Men er ikkje Israel eit kristent land?

28/10/2006

Dette og liknande spørsmål har eg fleire gonger fått når eg har snakka om engasjementet mitt for misjon i Israel. Og det er nok slik at det er ganske stor forvirring om dette, langt inn i kristne kretsar her heime i Norge.

Nei, Israel er ikkje er eit kristent land! Sanninga er at dei aller fleste israelarar anten er jødar eller muslimar, og at dei ikkje nødvendigvis veit så mykje om Jesus. Dei trur i alle høve ikkje at han er Guds Son eller Messias.

Men det er ein kristen minoritet i landet, både i den jødiske og den arabiske befolkninga. For meg er det viktig å støtta desse gjennom misjonsarbeid. Spesielt utfordrande er det at bare 1-2 promille av jødane i Israel har sett at Jesus er den Messias som er lova i deira heilage skrifter. Det eg først og fremst er opptatt av i denne samanhengen, er altså å bringa det beste me har fått frå den jødiske kulturen (dvs trua på Jesus) tilbake til det jødiske folket.

Men dei lærar vel i alle høve om kristendomen i skulen? Nei, dei gjer faktisk ikkje det heller! Det ser likevel ut til at ting på gang. Den danske nettsida religion.dk melder nå om at arabiske ungdomar skal få tilbod om kristendoms-undervisning i israelske skular. Og at det kanskje i framtida kan opnast for dette blant jødiske ungdomar også.

Som noget nyt indfører undervisningsministeriet i Israel et tilbud om kristendomsundervisning i high schools på tværs af religioner.

Fra dette skoleår tilbyder israelske high schools undervisning i ”kristen religion”. Det har det israelske undervisningsministerium besluttet. Indtil nu har det kun været kristne studerende, som har måttet studere kristendommen, og på lignende vis har kun muslimer måttet studere islam og kun jøder studeret jødedom.

I første omgang tilbydes undervisningen kun muslimske og kristne arabere. Men ifølge lederen af det pædagogiske departement under undervisningsministeriet, professor Anat Zohar, er tanken, at det i fremtiden også skal være et tilbud for jødiske elever. Men det vil først ske efter en grundig evaluering af undervisningsforløbet.

Undervisningsmaterialet vil indeholde afsnit om Jesu liv, kirkens opbygning, bøn og retningslinier for adfærd i kirken. Det er udfærdiget af en kommission, der repræsenterer alle partier indenfor kristendommen i Israel.

I Israel er omkring 30.000 børn i skolealderen i Israel ud af en samlet befolkning på omkring syv millioner. Befolkningen består af 76 pct. jøder, 19,7 pct. arabere, hvoraf 82,6 pct. er muslimer, 8,8 pct. er kristne og 8,4 pct. er drusere. Derudover tilhører 4,3 pct. andre befolkningsgrupper.

Den kristne befolkninga i Israel er på 5.000 – 10.000 jødar (desse kallar seg messianske jødar) og ca 146.000 arabarar. Det er totalt ca 5.300.000 jødar og ca 1.300.000 arabarar i landet.


Eremos

20/10/2006

20061016_israel_06_a306 Så gjekk Jesus ned frå fjellet, og mykje folk følgde etter han. (Matt 8,1).

Turen ned desse bakkane mot Gennesaretsjøen gir verkeleg opplevinga av å gå i Jesu fotspor. Her er me i det området der mange av dei kjente bibelforteljingane finn stad. Like i nærleiken ligg restane etter Kapernaum, Jesu eigen by (Matt 4,12 og 9,1).

Etter Det nye testamentet sin språkbruk er me her «på fjellet»! Biletet over viser ein del av den gruppa eg nyleg var saman med i Israel, då me gjekk ned bakkane frå Saligprisingsfjellet (Mount of Beatitudes) mot Gennesaretsjøen. Dette er altså den staden som kristen tradisjon blant anna knyter til Bergpreika (Matt 5-7). Høgdedraget har fått namnet Eremos, eit gresk ord som betyr ein aud stad. Sjølv om eg som nordmann har problem med å kalla dette eit fjell, må eg seia at det er ein utruleg vakker stad med ein flott utsikt!

20061016_israel_06_a310_1 Eit stykke nede i bakken, men likevel høgt og fritt over sjøen, ligg ei naturleg grotte der det går an å finna skygge. Grotta blir i dag kalla Mughara Ayub. Det er ikkje usannsynleg at akkurat denne grotta kan knytast til den kristne tradisjonen og til dei mange tekstane som handlar om at Jesus trakk seg tilbake i fjellet for å vera åleine og be.

Morgonen etter, medan det endå var mørkt, stod Jesus opp, gjekk ut og drog til ein aud stad. Der bad han. Simon og dei som var med han, skunda seg etter, og då dei fann han, sa dei: «Alle leitar etter deg!» Men han svara: «Lat oss fara vidare til småbyane her omkring, så eg kan forkynna der òg. Det er difor eg er komen.» (Mark 1,35-38).

Det er sjølvsagt vanskeleg å lokalisera slike tekstar nøyaktig i historisk forstand. Eg vil likevel peika på denne tankegangen som kanskje kan seia noko om ein samanheng mellom bibeltekstane og området rundt grotta:

  1. Evangelia knyter i fleire tilfelle saman tekstar om Jesu bøneliv på ein aud stad med tekstar om verksemda hans i nærleiken av Kapernaum.
  2. Det var ei forsamling av Jesustruande jødar i Kapernaum i dei første hundreåra etter Jesu tid. Desse heldt truleg fast på kunnskapen om kvar i området ulike episodar i Jesu liv hadde skjedd.
  3. Den kristne pilegrimen Egeria reiste i dette området ca år 383 og oppsøkte stadane som dei lokale truande knytta til Jesu liv. Ho har skrive ei av dei eldste pilegrimsreise-skildringane som finst. Ho fortel blant anna om ei grotte i nærleiken av Kapernaum og knyter den til saligprisingane.
  4. Grotta er frå naturen si side ein behageleg og skyggefull stad i eit elles ope landskap. Dersom Jesus verkeleg oppheldt seg mykje i dette området, vil grotta vera ein naturleg kvilestad.

Her er eit utdrag frå ein annan bibeltekst som kan knytast til dette området og som fortel om Jesu behov for å vera for seg sjølv:

Då Jesus fekk høyra det, gjekk han ut i ein båt og drog derifrå til ein aud stad, så han kunne vera åleine. Men folk fekk vita det, og dei kom etter han til fots frå byane. (Matt 14,13)

(…)

Straks etter fekk Jesus disiplane til å gå i båten og fara føre over til andre sida, medan han tok farvel med folket. Då han hadde gjort det, gjekk han opp i fjellet for å vera for seg sjølv og be. Då det leid til kvelds, var han der åleine. Båten var alt langt frå land og stridde hardt i bølgjene, for vinden bar imot. Men i den fjerde nattevakta kom han gåande mot dei på sjøen. (Matt 14,22-25)


Debatt om Qumran

19/10/2006

20061016_israel_06_a080 Det er for tida debatt om bakgrunnen for staden Qumran ved Dødehavet. Qumran er ein interessant ruin nær holene der Dødehavsrullane blei funne for drøyt femti år sidan. Biletet viser det spesielle landskapet og ei av holene i ørkenen.

Når eg skriv dette, er det nøyaktig ei veke sidan eg var i Qumran. Eg hadde lese om dei nye og omdiskuterte teoriane før eg reiste, og det var derfor spesielt interessant å koma tilbake til staden denne gongen.

Utgangspunktet for debatten er at den israelske arkeologen Yizhaq Magen tidlegare i år publiserte ein artikkel med heilt nye teoriar om kva slag stad Qumran var. Dette har Fartein Valen-Sendstad formidla vidare til norske lesarar gjennom ein kronikk i Vårt Land. Nå har den norske Qumran-spesialisten Torleif Elgvin gjeve eit svar der han argumenterer for at det tradisjonelle synet på Qumran, trass i nye teoriar, framleis står sterkt blant forskarane som er spesialistar på temaet.

Du kan lesa desse artiklane på den norske bloggen qumran.no:

Det tradisjonelle synet er at Qumran var eit senter for Samfunnet, ein del av den jødiske essear-rørsla. I dette senteret produserte essearane skriftrullar som dei gøymde i holer då romarane kom til området under Den jødiske krig i år 68 e.Kr. Det er desse skriftrullane som fekk namnet Dødehavsrullane, då dei blei funne i 1946 og åra etterpå. Eg har tidlegare skrive meir om dette her.

Den nye og alternative teorien er at det slett ikkje budde essearar i Qumran, men at staden var ein keramikkfabrikk som produserte leirkrukker. Teorien forklarar funnet av Dødehavsrullane med at essearane i år 68 passerte Qumran på flukt frå romarane og at dei der skaffa seg krukker som dei så kunne gøyma skriftene sine i.

Torleif Elgvin skriv blant anna:

Det er seks gode grunner for å anta en nær relasjon mellom et religiøst preget fellesskap som holdt hus i Qumran og boksamlingen funnet i hulene:
1) Terrenget her er trangt og bratt. Seks av de elleve hulene med bokruller ligger rett syd for ruinene. Man var nødt til å gå gjennom bosetningen for å komme til disse hulene. Det gjelder også hule 4 som inneholdt rester av mer enn fem hundre bokruller.
2) Eshel og Broshi har under sine utgravninger funnet spor av gamle veltråkkede stier som ledet nordover fra bosetningen til andre huler og teltplasser i nærheten. Disse stiene gir ingen mening i Magens «flyktningeteori».
3) Hovedgravgården inneholder mer enn tusen graver med en spesiell gravleggingsmåte som kan være religiøst motivert. Vi aner et religiøst samfunn bak dette, ikke arbeidsstokken i en keramikkfabrikk.
4) Bar-Nathan har påvist at under det første jødiske opprør (årene 66-70) ble det produsert en type arkiv-krukker, spesialdesignet for å lagre bokruller. Kan det tyde på at keramikkarbeiderne var spesielt boklig anlagt?
5) Tredjeparten av bokrullene er skrevet i en «skriver-skole» med spesielle særtrekk. Her finner man også de skriftene som reflekterer «Samfunnet’s organisasjon og bibelutleggelse. Boksamlingen har altså en tydelig religiøs tendens, den er neppe en tilfeldig samling reiselitteratur.
6) Den romerske forfatter Plinius den eldre lokaliserer «esseerne» nettopp til nordvestbredden av Dødehavet, mellom Jeriko og Ein Gedi. Dette skriver han få år etter at romerske styrker inntok Qumran i 68 e.Kr. I terrenget her er stedet Qumran den eneste mulige kandidat til et slikt esseisk senter.


Tilbake frå Israel

16/10/2006

20061016_israel_06_a193

Eg kom seint i går kveld tilbake frå ein tolv dagars rundreise i Israel og dei palestinske områda. Inger og eg var reiseleiarar for ei flott gruppe av nye og gamle venner. Hovudet er fullt av inntrykk og gode minne, og eg har stoff for mange innlegg på bloggen i tida framover. Akkurat nå er det likevel andre og meir presserande oppgåver som ventar. Kvardagen kallar, for å seia det slik, så blogginga får venta.

Men eg kan jo i denne omgangen dela med dykk litt av den flotte utsikten mot Gamlebyen i Jerusalem, sett frå Oljeberget.


Haustferie i Israel

03/10/2006

Nå nærmar det seg avreise for haustferie-turen til Israel og dei palestinske områda. Inger og eg reiser som reiseleiarar for ei gruppe på 32 personar. Halvparten av gruppa kjem her frå Jæren, den andre halvparten kjem frå forskjellige stadar i resten av landet. Turen er ein Shalomtur, arrangert av Fokus Reiser i samarbeid med Den Norske Israelsmisjon.

På turen skal me

  • besøkja stadar som er viktige i NT, spesielt i tilknyting til Jesu liv
  • besøkja "dei levande steinane" i Det heilage landet i dag: messianske jødar (dvs jødar som trur på Jesus) og palestinske kristne
  • oppleva jødisk kultur, spesielt feiringa av Lauvhyttefesten
  • oppleva flott og variert israelsk natur
  • ha god tid til masse sosialt liv og fellesskap i gruppa

Her er ein kort gjennomgang av programmet:

Onsdag 04.10

Dette blir ein rolig dag etter at me har reist heile natta. Me køyrer til Haifa, der me skal bu første natta. Undervegs stoppar me i Cæsarea ved havet, den romerske hovudstaden på Jesu tid. Om kvelden besøkjer me Beit Scandinavia i Haifa.

Torsdag 05.10

På føremiddagen besøkjer me den messianske menigheten Beit Eliahu og den messianske aldersheimen EbenEzer i Haifa. Beit Eliahu er ein spennande og veksande menighet. På ettermiddagen brukar me tida i Nasaret i Galilea. Overnatting i Tiberias.

Fredag 06.10

Denne dagen er me i området rundt Genesaretsjøen, der Jesus levde. Me besøkjer Kapernaum ("Jesu eigen by") og fleire andre stadar og avsluttar dagen med båttur over sjøen.

Laurdag 07.10

Me reiser frå Tiberias og ned Jordandalen. Undervegs stoppar me i badeparadiset Sachne som har varme kjelder som held 27 grader året rundt. Når me kjem ned til Dødehavet, tar me bakkane opp til Jerusalem. Me startar opphaldet i Jerusalem med å køyra opp på Oljeberget der det er ein flott utsikt over byen, og tar også med eit besøk på Sionshøgda.

Søndag 08.10

I dag reiser me til Betlehem og begynner dagen med besøk i den lutherske palestinske menigheten i Beit Jala. Der deltar me på arabisk gudsteneste og får orientering om menigheten. Deretter besøkjer me Fødselskyrkja og Hyrdemarkene.

Måndag 09.10

Denne dagen følgjer me i Jesu fotspor i Jerusalem med vekt på Oljeberget, Via Dolorosa og Gravkyrkja. Dessutan blir det tid til å rusla rundt i den fascinerande Gamlebyen.

Tysdag 10.10

Dette er dagen då me har fokus på Lauvhyttefesten. Me startar med bibeltime om temaet, opplever Jerusalemsmarsjen og deltar på messiansk festmøte om kvelden.

Onsdag 11.10

På føremiddagen besøkjer me Yad Vashem, det store Holocaust-museet i Jerusalem. På ettermiddagen reiser me til Gamlebyen med vekt på Vestmuren ("Klagemuren") og det jødiske kvarteret.

Torsdag 12.10

Denne dagen tar me ein dagstur til Dødehavsområdet. I tillegg til å bada i det salte Dødehavet, som ligg 400 meter under havet, skal me oppleva fjellfestningen Masada og oasen Ein Gedi.

Fredag 13.10

Før me forlater Jerusalem, har me ei samling i Gravhagen. Deretter reiser me til Tel Aviv og besøkjer den gamle byen Jaffa og har god tid i sentrum av den moderne storbyen.

Laurdag 14.10

Me besøkjer Immanuelskyrkja som blir driven av Den Norske Israelsmisjon. Der deltar me på messiansk sabbatsgudsteneste på hebraisk og får orientering om kyrkja sitt arbeid. Deretter blir det fri til bading og avslapping i Tel Aviv.

Søndag 15.10

Heimreisedag tilbake til Norge.


Biblical Studies Carnival X

02/10/2006

Biblical Studies Carnival X er nå publisert på bloggen Religions of the Ancient Mediterranean. Eg sette spesielt pris på linken til ein artikkel om den første kristne kyrkjelyden i Thessaloniki.


Høyringa om stat og kyrkje

02/10/2006

Eg har i mange år meint at statskyrkje-ordninga bør avviklast. Nå har eg også, gjennom Bryne sokneråd sitt arbeid med ein høyringsuttale, hatt høve til å vera med og uttala meg om saka. Bakgrunnen er at eit offentleg utval (Gjønnesutvalet) har lagt fram NOU-en Staten og Den norske kirke, og departementet har sendt ut ei brei høyring der blant anna alle kommunar og sokneråd er bedne om å uttala seg. Du finn mykje stoff om denne saka her.

La det vera sagt med ein gong: eg ønskjer at me skal ha ei folkekyrkje også i framtida. Men for meg er det bindinga mellom kyrkja og folket som er viktig, ikkje mellom kyrkja og staten. Og eg syns det er prinisippielt uheldig at Stortinget, regjeringa og departementet har viktig innflyting på kyrkjeordninga og ved tilsetting av leiarar i eit kristent kyrkjesamfunn.

Men la det også vera sagt at eg meiner spørsmålet om kyrkjeordning ikkje er eit vedkjennings-spørsmål. Eg kan leva med ei statskyrkjeordning også i framtida, sjølv om eg meiner at ei anna ordning hadde vore betre. Den norske kyrkja er, også som statskyrkje, ein del av Jesu Kristi kyrkje på jorda. Og ingen har nokon gong hindra meg i å "forkynna evangeliet reint og forvalta sakramenta rett" (frå ordinasjonsliturgien) innanfor dagens ordning.

Det var litt spenning i lufta då Bryne sokneråd skulle drøfta denne saka! Eg trur fleire enn meg rekna med at det kunne bli ei sak med mange og sterke synspunkt i fleire ulike retningar. Det viste seg at me, etter ein interessant samtale, kunne vedta ein einstemmig uttale, der punktet om framtidig kyrkjeordning blei formulert slik:

Bryne sokneråd støttar fleirtalet i utvalet om ei lovforankra folkekyrkje. Noverande reglar om statskyrkja i grunnlova vert oppheva. DnK får eit større sjølvstende som trudomssamfunn, og blir ”herre i eige hus”, noko som er lettare å forsvare reint teologisk. Samstundes kan ein halde på den historiske kontinuiteten som folkekyrkje. Ein slik prosess vil over tid vere meir samlande enn eit klart brot mellom stat og kyrkje. DnK får ei særleg tilknyting til staten ved at Stortinget vedtek ei eiga rammelov/kyrkjelov for DnK. Vi ser på ei lovforankra folkekyrkje som ei avvikling av statskyrkja.

Elles uttalte soknerådet blant anna at Den norske kyrkja framleis bør ha ansvar for gravferdsforvaltninga og at ein gravplass som ligg i nær tilknyting til eit kyrkjebygg, framleis bør kallast kyrkjegard! Gjønnesutvalet "anbefaler at begrepet kirkegård erstattes av den nøytrale betegnelsen gravlund eller gravplass i lovverket".


%d bloggarar likar dette: