Jerusalem 1844

30/01/2014

See the First Photographs Ever Taken of Jerusalem | Smart News | Smithsonian.


Den blinde ved Jeriko

25/01/2014

Notat til søndagens tekst: Lukas 18,35-43

Då Jesus nærma seg Jeriko, sat det ein blind mann ved vegen og tigga. Mannen høyrde at det var mykje folk på vegen, og spurde kva som stod på. Dei svara: «Det er Jesus frå Nasaret som kjem forbi.» Då ropa han: «Jesus, du Davids son, miskunna deg over meg!» Dei som gjekk føre, tala hardt til han og bad han teia, men han ropa berre endå høgare: «Du Davids son, miskunna deg over meg!» Jesus stansa og bad dei leia den blinde til han. Og då han kom nærare, spurde Jesus han: «Kva vil du eg skal gjera for deg?» «Herre, lat meg få synet att!» svara han. Jesus sa til han: «Du skal bli sjåande! Trua di har frelst deg.» Straks kunne han sjå, og han gav seg i følgje med Jesus og lova Gud. Og alt folket som såg det, prisa Gud.

Teksten har parallellar i Matt 20,29-34 og Mark 10,46-52. Matteus fortel at det er to blinde menn. Markus fortel at den blinde heiter Bartimeus. Både Matt og Mark fortel at dei/den blinde sat ved vegen der Jesus gjekk ut frå byen, mens Lukas let dette skje mens Jesus var på veg inn i byen.

Kenneth E. Bailey peiker i boka Jesus Through Middle Eastern Eyes (s 170) på at tekstavsnittet 18,35 – 19,11 utgjer ei naturleg eining med Jesu besøk i Jeriko som geografisk ramme. Kapittel-inndelinga er mykje yngre enn grunnteksten. Bailey let så Fork 4,1 vera bakgrunn for refleksjon om dette tekstavsnittet. I den første delen (18,35-43) helbredar Jesus ein undertrykt tiggar. I den andre delen (19,1-11) viser Jesus kjærleik til ein undertrykkjar.

Igjen såg eg alle dei undertrykte,
dei som lid urett under sola.
Sjå, tårene rann på dei undertrykte,
og det var ingen som trøysta dei.
Handa til undertrykkjarane slo dei,
og det var ingen som trøysta dei. (Fork 4,1)

Bailey strukturerer tekstavsnittet vårt slik: Tekstavsnittet har ei innleiing (v 35) og ein konklusjon (v 43b). Mellom desse blir tiggaren først involvert i ein dialog med folket (v 36-39) og så med Jesus (v 40-43a).

Bailey peiker vidare på ein kristologisk progresjon i teksten:

  • Folket: Jesus frå Nasaret (v 37)
  • Tiggaren: Jesus, du Davids son (v 38)
  • Tiggaren: Du Davids son (v 39)
  • Tiggaren: Herre (v 41)
  • Folket: Lovprising av Gud – for å ha helbreda tiggaren (v 43)

Jesus, du Davids Son, miskunna deg over meg

Den blinde sitt rop til Jesus inneheld både ei viktig messiansk utsegn og den bøna som sidan har blitt kjent som Jesusbøna og som det liturgiske ropet Kriste eleison.

Tanken på Messias som Davids son, går tilbake til Natanløftet i 2. Sam 7. Dette var ein viktig del av Messiasforventninga på Jesu tid, jfr Matt 22,42 og Mark 12,35. Det var viktig for dei Jesustruande jødane i det første hundreåret å presentera Jesus som Davids son, jfr  Matt 1,1. Dette er også eit poeng i barndomsforteljingane hos Lukas, jfr Luk 1,27; 1,32 og 2,4. Begge dei to ættetavlene til Jesus fører slekta hans (via ulike greiner av Davidsætta) tilbake til kong David (Matt 1,6 og Luk 3,31).

Kva vil du eg skal gjera for deg?

Olav Skjevesland peiker på korleis dette spørsmålet viser oss Jesu respektfulle haldning i møte med tiggaren. Han skriv at det ligg minst to viktige poeng i spørjemåten. ”(1) Jesus vil, av respekt for mannen, at han selv, uten intervenerende overstyring, får uttrykke sitt ønske. (2) Jesus vil gi mannen mulighet til å uttrykke sin tro. Mannen tiltaler da Jesus som Herre / kyrie.” (…) Respektfullt går Jesus inn i en menneskeskjebne. Han utløser tro, helbredelse og lovprisning. Og trolig også etterfølgelse!” (Skjevesland: Den gode jord. Verbum 2013. Side 72 ff)

Alt folket

Teksten konkluderer med at alt folket som såg underet, prisa Gud. Jesu verksemd skjedde i ein jødisk kontekst. Det er derfor naturleg å tenkja seg at ”alt folket” (gresk: pas ho laos, hebraisk: kol ha’am) vil seia det jødiske folket og at det i fleire samanhengar var stor oppslutnad om Jesus blant vanlege folk, jfr ”ei glede for heile folket” (Luk 2,10). Men me skal ikkje sjå bort frå at Jesus raskt også gjorde seg upopulær blant mange i Jeriko ved at han tok inn hos ein av undertrykkjarane (Sakkeus).

Til preika

Jesus kan hjelpa oss når me er i naud. Han er Den gode. Han er Den som har makt til å gjera under. Han er Herren, vår lege (jfr 2. Mos 15,26). Men korleis forkynna dette på ein rett og sann måte, når det som gir oss håp, også gir grunn til smerte for mange menneske? Forkynning over Jesu under bør også ha med eit sjelesørgerisk sikte som tar med opplevinga til dei mange som ropar og ber om hjelp. Det er mange som lid, anten på grunn av fattigdom eller helseproblem eller andre ting, og som ikkje opplever at dei får så direkte og konkret hjelp av Jesus.

Slik er det i Bibelen òg. Ikkje alle blinde og fattige i Jeriko eller Jerusalem fekk hjelp. Éin tråd å ta tak i, kan vera evangelisten Johannes si vektlegging av Jesu under som teikn. Dette kan vera eit nyttig perspektiv sjølv om me denne søndagen forkynner over ein synoptisk tekst. Me kan blant anna peika på at Jesus viste oss noko om himmelen då han gav Bartimeus synet. Jesus viste Bartimeus og heile Jeriko (og oss!) korleis Bartimeus ein dag skal få ein heilt ny kropp (med nye auge) i det evige livet hos Gud. Då skal alt vera i orden. Derfor kan trua på Jesus gje oss håp, både for dette livet og for det evige livet.

Dette notatet er skrive for Den Norske Israelsmisjon sin preikeverkstad (4. søndag i openberringstida 2014), og er her på bloggen gjengitt i ein lett bearbeidd versjon.


Kyrkjefunn, Aluma i Israel

25/01/2014

Denne veka har israelske arkeologar presentert eit nytt kyrkjefunn frå bysantinsk tid. Funnet er gjort i Aluma, 50 km sør for Tel Aviv.

Eg syns det er interessant å følgja med i pressemeldingane frå Israel Antiquities Authority (IAA). Det er mange arkeologiske utgravingar i Israel kvart einaste år, og mange av funna kan relaterast til Bibelen eller den eldste kristne kyrkja.

Kyrkja som nå er funnen, er ca 1500 år gamal. Den er relativt stor, 22 x 12 meter. Det er gjort interessante funn av mosaikk med kristen symbolikk i kyrkjegolvet. Dei viktigaste mosaikkane vil bli stilt ut for publikum, elles vil funnet av kyrkja og staden bli dekt til igjen og bevarast for seinare generasjonar.

Live Science skriv om funnet i artikkelen: Ancient Church Mosaic With Symbol of Jesus Uncovered in Israel.

Her er eit utdrag frå IAA si pressemelding:

Discovery of a major church with a splendid mosaic from the Byzantine period

(…)

Impressive archaeological finds including a major church some 1,500 years old with a magnificent mosaic and five inscriptions were uncovered during Israel Antiquities Authority salvage excavations, prior to the construction of a new neighborhood at Moshav Aluma in Shafir Regional Council, near Pelugot Junction.

(…)

An impressive basilica building was discovered at the site, 22 meters long and 12 meters wide. The building consists of a central hall with two side aisles divided by marble pillars. At the front of the building is a wide open courtyard (atrium) paved with a white mosaic floor, and with a cistern. Leading off the courtyard is a rectangular transverse hall (narthex) with a fine mosaic floor decorated with colored geometric designs; at its center, opposite the entrance to the main hall, is a twelve-row dedicatory inscription in Greek containing the names Mary and Jesus, and the name of the person who funded the mosaic’s construction.

Les meir


Kaj Munks preiker

13/01/2014

Eg set stor pris på Kaj Munks to preikesamlingar som kom ut her i Norge like etter krigen. Med sin heilt personlege stil forkynte den danske diktarpresten på ein frimodig og – for nazistane – provoserande måte. Det førte til at han blei drept av tyskarane (januar 1944).

Preikesamlingane hans er relativt lette å få tak i på antikvariat. Dei blei trykt i store opplag:

  • Ved Babylons floder. Danske prekener 1941. Oversatt av Ronald Fangen. Oslo 1945.
  • Med ordets sverd. Danske prekener 1941-1942. Oversatt av Stephan Tschudi. Oslo 1946.

Kaj Munk ville hatt fødselsdag i dag, 13. januar. I samband med dette skreiv Olav Egil Aune nyleg om han i Vårt Land (papirutgåva 10.01.2014):

Martyren Munk

(…) Det må ha vært en fryd å høre Kaj Munk preke: Frodige bilder, høystemt på Guds vegne, nådeløs på urettens, og sarkastisk så det suste. Så var han – midt i sin pietistiske påståelighet – kunstner, også. Og mente høyt og tydelig at komponisten, dikteren, maleren, bildehoggeren og skuespilleren var “Guds prester”: “De ærer Ham ofte bedre med sine prekener enn de autoriserte med sine (…)”.

(…)

Jo visst, i dag er Kaj Munk en dansk helt. En martyr, snakkes det om i danske aviser. En som talte tyranniet midt i mot og betalte høyeste pris for det. Ordet lever, om ikke så mye annet av det han skrev. Men les da for all del preknene!

Eg har tidlegare skrive om Kaj Munk her:


Ny kyrkje på Jesu dåpsstad

07/01/2014
Foto: Arne Berge 2012

Foto: Arne Berge 2012

I går blei det vigsla ei ny kyrkje på den tradisjonelle dåpsstaden i Jordandalen, på den jordanske sida av elva. Av dei ulike stadane som blir knytt til Jesu dåp i Jordanelva, er dette utan tvil det mest interessante. Staden er mest utbygd på den jordanske sida, der det er fleire kyrkjer. På Vestbreidda har Israel opna staden dei siste par åra. Bildet er tatt frå Vestbreidda over til den jordanske sida. Elva er, som du ser, ikkje særleg brei.

Det israelske namnet på staden er Qasr al-Yahud.  Er det nokon som kjenner til om namnet blir brukt på begge sider av elva?

Oppdatering 16.07.2015: I samband med at UNESCO nyleg har tatt den jordanske staden på austbreidda av elva inn på verdsarvlista, har eg lært at staden på jordansk side heiter Al-Maghtas.

Det neste bildet som viser nokre av kyrkjebygga på staden, er også tatt over elva mot den jordanske sida. Tårnet til høgre liknar på dei bilda eg i dag har sett av den lutherske kyrkja. Er det nokon som kan bekrefta at det er den nye kyrkja?

Foto: Arne Berge 2013

Foto: Arne Berge 2013

Den nye kyrkja høyrer til Den evangelisk-lutherske kyrkja i Jordan og Det heilage land. Den norske kunstnaren Håkon Gullvåg står for utsmykninga av kyrkja.

Borg bispedømme har samarbeidsavtale med ELCJHL, og skriv om kyrkjevigslinga på nettsida si:

Den 6.januar ble kirken og gjestehuset ved dåpsstedet offisielt innviet, vakkert beliggende med utsikt over Jordandalen mot Jeriko. Området har vært et sted for pilegrimsvandringer helt tilbake til 2-300-tallet, og meningen er at dette stedet skal være åpent for mennesker fra ulike kirkesamfunn, med et spesielt fokus på retreat og pilegrimsvandringer.

Les meir


Topp 5 på bloggen 2013

04/01/2014

Statistikken eg får frå WordPress viser kva som har vore dei mest populære notata her på bloggen i 2013.

Lista inneheld fleire notat frå tidlegare år og viser såleis at bloggnotat kan ha lang levetid. Det har eg ingenting i mot. Det var likevel overraskande for meg å sjå at alle dei fem notata som står øvst på lista, var frå tidlegare år. Veit ikkje heilt koss eg skal tolka dette. Får tygga litt på det i tida som kjem … 🙂

Her er lista Topp 5 i 2013:

  1. Garborg: Om pengar (2010)
  2. Den sjuarma lysestaken (2008)
  3. Guds pakt med Noah (2010)
  4. Paulus i Efesos (2005)
  5. Bibelsk musikkarkeologi (2010)

Bloggen inneheldt ved årsskiftet 1257 notat, av desse var 63 nye i 2013.


Anno Domini 2014

01/01/2014

Eg ønskjer lesarane av bloggen eit godt nytt år!

Nyttårsdagen er Jesu namnedag. Bakgrunnen for dette er at det er åttande juledag i dag og at Jesus blei omskoren og fekk namnet sitt den åttande dagen etter fødselen:

Då åtte dagar var gått og han skulle omskjerast, kalla dei han Jesus. Det var det namnet engelen hadde gjeve han før han var komen i mors liv. (Luk 2,21)

Namnet Jesus er ei gresk form av det hebraiske namnet Yeshua som betyr Herren frelser.

I Israel blir Jesus i dag dessverre ofte omtalt som Yeshu, ei kortform av ei forbanning! Messianske jødar er derfor svært opptatt av å spreia informasjon om at han heiter Yeshua, eit namn som set han i den rette samanhengen.

Forresten: Anno Domini (AD) er latin og betyr “Herrens år”.


%d bloggarar likar dette: