på eit esel, er bakgrunnen for feiringa av palmesøndag. Folk møtte han med palmegreiner og hosiannarop då han rei frå Oljeberget og inn i byen. Dagen er i kristen tradisjon prega både av advent og pasjon, av forventning og liding. Les her om Palmesøndag.

Eselet viser oss Jesus som fredsfyrsten. Dette er ikkje eit nytt motiv i forkynninga; me finn det faktisk allereie hos Luther. Sjå notatet: Luther: Jesu inntog i Jerusalem.


Hebrearbrevet om å bli bønhøyrd

11/03/2019

Kva betyr det å bli bønhøyrd? Hebrearbrevet i Det nye testamentet gir eit overraskande svar på dette spørsmålet. Dette kjem i ein omtale av Jesu bønnekamp i Getsemane:

Då Jesus levde som menneske, bar han fram bøner og naudrop, med høge skrik og tårer, til han som kunne berga han frå døden, og han vart bønhøyrd fordi han var gudfryktig. Endå han var Son, lærte han lydnad ved å lida. (Hebr 5,7-8)

Eg har streka under orda om at Jesus blei bønhøyrd. Koss kan me seia det, når han ikkje slapp unna lidinga, men blei korsfesta? Det er vel meir naturleg å seia at han ikkje blei bønhøyrd?

Avsnittet frå Hebrearbrevet var ein del av lesetekstane i gudstenesta i går på Første søndag i fastetida. Sjølv er eg ikkje ferdig med dette ennå, og tar her med eit avsnitt om temaet frå Per Lønning si bok Kristen tro:

Hva forstår vi ved «bønnhørelse»? Det ordet som brukes i NT (gresk: eisakúein, egentlig: lytte oppmerksomt på), brukes bare i passiv form: å bli bønnhørt. Den greske oversettelsen av GT hadde brukt ordet i denne mening, men bruker det også i betydningen «høre på, adlyde». Uttrykket «bli bønnhørt» forekommer fire ganger i NT (Matt 6:7, Luk 1:13, Apg 10:31, Her 5:7). I de tre første tilfellene betyr det tydelig nok å få noe man har bedt om. Det fjerde tilfelle er imidlertid overraskende. Det heter om Jesus at han «bad og bønnfalt … med høye rop og tårer ham som kunne berge ham fra døden, og han ble bønnhørt fordi han var gudfryktig. Enda han var Sønn, lærte han lydighet av det han led». Ved et første blikk synes dette selvmotitsigende. Jesu bønn om at den bitre kalk måtte tas fra ham, ble jo nettopp ikke tatt til følge. Altså ville vi ut fra vanlig språkbruk si: Han ble ikke «bønnhørt», Gud hørte ikke hans bønn. At han lærer lydighet av bønnen, må bety at hovedsaken ikke er at Gud hører på ham, men at han hører på Gud. Ordene «bønnhørelse» og «lydighet» er på gresk avledninger av den samme ordstamme (eis-akué og hyp-akué, av akué = hørsel). Bønnhørelsen vendes altså i dette tilfellet om til å lære i bønn å høre på Gud og å rette seg etter hans vilje.

(Per Lønning: Kristen tro. Universitetsforlaget. Oslo 1989. 2. opplag. Side 244)

Relatert på bloggen: Bibelhistorier: Getsemane


Det gode kornet er dei som er born av riket

11/02/2019

Søndagens tekst for såmannssøndagen / Bibeldagen:
Matt 13,24-30

Wheatfield with a Reaper.
Vincent van Gogh, September 1889.
Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Foundation)

Preiketeksten er henta frå Matteus si samling av likningar om himmelriket. Likninga har ei litt anna vinkling på vekstmotivet enn dei andre såmannslikningane til Jesus. Her er såkornet Guds barn, ikkje Guds ord: «Det gode kornet er dei som er born av riket». Det er eit hovudpoeng i teksten at kveiten og ugraset må få veksa side om side til hausten.

Vekstmotivet er eit samlande tema for bibeltekstane denne søndagen, gjerne kombinert med tydinga av trusopplæring. Dei to lesetekstane handlar begge om trusopplæring med utgangspunkt i ein jødisk kontekst.

Eg har skrive om preiketeksten i Israelsmisjonen sitt Prekenverksted. Tekstgjennomgangen er skriven med tanke på dei som skal preike denne søndagen, men andre som vil førebu seg til gudstenesta, kan nok òg ha interesse av den.

Her er bibelteksten:

24 Så sette han fram for dei ei anna likning og sa: «Himmelriket kan liknast med ein mann som hadde sådd godt korn i åkeren sin. 25 Men medan folket sov, kom fienden hans og sådde ugras i kveiten og gjekk sin veg. 26 Då kornet voks opp og skaut aks, kom ugraset òg til syne. 27 Tenarane gjekk til jordeigaren og sa: ‘Herre, sådde du ikkje godt korn i åkeren din? Kvar kjem då ugraset frå?’ 28 ‘Det har ein fiende gjort’, svara han. ‘Vil du vi skal gå og riva det opp?’ spurde dei. 29 ‘Nei’, svara han, ‘for når de riv opp ugraset, kunne de samstundes koma til å riva opp kveiten. 30 Lat dei begge veksa side om side til hausten. Og når tida for innhaustinga kjem, vil eg seia til dei som haustar inn: Sank først saman ugraset og bunt det i hop til å brennast. Men kveiten skal de samla i låven min.’» (Matt 13,24-30)

Bloggen Dwelling in the Word skriv om teksten:

There is a) the potential of the wheat; b) the problem of the weeds; c) the patience of the farmer; and d) the promise of the harvest.


Jul på bloggen

23/12/2018

Rembrandt. Adoration of the ShepherdsBildet er The Adoration of the Shepherds av Rembrandt (eller ein av elevane hans). Legg merke til lyset som kjem frå barnet i krybba, – «det sanne lyset» (Joh 1,9).

Her er eit utval tidlegare bloggnotat relatert til jula:

 


%d bloggarar likar dette: