Eit levande håp

29/04/2007

Det er tredje søndag etter påske i dag. Kyrkja har fokus på den oppståtte Jesus, han som er Herre over døden. Preiketeksten denne søndagen i Den norske kyrkja er henta frå 1. Peters brev:

3 Lova vere Gud, vår Herre Jesu Kristi Far, han som i si store miskunn har født oss på nytt til ei levande von ved Jesu Kristi oppstode frå dei døde! 4 Han har født oss til ein arv som aldri forgår, aldri blir skitna til og aldri visnar. Denne arven er gøymd i himmelen for dykk, 5 de som i Guds kraft blir haldne oppe ved tru så de når fram til frelsa. Ho ligg alt ferdig til å bli openberra i den siste tid.
   
6 Difor kan de jubla av glede, sjølv om de no ei lita stund, om så må vera, har det tungt i mange slags prøvingar. 7 Slik blir trua dykkar prøvd. For når til og med forgjengeleg gull må prøvast i eld, då må òg trua prøvast, den som er så mykje meir verd, så ho kan bli til pris og herlegdom og ære for dykk når Jesus Kristus openberrar seg. 8 Han elskar de, endå de ikkje har sett han; han trur de på, endå de no ikkje ser han. Og de jublar og er fylte av ei glede så herleg at ho ikkje kan tolkast med ord, 9 for de skal nå målet for trua: frelse for sjelene dykkar. (1. Pet 1,3-9)

Eg har frihelg  og skal altså ikkje preika over denne teksten i dag. Men eg kan jo dela nokre få tankar om teksten likevel.

Teksten begynner med ei lovprising til Gud. Han får ære fordi han har født oss på nytt, eit uttrykk som seier noko om den største endring som kan tenkjast i eit menneskeliv. Det er naturleg å tolka Peter slik at han siktar til dåpen når han skriv dette. I Joh 3,5 står det om å bli født "av vatn og Ande". I Titus» brev les me "Han frelste oss ved det badet som gjenføder og fornyar ved Den heilage ande" (Tit 3,5). "Dåpen er kristenlivets fødselsøyeblikk" skriv Halvor Nordhaug i ein kommentar til teksten.

Den som er døypt og som lever i trua han/ho er døypt til, har eit levande håp i livet sitt. Håpet er levande fordi Jesus er levande. Håpet er knytt til ein arv som aldri forgår. Trua på dette er ikkje knytt til eigne krefter eller prestasjonar, det dreier seg om å bli halden oppe i Guds kraft, ved tru.

Dette minner om noko Paulus skriv:

For av nåde er de frelste, ved tru. Det er ikkje dykkar eige verk, det er Guds gåve. Og det kviler ikkje på gjerningar, så ingen skal skryta av seg sjølv. For vi er hans verk, skapte i Kristus Jesus til gode gjerningar som Gud på førehand har lagt ferdige så vi skulle vandra i dei. (Ef 2,8-10)

Den kristne trua frigjer menneske til eit liv i håp og kjærleik, her og nå. Men Peter minner oss i dag om at målet for trua er den endelege frelse (vers 9). Me kan også leggja merke til at lovprisinga frå 1. Peters brev blir lesen både ved dåp og ved gravferd i kyrkja vår:

Lova vere Gud, vår Herre Jesu Kristi Far, han som i si store miskunn har født oss på nytt til ei levande von ved Jesu Kristi oppstode frå dei døde!

Advertisements

Norske kyrkjeleiarar i Midt-Austen

28/04/2007

For første gong på fleire år har det vore ein offisiell norsk kyrkeleg delegasjon på reise i Israel og dei palestinske områda. Poenget med turen var å ta opp dei kristne sin situasjon. Biskopen vår, Ernst Baasland, var med i delegasjonen. Eg har denne veka høyrt han fortelja om dei sterke inntrykka han sit igjen med etter turen.

Stavanger Aftenblad skriv i dag i artikkelen Kristne rømmer det hellige land noko om kva biskopen har sett og høyrt. Han fortel om korfor kristne emigrerer, om at kristne blir trakassert av både jødar og muslimar, om situasjonen i Hebron, om dei kristne sin rolle som brubyggjarar i den kompliserte situasjonen og om kva som kan skapa håp i dag. Artikkelen fortel sjølvsagt ikkje om alt dei opplevde, men eg anbefaler den gjerne likevel! Eg tar med nokre sitat. 

Om korfor dei kristne flyttar:

Kristne forlater Midtøsten i hopetall. For 100 år siden utgjorde kristne rundt 25 prosent av innbyggerne i regionen. I dag utgjør de 3,8 prosent. Fremdeles synker andelen, og det raskt.

Den israelske forskeren Justus Reid Weiner regner med at bare rundt 1,5 prosent av befolkningen i de palestinske selvstyreområdene er kristne. Selv i Betlehem, som hadde 75 prosent kristne i 1946, og i 1998 33 prosent, er det i dag bare 12 prosent kristne igjen.

– Utvandringen startet nokså tidlig for de kristne, sier Baasland. – Det var lettere for dem, fordi de ofte hadde familie i utlandet. Mange var velutdannede, og derfor mer fleksible.

Utvandringen av kristne er altså hovedårsaken til at andelen går ned. Derfor velger mange kristne ledere i regionen å skylde på israelernes nærvær, og den økte belastningen det medfører, som igjen gjør at folk gir opp og forlater området.

Når det blir færre kristne, blir det også vanskeligere å skaffe seg en ektefelle. Dermed flytter enda flere ut, eller forblir ugifte, om de da ikke velger å konvertere, siden det er et krav muslimske ledere oftest stiller for menn før det kan bli snakk om noe giftemål. Muslimer får også flere barn enn kristne.

– Det er heller ikke til å stikke under stol at kristne må tåle trakassering, sier biskop Baasland.

Om Israelsmisjonen:

Tilsvarende ble vi spurt av ordføreren i Jerusalem om statskirken eller den norske stat drev Israelsmisjonen, siden det var en «uvennlig handling». Baasland måtte dermed fortelle den jødiske ordføreren Uri Lupolianski at Israelmisjonen ble stiftet i 1844, altså et drøyt hundreår før staten Israel ble til.

Om sjølvmordsbombarar:

– Jøder ser at kristne arabere ikke er selvmordsbombere. Selvmordsbombere kan virkelig ikke sammenlignes med våre motstandsfolk under krigen. De rammet militære mål. Selvmordsbomberne dreper vilkårlig for å skape frykt. Dette er stikk i strid med kristen etikk.

Om grunnleggjande jødiske haldningar:

Baasland mener mange jøder og også politikere ser uretten, men sterke krefter innenfor militæret og blant ytterliggående religiøse grupper bestemmer for mye. Han tror likevel at det ikke kan vare. – Humanismen i det jødiske folket er så sterk. En kan hindre folk i å se dette. Men bare en begrenset tid.

Generalsekretær Olav Fykse Tveit i Mellomkyrkjeleg Råd var også med i delegasjonen. Han uttaler seg i artikkelen Situasjonen er uholdbar – kirkene tømmes på Den norske kyrkja si nettside. Denne artikkelen fortel at gruppa også var i kontakt med messianske jødar, noko også Baasland formidla fint då han fortalte om turen, men som journalisten ikkje hadde fått med seg:

– Dialogen mellom religiøse ledere er viktig for å bidra til å finne fredelige løsninger på konflikten. Flere jødiske og muslimske understreket at også de kristne er viktige og trengs i området. Det vil være alvorlig for hele samfunnet om kirkene blir borte fordi de kristne kirkene trengs med sitt budskap om fred og forsoning, sier Fykse Tveit.

– I vår kontakt med de kristne (messianske) jøder i Israel fikk vi et bilde av en voksende bevegelse, med sterk vekt på den enkelte gruppens selvstendige stilling i forhold til kirkene forøvrig. De utsettes for ulike angrep fra andre jødiske grupper og enkeltpersoner som ikke liker deres aktivitet. Det kan virkelig stilles spørsmålstegn om myndighetene i Israel håndhever religionsfrihet overfor disse gruppene, sier Fykse Tveit.

– Det vil være et slag for hele kristenheten om kirkene som er der røttene for vår tro er, blir bare museer og døde steiner. Det må også være ”levende steiner” der som ber og feirer gudstjeneste. Nå må det norske kristenfolk og norske politikere gjøre hva vi kan for å bidra i denne situasjonen, sier Fykse Tveit på vegne av delegasjonen.

Olav Fykse Tveit oppfordrar norske kristne til å besøka dei kristne palestinarane og han poengterer at det ikkje er farleg for turistar å reisa til Betlehem. Det er også mi erfaring. Eg var der for eit halvt år sidan og skal tilbake til hausten. På Shalomturen som Inger og eg skal leia i oktober, skal me besøkja det palestinske bibelselskapet og den lutherske kyrkjelyden i Beit Jala ved Betlehem.


Interessante spørsmål

25/04/2007

Det er flott å vera prest i konfirmantarbeidet. I kveld hadde eg siste vanlege samling med konfirmantane som har konfirmasjon i mai. Ein herleg gjeng med ungdomar!

Ein del av kvelden var sett av til at dei sat i smågrupper og laga spørsmål som eg så skulle svara på. Etter at me for eit par veker sidan hadde vår versjon av det som før blei kalla samtalegudsteneste eller overhøyring, var det vel på sin plass at eg som konfirmantprest også fekk svara for meg?

Det blei mange interessante spørsmål. Her er eit utval:

  • Koss kan det bli lettare å be?
  • Kva syns du er det viktigaste med kristendomen?
  • Har du nokon gong angra på at du blei prest?
  • Finst det spesielle reglar for prestar?
  • Det finst mange spekulasjonar om Maria Magdalena. Kven var ho eigentleg?
  • Kva er meininga med livet?
  • Korfor var det akkurat eit kors Jesus blei hengt på?
  • Korfor rømte ikkje Jesus frå korset?
  • Kven var Pontius Pilatus?
  • Koss blei Gud skapt?
  • Koss kan eg vita at det bare er kristendomen som er ein sann religion?
  • Kor mykje tener Gud i året?
  • Kven var dei første kristne og kva trudde dei på?

Evangelisten Markus

25/04/2007

25. april er i følgje gamal kristen tradisjon evangelisten Markus sin minnedag. Då eg ikkje er så veldig stø på helgendagar, oppdaga eg dette først nå i kveld (via En katolsk weblog).

Sjølv om eg ikkje var klar over at det var dagen hans idag, vil eg seia at eg har eit spesielt forhold til Evangeliet etter Markus. Det var Svein Tindberg, med si framføring av evangeliet, som sette meg på sporet av forteljaren Markus. Nå er det ofte slik at eg, når eg les ein tekst i Matteus- eller Lukas-evangeliet, også slår opp parallellen hos Markus for å sjå koss han har ordlagt seg.

Bibelforskar og biskop Ernst Baasland har skrive artikkelen Markus som folkelig forteller. Han legg vekt på at evangeliet først og fremst er tenkt som muntleg forteljing og brukar teksten 4,37f som eksempel på dette:

Mark 4,37f: Då kom det ein hard kvervelstorm, og bølgjene slo inn i båten så han heldt på å gå full. Jesus låg i bakskuten og sov på ei pute. Dei vekte han og sa: «Meister, bryr du deg ikkje om at vi går under?»

Parallelltekstane i dei synoptiske evangelia ser slik ut:

Matt 8,24f: Og sjå, det bles opp til storm på sjøen, og bølgjene slo over båten. Men Jesus sov. Då gjekk dei bort og vekte han og sa: «Herre, frels oss! Vi går under!»

Luk 8,23f: Då kom det ein kvervelstorm kastande over sjøen, båten heldt på å gå full av vatn, og dei var i stor fare. Dei gjekk bort til han og vekte han og sa: «Meister, meister, vi går under!»

Baasland kommenterer: «På norsk og enda mer på gresk er Markusteksten lenger, og med et litt trenet øye forstår en hvorfor: Markus lar på en bedre måte leseren / tilhøreren være med på begivenhetene: Vi får se begivenhetene, slik de ble sett av dem som var med. Fortellingsprogresjonen er bedre enn hos Matteus og Lukas. En del tilleggsopplysninger og detaljer (f.eks. sov på en pute bak i båten) er ikke bare godt fortellingskrydder. De gir ro og rytme i fortellingen. Rytmen er selvsagt særlig godt hørbar når en leser/hører den greske tekst.» Etter dette legg Baasland ut om dei viktigaste indisiane på korfor han meiner me kan seia at Markusevangeliet først og fremst er ei muntleg forteljing.

Til slutt tar eg med eit par reiseminne knytt til evangelisten:

  • Den eine gongen eg har vore i Venezia, presterte eg å bomma på opningstidene i Basilica di San Marco, og fekk dermed ikkje sett den inni. Det var spesielt bittert fordi eg hadde vore på Piazza San Marco, plassen framfor Markuskyrkja, tidlegare på dagen. Då kunne eg gått inn.
  • I samband med eit besøk på Meteora besøkte eg ikon-verkstaden til Fader Pefkis i Kalambaka. Blant hundrevis av ikonmotiv valde eg meg ein ikon av Markus og fekk ikonmalaren si helsing på baksida. Sjølv om det ikkje var den mest imponerande ikonen ut frå kunstnariske krav, ville eg svært gjerne ha med meg ein Markus-ikon heim.

(En katolsk weblog har i dag to artiklar knytt til denne minnedagen: Festen for den hellige Markus og Marsipan – hva har det med Venezia å gjøre? Begge artiklane byggjer for ein stor del på biografien om Markuskatolsk.no.)


Kamp mot atomvåpen

23/04/2007

I dag er det femti år sidan Albert Schweitzer (m.a. medisinar og teolog) heldt ein historisk appell mot atomvåpen i NRK under slagordet Ærefrykt for livet. Dette blir i desse dagar markert med at Norske leger mot atomvåpen (NLA) set igang ein norsk del av ein internasjonal kampanje mot atomvåpen. Eldsteson i familien, Trygve, er leiar for den norske kampanjen. Bra, Trygve! Dette støttar eg. Eg har i dag underteikna oppropet.

Utdrag frå NLA sin informasjon om kampanjen:

Atomvåpen er de verste av alle våpen. Kombinasjonen ekstrem sprengkraft, varme og stråling vil i begrensede mengder kunne ødelegge hele byer – i verste fall hele livsgrunnlaget på jorda. (Les meir)

Dette er ei viktig sak. Me treng engasjement og tenkning omkring slike tema. Eg trur på ein Gud som har skapt alt og som står bak alt liv. Om eg ikkje følgjer Albert Schweitzer i heile hans tenkning på dette området, har eg ingen problem med å støtta ein kamp mot atomvåpen i hans ånd. Og kampen for skaparverket er ikkje mindre viktig i dag enn for femti år sidan!


Den gode gjetaren

22/04/2007

Det er søndag morgon. I dag skal eg forkynna på to heilt ulike gudstenester om at Jesus er den gode gjetaren. Eller «den gode hyrde / den gode hyrdingen» som det heitte i tidlegare bibelomsetjingar. Eg har grubla mykje over dette den siste veka. Sist søndag skjedde det ei brutal valdtekt her i lokalsamfunnet, midt i vårt mest populære turområde. Folk er oppskaka over det som har hendt. Koss skal eg forkynna om den gode gjetaren inn i denne situasjonen?

Her er dagens preiketekst frå Johannesevaneliet (kap 10, vers 11-16):

11 Eg er den gode gjetaren. Den gode gjetaren set livet til for sauene. 12 Men leigekaren, som ikkje er gjetar og ikkje eig sauene, han lèt sauene vera og rømmer når han ser ulven koma. Og ulven herjar mellom dei og jagar dei frå kvarandre. 13 For han er leigekar og har ikkje omsorg for sauene. 14 Eg er den gode gjetaren. Eg kjenner mine, og mine kjenner meg, 15 slik som Far kjenner meg, og eg kjenner Far. Eg set livet til for sauene. 16 Eg har òg andre sauer, som ikkje høyrer til denne flokken. Dei òg må eg leia; dei skal høyra mi røyst, og det skal bli éin flokk og éin gjetar.

Nå i føremiddag skal eg delta på familiegudsteneste i gymsalen på Rosseland skule. Dei barna som er fire år, skal få Barnebibelen i gåve. Eit barnekor skal synga. Her kjem eg til å leggja vekt på den trygge omsorga som gjetarbiletet formidlar. Barna skal, i denne samanhengen, få sleppa å høyra om valdtektsforbrytarar og andre ulvar. Eg vil heller, slik eg ofte gjer på familiegudstenester, leika litt med teksten saman med barna. Barna skal få vera sauer og lam, og eit barn skal få vera gjetar. Deretter får me besøk av ein venn som har sauer og som har med seg eit lite lam. Barna skal få klappa lammet, og eg pratar litt med eigaren om lammet og om mora, om at han ser forskjell på sauene sine og om kva som kan vera farleg for eit lite lam i vårt samfunn. Til slutt fortel eg litt om dette at Jesus er den gode gjetaren og at me er sauene og lamma hans. Han kjenner oss (ved namn!) og me får kjenna han. Han er så glad i oss at han vil gje livet sitt for oss. Han vil at me skal tilhøyra han og stola på han.

I kveld skal eg ha kveldsgudsteneste i kyrkja. Her er det naturleg å gå djupare inn i kva det betyr at Jesus er den gode gjetaren. Då Jesus brukte dette biletet, kjente tilhøyrarane godt til bruken av biletet i GT og dei var vant med å ha gjetarar og saueflokkar i nærmiljøet sitt. I vår tid er nok dette meir ukjent. Og når eg forkynner om dette i denne samanhengen, må det sjølvsagt få koma fram at gjetarbiletet ikkje handlar om idyll, men om å leva i tru på Gud i ei verd der det finst mange formar for vondskap og ulukker.


Positiv statistikk

21/04/2007

Stavanger bispedøme melder om fleire dåp, aukande deltaking i kyrkja sitt konfirmantarbeid og fleire gudstenester i ein optimistisk kommentar til den kyrkjelege statistikken for 2006. Her er gladmeldinga frå bispedømet:

VÅRTEGN I MENIGHETENE I ROGALAND!

Etter flere års svak tilbakegang i antall dåp i menighetene i Rogaland de foregående fem årene, viser tallene for fjoråret en gledelig oppgang! Et vidunderlig vårtegn i en kirke som vet å verdsette at nye legges til menigheten ved dåp og tro. Et tegn på at folkekirken fortsatt står sterkt i Rogaland.
Konfirmanttallene har hele perioden steget jevnt og trutt. Vi registerer med glede at hele 4471 deltok i konfirmantopplegg og avsluttende forbønnshandling i 2006 mot 3883 i 2000. Mange menigheter satser aktivt på et allsidig konfirmantopplegg og investerer betydelige ressurser for at 14 – 15 åringene skal oppleve et relavant konfirmantår. Tilslutningen tyder på at at mange lykkes.
Menighetene i Rogaland elsker å inviterere til gudstjenestefellesskap! 4616 ganger kimet kirkeklokkene søndagsgudstjenester i bispedømmet. Det er 331 flere ganger enn i 2000. Antall deltagere ved søndagsgudstjenestene har steget fra 595750 i 2000 til 638818 i 2006.
Ikke alle steder – men mange steder er det grovær i Rogaland!
Vårtegn er selvsagt mer enn tall, men også bak tallene finner vi enkeltmennesker som kjenner seg hjemme i en folkekirke preget av gode tegn på at det går mot sommer. 

Lokalt (Bryne, Time og Undheim kyrkjelydar) har me også aukande deltaking ved nokre av dei kyrkjelege handlingane. Spesielt har me lagt merke til at langt feire gifta seg i kyrkja i 2006 i forhold til tidlegare år. Me hadde 74 vigslar i fjor mot 40 året før! For perioden 2000-2005 var det 38-54 vigslar pr år. Men ikkje alle tal slår positivt ut hos oss. Etter nokonlunde jamne dåpstal i 2000-2005, hadde me ein nedgang i antal dåp i 2006. Dette uroar meg med tanke på at folketalet aukar sterkt på Bryne for tida.

Det blir interessant å sjå om dette er trendar eller tilfeldige utslag eit enkelt år.  Eg trur me kan seia at bispedømet sine tal, spesielt for konfirmasjon og gudsteneste-deltaking, tyder på at det er positive trendar å sjå!


%d bloggarar likar dette: