Spor i sand

31/05/2008

I kveld gjekk eg tur på Orrestranda for å sjå Spor i sand. Dette er eit gigantisk landskapskunstprosjekt som har involvert over 2700 skuleelevar frå heile Jæren. Elevane har arbeidd med leire og laga relieff som i tekst og teikning (så vidt eg har forstått) skulle visa kva som betyr mest for dei. Og desse relieffa har dei så plassert i svære sandhaugar som formar Garborgsetninga No er eg heime att i runeskrift.

Det var vanskeleg å tolka sandhaugane. Eg kan ikkje nok om runar, dessutan var kunstverket meir enn ein kilometer langt. Men eg såg på nokre av relieffa og her var mykje fint å sjå. Dei hadde eit innhald som sette tankane i sving; det var ei spennande blanding av fredsønske, natur, Jesus, venner, fotball og ein gut (ein liten bror?) som var død berre 4 månadar gamal.

Les meir om kunstprosjektet i lærar og salmediktar Heidi sin blogg (her og her). Elles er sjølvsagt også prosjektet omtalt i Aftenbladet, Jærbladet og på heimesida til Stavanger 2008.


Lite vatn i Gennesaretsjøen

30/05/2008
Det er lite vatn i Gennesaretsjøen for tida. Denne sjøen, som er godt kjent frå NT, forsyner i dag Israel og dei palestinske områda med ferskvatn og spelar såleis ei viktig rolle i regionen. Vassmengda blir derfor følgt med argusauge.

Men den store innsjøen har også betydning på andre område. Det er i dag, som på Jesu tid, mykje fisk i innsjøen. Og innsjøen er ein populær stad for rekreasjon og badeliv. Biletet viser ein flott soloppgang eg opplevde ved Gennesaretsjøen for nokre år sidan (les meir).

Arutz Sheva skriv i dag om konsekvensane av den låge vatnstanden, nettopp for badelivet og for fiskebestanden:
Sea of Galilee Dropping; Bathers and Fish in Danger
by Gil Ronen

The Sea of Galilee, known in Hebrew as the Kinneret, is nearing a critically low water level and this is affecting the safety of bathers in the sea as well as its fish population. The water shortage also threatens the fresh water supply to Israel’s residents.

The sea’s water level is currently reported at about 212.5 m. below sea level. This is just 50 cm. away from the «red line» of -213 m., the level at which the water supply situation is seen as worrying. It is not far away from the «black line,» either: the absolute minimum level of -215 m.

Fishing down over 75%
Fishing statistics show a decline from 300 tons of fish that were harvested in the Kinneret five years ago, to less than 70 tons fished in 2007. Some observers claimed that the decline is due to the lower level of water in the lake. Others blamed a spate of fish poisonings, inadequate law enforcement and a slacking in the artificial repopulation of the lake, which is usually carried out by the government.

(…)

The Knesset’s Internal Affairs and Environment Committee held a discussion on the subject in mid-May as it announced the start of this year’s bathing and swimming season. It also began the process of ratifying a law which would regulate the way beaches are run in Israel.

(…)

The bathing season began May 6 and will continue until the end of October. Israel has 25 beaches on the Kinneret, 91 beaches on the Mediterranean coast, 22 beaches along the Dead Sea and two on the Red Sea. (les meir)


Bob Dylan, jøde og kristen

28/05/2008

Bob Dylan er aktuell her i Rogaland for tida (mai 2008). Denne veka held han konsert på Viking stadion i Stavanger med 19.000 til stades. Han er ute på sin «Never Ending Tour».

Dette er ein artist som har levert mange viktige tekstar. Han begynte som protestsongar for ca 45 år sidan og har sidan vore innom mange sjangrar. Ein artikkel på Wikipedia prøver å formulera betydninga han har hatt:

Bob Dylan forandret populærmusikken på to viktige punkter. Han økte betydningen av sangtekstene, og han gjorde det klart at sangstemmen ikke var det viktigste.

Eg syns dessutan det er av interesse at han har tydelege bibelske referansar i mange av tekstane sine. Ein periode, etter ei sterk åndeleg oppleving i 1978, var han rett og slett forkynnande på konsertane sine. Dette har han sidan endra på, men han skal likevel ikkje ha tatt avstand frå den kristne trua.

For meg, og sikkert for fleire av lesarane av denne bloggen, er det også av interesse at han er ein jøde som vedkjenner seg trua på Jesus. Det siste nummeret av Misjonsblad for Israel, nr 3/2008, utgitt av Den Norske Israelsmisjon, har ein artikkel om denne sida ved artisten. Det er redaktør Ingvill Egeli Olsen som skriv, og ho støttar seg på uttalar frå Sven Aasmundtveit. Ho skriv blant anna:

Bob Dylan vokste opp som en del av det jødiske miljøet i Minnesota, USA. Begge Bob Dylans foreldre var jøder, og artistens fødenavn var Robert Allan Zimmermann. Besteforeldrene var innvandret fra Odessa, Ukraina til USA.

– Familien var et sted mellom nominelle jøder og bevisste. Moren forteller at han fløy rundt på kristne vekkelsesmøter i oppveksten. Men han var nok mest knyttet til det jødiske miljøet, forteller Bob Dylan-kjenner Sven Aasmundtveit.

Aasmundtveit forteller at Bob Dylan allerede før sin radikale omvendelse godt kjente både den jødiske og den kristne Bibelen. I arbeidsrommet lå Bibelen oppslått konstant. Flere av artistens tekster har bibelske referanser.

Dette er Jesusvekkelsens tid, og Bob Dylan samarbeider med flere kristne artister (…)

Og på slutten av 1978 får Bob Dylan sitt åndelige gjennombrudd. Under en konsert kaster en publikummer et kors opp på scenen. Bob Dylan plukker det opp og tar det med seg. Et par dager senere opplever han på hotellrommet at Jesus er på rommet hans. Og der tar Dylan imot troen.

(…)

Samtidig fornekter han ikke sin jødiske bakgrunn. Han har hatt jødisk konfirmasjon for ett av barna sine. Jews for Jesus er aktive rundt konsertene hans.

Etter hvert blir det kristne budskapet mindre framtredende. Bob Dylan forkynner ikke lenger fra scenen. Men Aasmundtveit understreker at han ikke tar avstand fra troen.

– Selv om Dylan forlot den tydelige forkynnelse og det kristne aspektet ble mindre fremtredende, sluttet Dylan aldri å bruke bibelske referanser i tekstene sine, understreker Aasmundtveit.

Eg veit ikkje nok om Bob Dylan til å vurdera hans religiøse utvikling og kan derfor ikkje gå god for desse uttalane. Men eg syns han er ein spennande artist som har mange flotte songar. Og eg syns det er interessant å leggja merke til at han, som høgt profilert artist, har vore tydeleg på at trua på Jesus er aktuell, også for ein som har jødisk bakgrunn.


Lysta til alltid å eiga meir

25/05/2008

Ta dykk i vare for lysta til alltid å eiga meir! For det er ikkje det du eig, som gjev deg livet, om du har aldri så mykje.

Dette er eit sitat frå Jesus, henta frå denne søndagens preiketekst. Eg kjenner at dette er utfordrande, for det er lett å bli prega av denne lysta. Det er vel rett å seia at Jesus utfordrar heile vår vestlege kultur med dette enkle utsagnet. Les gjerne heile teksten i Luk 12,13-21.

Dette sitatet gir oss også eit godt eksempel på koss bibelspråket utviklar seg. Her har eg sitert frå den nyaste omsetjinga til Det Norske Bibelselskap, Bibel 2011. Her har me «mista» eit av dei litt spesielle orda som finst i eldre bibelutgåver: havesykje.

Den følgjande lista med ulike formuleringar viser koss Bibelselskapet har omsett uttrykket dei siste hundre åra.

  • 1930 (bm): Se til og ta eder i vare for all havesyke!
  • 1938 (nn): Sjå og tak dykk i vare for all havesykja!
  • 1959, ungdomsoversettelsen av NT (bm): Se til at dere passer dere for gjerrighet!
  • 1978/1985 (bm): Pass dere for pengebegjær!
  • 1978/1985 (nn): Ta dykk i vare for all havesykje!
  • 2003, NTR, prøveutgave av Lukas (bm): Ta dere i vare for all slags grådighet!
  • 2003, NTR, prøveutgåve av Lukas (nn): Ta dykk i vare for all eigesjuke!
  • 2011 (bm): Ta dere i vare for all slags grådighet!
  • 2011 (nn): Ta dykk i vare for lysta til alltid å eiga meir!

Det er det greske uttrykket ἀπὸ πάσης πλεονεξίας som blir omsett på alle desse måtane. Sjølv om dei nyaste utgåvene ikkje får fram at dette kan dreia seg om ein sjukdom, syns eg (som vanleg) at bibelomsetjarane har gjort ein god jobb i 2011-utgåva. Eg legg forresten merke til at det har skjedd ei endring i siste liten i nynorskutgåva, ved at teksten er endra frå prøveutgåva til den endelege utgåva.

Lista over ulike omsetjingar av uttrykket viser faktisk også den utviklinga eg sjølv har opplevd når det gjeld bibelspråket. Då eg var konfirmant i 1971 fekk eg Bibel med 1930-omsetjinga i gåve av fadrane mine. I dag nyttar eg Bibel 2011.

Alle omsetjingane, unntatt omsetjinga frå 1959, er henta frå bibelen.no. Den nynorske ungdomsomsetjinga frå 1961 har eg ikkje funne, verken på nettet eller i bokhylla mi.

Oppdatering: Dette var først skrive før Bibel 2011 var ferdig, men det fanst eit foreløpig NT frå 2005, som eg brukte i åra 2005-2011. Det var ingen endringar i dette bibelverset frå NT 2005 til Bibel 2011. Eg har nå oppdatert notatet slik at det omtalar nyaste utgåve som Bibel 2011.


Rennande vatn i Davidsbyen

21/05/2008

Hiskias tunnelJerusalems #7

Vatn er nødvendig i ein by. Jerusalem ligg langt oppe i fjella og var frå gamal tid avhengig av kjeldevatn. Byen er 3000 år gamal og vatnsystemet som er funne i Davidsbyen, det eldste Jerusalem, har element som går mest så langt tilbake i historia. Det er fascinerande å sjå nærare på Warren’s sjakt, Gihonkjelda, Hiskias tunnel og Siloadammen. Dette vatnsystemet er rangert som nr 7 på lista over Jerusalems 10 på topp.

Eg har tidlegare skildra ein tur ned gjennom Warren’s sjakt til Gihonkjelda. Denne kjelda forsynte byen med vatn. Her har også viktige historiske hendingar skjedd; Bibelen fortel at kong Salomo blei salva til konge ved Gihonkjelda (1. kong 1).

Frå kjelda er det mogleg å gå gjennom Hiskias tunnel (biletet 1) som blei hogd ut i fjellet under byen på 700-talet f Kr, for å sikra vatn i urolege tider. Gihonkjelda låg nemleg utanfor bymuren og tunnelen enda inne i byen. Tunnelen er ca 600 m lang og går i ein stor bue (som ein S). Her går ein i stummande mørker i rennande, temperert vatn. Vatnet går så vidt opp på leggen det meste av turen, bare eit par plassar er det litt djupare. Tunnelen er trong, men sikker. Og det er umogleg å gå seg vill!

SiloadammenDet rennande vatnet i Hiskias tunnel blei ført fram til Siloadammen. Biletet til høgre viser den dammen som låg der på Jesu tid. Den er funnen for få år sidan, eit lite stykke frå staden der tunnelen endar i dag. Eg opplevde for første gong å koma til det nytestamentlege Siloa i haustferien i fjor og eg syns det var fantastisk! Sjå også BAR sitt biletgalleri frå staden.

Denne dammen er nemnt i NT:

Så sa han: «Gå og vask deg i Siloadammen.» Siloa tyder utsend. Mannen gjekk dit og vaska seg, og då han kom att, kunne han sjå. (Joh 9,7)

Den vanlege oppfatninga er at Siloadammen hadde ein viktig funksjon som reinsingsbad (miqveh) for folk som skulle opp til tempelet, ikkje minst når det i dei tre jødiske høgtidene kom tusenar av pilegrimar til byen. Men det er også sett fram ein teori om at det var eit offentleg svømmebasseng. Les gjerne Hershel Shanks» artikkel Ritual Bath or Swimming Pool i det siste nummeret av BAR (3/2008). Han held på at Siloadammen truleg har fungert som eit stort reinsingsbad med rennande vatn og med ein viktig funksjon i forhold til tempelet.

Sjå òg den flotte sida City of David som nyleg har vunne ein pris:

Israel may have missed out at the Oscars in Hollywood, but an Israel website, www.cityofdavid.org.il, won first prize at the UN-sponsored World Summit Awards (WSA) in Venice recently.

Selected as «the best in e-content and creativity in the category of e-culture,» «this outstanding website brings remote visitors face to face with the protagonists and locations of the living Bible,» the WSA stated in its laudatory citation. (les meir)

Oppdatering: Serien er nå ferdig:


Kristne korstog?

20/05/2008

(Dette innlegget skreiv eg på den tidlegare TypePad-bloggen min 15.03.2006. Innlegget blei sletta i samband med konverteringa frå TypePad til WordPress, og sidan det er relativt tidlaust, tar eg det inn her på bloggen nå).

Eg har truffe mange interessante menneske når eg har vore ute og reist, ikkje minst i Israel og dei palestinske områda. Ei kvinne som på mange måtar skil seg ut, er Søster Abraham, eller Kirsten Stoffregen Pedersen, som er hennar borgarlege namn.

Søster Abraham er dansk, men har sidan 1967 budd i Jerusalem. Der lever ho eit enkelt liv som nonne på Oljeberget, samtidig som ho er ein lærd forskar og foredragshaldar. For nokre år sidan, faktisk på 45-års dagen min, høyrde eg henne ha foredrag om ikonmaling og om den etiopiske kyrkja på Tantur Ecumenical Institute i Jerusalem. I dag blei eg minna på dette interessante møtet med henne, då eg kom over eit svar ho hadde skrive på den danske sida Religion.dk om koss kristne har kunna forsvara korstoga med utgangspunkt i Bibelen.

KORSTOG: Kirsten Stoffregen Pedersen forklarer, hvordan kristne har kunnet bruge Bibelen til at forsvare korstog. Det er svært at finde hjemmel i bibelen for korstog, siger søster Abraham.

Kære Martin Terkildsen! Man har bedt mig om at besvare dit spørgsmål om synet på anvendelsen af vold i Islam og i Kristendommen. Du vil gerne vide, hvor man har kunnet finde hjemmel i Bibelen for korstogene.

Ja, det er sandelig ikke let! Naturligvis findes der tale om krig til forsvar for Israel (det jødiske folk) i Gamle Testamente. Da Amalekitterne forbyder Israel at passere gennem deres land, fører det til krig mod Amalek fra generation til generation (2.Mosebog 17:16).

Men Jesus var modstander af krig og vold. På et sted, hvor Han forudsiger sin nært forestående lidelse og død, viser disciplene ham to sværd: «Herre, se her er to sværd. » Men Han sagde til dem: «Det er nok»”. (Lukas.22:38).

Da det kommer til stykket, og en af disciplene trækker sit sværd for at forsvare sin mester mod dem, der er ved at arrestere ham, og hugger ypperstepræstens tjeners øre af, så siger Jesus: «Stik dit sværd i skeden. For alle de som griber til sværdet, skal omkomme ved sværdet» (Mat.26:52).

Da Pilatus undrer sig over, at ingen kommer og forsvarer ham, når han nu selv har erklæret, at han er en konge, svarer Jesus: «Mit rige er ikke af denne verden.»

Nej, det er meget svært i det Nye Testamente at finde forsvar for Korstogene.

Selv om Jesus også siger: «I skal ikke mene, at jeg er komet for at bringe fred på jorden. Jeg er ikke kommet for at bringe fred, men sværd.» (Matth.10:34).

Det viser sig dog straks, at den krig, der her er tale om, er den, der foregår i disciplenes eget liv, nemlig at de ikke må foretrække nogen eller noget frem for Gud. Hvad, der gav stødet til Korstogene. var frem for alt den spændte og urolige tilstand i det Mellemste Østen og det Hellige Land fra slutningen af 900-tallet og op gennem 1000-tallet.

Den fatimidiske hersker i området, El-Hakim, som regerede fra Ægypten, havde i 1008 ladet de kristnes hovedkirke, den hellige Gravs Kirke i Jerusalem brænde ned til grunden og ødelagt en mængde andre kirker. De vestlige kristne magter rejste sig – og så rullede bolden videre.

Det var ikke den gang let at se, hvad man burde gøre. Men der var allerede den gang folk, som ikke gik ind for korstogene. Da man sagde til den hellige Birgitta af Sverige (1303-1373), at det måtte være en ukristelig gerning at slå hedninger ihjel, mente hun dog, at det var bedre for en hedning at dø ung, end at han kom til at leve længe og begå mange synder!

Men det var langt fra alle hendes trosfæller, som var enige med hende i dette, og i dag er det heldigvis svært at finde kristne med en sådan indstilling.

Dr. Kirsten Stoffregen Pedersen / Søster Abraham, Jerusalem


Om bibelomsetjing

18/05/2008

Bibelselskapet si nettside ligg det ein innhaldsrik og interessant artikkel om Fadervår – kildene, tradisjonen og formidlingen.

Artikkelen er sett saman av fleire ulike delar:

  • Fra bibeloversetterens verksted. Fadervår, Herrens bønn. Hentet fra oppslagsdelen til Det nye testamentet 2005
  • Å omsetja Fadervår. Artikkel av bibelomsetjar Hans Johan Sagrusten, tidlegare publisert i Ung Teologi (teologisk tidsskrift utgjeve av studentane på MF)
  • Fadervår 1550-2005
  • Å be Fader vår i dag. Tekstmeditasjon ved Hans-Olav Mørk

Eg tar med eit avsnitt frå artikkel til Sagrusten:

Vi kan samanlikne det å omsetja Bibelen med å forvalte ein slektsgard: Ansvaret går frå generasjon til generasjon. Sonen tek over garden frå far sin, med dei bygningane og den reiskapen som er på garden. Ansvaret er stort – mange generasjonar har arbeidd med denne jorda før han.
Tenk om sonen etter 30 år gav garden vidare med orda «eg har ikkje endra på ein einaste ting!» Viss garden hadde dei same husa, den same traktoren, den same slåmaskina og same driftsmåten som da han tok over, ville han i røynda gje vidare ein gard med sterkt forringa verdi.
Sjølvsagt ville det framleis vera den same jorda. Men reiskapen ein treng for å gjera seg nytte av jorda, ville vera håplaust forelda. For på ein gard må kvar generasjon investere i nytt utstyr for at verdien på garden skal vera like stor. Nye tider stiller nye krav til reiskapen og bygningane på garden.
Slik er det òg med Bibelen. Vi forvaltar det same verdifulle jordsmonnet som generasjonane før oss, men må investere i ny reiskap for å gjera oss nytte av den store spirekrafta som ligg der. Der odelsguten byter ut den gamle traktoren med ein ny, investerer bibelomsetjaren i nye ord som kan formidle det teksta seier. Og der odelsguten byggjer ny driftsbygning, byggjer bibelomsetjaren nye setningar som menneske i dag skjønar.
Og paradokset for både bonden og bibelomsetjaren er: For å gje vidare det same som vi tok over frå generasjonane før oss, må vi endre på det! (les meir)


%d bloggarar likar dette: