Om englar og mikkelsmess

30/09/2007

Mikkelsmess er alle englars dag i kyrkjeåret. Det har vore mykje snakk om engletru i år (2007), etter at prinsessa sin såkalla engleskule blei kjent. “Trur du på englar?” spurte VG lesarane i sommar, og så vidt eg huskar svara 40 % av “det norske folk” ja på dette. Men kva betyr det eigentleg å tru på englar?

Eg trur på englar. Eg trur at dei er himmelske vesen som kan bli synlege når Gud har noko viktig på gang. Og eg har mi personlege englehistorie som eg stort sett held for meg sjølv som ein verdifull skatt i mi eiga livs- og trushistorie.

Men viktigare enn dette er dei bibelske historiene om englane si oppgåve som bodberarar for Gud. Tenk f eks på englane sin plass i forteljingane om Jesu fødsel og om hans død og oppstode. Og tanken på at englane har med Guds omsorg å gjera, er heilt naturleg ut frå Bibelen sin tankegang.

Jesus sa: Ta dykk i vare så de ikkje ser med forakt på ein einaste av desse små! For eg seier dykk: Dei har sine englar i himmelen som alltid ser andletet til min himmelske Far. (Matt 18,10)

Den norske kyrkja har dei seinare åra tatt fram igjen markeringa av Mikkelsmess som alle englars dag. Den gamle festdagen blei ikkje avskaffa i reformasjonen, men faktisk under ein statleg reduksjon av kristne heilagdagar i 1770. Den eigentlege datoen for Mikkelsmess er 29. september, og dei kyrkjelydane som ønskjer å markera dagen, gjer dette på den søndagen som fell nærast, altså i dag.

“- Når kirken ønsker å fornye tradisjonene med Mikkelsmess, er det ut fra en tro på englene som Guds budbærere til oss mennesker, sier Åge Haavik, Kirkerådets rådgiver for liturgiske spørsmål. – Englene fortjener oppmerksomhet når Guds virkelighet skal utfoldes for menigheten gjennom kirkeåret. Mikael-skikkelsen har i den kristne tradisjon stått som frontfigur for kampen mot ondskapens krefter.”

(…)

“- I vår tid ser vi en sterk oppblomstring av interesse for engler både i litteratur og film, sier Åge Haavik. –
Men da har man ofte forlatt det bibelske materialet som utgangspunkt for tanker og forestillinger. Her er interessen for engler noe som fyller tomrommet etter et hundreårig rasjonalistisk kvelertak på den vesterlandske kultur. I og med bortfallet av Mikkelsmess kommer englenes rolle svært sjelden til uttrykk i forkynnelsen. Englenes verden hører åpenbart med til det bibelske verdensbildet, selv om dette
er en skjult del av virkeligheten. Likevel er dette en del av virkeligheten som kirken lenge har overlatt til andre å si noe om. Dermed ligger feltet åpent for alskens spekulativ overtro.” (Les meir)


Ei natt i Troas

25/09/2007

Når eg les dagens bibelord, ser eg for meg eit varmt lokale med mykje folk, sterke kjensler og tett os frå mange oljelamper. Teksten gir eit uventa glimt inn i den første kristne misjonsverksemda. Me møter Paulus som forkynnar (med lange talar) og som omsorgsfull kristen leiar, på gjennomreise i Troas i dagens Tyrkia.

Teksten fortel om kor opptatt Paulus var av å forkynna Ordet og å samla sine medkristne rundt Bordet (nattverdsmåltidet). Eg trur både han og tilhøyrarane hans gløymde tid og stad den kvelden og natta. Og den unge Evtykos hadde nok funne den beste plasseringa av alle, der han sat i vindauget og trakk frisk luft. Bare så synd at han somna og fall ned tre etasjar …

Teksten fascinerer meg. Den seier meg noko om intensitet og fellesskap blant dei første kristne. Og midt i dette får me høyra om eit fantastisk Guds under, på gata i Troas.

Her er teksten:

Første
dagen i veka var vi samla for å bryta brødet. Paulus tala til dei, og
han heldt på heilt til midnatt, sidan han skulle reisa dagen etter.
Det var mange lamper i den salen ovanpå der vi var samla. Ein
ung gut som heitte Evtykos, sat i vindauget. Då Paulus tala så lenge,
fall han i djup søvn og datt ut gjennom vindauget frå tredje høgda. Han
var død då dei tok han opp.
Men Paulus gjekk ned, bøygde seg over han, slo armane kring han og sa: «Ver ikkje redde! Det er liv i han.» Så gjekk han opp att, braut brødet og åt, og tala endå lenge, heilt til det lysna. Då drog han av stad. Dei leidde guten heim i live, og det var til useieleg trøyst for dei.
(Apg 20,7-12)


Herodes sitt steinbrot

24/09/2007

001_vestmuren
Arkeologar meiner dei har funne eit steinbrot som blei brukt då Herodes den store bygde tempelet og tempelplassen i Jerusalem. Dette blei offentleggjort i israelske medier i går. Steinbrotet ligg ca 4 km nordvest for Gamlebyen i Jerusalem.

Herodes sitt tempel blei øydelagt då romarane tok Jerusalem i år 70. Men dei nedre delane av muren rundt tempelplassen ligg framleis der og viser dei enorme dimensjonane det var over staden. Biletet viser Vestmuren ("Klagemuren"), som er ein del av desse murane.

Tempelet og tempelplassen spelar ei viktig rolle i NT. Dette var arena for det meste av Jesus si verksemd i Jerusalem, og det var også ein samlingsstad for apostlane og den første kristne kyrkja.

Her fortel arkeologen Yuval Baruch om steinane som blei hogd ut i steinbrotet:

The quarry’s pristine white
rock, which resembles marble, and its huge, five-to-seven-ton blocks
"are unprecedented and similar to those of the Temple Mount," he said.

The huge stones were likely transported to the area of the
Temple Mount by horses, camels, or masses of slaves, Baruch said,
noting that part of an ancient main road to Jerusalem which was used
for the immense operation was recently uncovered just 100 meters from
the site of the quarry.

The use of these enormous high quality stones during the
construction of the Temple Mount compound is what maintained the
stability of the structure over thousands of years, without requiring
the use of plaster or cement. (les meir)

(via BiblePlaces Blog)

Oppdatering 25.09: Sjå foto frå steinbrotet her. (via PaleoJudaica)


Jom Kippur

22/09/2007

Jødane feirar i dag Jom Kippur, den store forsoningsdagen. Dette er kanskje den aller viktigaste heilagdagen deira. Bakgrunnen finn me blant anna i 3 Mosebok 16:

Dette skal vera ei evig lov for dykk: Den tiande dagen i den sjuande månaden skal de fasta og ikkje gjera noko slag arbeid, korkje den som er fødd og fostra i landet, eller innflyttaren som bur mellom dykk. For den dagen skal det gjerast soning for dykk, og de skal reinsast for alle syndene dykkar, så de vert reine for Herren. (3 Mos 16,29-30)

I bibelsk tid var offertenesta svært viktig i jødisk tru. Øvstepresten gjorde daglege offer for folket, og på Jom Kippur gjekk han inn i det aller heilagste og skvetta blod på “soningsstaden”. På denne dagen blei også folket sine synder lagt over på ein bukk som blei sendt ut i ørkenen som syndebukk! Sjølv om desse skikkane er borte i moderne jødedom, er Jom Kippur framleis ein svært viktig dag i jødisk tru og tradisjon, med vekt på faste og bøn.

Dei messianske jødane (jødar som trur at Jesus er Messias) markerer også den store forsoningsdagen, og dei nyttar høvet til å forkynna at forsoninga har fått ein heilt ny dimensjon gjennom Jesu død og oppstode.

Les resten av dette innlegget »


Nytt liv i Nain

22/09/2007

Notat til søndagens tekst: Luk 7,11-17

17. søndag etter pinse blir ofte kalla hausten sin påskedag. Temaet for dagen er oppstoda til nytt liv.

Preiketekstane for dagen er knytt til Jesu makt over døden, – i år (2010) er preiketeksten fortellinga om då Jesus vekte opp sonen til ei enkje i landsbyen Nain, ca 8 km søraust for Nasaret i Galilea.

NT fortel nokre få gonger at Jesus vekte døde tilbake til livet. Riktignok var det bare snakk om ei utsetjing. Dei som blei gjort levande, måtte sidan døy igjen. Men desse sterke hendingane viser fram mot Jesu eigen oppstode, og viser menneske (òg i dag) at Jesus har makt over døden. Samtidig viser desse bibeltekstane veldig sterkt kor stor omsorg Jesus hadde for enkeltmenneske som hadde det vondt. Han fekk “inderleg medkjensle” med kvinna som hadde mista sitt næraste og viktigaste familiemedlem.

Når eg denne veka har lese teksten, har eg elles lagt spesielt merke til to moment som har skapt undring og ettertanke.

  • Det første Jesus i følgje teksten sa til enkja, var orda “Gråt ikkje!” Eg trur me i vår tid ville sagt omtrent slik: “Det er heilt i orden at du gret!” Gråt var akseptert som eit naturleg uttrykk for sorg, også på Jesu tid. Joh 11,35-36 fortel at Jesus gret då vennen Lasarus var død. I forteljinga frå Nain ligg vekta ein annan stad. Ut frå samanhengen er Jesu ord ikkje uttrykk for manglande innleving i den vonde situasjonen, men uttrykk for at han i møte med enkja si sorg, skapar noko nytt og godt inn i denne situasjonen.
  • Det andre momentet er setninga om at alle blei fylte av ærefrykt etter underet. Ordet “ærefrykt” kjem frå tysk (ehrfurcht) og betyr djup respekt. Dette er vel ikkje eit mykje brukt ord i norsk språk, men Bibelselskapet brukar det altså i den nyaste omsetjinga, både på bokmål og nynorsk. Eg syns det er eit flott ord som eg elles helst knyter til uttrykket ærefrykt for livet.

Eg vil også peika på ein detalj som har med geografi å gjera. Det verkar kanskje forvirrande at forteljinga om underet i Nain i Galilea sluttar med at ryktet om det var skjedd, spreidde seg i heile Judea og landet omkring?

Namnet Judea blir i snever tyding brukt om området rundt Jerusalem. Men i NT finn me både denne snevre bruken og ei vidare bruk av namnet der det, som her i Lukas 7, blir nytta om eit større landområde (som også inkluderer Galilea). Dette har bakgrunn i den romerske provinsen Judea som i perioden 63-4 f.Kr omfatta området Idumea, Galilea, Perea og det eigentlege Judea (kjelde: Bibelselskapet si studieutgåve av NT, s 1360).

Her er bibelfortellinga:

Jesus vekkjer opp sonen til enkja i Nain
11 Kort tid etter gav Jesus seg i veg til ein by som heiter Nain. Disiplane og mykje folk var med han. 12 Då han nærma seg byporten, vart ein død boren til grava. Han var einaste sonen til mor si, og ho var enkje. Mykje folk frå byen var med henne. 13 Då Herren såg enkja, fekk han inderleg medkjensle med henne og sa: «Gråt ikkje!» 14 Han gjekk borttil og la handa på båra. Då stansa dei som bar. Så sa han: «Du unge mann, eg seier deg: Stå opp!» 15 Då sette den døde seg opp og tok til å tala, og Jesus gav han til mor hans. 16 Då vart alle fylte av ærefrykt; dei lova Gud og sa: «Ein stor profet har stige fram hos oss, og Gud har gjesta sitt folk.» 17 Dette ordet om han spreidde seg i heile Judea og landet omkring. (Lukas 7,11-17)

(Sist oppdatert 18.09.2010)


Ehud Netzer om Herodes’ grav

10/09/2007

Herodes den store si grav blei, som tidlegare omtalt, funne på Herodion tidlegare i år (sjå her). Utgangspunktet for leitinga har vore dei skriftlege kjeldene (Josefus) og det store bygningskomplekset som ligg ute i ørkenen sør for Jerusalem.

Josefus skriv:

Han sparte ingenting når det gjaldt farens begravelse. Katafalken var av gull med innlagte edelsteiner, og legemet var kledt i fiolett. En gullkrone stod på hans hode, og han hadde et septer i sin høyre hånd. Omkring katafalken marsjerte Herodes´sønner og hans tallrike slektninger. De ble fulgt av vaktene, fremmede tropper og hæren. Foran dem gikk hærførerne og offiserene. Fem hundre tjenere som bar velluktende urter, fulgte etter i toget mot Herodion der begravelsen fant sted. (Sitert frå Paul L Maier: Josefus hovedverk s 256).

Etter fleire års leiting kunne den israelske arkeologen Ehud Netzer 8. mai i år kunngjera at grava var funnen i restane av eit mausoleum i det øvre Herodion. Teamet som har arbeidd på staden, har gått ut frå at han var gravlagt ein stad på det nedre Herodion, og først for omlag eit år sidan begynte ein å sjå etter kor grava kunne liggja viss den låg i den øvre delen av det enorme anlegget.

Her kan du lesa eit ferskt intervju med Ehud Netzer om det interessante gravfunnet.

Les resten av dette innlegget »


Gamaltestamentleg honning

09/09/2007

Eg likar honning! Dette har eg truleg felles med folket som levde i Israel for snart 3000 år sidan. I sommar har arkeologar funne bikuber frå ca år 900 f. Kr. i utgravingane i Tel Rehov i nærleiken av Bet Shean. Dette er truleg dei eldste bikubene som nokon gong er funne, og dei viser at folket den gong dreiv med avansert birøkt.

Les resten av dette innlegget »


%d bloggarar likar dette: