Lokalhistorie frå Fiskepiren

09/12/2016

verket-frontHistoria om farfars skraphandel har nå kome med i ei (svært lokal) lokalhistorisk bok om området ved Fiskepiren i Stavanger:

Erling Jensen: Verket. Fra seil til presse. Piren forlag 2016.

Historia kan også lesast her på bloggen, der den først blei publisert:

O. Berge, Skraphandel
(…) Skraphandelen til farfar har vore viktig i familien vår. Det er mange gode historier knytt til forretningsdrifta. Når eg ser tilbake på dette, er det ei stolt familiehistorie om ein mann som med humor og forteljarevne gjorde ein skraphandel til noko stort! (les meir)

Erling Jensen skriv i ei kort innleiing til teksten min at farfar overtok skraphandelen etter Goa i 1935. Dette var ei ny opplysning for oss i familien. Kjekt å få vita meir om familiehistoria vår!

Her er informasjon om boka frå forlaget:

Jorenholmen, Fiskepiren og Verksgata var et sentralt område allerede før Forstaden ble innlemmet i Stavanger i 1848. Sildeindustri, hermetikkindustri, smørproduksjon og trelasthandel ble etter hvert viktige satsingsområder. I kjølvannet fulgte alle under- leverandørene, håndverkerne og kremmerne. Boken gir et innblikk i hvordan forholdene var på Verket fra slutten av 1800-tallet og frem til i dag. Inneholder både gamle sort/hvitt-bilder og nyere fargebilder.


O. Berge, Skraphandel

23/01/2016

Familiehistorie frå området ved Fiskepiren i Stavanger

Olaus Berge

Olaus Berge (1890-1961)

Jei har en löyen foritning. Jei kjöber alle mulige Brugte Ting fra den simpleste filler til de Floteste Ting. Biler kjöbes og huges op og de er en lönsom foritning da bildeler er kostbare her Jeme. Jei Kjöber Partier Jer og Metaler af alle slags og omseter de siden til de store smelterier eller Verksteder. Jei har Klart mei svert Bra med dette (…)

Slik skreiv farfar Olaus Berge i 1938 i eit brev til søstera Jenny i USA. Han dreiv skraphandel i Smalgangen 1 ved Fiskepiren i 25 år (ca 1935-1961).

Skraphandelen til farfar har vore viktig i familien vår. Det er mange gode historier knytt til forretningsdrifta. Når eg ser tilbake på dette, er det ei stolt familiehistorie om ein mann som med humor og forteljarevne gjorde ein skraphandel til noko stort!

Farfar kjøpte og selde flasker, filler, metall og det me i dag ville kalla antikvitetar. Men det at han før krigen dreiv med bilopphogging, var nytt for oss då me for få år sidan kom over Amerikabrevet frå 1938.

Eg har ein protokoll over det han kjøpte og selde frå 1956 fram til han døydde i 1961. Protokollen viser at han kjøpte frå privatpersonar og selde vidare til firma som Stavanger Tinfabrik, O. M. Titlesta Metalsmelteri (i Bergen), Bryne Metalsmelteri, og i nokre tilfelle til privatpersonar.

Den første innførselen i protokollen er frå oktober 1956. Han kjøpte 10 kg kopar av Arne Kristiansen i Hilevaagsveien 27 for kr 4,00 pr kg. Nokre dagar seinare selde han dette vidare til Bergen for kr 4,70 pr kg.

Det gjekk nok mykje i kopar og bly. Familiehukommelsen legg likevel vekt på meir spennande saker enn som så. Farfar sette ofte til side gamle og spesielle ting som han helst ikkje ville kvitta seg med. Han hadde sansen for raritetar og kuriositetar av mange slag! Kanskje var dette ein viktig motivasjonsfaktor i arbeidet hans? For oss barnebarna, ikkje minst for mine eldre søsken, var det alltid mykje spenning knytt til det å få vera der saman med han og få kikka rundt mellom alt det merkelege som fylte skraphandelen.

Smalgangen 1 var eit butikklokale som høyrde saman med Langgt. 6, der Olaus budde med familien sin; kona Petra og sonen Trygve (faren min). Dei leigde i andre etasje. Han brukte Langgt. 6 som forretningsadresse.

O. Berge Skraphandel

Dei siste åra før 1935 arbeidde farfar med lossing av båtar på Fiskepiren, truleg for firmaet Brisling-Foreningen. Av helsemessige grunnar slutta han med dette ca 1935. Far, som då var 23 år, overtok då arbeidet på kaien, mens farfar leigde første etasje i Smalgangen 1 og starta skraphandelen. Så vidt eg har forstått, hadde Brisling-Foreningen på denne tida lokale i andre etasje i dette huset.

Familien vår har faktisk også tilknyting til eit tredje nabohus; Smalgangen 3. Farfar kjøpte dette i 1954. Han hadde då flytta til Våland, men han hadde nok ein draum om å kunna koma tilbake til Smalgangen som «gamal». Det blei det aldri noko av; han leigde ut dette huset. Uthuset i gardsrommet i Smalgangen 3 reiv han (ulovleg) og bygde opp på nytt, då det gamle var i svært dårleg forfatning. Han fekk kr 75 i bot for dette i 1955. Det nye uthuset brukte han til ”lager av tunge kolli – pakkede metaller etc”. Foreldra mine overtok Smalgangen 3 etter farfar. Dei leigde det ut i nokre år til Rogaland teater og selde huset på slutten av 1960-talet.

Smalgangen 1 stod på slutten av 1990-talet i dårleg forfatning. I dag er huset er bygd opp på nytt som eit flott kunstnaratelier (bildet under). Eg hadde gleda av å besøka kunstnaren Lasse Skarbøvik i atelieret hans i september 2015, og det fekk fram mange gode barndomsminne!

Fakta:

  • Olaus Berteus Berge (1890-1961) kom frå Finnøy. Foreldra var Pauline Marta og Ole Tobias Berge.
  • Petra Serina Berge (1889-1961) kom frå Rennesøy. Foreldra var Sigrid og Peter Sværen.
  • Petra og Olaus flytta til Stavanger som unge. Dei gifta seg i St. Petri kyrkje i 1912. Vigselsattesten fortel at ho då var syerske og at han var skipsopphoggar.

Relaterte notat:

Smalgangen 1. Foto: Arne Berge 2015

Smalgangen 1. Foto: Arne Berge 2015


Godt nytt år, AD 2016!

01/01/2016

Eg begynner det nye året med ordet TAKK. Eg er takknemleg for mykje i dag. Eg tenker på det at eg er i ganske god form etter ei ulukke i august. Og eg tenker på den flotte familien min, med Inger, barn, svigerbarn og fem barnebarn! Og sjølvsagt den gode storfamilien elles.

Nå ser eg fram til eit nytt år. AD er forkorting for Anno Domini, som betyr «Herrens år».

Me har elles mykje å vera takknemlege for i samfunnet vårt. Den største utfordringa for oss i det nye året er å visa nestekjærleik til kvarandre og til dei mange flyktningane som kjem til vår del av verda. Det har visstnok kome meir enn ein million flyktningar til Europa i 2015. Nokre få av dei har kome til Norge. Eg har denne jula tenkt mykje på at Jesus sjølv var flyktning då han var barn (meir her). Han blei født inn i ei brutal verd. Han kom som eit sårbart lite menneskebarn. Så langt var Gud villig til å gå då han blei menneske!

Nyttårsdagen er Jesu namnedag. Bakgrunnen for dette er at det er åttande juledag og at Jesus blei omskoren og fekk namnet sitt den åttande dagen etter fødselen (Luk 2,21). Dagens tekst dette året inneheld eit løfte knytt til å vera «samla i hans namn»:

Jesus seier: For der to eller tre er samla i mitt namn, der er eg midt iblant dei. (Matt 18,20)

Det var mor som lærte meg å be. Ho lærte meg å avslutta bønene med «i Jesu namn. Amen.»


Sissels utstilling, Fotland 2015

21/10/2015

Et sted langt borte, like i nærheten

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Dotter mi, Sissel Ruud, har utstilling på Fotland Mølle fem søndagar nå i haust (25.10 – 22.11.2015). Eg ser fram til dette med glede og reklamerer gjerne for kunsten hennar!

Men her gir eg ordet til ei anna som skriv om Sissel. Heidi Strand Harboe har skrive ein presentasjon og eit dikt til utstillinga:

Kunstnaren Sissel Ruud, opprinneleg Brynejente, nå busett i Stavanger, lagar bilete til å drøyma seg vekk i. Ho har vald å kalla utstillinga si «Et sted langt borte, like i nærheten».

Dette meiner ho dekkjer ganske godt kva utstillinga handlar om. Denne gongen har ho vald å bruka få ord til å forklara bileta sine. Ho har og vald å la kunstverka vera utan namn. Ho opplever at ord kan setja grenser for det språket ho ynskjer at bileta skal formidla. Ho vil gjerne at andre menneske skal få oppleva bileta på sin eigen måte utan at orda hennar skal vera i vegen for dei.

Sissel sitt biletspråk er fylt med leik og glede. Sjølve skapingsprosessen er og leikforma. Ho startar med å skapa eit kaos av fargar og former. Så går prosessen over til å rydda i kaos og henta fram motivet heilt til ho er fornøgd med uttrykket.

Nokre av bileta er grafiske blad, trykte eigenhendig på Grafisk verkstad i Stavanger. Dei aller fleste bileta er collagar. Sissel har utvikla ein teknikk ho så vidt ho veit er aleine om å bruka. Hovudmaterialet i collagane er serviettar som ho limer lagvis fast til lerretet til ho får den effekten ho ynskjer. Via venner og kjende, og ikkje minst på nettet har ho klart å skaffa seg store samlingar med gamle serviettar som ho brukar til dette formålet. Dei gamle litt harde serviettane frå syttitalet og dei mjuke silkeserviettane er aller best å arbeida med. Ho sper og på med andre former for gjenbruksmateriale som gamle frimerke, tekstutklipp frå gamle vekeblad og til og med hekleserviettar frå Fretex. I tillegg bruker ho akrylmaling og blekk. Resultatet er nyskapande og spennande.

Denne utstillinga består ikkje av bilete laga for å provosera på nokon måte. Snarare er dei laga for å formidla gode kjensler av lys, leik, undring og varme. Verda, kvardagen og menneskelivet er fylt med mange utfordringar me skal ta stilling til. Sissel vil gjerne at bileta skal få vera små pustepausar der ein kan kjenna på det stillferdige og det ordlause. Som tittelen på utstillinga antyder, så er det ikkje alt som kan fangast i ord. Nokre gonger treng me andre språk for å nærma oss det som ligg bakanfor det som synest på overflata.

Bileta til Sissel fortel kvar sin historie, men dei er og laga for å kunna fortelja ei historie saman.

Innanfor orda

Bak orda ein stad

ligg det ordlause,

langt borte og underleg nær

med alt som nesten er her

og med det som kanskje finst.

Det er ikkje sant at me bare bur i tida,

at me bare bur i kvardagane.

Me bur og i dette andre

som alltid er her

for den som har auge til å sjå.

Forsiktig opnar me

dørene i tida,

og går inn

for å la stilla og tilliten

stryka forsiktig over sår og styrke.

Går inn i romet innanfor orda

der fargane snakkar fargespråket,

det kan tenkjast,

at det er der eg skal møta deg.

Heidi Strand Harboe


Om Lars E. Berge, Gjesdal

29/08/2015

Eg sit med ei gamal bok i hendene. Den har tilhøyrt tippoldefaren min, Lars Erikson Berge. Han har skrive namnetrekket sitt i boka. For meg er den litle boka eit klenodium.

I morgon (30.08.2015) skal det vera slektsstemne for Bergeslekta frå Gjesdal. Sjølv har eg dessverre ikkje høve til å delta. Men eg kan bidra med litt frå slektshistoria her på bloggen.

Det er den store slekta etter Kari Toresdotter og Lars Erikson Berge som skal samlast. I denne slekta finst det eit par klassiske bilde, som eg vil ta med her.

Lars Erikson Berge, Gjesdal

Lars Erikson Berge, Gjesdal

Det første bildet viser Lars der han sit med falda hender. Han var født i 1792 og døydde i 1873. Lars var bonde. Han kom frå nabogarden Indre Lima og overtok garden på Berge frå svigerforeldra i 1820.

Elles hadde han mange tillitsverv i lokalsamfunnet. Han var ein av dei første ordførarane i Gjesdal, i perioden 1844-1847. I unge år var han omgangsskulelærar i ca 10 år. Seinare i livet var han vaksinatør. Og han hadde lenge ansvaret for ei boksamling som var utgangspunkt for det seinare lokale folkebiblioteket.

Lars var interessert i bøker. I slektsboka som kom ut i 1915, står det slik:

Han styrte i lang tid bygdens almuebibliotek og hadde selv læst størsteparten av bøkerne. Der var vistnok intet hjem i Gjesdal, hvor der læstes saa meget som i hans.

Eg er så heldig å ha ei av bøkene hans. Namnetrekket hans står øverst til venstre i bildet. Bildet blir større viss du klikkar på det.

Lars E. Berges bok

Tittelen på boka er lang i forhold til vår tids titlar:

Johannes Bunians udførlige Levnet og Død, eller Guds Naade, som strækker sig endog til de største Syndere. Det er, en sandfærdig Fortælling om Forfatterens første Dragelse og hans videre Fremgang i Naaden.

Dette må dreia seg om den kjente engelske presten og forfattaren John Bunyan. Boka er omsett frå engelsk og gitt ut i Christiania i 1848.

Boka har som du ser, si eiga historie. Ulike eigarar i slekta har skrive sine namnetrekk i den. Øvst til venstre finn me altså Lars E. Berge sitt namn. Reier Berge (1835-1908) var ein av sønene til Lars. Han var lenge lærar og klokkar i Gjesdal, men flytta seinare til Herikstad her i Time. Kaare Time var barnebarn av Reier. Eg blei kjent med han dei siste åra han var sokneprest i Høyland (1967-1978). Sjølv fekk eg boka i eige etter Kaare Times død. Etter at arvingane hadde gått gjennom boksamlinga hans, fekk eg òg sjå gjennom bøkene. Då eg viste fram kva eg hadde funne, fekk eg bekrefta at denne gamle boka etter ein av våre felles forfedre, skulle vera mi.

For at dei som er slektsinteresserte ikkje skal bli altfor forvirra, bør eg nok ta med at eg ikke har Bergenamnet mitt frå Gjesdal. Det kjem frå farsslekta mi frå Finnøy. Men mormora mi, Hanna Regine Salthe, var født Berge. Ho var barnebarn av Lars Erikson Berge. Slektslinja går slik: Mor heitte Esther Berge, født Salthe (1920-2007). Hennar mor var Hanna Regine Salthe, født Berge (1886-1955). Ho var dotter av Ommund Larsson Berge (1832-1903). Han var son av Lars Erikson Berge.

Eg vil avslutta med det andre klassiske bildet i Bergeslekta frå Gjesdal. Det er eit bilde av dei åtte barna til Lars, då dei sjølve var blitt gamle. Bildet er tatt i 1894.

Søskenflokk 1894, Berge i Gjesdal

Søskenflokk 1894, Berge i Gjesdal

Bak frå venstre: Adam, Lars, Erik, Ommund, Reier. Framme frå venstre: Karen, Thore, Rakel.

Lars Larsson Berge har 25.06.1894 skrive slik om dette bildet:

Idag var vi alle 8 søskende samlet hos den ældste bror paa vort fødested, Berge i Gjesdal sogn, for efter avtale at faa os fotograferet. Dette kunne vel siges at være av mindre nødvendighet. Og ganske sandt! Men der er dog den mærkverdighet ved det, at vi har ikke været flere søskende og nu er vi alle gamle og graa, fra 10de november 1816 til 1ste november 1835. Der er altsaa 19 aar i forskjel paa alderen eller den gjennemsnitlige alder henimot 70 aar. Dog var vi alle saa pas raske at vi kunne samles tilfods dertil. Den ældste er derimot ikke litet skrøpelig. Vi skildtes igjen med den tanke, at vi ikke mer kom til at samles paa et sted paa denne jord, men satte stevne hist oppe hos Gud. Det skje ved Jesus alene.


Himmelvandring

26/10/2014

Notat til søndagens tekst: Luk 13,22-30

Trygve Berge: Himmelvandring. Måleri 1983

Trygve Berge: Himmelvandring. Måleri 1983

Herre, er det få som blir frelste? Dette spørsmålet var ein gong retta til Jesus. Svaret hans var preiketekst i dag på Bots- og bønnedag. I staden for å svara generelt, taler han eksistensielt til den som spør og seier: Kjemp for å koma inn gjennom den tronge døra! Samtidig seier han at det skal koma folk frå aust, vest, nord og sør og sitja til bords i Guds rike.

Eg oppfattar at han indirekte seier: Det er mange som skal bli frelst, og dei kjem frå alle kulturar og folkeslag. Samtidig: det er mange overraskingar i vente på Herrens dag! «Då skal nokre som er dei siste, bli dei første, og nokre som er dei første, bli dei siste.»

Då faren min blei pensjonist, begynte han å teikna og måla, slik han hadde gjort då han var ung. Han måla mest landskapsmaleri. Men eitt av dei måleria som me i familien har etter han, har han kalt «Himmelvandring».

Her ser me mange menneske på veg mot eit mål. Der framme er døra eller porten til himmelen. Me ser ein engel (eller Jesus?) i lysglansen. Me ser korset som symbolsk er plassert i opninga. Far fortalte meg ein gong at han hadde måla opninga smal sidan han tenkte seg at me trass i trengselen bare kunne koma inn éin om gangen.

For meg var det den gong overraskande at far måla dette motivet. Han (eller mor) har til og med kopla bildet saman med julesongen Nå vandrer fra hver en verdens krok. Denne teksten er limt fast bak på måleriet.

Nå vandrer fra hver en verdens krok
i ånden frem, i ånden frem
et uoverskuelig pilgrimstog
mot Betlehem, mot Betlehem.

Eg tok med fars bilde i preika i Hinna kyrkje i dag. Ofte kan eit bilde seia meir enn mange ord.


Born som lar lovsongen lyda

20/04/2014

Detalj får messehakel, Grødem. Inger Bakke Berge 2014

Eg ønskjer alle lesarane av bloggen god påske 2014 med dette lovsongsmotivet. Det er er inspirert av hosiannaropa til borna på tempelplassen i Jerusalem den dagen Jesus rei inn i byen på eit esel. Altså den hendinga som har gitt opphavet til vår palmesøndagsfeiring.

Borna som dansar og syng er brodert av Inger, kona mi. Ho er tekstilkunstnar og arbeider mykje med kyrkjetekstilar. Broderiet er hovudmotiv på ein kvit messehakel som i dag (påskedag) er tatt i bruk i Grødem kyrkje i Randaberg. Inger har designa messehakelen, vevd stoffet og utført broderiet. Sissel, dotter mi, har teikna motivet for Inger.

Her er bibelteksten om borna på tempelplassen:

Men då overprestane og dei skriftlærde såg undera han gjorde og høyrde borna som ropa i heilagdomen: «Hosianna, Davids son!» vart dei arge og sa til han: «Høyrer du kva dei seier?» «Ja», svara Jesus. «Har de aldri lese dette ordet:

Frå munnen på småborn og spedborn
har du late lovsong lyda!»

Teksten står i Matt 21,15-16. Jesus siterer i følgje Matteus frå den greske versjonen av Salme 8.

Relatert notat: Sinte vaksne og glade barn


%d bloggarar likar dette: