Holy Land Photos

Holy Lands Photos er ei fotosamling med hovudvekt frå bibelske stadar i Israel, Hellas og Tyrkia. Samlinga inneheld pr idag 2627 bilete frå 256 stadar og det blir opplyst at det stadig blir lagt inn nye bilete. Bileta har også forklarande tekstar.

"The purpose of HolyLandPhotos.org is to make images from the lands of the Bible available free to the general public. Our emphasis is upon the images. The text accompanying the image is meant to be helpful in identifying what one is looking at in the image and to comment briefly about the significance of the image, but the text is not intended to be exhaustive. The interested person should pursue avenues of interest in relevant dictionaries and encyclopedias."

Dei to som står bak sida, Carl Rasmussen og Jesse Gavin, ønskjer å gjera dette biletstoffet tilgjengeleg og dei opnar for ei fri bruk av stoffet (med visse begrensningar).

Naturligvis 4/2006

Eg har nyleg mottatt ei ny utgåve av Naturligvis, nyhetsbrevet til Naturlig Menighetsutvikling (tidlegare Naturleg Kirkevekst). Brevet inneheld desse oppslaga:

  • Oase 2006
  • Anerkjennes og benyttes
  • Kurs 12. og 13. juni for erfarne menigheter
  • Tre nye lederbøker
  • Look to Drammen
  • Begeistring for grupper
  • Hvordan øke gudstjenestedeltakelsen?

Bryne kyrkjelyd har vore knytt til Naturlig Menighetsutvikling gjennom fleire år, og har gjennomført to kyrkjelydsprofilar. Det har vore lærerikt og utviklande å vera med i ein prosess omkring dette. Eg vil gjerne anbefala det for andre kyrkjelydar.

Klimaet på Jesu tid

Før påske (2006) meldte NTB, og dermed fleire norske aviser, at Doron Nof, ein amerikansk professor i oseanografi, meinte at Jesus gjekk på isen på Gennesaretsjøen, ikkje på vatnet (Mark 6,45-52 med parallelltekstar). Midt i påskeførebuinga mi fekk eg ikkje gjort anna enn å klippa ut artikkelen som stod i Vårt Land, med tanke på at dette var godt og underhaldande stoff til eit eller anna seinare høve.

Men i staden for å harselera over meir eller mindre umoglege rasjonalistiske bortforklaringar av bibelske tekstar, har artikkelen skapt eit spørsmål i meg: Kva veit eg eigentleg om klimaet i Palestina på Jesu tid? Eg har bladd litt i bøker i bokhylla mi, og finn svært lite stoff om dette. Dei bøkene som uttaler seg om klimaet i Det heilage landet, skildrar det som om det skulle vera dagens situasjon dei er ute etter. Og Daniel-Rops slår faktisk også fast (utan forutgåande drøfting): «Landskapet har altså ikke endret seg særlig i de siste tyve århundrene, og klimaet enda mindre.» (Daglig liv i Palestina på Jesu tid, Gyldendal Norsk Forlag 1969, s 19).

Doron Nofs utgangspunkt er at han «bygger sin teori på gammel statistikk over vær og vannforhold i regionen. På bakgrunn av dette mener Nof å kunne fastslå at det var betydelig kaldere i området for mellom 1.500 og 2.000 år siden, med andre ord da Jesus skal ha (!) levd der. Så kaldt tror professoren at det var, at det la seg is på vestsiden av Genesaretsjøen der Jesus angivelig var ute og gikk, skriver NTB.»

Vårt Land spør så NT-professor Karl Olav Sandnes, for øvrig ein av lærarane mine frå studietida på MF, koss han vil kommentera dette med is på Gennesaretsjøen. «Sandnes vet ikke om noe sted hvor is er nevnt i Bibelen. – Jeg har heller ikke vært borti andre antikke kilder som sier noe om det. Jeg vil ikke benekte at det har vært kaldt nok til at det har lagt seg noe is på vannet, men ikke så mye at det hadde vært mulig å gå på, sier han.»

Den som vil undersøkja bakgrunnen for Doron Nofs teoriar, kan finna eit samandrag av artikkelen hans her.

Er det nokon som har noko interessant stoff om klimaet i Palestina på Jesu tid?

Oppdatering: Les vidare her.

Kristenkall til blogging

Det er ikkje alle medieoppslag om blogging som er like interessante. Det var derfor gledeleg å lesa Eivind Skeie sine tankar i artikkelen Kristenkall til blogging i Vårt Land i dag (24.04.2006). Det viser seg til og med at den dyktige skribenten har eigen blogg! Det var meir enn kva eg hadde fått med meg. Eivind Skeie kan smykka seg med mange titlar. Han er blant anna både prest og diktar. Nå er han altså også blitt bloggar.

Blogging sprer seg over den verdensvide webben. Eyvind Skeie mener kristne bør blogge mer. Den kjente presten og dikteren har selv opprettet sin egen bloggside på internett. Her legger han ut sine betraktninger om livet, troen og kunsten. Han opplever stadig å få tilbakemeldinger fra folk som leser det han legger ut. – Nettet er på mange måter et sted for masker. Mange framstår med et dekknavn, og skjuler hvem de er. Nettet kan brukes til forførelse på mange nivåer. Det er et spindelvev hvor det er lett å sette seg fast. Jeg ser det som et kristent kall å være nærværende på en autentisk måte som seg selv, sier han.

(Les meir)

St. Georgsdagen

Den internasjonale speidardagen skal også få sin omtale her på bloggen. Eg begynte som speidar i 25. Stavanger KFUM då eg var åtte år gamal. Frå då av var eg meir eller mindre aktiv speidar i ca 30 år, og har vore med på markering av mange St. Georgsdagar. Den gamle legenda om St. Georg og draken la me ikkje så stor vekt på, men den var der som bakgrunn for dagen.

Slik blir dagen forklart: St. Georgsdagen er 23. april. På denne dagen fornyer speiderne sitt speiderløfte. Dagen feires til minne om helgenridderen St. Georg. Et gammelt sagn forteller at han kjempet mot en ildsprutende drage for å redde livet til en vakker prinsesse. Dette er symbolet på St. Georgs kamp mot det som er dårlig og ondt (dragen), og for det som er godt, edelt og sant (prinsessen).

Nå ser eg at dagen i år (2006) blir markert felles av Norges KFUK-KFUM speidere og Norges Speiderforbund, og at organisasjonane presenterer ein St. Georgsdags-bodskap om å bry seg om medmenneske og om å vera ein god venn. Det er bra!

Men sjølv om årets bodskap til speidarane handlar om noko viktigare og meir aktuelt enn gamle helgensagn, så la oss ikkje heilt gløyma St. Georg. Den som er interessert, kan finna ein meir omfattande helgenbiografi på Den katolske kyrkja sine nettsider. Her les eg blant anna at St. Georg ikkje bare er viktig for den internasjonale speidarrørsla. Han blir nemleg presentert slik:

«Englands og Georgias nasjonalhelgen, skytshelgen for Venezia, Genova, Portugal, Hellas, Russland og Katalonia; for soldater, riddere, bueskyttere, våpensmeder, bønder, slaktere, salmakere, bøttkere, bergverksarbeidere, kunstnere, vandringsmenn, sykehus og fanger, guttespeidere og speiderbevegelsen, for Georgsridderordener; for hester og kveg; mot pest, spedalskhet, feber, hudsykdommer og syfilis; i alle slags kamper, mot krigsfare, mot fristelser, for været. En av de fjorten nødhjelperne.»

Slett ikkje dårleg!

Framleis god påske!

Påsken er slett ikkje over ennå! I følgje kyrkjeåret varer påsketida heilt fram til pinse, og det er Jesu oppstode som er det store og viktige tema i denne utvida påskefeiringa.

Påsken er den eldste kristne høgtida og heile kyrkjeåret er bygd opp med utgangspunkt i påsken. Den første kristne påskedagen var den dagen då Jesus stod opp av grava og dette gav den første vekedagen ei unik tyding for dei første kristne. Kvar søndag er eigentleg ein påskedag.

Frå byrjinga blei den kristne påsken feira i direkte tilknyting til den jødiske påsken, som kvart år fell på 14. Nisan (etter jødisk kalender). Men denne dagen fell sjølvsagt bare sjeldan på ein søndag som dei kristne ville feira som oppstodedagen. Dette var utgangspunktet for den såkalla påskestriden der striden gjekk om påsken i kristen samanheng skulle feirast på 14. Nisan eller på den følgjande søndagen. Den vesterlandske tradisjonen med å leggja påskedagen til søndagen seira, og på kyrkjemøtet i Nikea blei det slått fast at påskedagen skulle feirast første søndag etter første fullmåne etter vårjamndøgn. Den 14. Nisan er nemleg fullmånedøgnet etter vårjamndøgn i den jødiske kalenderen.

Sjølve ordet påske har hebraisk opphav. Det kjem av det hebraiske ordet pesach som kjem frå verbet pasach som betyr å gå forbi. Dette ordet står i 2. Mos 12,13 der det blir skildra koss Herren gjekk forbi jødane sine heimar då han drepte alt førstefødt i Egypt. Den arameiske formen av pesach er paska som har blitt bevart i det greske ordet pascha og i vårt ord påske. Det er interessant å merka seg at det engelske ordet for påske, passover, er ei direkte omsetjing av det hebraiske pasach.

Jesu oppstode er det store feiringsemnet i påsken. I tilknyting til dette blei også andre feiringsemne tidleg lagt til påsken. Dåpen inneber at den døypte blir delaktig i Jesu død og oppstode, og dermed blei påsken den fremste dåpstida alt i urkyrkja. I gudstenesta påskenatt blei katekumenane døypt, då blei dåpsvatnet vigsla og då blei dåpsløfta fornya. Dette er bakgrunnen for at me i vår påskenattgudsteneste les tekstar som knyter dåpen og vatnet saman med frelsa og at me har dåpspåminning i denne gudstenesta. Dersom det passar, ønskjer me også å ha dåp i denne gudstenesta.

I oldkyrkja gjekk dei nydøypte i kvit dåpsdrakt heile den følgjande veka, og veka etter påskenatt blei derfor i enkelte samanhengar kalla «den kvite veka».

Dei femti dagane mellom påske og pinse blir kalla påsketida. Søndagane blir kalla første, andre, tredje søndag etter påske osv. I løpet av denne tida blir det førtiande dagen etter påske markert spesielt som Kristi Himmelfartsdag (som dermed alltid fell på ein torsdag).

Etter så mykje bakgrunnsstoff, vil eg gjerne slutta med enda ein gong å peika på grunnen til den kristne påskefeiringa. I gudstenesta i dag skal me blant anna syngja denne lovsongen som handlar om dette:

Han er oppstanden. Halleluja! Lov ham og pris ham! Halleluja! Jesus, vår frelser, lenkene brøt. Han har beseiret mørke og død. Lov ham og pris ham, vår Frelser og venn, han som gir synderen livet igjen! Halleluja! Vi skyldfrie er. Halleluja! Vår Jesus er her!

(bakgrunnsstoffet om påsketida er fritt gjengjeve frå Carl Henrik Martling: Mitt i verkligheten, bind 1)

Prestar med søndagsfri?

Kan ein prest ha fri om søndagen? Det er blitt eit tema for debatt i Danmark (april 2006).

Ei gruppe prestar i den danske folkekyrkja ønskjer å få innført ei ordning som liknar på avtalen som prestar i Den norske kyrkja har. Det vil seia at dei ønskjer ei frihelg i månaden. Men dette blir avvist både av kyrkjeleiarar og politikarar. Prestane som har kome med forslaget, får høyra at det er latterleg, skamlaust og trist for kyrkja!

Me som er prestar har nok ein litt «annleis» arbeidstid enn det som er vanleg. Ofte blir det lange arbeidsdagar både på kvardagane og i helgene. Men eg ønskjer ikkje å svartmala situasjonen. Eigentleg syns eg at eg har det heilt flott! Eg har ei viktig teneste for det eg trur på. Og sjølv om det ofte er mange oppgåver som ventar, har eg ein stor fleksibilitet i tenesta. Dessutan vekslar det heldigvis mellom rolige og travle periodar.

Men det betyr ikkje at fritida er mindre viktig! Derfor betyr avtalen om fridagar som me fekk for fem år sidan i Den norske kyrkja, mykje! Den slår fast at prestane har fem dagars arbeidsveke og at dei to fridagane ein gong i månaden skal vera laurdag-søndag. Dessutan har me høve til å samla opp fridagar dersom me ikkje får tatt dei ut etter kvart. Og det er ikkje ein uvanleg situasjon.

Dei første åra eg var prest, hadde eg fire frihelgar i året utanom feriene. Det var lite. Det betydde at kvar frihelg blei veldig «verdifull» og eg følte eg måtte utnytta den til noko veldig spesielt. Nå når eg har ei frihelg i månaden, kan eg ha eit mykje meir avslappa forhold til dette. Nokre frihelger reiser eg sjølvsagt bort, andre gonger held eg meg heime.

Dei danske prestane blir møtt med at kallet forpliktar dei til å leia den lokale kyrkjelyden si gudsteneste om søndagen, og at det blir heilt feil når dei av familiære grunner ønskjer så mange frisøndagar. Eg forstår ikkje heilt kva som ligg bak reaksjonane på desse prestane sitt ønskje. Her heime møter eg ikkje slike haldningar. Når eg kjem til gudstenesta på ein frisøndag, får eg ofte kommentarar frå nokon i kyrkja om at det må då vera godt for meg å bare kunna koma og motta for ein gongs skuld. Og eg svarar sjølvsagt med eit smil at «ja, det er godt». Når eg reiser vekk ei helg, anten til fjells eller andre stadar, får eg positive kommentarar knytt til at det er mogleg også for ein prest!

Men eg vil likevel seia at eg syns ei frihelg i månaden gir meg nok helgefri. For eg opplever at det å forretta ved gudstenestene i kyrkelyden, er ein svært viktig og naturleg del av prestetenesta! Søndagen er jo ein heilagdag, og det er pga Jesu oppstode påskedag (som var ein søndag) at me i det heile tatt har rytmen med ein heilagdag kvar sjuande dag.

Det er nok ikkje alle stadar i Norge det er like lett å gjennomføra fridagsordninga. Her i distriktet fungerer det godt, og det er eg glad for. Eg er overbevist om at ei veksling mellom arbeid og fritid er det beste, både for presten som menneske og for prestetenesta som han eller ho utfører. Les meir:

Den beste kunsten

Langfredag har fått den beste kunsten – dette slår Andreas Skartveit fast i ein artikkel i Stavanger Aftenblad onsdag i den stille veka (papirutgåva 12.04.2006).

Eg har brukt dagen i dag, andre påskedag, til å summa meg etter ein fin kyrkjepåske. Det var nødvendig, for det er klart at den stille veka har, for meg som prest, ikkje vore fullt så stille som idealet mitt tilseier! Det betyr blant anna at eg først i dag har funne fram igjen denne avisartikkelen. Eg har nå lyst til å ta med eit utdrag frå den her på bloggen.

Skartveit skriv om koss mykje av den største kunsten i verda er inspirert av dei kristne høgtidene. Og i den samanhengen er det han peikar ut langfredagen som den klare vinnaren blant heilagdagane i påsken.

Han peikar vidare ut sine to favorittar i kunsthistoria: Matteuspasjonen av Bach og skulpturen Pieta av Michelangelo. Eg har i fastetida høyrt mykje på Markuspasjonen med Svein Tindberg som tekstlesar, men fann i dag fram Matteuspasjonen som eg (ennå) ikkje har i hylla mi og som eg derfor «måtte» låna i familieselskapet søndag ettermiddag. Det var flott å høyra det store musikkverket! Skulpturen Pietà har vel dei fleste som har vore i Peterskyrkja eit forhold til. Eg syns i alle høve det er ei sterk oppleving å sjå denne skulpturen.

Men nå vil eg heller gje ordet til ordkunstnaren Andreas Skartveit:

«Vinnaren er langfredag. Langfredag krev ikkje tru, slik påskedagen gjer det. Langfredagen handlar om liding. Golgata har vi alle sett og opplevd, krossen er reist på kvar einaste side i historieboka. Vi ser det kvar dag på Dagsrevyen. Langfredag er kvardag, annleis alle dei andre kristne høgtidsdagane.

Dette såg menneska med ein gong, kunstnarane også. Vi har alle sett krusifiksa, lidinga, men også triumfen, kongen på krossen. Vi har sett det folkelege og enkle, for ikkje å seie det fattigslege, men også det rike og pompøse. Komposisjonane er utan tal, men høgdepunktet i det største mennesket har skapt: Bachs pasjonar. Sviket, døden og nederlaget blir borne fram av den vakraste musikken som er laga. Det er ei fysisk påkjenning å sitje i kyrkjebenken og oppleve Bachs livsskildring, og eg – ein vantru – vil gå langt for å få med ei slik oppleving.

For min eigen del har eg berre plass til eitt kunstverk ved sida av Mattheuspasjonen. Det er Michelangelos Pietà, slik ho står i Peterskyrkja i Roma. Maria sit med den døde sonen sin på fanget. Ho er ung, han har gjort henne yngre enn ho var, ho må ha vore nær femti, og då var kvinner gamle den gongen. Ho er rank, det er ein styrke i kroppen hennar. Andletet fortel kva ho opplever: Botnlaus sorg. Men det er ein uforklarleg triumf over henne der ho sit og har tapt alt. Det er ufatteleg, bokstaveleg tala, ikkje til å fatta.

For meg vart ho, mora med den døde sonen på fanget, hovudpersonen i verdshistoria. Same kvar vi veder oss, til ein krig, til ei naturkatastrofe, til slum og kriminalitet, til narko og til vanleg fattig daglegliv, så finn vi ei mor med ein død son på fanget. Der eg stod og såg på henne, vart ho meir verdshistorie for meg enn eit heilt bibliotek. Eg skal tilbake til henne.»

Dette var bare eit utdrag av den interessante artikkelen. Hadde Aftenbladet lagt den ut på nettavisa, skulle eg sjølvsagt hatt med ein link så du kunne få lesa meir!

God påske!

Det er påskenatt. Kyrkja feirar at Jesus lever. Eg har nettopp kome heim frå påskenattgudstenesta i ei kyrkje full av unge og vaksne som har feira Jesu oppstode med lystenning, song, bøn og nattverd.

Eg ønskjer alle lesarane GOD PÅSKE med ord frå Markusevangeliet 16. Det er engelen i den tome grava, ein ung mann i kvit kjortel, som seier: "Ver ikkje redde! De leitar etter Jesus frå Nasaret, han som vart krossfest. Han er stått opp, han er ikkje her. Sjå, her er staden der dei la han. Men gå av stad og sei til disiplane hans og til Peter at han går føre dykk til Galilea. Der skal de få sjå han, slik han har sagt dykk."

Og den oppstadne Jesus seier til vennene sine: "Sjå, eg er med dykk alle dagar så lenge verda står." (Matt 28,20)

Det indre menneske

For oss som lever i vår kultur, er det heilt naturleg å skilja mellom det indre og det ytre menneske. Me opplever at me har eit indre liv med sjølvstendige tankar, kjensler og eit intellekt. Dette er ein tankegang som i stor grad har kome inn i vår bevissthet gjennom den kristne trua.

Helge Salemonsen hadde eit interessant foredrag om dette i P2-akademiet i dag. NRK omtalar foredraget Under kunnskapens tre. Om selvbevisstheten slik:

Det moderne menneske roser seg av sin selvstendighet. Vi roser hverandre for individualitet og orginalitet. Men denne erfaringen av det indre menneske skilt fra det ytre, kom først med kristendommen. Mennesket erfaring av seg selv var en helt annen i middelalderen eller i det gamle Hellas. Homer’s Illiaden er full av gode eksempler, andre finner vi i nedtegnelser fra livet i klostrene i gammel tid.
Les eit utdrag av foredraget her.
Augustin (354-430), ein av kyrkjefedrane, er viktig for forståinga av «det indre mennesket».
Men tankegangen går tilbake til NT. Ein fin tekst som forutset denne tanken, er Paulus si bøn om styrke og innsikt i Ef 3,14-21. Gjer gjerne denne bøna til ei bøn for deg sjølv og for dine næraste!
Difor bøyer eg mine kne for Far,
han som har gjeve namn til alt som heiter far i himmel og på jord.Må han som er så rik på herlegdom,
styrkja dykkar indre menneske med kraft ved sin Ande.
Må Kristus ta bustad i hjarta dykkar ved trua,
og de stå rotfeste og grunnfeste i kjærleik.

Må de saman med alle dei heilage
få styrke til å fatta breidd og lengd, høgd og djupn,

ja, kjenna Kristi kjærleik som er større enn nokon kan forstå.

Må de bli oppfylte med heile Guds fylde!

Han som verkar i oss med si kraft
og kan gjera så uendeleg mykje meir enn alt det vi bed om og skjønar,

han vere ære i forsamlinga og i Kristus Jesus
gjennom alle ætter og i alle æver! Amen.

Detaljar i Jesu lidingshistorie

Raymond E. Brown har sett opp ei detaljert inndeling av lidingshistoria i boka The Death of the Messiah. From Gethsemane to the Grave. Eg syns at inndelinga gir god oversikt og at den samtidig hjelper meg til å legga merke til detaljar og til kva dei ulike evangelistane framhever.

Raymond E. Brown deler lidingshistoria opp i fire akter som igjen blir delt i ulike scener og vidare i små avsnitt. For alle avsnitta blir det vist til dei aktuelle tekstane i dei fire evangelia Matteus, Markus, Lukas og Johannes.

AKT I: JESUS BED OG BLIR ARRESTERT I GETSEMANE PÅ OLJEBERGET OVER KEDRON

Scene 1: Jesus går til staden og bed der. Mark 14,26-42 / Matt 26,30-46 / Luk 22,39-46 / Joh 18,1

Overgangsavsnitt: Jesus går med disiplane til Oljeberget. Mark 14,26-31 / Matt 26,30-35 / Luk 22,39 /Joh 18,1a

Bøna i Getsemane, del 1: Inngang og førebuing. Mark 14,32-34 / Matt 26,36-38 / Luk 22,40 / Joh 18,1b

Bøna i Getsemane, del 2: Jesus bed til Faderen. Mark 14,35-36 / Matt 26,39 / Luk 22,41-42

Bøna i Getsemane, del 3: Den styrkande engelen. Luk 22,43-44

Bøna i Getsemane, del 4: Jesus kjem fyrste gongen tilbake til disiplane sine. Mark 14,37-38 / Matt 26,40-41 / Luk 22,45-46

Bøna i Getsemane, del 5: Jesus kjem andre og tredje gongen tilbake til disiplane sine. Mark 14,39-42 / Matt 26,42-46

Scene 2: Jesus blir arrestert. Mark 14,43-52 / Matt 26,47-56 / Luk 22,47-53 / Joh 18,2-11

Arrestasjonen av Jesus, del 1: Det innleiande møtet. Mark 14,43-46 / Matt 26,47-50 / Luk 22,47-48 / Joh 18,2-8a

Arrestasjonen av Jesus, del 2: Medfølgjande hendingar. Mark 14,47-50 / Matt 26,51-56 / Luk 22,49-53 / Joh 18,8b-11

Arrestasjonen av Jesus, del 3: Ein ung mann flyktar naken bort. Mark 14,51-52

AKT II. JESUS OVERFOR DEI JØDISKE LEIARANE

Scene 1: Rettsleg behandling og utspørjing ved dei jødiske leiarane. Mark 14,53-64 / Matt 26,57-66 / Luk 22,54-55 + 66-71 / Joh 18,12-25

Overgangsavsnitt: Jesus blir ført til dei jødiske leiarane. Utspørjing ved Annas. Mark 14,53-54 / Matt 26,57-58 / Luk 22,54-55 / Joh 18,12-25a

Rådet si behandling, del 1: Leiarane som var samla, vitna og påstanden om at Jesus skulle øydeleggja tempelet. Mark 14,55-59 / Matt 26,59-61 / Luk 22,66

Rådet si behandling, del 2: Spørsmål om Messias, Guds Son. Mark 14,60-61 / Matt 26,62-63 / Luk 22,67-70a

Rådet si behandling, del 3: Jesu svar og utsegn om Menneskesonen. Mark 14,62 / Matt 26,64 / Luk 22,67-70b

Rådet si behandling, del 4: Dei jødiske leiarane sin reaksjon på Jesu svar. Mark 14,63-64 / Matt 26,65-66 / Luk 22,71

Scene 2: Jesus blir spotta og mishandla / Peters fornekting / Judas. Mark 14,65-15,1 / Matt 26,67-27,10 / Luk 22,54b-65 + 23,1 / Joh 18,15-18+22-23+25-28a

Den jødiske mishandling og spott av Jesus. Mark 14,65 / Matt 26,67-68 / Luk 22,63-65 / Joh 18,22-23

Peter sine tre fornektingar av Jesus. Mark 14,66-72 / Matt 26,69-75 / Luk 22,54b-62 / Joh 18,15-18 + 25-27

Avslutning av Rådet si behandling, overføring til Pilatus. Mark 15,1 / Matt 27,1-2 / Luk 23,1 / Joh 18,28a

Judas, overprestane og prisen for det uskuldige blod. Matt 27,3-10

AKT III: JESUS OVERFOR PILATUS, DEN ROMERSKE GUVERNØREN

Mark 15,2-20a / Matt 27,11-31a / Luk 23,2-25 / Joh 18,28b-19,16a

Den romerske rettssaka, del 1: innleiande utspørjing ved Pilatus. Mark 15,2-5 / Matt 27,11-14 / Luk 23,2-5 / Joh 18,28b-38a

Den romerske rettssaka, del 2: Jesus overfor Herodes. Luk 23,6-12

Den romerske rettssaka, del 3: Barabbas. Mark 15,6-11 / Matt 27,15-21 / Luk 23,13-19 / Joh 18,38b-40

Den romerske rettssaka, del 4: Domfelling over Jesus. Mark 15,12-15 / Matt 27,22-26 / Luk 23,20-25 / Joh 19,1 + 4-16a

Den romerske spott og mishandling av Jesus. Mark 15,16-20a / Matt 27,27-31a / Joh 19,2-3

AKT IV: JESUS BLIR KORSFESTA OG DØYR PÅ GOLGATA, OG BLIR GRAVLAGT I NÆRLEIKEN

Scene 1: Jesus blir korsfesta og døyr. Mark 15,20b-41 / Matt 27,31b-56 / Luk 23,26-49 / Joh 19,16b-37

Overgangsavsnitt: Jesus blir ført ut for å bli korsfesta. Mark 15,20b-21 / Matt 27,31b-32 / Luk 23,26-32 / Joh 19,16b-17a

Jesus blir korsfesta, del 1: Situasjonen. Mark 15,22-27 / Matt 27,33-38 / Luk 23,33-34 / Joh 19,17b-24

Jesus blir korsfesta, del 2: Aktivitetar ved korset. Mark 15,29-32 / Matt 27,39-44 / Luk 23,35-43 / Joh 19,25-27

Jesus blir korsfesta, del 3: Dei siste hendingane. Døden. Mark 15,33-37 / Matt 27,45-50 / Luk 23,44-46 / Joh 19,28-30

Jesus blir korsfesta, del 4: Hendingar etter Jesu død. A: Utanforliggjande effektar. Mark 15,38 / Matt 27,51-53 / (Luk 23,45b)

Jesus blir korsfesta, del 4: Hendingar etter Jesu død. B: Reaksjonar hos dei som var tilstades. Mark 15,39-41 / Matt 27,54-56 / Luk 23,47-49 / Joh 19,31-37

Scene 2: Jesus blir gravlagt. Mark 15,42-47 / Matt 27,57-66 / Luk 23,50-56 / Joh 19,38-42

Jesus blir gravlagt, del 1: Josef spør om å få lekamen. Mark 15,42-45 / Matt 27,57-58 / Luk 23,50-52 / Joh 19,38a

Jesus blir gravlagt, del 2: Lekamen blir lagt i grava. Mark 15,46-47 / Matt 27,59-61 / Luk 23,53-56a / Joh 19,38b-42

Jesus blir gravlagt, del 3: Vakt ved grava på sabbaten. Matt 27,62-66 / Luk 23,56b

(Inndelinga er henta frå Brown, Raymond E.: The Death of the Messiah. From Gethsemane to the Grave. A Commentary on the Passion Narratives in the Four Gospels, 2 Volumes. The Anchor Bible Reference Library, New York etc. 1994. First Paperback Edition 1998)

Påskenatt i Time kyrkje

Seint laurdag kveld kjem svært mange menneske til Time kyrkje for å feira påskenattgudsteneste. Dette er tradisjon her i Time og kyrkja er fullsett når me samles til denne spesielle gudstenesta som har røter tilbake til Oldkyrkja sitt gudstenesteliv.

Når gudstenesta begynner, er det heilt mørkt i kyrkja. Alle som har kome, har fått eit stearinlys som dei held klart. Så står prosesjonen klar i døra bak i kyrkja, og presten som ber inn det store PÅSKELYSET, roper ut i mørkret:

Jesus Kristus er i går og i dag den same, ja til evig tid. Han er Alfa og Omega, den fyrste og den siste, opphavet og enden. Han skal ha æra, no og i all æve!

Deretter roper presten, på veg opp midtgangen i kyrkja, i alle fire himmelretningar: Kristus, lyset for verda! Etter dette får alle i kyrkjelyden tent sine lys frå påskelyset.

Gudstenesta held så fram med ein spesiell påskelovsong, som også har røter langt tilbake i kyrkjehistoria, og deretter les me fire bibeltekstar:

  • Om skapinga av verda (utdrag frå 1. Mos 1-2)
  • Om koss Gud redda Israelsfolket gjennom vatnet ut av Egypt, for oss eit bilete på dåpsvatnet i den nye pakta (utdrag frå 2. Mos 14)
  • Om at vi i dåpen blir eitt med Kristus, slik at hans død blir vår død og hans oppstode blir vår oppstode (utdrag frå Rom 6)
  • Om Jesu oppstode frå dei døde (utdrag frå Mark 16)

Når me her i Time feirar påskenatt, nyttar me delar av den gamle tradisjonen for denne spesielle gudstenesta, men me flettar også inn nye element, som nyare lovsongar og lovsongsdans. Så er også ein stor del av dei som kjem til kyrkja denne natta, unge kristne frå ulike fellesskap her på Jæren. Det er også ungdom som går i prosesjon, les tekstane og er forsongarar. I år har me dessutan besøk av ei colombiansk gruppe som skal syngja i gudstenesta.

Vidare feirar me sjølvsagt nattverd, vårt kristne fellesskapsmåltid. Då tar me i mot den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus på ein svært konkret måte. Og etter velsigninga går me ut på kyrkjegarden og står i ein stor flokk mellom gravene og syng Deg være ære. Då er klokka langt over midnatt, og me kan ønskja kvarandre GOD PÅSKE før me (i alle høve nokon av oss) skal heim og sova nokre timar før det blir PÅSKEMORGON.

Og eg gløymde kanskje å seia det, – også i år er eg så heldig at eg skal få forretta som prest på denne gudstenesta!

Historielaust

Startsida sitt magasin har ei side som dei kallar Påska 2006. Her kan du lesa følgjande:

Påske er ikkje berre kvikklunsj og appelsinar på fjellet, men mykje meir. Ta ein kikk i desse kategoriane for å finne stoff om påske, som både er til nytte og hyggje.

  • Sol- og fjellvettreglar
  • Veimeldinger
  • Vêret
  • Aktivitetar
  • Krim og spenning
  • Krim, radio og TV
  • Påskekort
  • Påskepynt og egg

Eg bare spør: Kor historielause går det an å bli?

Kva skjedde «eigentleg»?

Det er nettopp opna ei nettside med namnet Da Vinci – koden. Det er ikkje ei nettutgåve av den berømte boka, men ei side som vil vera ein "ressurs for alle som er interessert i å lære mer om de spørsmålene som Da Vinci-koden reiser."

Nettsida presenterer seg sjølv slik: "Artiklene på dette nettstedet er skrevet av folk som baserer sin forskning og sine synspunkter på solide historiske kilder, – og ikke på legender, konspirasjonsteorier, oppdiktede kilder og fri fantasi."

Om redaktøren står det: "Ansvarlig redaktør for nettstedet er Bjørn Are Davidsen. Han har i mer enn 30 år elsket science fiction-bøker, konspirasjonsteorier og alt som kan pirre fantasien. Samtidig har han spesialisert seg på falsk vitenskap og historisk mytedannelse. En del av kunnskapen hans på dette området får du del i ved å lese boka hans Da kvinnen fikk sjel  – og andre historier fra 1998."

I omtalen av sida i Vårt Land, står det m.a.:

"– Det handler ikke om å finne feilene i Da Vinci-koden, men om å være til stede i møte med de spørsmålene som reises mot kirken og historien fra antikken.
Behovet for denne informasjonen synes stort. Bjørn Are Davidsen jobber nå med et tredje revidert opplag av boka Da Vinci dekodet, og Oskar Skarsaunes bok Den ukjente Jesus er allerede ute i sitt tredje opplag.
– Mange har savnet en fornuftsbasert framstilling av hva som foregikk i tidlig kirkehistorie. Hva skjedde egentlig ved det berømte kirkemøtet i Nikea? Hvordan foregikk utvelgelsen av skriftene til Det nye testamentet? Det finnes mange vandrehistorier og myter. Dan Brown har vært med på å spre disse mytene til et bredt publikum. På dette området er det et gap mellom en faglig og folkelig forståelse av tingene. Vi vil gi folk en saklig og forståelig framstilling av de historiske hendelsene."

Ja, ein første besøk på sida tilseier at her er det mykje bra stoff. Og det skulle bare mangle, for Oskar Skarsaune og Bjørn Are Davidsen, som står bak sida, er folk som verkeleg har greie på dette. Eg ser fram til å følgja med på sida deira!

Judasevangeliet

Kor viktig er det eigentleg at det nå er funne eit gamalt manuskript med Judasevangeliet? Mange medier har omtalt dette funnet dei siste dagane, eit konkret eksempel frå i dag er artikkelen Judas betre enn sitt rykteStartsida sitt magasin. Det er National Geographic som har sikra seg rettane til publiseringa, og dei har spelt sine kort godt. Forrige veke blei teksten gjort kjent, og i går sendte TV-kanalen deira eit dokumentarprogram om funnet av Judasevangeliet (NT Gateway Weblog kommenterer programmet med "live-blogging" her).

Judas Iskariot var ein av dei tolv disiplane til Jesus. NT fortel at han i Jesu siste påske blei ein forrædar som sveik Jesus ved å hjelpa dei som tok Jesus til fange. Sidan har han blitt omtalt som svikaren, og han har hatt eit svært negativt omdøme i den kristne tradisjonen.

Judasevangeliet er eit gamalt skrift som fortel denne historia på ein heilt annan måte. Her er det Judas den disippelen som har best kontakt med Jesus, mens dei andre ikkje forstår kva som skjer. Skriftet er ekte nok, det stammar frå dei gnostiske religionane som oppstod i Romarriket i dei første hundreåra etter Jesus. Men koss skal me vurdera betydninga av det som står der?

Det var mykje interessant i programmet på National Geographic Channel, i alle høve for meg med mine interesser for bibelsk arkeologi og historie. Men det slår meg at kanalen i sin presentasjon heile tida veksla mellom

  • på den eine sida å presentera forskning og å intervjua forskarar om deira tankar, og
  • på den andre sida å gjengje usikre rekonstruksjonar av koss Judasevangeliet blei funne og å antyda synspunkt som at kanskje dette forandrar vårt syn på kva som skjedde ved Jesu død …..?

Ein skal sjølvsagt vera forsiktig med å uttala seg for sterkt om eit dokument som har vore offentleg publisert bare i nokre få dagar. Men gnostiske evangelier er slett ikkje noko nytt. Det finst fleire av dei. Mi vurdering er at slike skrift er interessante i ein kyrkjehistorisk og religionshistorisk samanheng, men at dei ikkje endrar nokonting av vår kunnskap om Jesus og disiplane hans!

Hald fram med å lese «Judasevangeliet»

Palmesøndag

Jesus rir inn i Jerusalem

Det må ha vært en veldig opplevelse å være med denne palmesøndagen. Folk strømmet til byen i lange rekker, – fra fjellene nord i Galilea, nede fra Middelhavet, sør fra Hebron, og nede fra Jeriko og Jordandalen. De gikk hele bygdelag sammen, med god tid til å prate på veien, mens barna løp frem og tilbake mellom naboer og slektninger. De gamle fortalte og sang arven inn i barna, så det ble deres egen historie. Etter hvert som de nærmet seg Jerusalem, overtok de faste påskesangene, Salmenes bok 113-118, de som kalles ‘lovsangen’. (Harald Kaasa Hammer)

Høgdepunktet i Lovsongen, er nettopp orda folket på Oljeberget tok i sin munn då dei hylla Jesus: Hosianna! Velsigna vera han som kjem i Herrens namn.

Ruta inn i Jerusalem gjekk over Oljeberget, der Jesus hadde gode kontaktar i landsbyane Betfage og Betania. Her blei Jesus hylla av landsbyfolket, av tilreisande pilegrimar, av disiplane og av ein større flokk av vennene hans. Vidare drog dei truleg ned til Siloadammen før dei gjekk vegen opp til tempelet.

Eg brukar uttrykket «Jesu venner» fordi Jesus sjølvsagt hadde ein kontaktflate som var mykje større enn dei tolv disiplane. Me kan tenkja på søskenflokken Marta, Maria og Lasarus som tydelegvis ut frå evangelia stod Jesus veldig nær. Men eg ser for meg at det i folkemengda palmesøndag kan ha vore mange anonyme venner som hadde opplevd store ting i møte med Jesus. Kanskje nokon av dei 5000 som var blitt mette ved Jesu brødunder, var med og hylla han? Kanskje var enka i Nain og sonen hennar komen? Kanskje var den tidlegare besette frå gravholene på austsida av Gennesaretsjøen komen? Kanskje nokon av dei som var blitt helbreda ein kveld i Kapernaum? Og kanskje nokon av dei mange spedalske som var blitt friske? Det var mange som på ulike måtar var blitt berørt av Jesu forkynning og virksomhet. Dei hadde opplevd dei nyskapande kreftene som var verksame gjennom han og som framleis er verksame gjennom trua på han.

Hosiannarop og rop om korsfesting

Eg har ofte høyrt forkynt at dei same menneska som ropte «hosianna» på palmesøndag, få dagar seinare var med og ropte «korsfest han». Altså at stemninga blant folk flest i Jerusalem skifta totalt frå palmesøndag til langfredag.

Eg trur ikkje det stemmer. Me skal huska at Jerusalem var ein stor by. Og i påsken vaks den med utruleg store mengder pilegrimar som kom til byen. Det er meir sannsynleg at palmesøndagens hosiannarop og langfredagens rop om korsfesting er henta frå totalt ulike miljø i Jerusalem. Palmesøndag var han omgitt av tilreisande pilegrimsflokkar, av venner og disiplar. Under prosessen seinare i veka var det øvstepresten, det høge råd og deira medløparar i ein annan del av Jerusalem som pressa på for å få han dømt.

Jesus er Messias, frelsarkongen

Me som er kristne, trur at Jesus er Messias. Han er konge for alle som trur. På palmesøndag blei dette ”offisielt” på ein ny måte. Jesus godtok hyllesta. Disiplane, landsbyfolket og pilegrimane fekk lov til å synga hosianna og han sette seg på eselet som ei oppfylling av profetiane i GT, f eks orda frå profeten Sakarja: Gled deg storleg, Sions dotter, set i og jubla, Jerusalem! Sjå, kongen din kjem til deg. Rettferdig er han, og siger har han fått; audmjuk rid han på eit esel, på den unge eselfolen. (Sak 9,9)

Då Jesus rei inn i Jerusalem, tok han imot hyllesta, sjølv om folket som song, sannsynlegvis ikkje heilt forsto kor godt denne songen passa på han: Hosianna! Velsigna vera han som kjem i Herrens namn.

Jesus hadde tidlegare prøvd å halda skjult at han var Messias. Nå gjekk han ope inn i pilegrimane si forventning. Nå skulle det ikkje haldast skjult lenger, nå var han glad for den folkelege hyllesta. Lukas gjengir ein liten detalj om akkurat dette: Nokre farisearar i folkemengda sa til han: «Meister, tal disiplane dine til rette!» Men han svara: «Eg seier dykk: Dersom dei teier, skal steinane ropa.» (Luk 19,39-40)

Samtidig kjente Jesus på smerte og han gret over byen. Då Jesus kom nærare og såg Jerusalem, gret han over byen og sa: «Hadde du berre på denne dagen skjøna, du òg, kva som tener til fred! Men no er det gøymt for auga dine.” (Luk 19, 41-42)

I forteljinga om palmesøndag møter me hyllest og jubel. Samtidig møter me smerte og gråt. Per Lønning sa ein gong i ei preike: Er palmesøndag en gledens dag eller er den en sorgens? Er det jubel og lovsang som i dag skulle strømme gjennom kirkerommet, eller er det smertens og botens tone? – Vi nøler ikke med å svare: det er begge deler.

Historia om då Jesus reid inn i Jerusalem finn du i Bibelen. Alle dei fire evangelia omtaler dette:

  • Matt 21,1-11
  • Mark 11,1-11
  • Luk 19,28-44
  • Joh 12,12-19

Det finst mykje stoff for den som vil arbeida meir med påskeforteljinga. Eg har stor sans for Ole Christian Kvarme si bok Åtte dager i Jerusalem. En bok om Jesu påske, om jødisk og kristen påskefeiring. Boka har også vore til konkret inspirasjon for denne artikkelen. Noko har eg også henta frå Harald Kaasa Hammer si fastebok. Harald si bok er ei glimrande andaktsbok over lidingshistoria og påskeforteljinga. Eg seier takk til begge to!

Her gjekk Jesus!

I forrige veke fortalde israelske arkeologar at dei hadde funne ein 2000 år gamal hovudveg i Jerusalem. Vegen gjekk frå Siloadammen i den eldste delen av byen (Davidsbyen) og opp til tempelet.

Arkeologane kan førebels ikkje seia sikkert kva tid vegen blei laga, men dei fortel at den i alle høve har vore i bruk frå det siste hundreåret f.Kr. og fram til Jerusalem blei øydelagt av romarane i år 70. Dei fortel vidare at vegen var hovudvegen opp til tempelplassen. Her var det stor trafikk, ikkje minst i høgtidene.

Arkeologen Eli Shukrun uttaler:

The road was used by the tens of thousands of people who came to Jerusalem for the Jewish pilgrimage holidays during the Second Temple Period, who immersed themselves in the Shiloah pool before entering the Temple Mount, Shukrun said. He said the road showed the centrality of both the Temple and the pool for life in the city at the time.

Archeologists had previously discovered the other end of the 600-meter road near the Temple Mount, he said. (Les heile artikkelen i Jerusalem Post her. Eg blei klar over saka via PaleoJudaica).

Jesu verksemd i Jerusalem kan tidfestast til omkring år 30 e.Kr. og dette er innanfor den perioden som jødane kallar "Det andre tempelets tid". Dermed skulle det ikkje vera å ta for hardt i å seia at Jesus gjekk på denne vegen som nyleg er gravd fram.

Jesus var nemleg ein av dei mange pilegrimane som kom til høgtidene i Jerusalem. Den mest kjente forteljinga om dette finn me i tekstane om Jesu inntog i byen, det som er bakgrunnen for vår Palmesøndag. Jesus reid då inn i byen på eit esel samtidig som han blei hylla som Messias. Etter dei kjente versa om folket som hylla han med palmegreiner og hosianna-rop, står det: Han kom inn i Jerusalem og gjekk opp på tempelplassen. Der såg han seg omkring alle stader, men sidan det leid mot kveld, drog han ut til Betania med dei tolv. (Mark 11,11)

Jesus var mykje på tempelplassen når han var i Jerusalem. Her er eit anna eksempel, frå feiringa av den jødiske høgtida lauvhyttefesten: Då det leid midt ut i høgtida, gjekk Jesus opp på tempelplassen og tok til å undervisa. Jødane undra seg og sa: «Korleis kan han ha slik kunnskap, han som ikkje har fått noka opplæring?» Jesus svara: «Mi lære er ikkje mi; ho er frå han som sende meg. Den som vil gjera hans vilje, han skal få kjenna om læra er frå Gud, eller om eg talar ut frå meg sjølv. (Joh 7,14-17)

Då Jesus nattestid blei arrestert i Getsemane, sa han til dei som tok han: De kjem med sverd og stokkar og vil gripa meg, som om eg var ein røvar. Dag etter dag var eg hos dykk på tempelplassen og underviste. Då tok de meg ikkje. Men dette har hendt for at skriftene skulle oppfyllast. (Mark 14,48-49)

Vatn i Qumran

Det regna nyleg kraftig i ørkenen ved Dødehavet. Biblical Archaeology Review har etter dette publisert flotte bilete med rennande vatn frå Qumran (staden der Dødehavsrullane blei funne).

qumran.no kommenterer dette framifrå (bortsett frå at regnet kom 2. april):

(Bildene) dokumenterer hvordan det avanserte vannsystemet i Qumran fremdeles virker – etter styrtregn i Juda ørken for to dager siden, 4. april. Wadi er et arabisk ord (det tilsvarende hebraiske er nachal) som betegner et elvegjel som er tørt det meste av året, men som fører vann noen få ganger i regntiden. Et avansert system av vannledninger samlet opp vann etter slike regnskyll og førte det inn i sisterner i Qumran-ruinen. (Les meir)

Årets vakraste bok 2005

Bibel Bibelselskapet har gjort det igjen! Gratulerer!

Den nye utgåva av NT har vunne GULL i ein konkurranse om årets vakraste bok i 2005. Grafill (organisasjon for visuell kommunikasjon) står bak prisen, som blir delt ut til designarar, illustratørar, fotografar og forlag.

Eg for min del blei fort glad i denne utgåva då den kom før jul. Eg har først og fremst vore opptatt av sjølve omsetjinga, men har også merka meg det gode oppsettet teksten har fått og den fine bruken av rødt trykk i dei viktigaste overskriftene og i kapittelinndelinga.

Denne prisen gjeld sjølvsagt ikkje omsetjinga. Her er den visuelle kommunikasjonen i fokus, og juryen seier det slik: "Nøkternt, vakkert og harmonisk typografert. Godt håndverk i alle ledd."

NT vann i klassen for skjønnlitteratur/vaksenlitteratur, sjølv om eg faktisk vil påstå at boka verken er typisk skjønnlitteratur eller vaksenlitteratur! Her er ein omtale av vinnarane i dei ulike klassane.

Les meir på Bibelselskapet si nettside. (Via BlixBlog)

Nye Norges Kristne Råd

Frikirkeraad_nkr_2005 – Så vidt jeg kjenner til finnes det ingen nasjonale kristne råd med tilsvarende bredde i verden.

Det var Arnfinn Løyning (frå Frikyrkja) som sa dette i samband med at Norges Kristne Råd og Norges Frikirkeråd nå i helga er slått saman til eit nytt felleskristent organ.

Den norske kyrkja er med i dette nye rådet saman med mest alle andre kristne kyrkjesamfunn i Norge. Her samles alt frå pinsevenner til katolske og ortodokse kristne, og det er eit flott tiltak! Namnet blir truleg Nye Norges Kristne Råd.

Jesus ba denne bøna: "Eg bed at dei alle må vera eitt, slik du, Far, er i meg og eg i deg." (Joh 17,21). Sjølv om me ikkje er einige i alt, finst det i dag ei grunnleggjande vilje til å snakka saman, be saman og arbeida saman.

Hald fram med å lese «Nye Norges Kristne Råd»

50 Shekel

Den kjente rapperen kommer fra ortodoks jødisk bakgrunn. Han er født i Tel Aviv i Israel og har vokst opp i Brooklyn, New York, der han gikk på religiøse skoler (yeshiva) og jødiske privatskoler, og senere studerte film på Hofstra university, Long Island. Men selv har 50 Shekel ett hovedtema han ønsker å snakke med media om:
– Jeg trodde jeg visste hvem Gud er. Men hvis du ikke har Sønnen, har du heller ikke Faderen. Ingen kommer til Faderen uten gjennom Jesus, fastslår 50 Shekel kontant.

(…)

– Hva var det som overbeviste deg så kraftig om at Yeshua er Messias?
– Det var en prosess, men det tok ikke så lang tid. Filmen "The Passion" var en øyeåpner, jeg så alle bilklistremerkene og møtte Jews for Jesus og andre troende. Dessuten leste jeg Matteus-evangeliet. Det nye testamentet er veldig jødisk.

Det er den jødiske hiphop-artisten Aviad Cohen, med artistnamnet 50 Shekel, som seier dette. Den tidlegare ortodokse jøden har funne fram til trua på at Yeshua (=Jesus) er Messias. Han er altså blitt det som kallest messiansk jøde. Her kan du lesa heile intervjuet med Cohen. Eg fann det på nettsida OneWay.

Det passa meg godt å lesa dette intervjuet i kveld. Eg har i dag vore med på kretsmøte for Den Norske Israelsmisjon her på Bryne.  Dette er ein misjonsorganisasjon som arbeider for å gje evangeliet om Jesus tilbake til det jødiske folket. Du kan lesa meir om bakgrunnen for dette engasjementet mitt her på ein av dei første artiklane eg skreiv på bloggen for over eitt år sidan.

Og korfor har eg lagt denne artikkelen inn i kategorien Bibelen? Jo, pga at Cohen så klart peiker på eit ofte oversett faktum: "Det nye testamentet er veldig jødisk." Dei første kristne var jødar som hadde sett at jøden Jesus (Yeshua) var den Messias som var lova i GT. Men Jesus sendte disiplane sine ut til alle folkeslag. Og sidan den første kristne tida har kyrkja bestått av menneske som trur at Jesus er Messias, anten dei er jødar eller menneske av andre folkeslag. Om dette fellesskapet skriv Paulus: "Her er ikkje jøde eller grekar, her er ikkje slave eller fri, her er ikkje mann og kvinne. De er alle ein i Kristus Jesus." (Gal 3,28)