Kleive og Reiersrud

To musikalske trollmenn var på besøk i Bryne kyrkje i går kveld. Det var inntrykket eg sat igjen med etter konserten med Iver Kleive (kyrkjeorgel) og Knut Reiersrud (diverse gitarar). Konserten var ein del av Jærnåttå (tidlegare Jæren Musikkfestival), og forventningane var på topp. Det tyder det også på at dei var i festivalleiinga. Eg saksar litt frå omtalen i Jærnåttå sitt program:

"Kirkekonserten under årets festival blir en høytidsstund av de sjeldne. Da inviterer Iver Kleive og Knut Reiersrud på en reise i deres musikalske univers. Kleive/Reiersrud har stått frem med et særdeles spesielt musikalsk uttrykk som ikke lett kan plasseres i musikalske båser. Klassisk orgel, blues, folkemusikk, verdensmusikk veves sammen i nye høyere enheter av to fremragende musikere …."

Det blei ei oppleving av dei sjeldne. Kleive og Reiersrud er svært dyktige musikarar på sine instrument. Reiersrud er dessutan ein meister til å få underlege lydar ut av gitaren. Eg lurer litt på om han har eit stort forbruk av gitarar eller om instrumenta faktisk toler behandlinga han gir dei.

Eg er spesielt svak for deira tolking av gamle salmetonar. Dei gav for nokre år sidan ut to CD-ar med slik musikk: Blå Koral og Himmelskip, og me fekk heldigvis høyra ein del av dette stoffet. Trur eg syns Overmåte full av nåde var den aller beste! Elles spelte Reiersrud ein del spennande folkemusikk på sin spesielle måte og Kleive hadde blant anna ein flott (sjølvskriven) Toccata.

Som de forstår, var konserten ei stor musikalsk oppleving. Det einaste svake punktet var då Reiersrud i ei avdeling med musikk frå Statane, sette i gang å syngja She’s got the whole world in her hand. For meg er det misforstått modernisme å tru at me i iver etter å vera in, kan eller bør gjera Gud, vår himmelske Far, til ei kvinne (eller ei gudinne?).

The Second Temple Model

Denne interessante modellen er nå flytta til Israel Museum i Jerusalem. Modellen er i målestokk 1:50 og viser koss ein tenkjer seg at Jerusalem såg ut før byen blei øydelagt av romarane i år 70. Det vil også seia at modellen dekkjer den tidsperioden som Det nye testamentet skildrar, og den er derfor av stor interesse for dei som reiser til Jerusalem bl a for å læra meir om Jesu liv.

Hald fram med å lese «The Second Temple Model»

Kristi Himmelfartsdag

Kristi Himmelfartsdag er ein kristen heilagdag til minne om at Jesus blei tatt opp til himmelen førti dagar etter at han stod opp frå dei døde. Dagen blir derfor alltid markert den torsdagen som kjem førti dagar etter påskedag.

Det er mange som knapt nok kjenner bakgrunnen for at denne torsdagen er ein fridag, og for svært mange er dette først og fremst ein god mulighet til å ha ei ekstra lang helg på ei fin tid av året. Det er sjølvsagt heilt i orden at folk utnyttar fridagane sine. Det har eg ingenting imot. Men eg ønskjer likevel å peika på Himmelfartsdagen sitt innhald. Det er det viktig å halda fast på når me lever i ein kristen samanheng.

Lukas fortel om Jesus og disiplane:

Så førte han dei ut av byen (Jerusalem) mot Betania. Han lyfte hendene og velsigna dei. Medan han velsigna dei, skildest han frå dei og vart teken opp til himmelen. Då fall dei på kne og tilbad han. Så gjekk dei tilbake til Jerusalem i stor glede. (Luk 24,50-52)

Men kva kan det bety at han blei tatt opp til himmelen?

Først litt om kva det ikkje betyr: Eg trur ikkje dette har med at han forsvann ut i himmelrommet, bak skyene. Det er ikkje snakk om noko som kunne likna på ei romferd. For eg trur ikkje at himmelen i kristen språkbruk er det same som universet, slik at me skulle kunna lokalisera Gud ein eller annan stad i universet.

Ordet himmel betyr to ting. På engelsk har me forskjellen mellom sky og heaven. På norsk brukar me det same ordet i begge tydingane. Eg trur himmelen (heaven) er ei usynleg verd som er like verkeleg som den synlege verda. I den hendinga som me kallar Jesu himmelferd tok han det endelege steget tilbake frå den synlege verda til den usynlege verda, som me også kallar Guds rike.

Det var frå denne usynlege verda han kom då han blei født som eit lite barn i Betlehem. Og det var tilbake til denne verda han gjekk då han forlét disiplane på Kristi Himmelfartsdag. Vegen mellom himmel og jord er opna av Jesus. Han har gått den vegen i begge retningar. I jula seier me at himmel og jord møtest i barnet Jesus i Betlehem. På same måte fekk disiplane eit glimt av dette møtet, då Jesus blei tatt bort for auga deira.

I tida mellom Jesu oppstode på påskedagen og hans himmelferd gjekk han på ein måte ut og inn av den usynlege verda. Han viste seg fleire gonger for disiplane og for andre som trudde på han, men han var ikkje lenger saman med dei slik han hadde vore før korsfestinga (Matt 28, Mark 16, Luk 24, Joh 20-21 og 1. kor 15,3-7).

Apostelgjerningane fortel meir om det disiplane opplevde:

Etter at han hadde lide døden, steig han levande fram for dei med mange klåre bevis på at han levde: I førti dagar synte han seg for dei og tala om det som høyrer Guds rike til. (…) Medan dei var samla, spurde dei han: «Herre, er tida komen då du vil reisa opp att riket for Israel?» Han svara: «Det er ikkje gjeve dykk å kjenna tider og stunder som Far har fastsett av si eiga makt. Men de skal få kraft når Den heilage ande kjem over dykk, og de skal vera mine vitne i Jerusalem og heile Judea, i Samaria og heilt til enden av verda.» Då han hadde sagt dette, vart han lyft opp medan dei såg på, og ei sky tok han bort for auga deira. Som dei stod og stirde opp mot himmelen då han fór bort, stod det med eitt to menn i kvite klede framfor dei og sa: «Galilearar, kvifor står de og ser opp mot himmelen? Denne Jesus, som vart teken bort frå dykk opp til himmelen, han skal koma att på same måten som de såg han fara opp til himmelen.» Då vende dei tilbake til Jerusalem frå den høgda som heiter Oljeberget … (Apg 1,3-12)

Skya er fleire stadar i Bibelen eit symbol på Guds spesielle nærvere. Og poenget med Jesu himmelferd er ikkje at han forsvinn bak skyene, men at han i og med skyen blir tatt opp i den himmelske, usynlege verda.

Kva kan så dette seia oss som trur på Jesus i dag? Eg tar med nokre korte punkt:

  • Jesus gir på himmelfartsdagen disiplane eit oppdrag om å vitna om han, først i Jerusalem og landet omkring, og så vidare til alle folkeslag. Dette er utgangspunkt for den kristne misjonen.
  • Jesus gir på himmelfartsdagen eit løfte om at den som trur på han, skal bli utrusta med kraft frå Guds Ånd.
  • Jesus inntar på himmelfartsdagen den plassen me treng han mest, den mektige plassen ved Guds side («ved Guds høgre hand»). Der ber han for oss. Frå denne staden skal han ein dag koma synleg tilbake.
  • Det at Jesus nå er Herre i det usynlege Guds rike (= himmelen), gjer også at han kan oppfylla løftet om å vera med oss «alle dagar så lenge verda står» (Matt 28,20). Han er nå ikkje bunden av tid og rom, og kan derfor vera nær menneske alle stadar i verda samtidig.

Denne hendinga er ein så sentral del av det nytestamentlege vitnesbyrdet om Jesus at den er tatt med i den apostoliske truvedkjenninga:

Eg trur på Jesus Kristus, Guds einborne Son, vår Herre, som vart avla ved Den Heilage Ande, fødd av Maria møy, pint under Pontius Pilatus, vart krossfest, døydde og vart gravlagd, fór ned til dødsriket, stod opp frå dei døde tredje dagen, fór opp til himmelen, sit ved høgre handa åt Gud, den allmektige Fader, skal koma att derifrå og døma levande og døde.

2000 år gamalt frø frå Masada

På ein kibbutz i Israel veks det i dag ein levedyktig daddelpalme som har spirt fram frå eit 2000 år gamalt frø. Frøet blei funne i arkeologiske utgravingar i Herodes den store sitt palass på Masada ved Dødehavet.

Med dette som utgangspunkt, skriv Maureen Gilmer ein artikkel om den judeiske daddelpalmen der ho også kjem med informasjon om floraen i området i bibelsk tid. Ho skriv blant anna at det skal ha vore store skogar av desse palmane i Judea.

«The Judean palms described in Roman writings and shown on their coins are endemic to the Holy Land. Enormous forests of these palms once covered this now barren landscape, the value of its date harvest invaluable to the economic viability of Judea. But these groves disappeared after the Romans left. Twentieth century palm groves planted in Israel are not Judean, but imported from the date groves of California. Botanists are keen on discovering how the ancient date palm differs from our contemporary agricultural plants.» Les heile Maureen Gilmers artikkel her. Eg fann den via omtale på PaleoJudaica.

Som ein kuriositet kan det nemnast at palmen i kibbutzen har fått kallenamnet Metusjalah. Den bibelske personen Metusjalah, som er omtalt i 1. Mos 5,21-27, skal i følgje urhistoria ha blitt heile 969 år. Namnet hans har, i den eldre formen Metusalem, kome inn i norsk språk som ord for ein eldgamal person.

Men tilbake til utgangspunktet på Masada. Dette er ein fascinerande stad. Eg vil seia at staden bør vera eit opplagt «must» på lista over framtidige reisemål for den som ikkje har vore der. Eg har tidlegare skrive om staden i artikkelen Dagstur til Dødehavet.

Disputas

Eg har hatt ein interessant dag. Hans Austnaberg, prestekollega her i Time, har i nokre år arbeidd med eit doktorgradsprosjekt. I går hadde han prøveforelesingar og i dag har han forsvart avhandlinga si i faget misjonsteologi på ein disputas på Misjonshøgskolen i Stavanger.

Hans har studert ei spesiell vekkjingsrørsle innan den lutherske kyrkja på Madagaskar. Denne rørsla praktiserer eksorsisme, altså demonutdriving, og Hans har undersøkt koss leiarane i denne rørsla sjølve tenkjer omkring dette og koss dei praktiserer det. Dette har resultert i avhandlinga Shepherds and Demons. A study of exorcism as practised and understood by shepherds in the Malagasy Lutheran Church.

Les Hans Austnaberg sitt eige samandrag av doktoravhandlinga her.

Eidavatn

Mor på Eidavatn

Det nærmar seg sommaren, og då flyg tankane mine lett opp mot Ryfylkeheiane. Dette biletet tok eg ein sommarkveld for nokre år sidan. Eg var på ein fleire dagars fjelltur saman med Inger (biletet), Eirik og Pål. Eirik har i dag funne fram biletet og lagt det ut på sida si på flickr.

Biletet er tatt rett utanfor turisthytta ved Eidavatn, 1080 m.o.h. Ein fantastisk stad! Og som du ser, når sola går ned over vatnet kan himmelen spela opp med ei utruleg fargeprakt.

Eg har tidlegare skrive om fjellturar i dette området i artikkelen Til fjells i Ryfylkeheiane. Sjå òg Stavanger Turistforening sine nettsider.

Komf

Img_4384_2 I morgon er det konfirmasjon (eller "komf" som mange seier) i Bryne kyrkje. Og eg som er prest, gleder meg til å vera med på ein slik festdag enda ein gong!

Det er 41 ungdomar som avsluttar konfirmanttida nå, og i tillegg er det ein del frå årskullet deira som er sommarkonfirmantar og som derfor ikkje er med i morgon. (Biletet er frå konfirmasjonsdagen i september i fjor).

For eitt år sidan skreiv eg på bloggen om konfirmasjonen, blant anna litt om koss eg tenkjer omkring denne kyrkjelege tradisjonen.

Hovudsaka i gudstenesta i morgon er forbøna for konfirmantane. Men temaet for preika er også ei viktig side ved ei slik gudsteneste. I tillegg til å seia noko om det spesielle ved dagen og å koma med ei personleg helsing til konfirmantane, er det naturleg at eg seier noko om dagens preiketekst.

Teksten for 3. søndag etter påske er i år nokre kjente vers frå Joh 14, der Jesus blant anna seier

  • I huset til Far min er det mange rom … (vers 2)
  • Eg er vegen, sanninga og livet. Ingen kjem til Far utan gjennom meg. (vers 6)

Dette er ein tekst som passar godt på ein konfirmasjonsdag, og det var nok derfor me valte å nytta den på konfirmasjonen i september i fjor, sjølv om det då eigentleg ikkje var preiketekst. I morgon vil eg leggja vekt på kva det vil seia at Jesus er vegen til "huset" der det er mange, opne og trygge rom for oss. Ja, eg vil leggja vekt på at vegen er open, huset er ope og at den ekte historia om Jesus er tilgjengeleg for alle. Ingen skjulte kodar eller hemmelege evangelier her, nei! (Den som er nysgjerrig på alternative Jesus-historier, vil eg gjerne visa vidare til www.davincikoden.info)

Relaterte artiklar frå sist det var konfirmasjon i Bryne kyrkje:

QuarryScapes

Det er nok dei som meiner at arkeologisk interesserte menneske er steingalne! Og på ein måte er jo dette eit dekkjande uttrykk. Den som er interessert i arkeologi, ser i alle høve viktig kulturhistorie i det som mange andre bare vil kalla "gamle steinar".

Nå har eg nettopp lese om eit prosjekt som rett og slett tar for seg steinbrota der steinen blei tatt ut til dei mange store byggjeprosjekta i oldtida. Den norske nettsida QuarryScapes dokumenterer "conservation of ancient stone quarry landscapes in the Eastern Mediterranean".

"Oldtidens steingåter blir digitalisert. Et stort EU-prosjekt på steinbruddenes skjulte historie i det østlige Middelhavet har fått sitt eget nettsted; QuarryScapes. – Vi er godt i gang med feltarbeid i Egypt, hvor vi har fått gode resultater, og har samtidig påbegynt aktiviteten i Jordan og Tyrkia, forteller forsker Tom Heldal ved Norges geologiske undersøkelse (NGU)." (frå artikkelen Oldtidens steinbrudd på nett)

Prosjektet presenterer seg slik: "The spectacular monuments and cities of the ancient Near East are testament to an industrial past where large-scale stone procurement remains unsurpassed. Yet, stone quarries are forgotten as key archaeological sites, rich in material remains of crucial significance if we are to understand the social and technological practices of an age when stone was quarried and transported par excellence. Largely invisible, undocumented and unprotected, these ancient quarry landscapes are being destroyed from actions such as modern development and quarrying."

Sjølv om ikkje nettsida omtalar steinbrot i det sentrale bibelske landskapet, er likevel område av stor interesse for den bibelske historia med i dette prosjektet som har fokus på funn i Egypt, Jordan og Tyrkia. Eg omtalar derfor nettsida her på bloggen under kategorien Bibelsk arkeologi, historie og geografi.

Og for å trekkja ein parallell som går rett inn i sentrum av den bibelske historia: Arkeologar fortel at Golgata og Jesu grav kan lokaliserast i eit (allereie på den tid gamalt) steinbrot utanfor bymuren i Jerusalem.

Josef fortel

Mytekalenderen i NRK P2 hadde Josef som tema idag (01.05.2006). Terje Nordby kunne fortelja at 1. mai i Den katolske kyrkja er Josef sin minnedag. Så vidt eg forstod av programmet, har ikkje denne koplinga nokon lang historisk tradisjon. Men kyrkja har nok gjort eit poeng av å knyta handverkaren Josef til den internasjonale arbeidarrørsla sin dag.

Josef er jo ein interessant kjenning frå bibelhistoria og eg har ingenting imot å minnast han nå i kveld. Eg har derfor funne fram ein tekst eg tidlegare har nytta som preike i jula, og lar på denne måten Josef sjølv få koma til orde her på bloggen:

«Hei, så kjekt å sjå deg! Du òg er her i Betlehem, ja. Me kom i går, på grunn av det der manntalet til Augustus. Nå er eg bare ute for å gjera någen ærend. Eg skal kjøpa litt lampeolje og någe å drikka. Kan tru eg har opplevd møje sidan me kom i går! Det er bare heilt utruleg!

Ja, du visste vel at Maria har vore gravid? Og kan du tenkja deg… Akkurat nå når me var ute og reiste, kom tida då hu skulle føda. Det kunne jo ikkje ha passa dårlegare.

Ja, du må ikkje misforstå! Det gjekk godt! Barnet lever! Og Maria er ikkje så verst i form, hu heller. Men me er jo heilt utslitne.

Me hadde ikkje ein gong greidd å finna ein skikkeleg plass å bu i går ettermiddag, då me kom til byen. Det var fullt overalt! Me hamna til slutt i ei grotte som vanlegvis blir brukt som stall, bak det huset du ser der borte. Der var det i hvert fall varmt. Og det var møje høy, så me greidde å laga oss ein god plass for å sova. Men du kan tru. Det blei ikkje særleg søvn på oss, akkurat. Utpå kvelden forstod me at barnet kom til å bli født, og då galdt det bare å gjera klar det mest nødvendige.

Ja, eg glømte forresten å seia: Han er heilt skjønne! Ja, Jesus altså. For det er det me har kalla han. Andre syns sikkert han er ein nokså normal baby. Men for Maria og meg… Me syns han er spesiell!

Du har sikkert høyrt at det har vore ein del spesielt med det at Maria venta barn nå. Det er jo eigentleg ikkje eg som er faren hans, sjølv om det ikkje er så viktig akkurat nå. For nå er me endeleg ein heil familie, og eg kjenner meg like knytt til den litle ungen som alle andre foreldre gjer. Men både Maria og eg hadde for någen månadar sidan besøk av englar som har fortalt merkelege ting om barnet vårt …

Eg trur ikkje eg har grine så møje på mange år! Ja, ikkje fordi eg er lei meg, altså, men fordi eg er så lukkeleg. Tenk, alt gjekk godt! Me som har vore så usikre på alt saman.

Men det mest utrulege skjedde eigentleg tidleg om morgonen i dag. Maria hadde vaska Jesus og pakka han inn i någen tøystykke. Og så hadde me lagt han i ei krubbe, der dyra pleier å få maten sin. Der låg han så fint!

Plutseleg kom det ein flokk med gjetarar inn i stallen. Det var både ungdomar og vaksne, og saman med dei kom det ein heil saueflokk. Dei hadde vore ute på markene i natt og passa på sauene sine. Midt på natta hadde dei sett eit kraftig lys. Ja, dei var heilt sikre på at dei hadde sett ein engel! Dei hadde blitt så redde, fortalde dei oss, at dei visste ikkje kva dei skulle gjera. Men engelen sa til dei: VER IKKJE REDDE! Og så hadde engelen fortalt at denne natta var det født eit spesielt barn i Betlehem. Eit barn som skulle vera frelsaren for alle menneske.

Ja, du skal få høyra heilt nøyaktig kva engelen sa til gjetarane:

”Ver ikkje redde! Eg kjem til dykk med bod om ei stor glede for heile folket. I dag er det født dykk ein frelsar i Davids by. Han er Messias, Herren. Og det skal de ha til teikn: De skal finna eit barn som er sveipt og ligg i ei krubbe.”

Det var så merkeleg å få besøk av desse gjetarane!

Der stod Maria og eg og høyrde på kva dei fortalde. Og rett framfor oss låg Jesus i ei krubbe! Gjetarane såg på han og me såg på han, og alle tenkte det same: Alt stemmer! Alt engelen hadde sagt, passa på dette barnet!

Så fortalde gjetarane at det plutseleg hadde kome mange englar og vist seg for dei. Og desse englane song ein lovsong til Gud: Ære vere Gud i det høgste, og fred på jorda blant menneske som Gud har glede i.

Så fór englane tilbake til himmelen, og gjetarane hadde stått igjen, heilt mållause. Eg veit litt om koss det er å få besøk av englar, så eg forstår godt at dei var i sjokk. Derfor er det så stilig at dei gjorde det dei gjorde: Dei gjekk inn i byen her, og leita seg fram til barnet som låg i ei krubbe. Ja, altså til barnet vårt, i stallen der me prøvde å sova etter den nattå!

Gjetarane sa at dei hadde hatt ei merkeleg natt. Og det forstår eg godt. Og alt var jo merkeleg for oss òg!

Maria og eg har snakka møje om det etterpå. Det engelen sa til gjetarane der ute på markene, er så vanskeleg å forstå. Likevel passar det så godt med barnet vårt. Og for Maria og meg har det alltid vore viktig å lytta til kva Gud vil med oss.

I dag har Maria vore så stille. Hu har så møje å tenkja på, seier hu. Hu husker alt som er sagt om Jesus, heilt nøyaktig. Då gjetarane var hos oss, ville hu at dei skulle fortelja alt saman gang på gang. Og hu lytta og tenkte og undra seg. Og nå etterpå har me snakka om kor merkeleg alt dette er…

Me har snakka møje om kva det kan bety at han skal vera frelsaren vår. Alt det me har opplevd, gjer at me har heilt spesielle forventningar til den litle guten vår. Maria og eg har jo vore blant dei som har venta på Messias, og me veit godt kva som står i profetbøkene om dette. Men det er ikkje alt som er så lett å forstå! Er det muleg at profet-orda skal gjelda han?

Viss det litle barnet vårt er frelsaren som me har venta på, så er i hvert fall det det eg vil kalla eit under! Og det viktigaste for oss når me møter eit under, er jo ikkje å forstå det, men å tru på det.

Någe av det som er overraskande, er at dette skjer blant oss heilt vanlege folk. Ikkje er me skriftlærde eller farisearar. Eg er jo ein heilt vanleg handverkar. Og desse gjetarane som fekk vita om det spesielle med Jesus, dei er jo dei fattigaste av alle her i området.

Tenk det, at han kom til oss som er heilt vanlege folk. Til og med til oss som har det ganske vanskeleg for tida! Eg tenkjer at Gud har tenkt spesielt på meg og Maria nå når me er i ein så vanskeleg familiesituasjon. Ja, eg er sikker på at han ser oss, og veit koss me har det.

Men sjølv om Maria har vore så stille, kan du tru det var møje lyd frå gjetarflokken! Dei var hos oss ganske lenge før dei gjekk ut på Betlehemsmarkene igjen. Og dei jubla og prata og song. Dei var så begeistra for at dei hadde funne Jesus der han låg i krubba si! Dei gjentok om igjen og om igjen:

  • Alt stemmer!
  • Me fann barnet!
  • Han låg i ei krubbe!

Og så song dei englane sin lovsong: Ære vere Gud i det høgste, og fred på jorda blant menneske som Gud har glede i!»