Eit levande håp

Det er tredje søndag etter påske i dag. Kyrkja har fokus på den oppståtte Jesus, han som er Herre over døden. Preiketeksten denne søndagen i Den norske kyrkja er henta frå 1. Peters brev:

3 Lova vere Gud, vår Herre Jesu Kristi Far, han som i si store miskunn har født oss på nytt til ei levande von ved Jesu Kristi oppstode frå dei døde! 4 Han har født oss til ein arv som aldri forgår, aldri blir skitna til og aldri visnar. Denne arven er gøymd i himmelen for dykk, 5 de som i Guds kraft blir haldne oppe ved tru så de når fram til frelsa. Ho ligg alt ferdig til å bli openberra i den siste tid.
   
6 Difor kan de jubla av glede, sjølv om de no ei lita stund, om så må vera, har det tungt i mange slags prøvingar. 7 Slik blir trua dykkar prøvd. For når til og med forgjengeleg gull må prøvast i eld, då må òg trua prøvast, den som er så mykje meir verd, så ho kan bli til pris og herlegdom og ære for dykk når Jesus Kristus openberrar seg. 8 Han elskar de, endå de ikkje har sett han; han trur de på, endå de no ikkje ser han. Og de jublar og er fylte av ei glede så herleg at ho ikkje kan tolkast med ord, 9 for de skal nå målet for trua: frelse for sjelene dykkar. (1. Pet 1,3-9)

Eg har frihelg  og skal altså ikkje preika over denne teksten i dag. Men eg kan jo dela nokre få tankar om teksten likevel.

Teksten begynner med ei lovprising til Gud. Han får ære fordi han har født oss på nytt, eit uttrykk som seier noko om den største endring som kan tenkjast i eit menneskeliv. Det er naturleg å tolka Peter slik at han siktar til dåpen når han skriv dette. I Joh 3,5 står det om å bli født "av vatn og Ande". I Titus» brev les me "Han frelste oss ved det badet som gjenføder og fornyar ved Den heilage ande" (Tit 3,5). "Dåpen er kristenlivets fødselsøyeblikk" skriv Halvor Nordhaug i ein kommentar til teksten.

Den som er døypt og som lever i trua han/ho er døypt til, har eit levande håp i livet sitt. Håpet er levande fordi Jesus er levande. Håpet er knytt til ein arv som aldri forgår. Trua på dette er ikkje knytt til eigne krefter eller prestasjonar, det dreier seg om å bli halden oppe i Guds kraft, ved tru.

Dette minner om noko Paulus skriv:

For av nåde er de frelste, ved tru. Det er ikkje dykkar eige verk, det er Guds gåve. Og det kviler ikkje på gjerningar, så ingen skal skryta av seg sjølv. For vi er hans verk, skapte i Kristus Jesus til gode gjerningar som Gud på førehand har lagt ferdige så vi skulle vandra i dei. (Ef 2,8-10)

Den kristne trua frigjer menneske til eit liv i håp og kjærleik, her og nå. Men Peter minner oss i dag om at målet for trua er den endelege frelse (vers 9). Me kan også leggja merke til at lovprisinga frå 1. Peters brev blir lesen både ved dåp og ved gravferd i kyrkja vår:

Lova vere Gud, vår Herre Jesu Kristi Far, han som i si store miskunn har født oss på nytt til ei levande von ved Jesu Kristi oppstode frå dei døde!

Norske kyrkjeleiarar i Midt-Austen

For første gong på fleire år har det vore ein offisiell norsk kyrkeleg delegasjon på reise i Israel og dei palestinske områda. Poenget med turen var å ta opp dei kristne sin situasjon. Biskopen vår, Ernst Baasland, var med i delegasjonen. Eg har denne veka høyrt han fortelja om dei sterke inntrykka han sit igjen med etter turen.

Stavanger Aftenblad skriv i dag i artikkelen Kristne rømmer det hellige land noko om kva biskopen har sett og høyrt. Han fortel om korfor kristne emigrerer, om at kristne blir trakassert av både jødar og muslimar, om situasjonen i Hebron, om dei kristne sin rolle som brubyggjarar i den kompliserte situasjonen og om kva som kan skapa håp i dag. Artikkelen fortel sjølvsagt ikkje om alt dei opplevde, men eg anbefaler den gjerne likevel! Eg tar med nokre sitat. 

Om korfor dei kristne flyttar:

Kristne forlater Midtøsten i hopetall. For 100 år siden utgjorde kristne rundt 25 prosent av innbyggerne i regionen. I dag utgjør de 3,8 prosent. Fremdeles synker andelen, og det raskt.

Den israelske forskeren Justus Reid Weiner regner med at bare rundt 1,5 prosent av befolkningen i de palestinske selvstyreområdene er kristne. Selv i Betlehem, som hadde 75 prosent kristne i 1946, og i 1998 33 prosent, er det i dag bare 12 prosent kristne igjen.

– Utvandringen startet nokså tidlig for de kristne, sier Baasland. – Det var lettere for dem, fordi de ofte hadde familie i utlandet. Mange var velutdannede, og derfor mer fleksible.

Utvandringen av kristne er altså hovedårsaken til at andelen går ned. Derfor velger mange kristne ledere i regionen å skylde på israelernes nærvær, og den økte belastningen det medfører, som igjen gjør at folk gir opp og forlater området.

Når det blir færre kristne, blir det også vanskeligere å skaffe seg en ektefelle. Dermed flytter enda flere ut, eller forblir ugifte, om de da ikke velger å konvertere, siden det er et krav muslimske ledere oftest stiller for menn før det kan bli snakk om noe giftemål. Muslimer får også flere barn enn kristne.

– Det er heller ikke til å stikke under stol at kristne må tåle trakassering, sier biskop Baasland.

Om Israelsmisjonen:

Tilsvarende ble vi spurt av ordføreren i Jerusalem om statskirken eller den norske stat drev Israelsmisjonen, siden det var en «uvennlig handling». Baasland måtte dermed fortelle den jødiske ordføreren Uri Lupolianski at Israelmisjonen ble stiftet i 1844, altså et drøyt hundreår før staten Israel ble til.

Om sjølvmordsbombarar:

– Jøder ser at kristne arabere ikke er selvmordsbombere. Selvmordsbombere kan virkelig ikke sammenlignes med våre motstandsfolk under krigen. De rammet militære mål. Selvmordsbomberne dreper vilkårlig for å skape frykt. Dette er stikk i strid med kristen etikk.

Om grunnleggjande jødiske haldningar:

Baasland mener mange jøder og også politikere ser uretten, men sterke krefter innenfor militæret og blant ytterliggående religiøse grupper bestemmer for mye. Han tror likevel at det ikke kan vare. – Humanismen i det jødiske folket er så sterk. En kan hindre folk i å se dette. Men bare en begrenset tid.

Generalsekretær Olav Fykse Tveit i Mellomkyrkjeleg Råd var også med i delegasjonen. Han uttaler seg i artikkelen Situasjonen er uholdbar – kirkene tømmes på Den norske kyrkja si nettside. Denne artikkelen fortel at gruppa også var i kontakt med messianske jødar, noko også Baasland formidla fint då han fortalte om turen, men som journalisten ikkje hadde fått med seg:

– Dialogen mellom religiøse ledere er viktig for å bidra til å finne fredelige løsninger på konflikten. Flere jødiske og muslimske understreket at også de kristne er viktige og trengs i området. Det vil være alvorlig for hele samfunnet om kirkene blir borte fordi de kristne kirkene trengs med sitt budskap om fred og forsoning, sier Fykse Tveit.

– I vår kontakt med de kristne (messianske) jøder i Israel fikk vi et bilde av en voksende bevegelse, med sterk vekt på den enkelte gruppens selvstendige stilling i forhold til kirkene forøvrig. De utsettes for ulike angrep fra andre jødiske grupper og enkeltpersoner som ikke liker deres aktivitet. Det kan virkelig stilles spørsmålstegn om myndighetene i Israel håndhever religionsfrihet overfor disse gruppene, sier Fykse Tveit.

– Det vil være et slag for hele kristenheten om kirkene som er der røttene for vår tro er, blir bare museer og døde steiner. Det må også være ”levende steiner” der som ber og feirer gudstjeneste. Nå må det norske kristenfolk og norske politikere gjøre hva vi kan for å bidra i denne situasjonen, sier Fykse Tveit på vegne av delegasjonen.

Olav Fykse Tveit oppfordrar norske kristne til å besøka dei kristne palestinarane og han poengterer at det ikkje er farleg for turistar å reisa til Betlehem. Det er også mi erfaring. Eg var der for eit halvt år sidan og skal tilbake til hausten. På Shalomturen som Inger og eg skal leia i oktober, skal me besøkja det palestinske bibelselskapet og den lutherske kyrkjelyden i Beit Jala ved Betlehem.

Interessante spørsmål

Det er flott å vera prest i konfirmantarbeidet. I kveld hadde eg siste vanlege samling med konfirmantane som har konfirmasjon i mai. Ein herleg gjeng med ungdomar!

Ein del av kvelden var sett av til at dei sat i smågrupper og laga spørsmål som eg så skulle svara på. Etter at me for eit par veker sidan hadde vår versjon av det som før blei kalla samtalegudsteneste eller overhøyring, var det vel på sin plass at eg som konfirmantprest også fekk svara for meg?

Det blei mange interessante spørsmål. Her er eit utval:

  • Koss kan det bli lettare å be?
  • Kva syns du er det viktigaste med kristendomen?
  • Har du nokon gong angra på at du blei prest?
  • Finst det spesielle reglar for prestar?
  • Det finst mange spekulasjonar om Maria Magdalena. Kven var ho eigentleg?
  • Kva er meininga med livet?
  • Korfor var det akkurat eit kors Jesus blei hengt på?
  • Korfor rømte ikkje Jesus frå korset?
  • Kven var Pontius Pilatus?
  • Koss blei Gud skapt?
  • Koss kan eg vita at det bare er kristendomen som er ein sann religion?
  • Kor mykje tener Gud i året?
  • Kven var dei første kristne og kva trudde dei på?

Evangelisten Markus

25. april er i følgje gamal kristen tradisjon evangelisten Markus sin minnedag. Då eg ikkje er så veldig stø på helgendagar, oppdaga eg dette først nå i kveld (via En katolsk weblog).

Sjølv om eg ikkje var klar over at det var dagen hans idag, vil eg seia at eg har eit spesielt forhold til Evangeliet etter Markus. Det var Svein Tindberg, med si framføring av evangeliet, som sette meg på sporet av forteljaren Markus. Nå er det ofte slik at eg, når eg les ein tekst i Matteus- eller Lukas-evangeliet, også slår opp parallellen hos Markus for å sjå koss han har ordlagt seg.

Bibelforskar og biskop Ernst Baasland har skrive artikkelen Markus som folkelig forteller. Han legg vekt på at evangeliet først og fremst er tenkt som muntleg forteljing og brukar teksten 4,37f som eksempel på dette:

Mark 4,37f: Då kom det ein hard kvervelstorm, og bølgjene slo inn i båten så han heldt på å gå full. Jesus låg i bakskuten og sov på ei pute. Dei vekte han og sa: «Meister, bryr du deg ikkje om at vi går under?»

Parallelltekstane i dei synoptiske evangelia ser slik ut:

Matt 8,24f: Og sjå, det bles opp til storm på sjøen, og bølgjene slo over båten. Men Jesus sov. Då gjekk dei bort og vekte han og sa: «Herre, frels oss! Vi går under!»

Luk 8,23f: Då kom det ein kvervelstorm kastande over sjøen, båten heldt på å gå full av vatn, og dei var i stor fare. Dei gjekk bort til han og vekte han og sa: «Meister, meister, vi går under!»

Baasland kommenterer: «På norsk og enda mer på gresk er Markusteksten lenger, og med et litt trenet øye forstår en hvorfor: Markus lar på en bedre måte leseren / tilhøreren være med på begivenhetene: Vi får se begivenhetene, slik de ble sett av dem som var med. Fortellingsprogresjonen er bedre enn hos Matteus og Lukas. En del tilleggsopplysninger og detaljer (f.eks. sov på en pute bak i båten) er ikke bare godt fortellingskrydder. De gir ro og rytme i fortellingen. Rytmen er selvsagt særlig godt hørbar når en leser/hører den greske tekst.» Etter dette legg Baasland ut om dei viktigaste indisiane på korfor han meiner me kan seia at Markusevangeliet først og fremst er ei muntleg forteljing.

Til slutt tar eg med eit par reiseminne knytt til evangelisten:

  • Den eine gongen eg har vore i Venezia, presterte eg å bomma på opningstidene i Basilica di San Marco, og fekk dermed ikkje sett den inni. Det var spesielt bittert fordi eg hadde vore på Piazza San Marco, plassen framfor Markuskyrkja, tidlegare på dagen. Då kunne eg gått inn.
  • I samband med eit besøk på Meteora besøkte eg ikon-verkstaden til Fader Pefkis i Kalambaka. Blant hundrevis av ikonmotiv valde eg meg ein ikon av Markus og fekk ikonmalaren si helsing på baksida. Sjølv om det ikkje var den mest imponerande ikonen ut frå kunstnariske krav, ville eg svært gjerne ha med meg ein Markus-ikon heim.

(En katolsk weblog har i dag to artiklar knytt til denne minnedagen: Festen for den hellige Markus og Marsipan – hva har det med Venezia å gjøre? Begge artiklane byggjer for ein stor del på biografien om Markuskatolsk.no.)

Kamp mot atomvåpen

I dag er det femti år sidan Albert Schweitzer (m.a. medisinar og teolog) heldt ein historisk appell mot atomvåpen i NRK under slagordet Ærefrykt for livet. Dette blir i desse dagar markert med at Norske leger mot atomvåpen (NLA) set igang ein norsk del av ein internasjonal kampanje mot atomvåpen. Eldsteson i familien, Trygve, er leiar for den norske kampanjen. Bra, Trygve! Dette støttar eg. Eg har i dag underteikna oppropet.

Utdrag frå NLA sin informasjon om kampanjen:

Atomvåpen er de verste av alle våpen. Kombinasjonen ekstrem sprengkraft, varme og stråling vil i begrensede mengder kunne ødelegge hele byer – i verste fall hele livsgrunnlaget på jorda. (Les meir)

Dette er ei viktig sak. Me treng engasjement og tenkning omkring slike tema. Eg trur på ein Gud som har skapt alt og som står bak alt liv. Om eg ikkje følgjer Albert Schweitzer i heile hans tenkning på dette området, har eg ingen problem med å støtta ein kamp mot atomvåpen i hans ånd. Og kampen for skaparverket er ikkje mindre viktig i dag enn for femti år sidan!

Den gode gjetaren

Det er søndag morgon. I dag skal eg forkynna på to heilt ulike gudstenester om at Jesus er den gode gjetaren. Eller «den gode hyrde / den gode hyrdingen» som det heitte i tidlegare bibelomsetjingar. Eg har grubla mykje over dette den siste veka. Sist søndag skjedde det ei brutal valdtekt her i lokalsamfunnet, midt i vårt mest populære turområde. Folk er oppskaka over det som har hendt. Koss skal eg forkynna om den gode gjetaren inn i denne situasjonen?

Her er dagens preiketekst frå Johannesevaneliet (kap 10, vers 11-16):

11 Eg er den gode gjetaren. Den gode gjetaren set livet til for sauene. 12 Men leigekaren, som ikkje er gjetar og ikkje eig sauene, han lèt sauene vera og rømmer når han ser ulven koma. Og ulven herjar mellom dei og jagar dei frå kvarandre. 13 For han er leigekar og har ikkje omsorg for sauene. 14 Eg er den gode gjetaren. Eg kjenner mine, og mine kjenner meg, 15 slik som Far kjenner meg, og eg kjenner Far. Eg set livet til for sauene. 16 Eg har òg andre sauer, som ikkje høyrer til denne flokken. Dei òg må eg leia; dei skal høyra mi røyst, og det skal bli éin flokk og éin gjetar.

Nå i føremiddag skal eg delta på familiegudsteneste i gymsalen på Rosseland skule. Dei barna som er fire år, skal få Barnebibelen i gåve. Eit barnekor skal synga. Her kjem eg til å leggja vekt på den trygge omsorga som gjetarbiletet formidlar. Barna skal, i denne samanhengen, få sleppa å høyra om valdtektsforbrytarar og andre ulvar. Eg vil heller, slik eg ofte gjer på familiegudstenester, leika litt med teksten saman med barna. Barna skal få vera sauer og lam, og eit barn skal få vera gjetar. Deretter får me besøk av ein venn som har sauer og som har med seg eit lite lam. Barna skal få klappa lammet, og eg pratar litt med eigaren om lammet og om mora, om at han ser forskjell på sauene sine og om kva som kan vera farleg for eit lite lam i vårt samfunn. Til slutt fortel eg litt om dette at Jesus er den gode gjetaren og at me er sauene og lamma hans. Han kjenner oss (ved namn!) og me får kjenna han. Han er så glad i oss at han vil gje livet sitt for oss. Han vil at me skal tilhøyra han og stola på han.

I kveld skal eg ha kveldsgudsteneste i kyrkja. Her er det naturleg å gå djupare inn i kva det betyr at Jesus er den gode gjetaren. Då Jesus brukte dette biletet, kjente tilhøyrarane godt til bruken av biletet i GT og dei var vant med å ha gjetarar og saueflokkar i nærmiljøet sitt. I vår tid er nok dette meir ukjent. Og når eg forkynner om dette i denne samanhengen, må det sjølvsagt få koma fram at gjetarbiletet ikkje handlar om idyll, men om å leva i tru på Gud i ei verd der det finst mange formar for vondskap og ulukker.

Positiv statistikk

Stavanger bispedøme melder om fleire dåp, aukande deltaking i kyrkja sitt konfirmantarbeid og fleire gudstenester i ein optimistisk kommentar til den kyrkjelege statistikken for 2006. Her er gladmeldinga frå bispedømet:

VÅRTEGN I MENIGHETENE I ROGALAND!

Etter flere års svak tilbakegang i antall dåp i menighetene i Rogaland de foregående fem årene, viser tallene for fjoråret en gledelig oppgang! Et vidunderlig vårtegn i en kirke som vet å verdsette at nye legges til menigheten ved dåp og tro. Et tegn på at folkekirken fortsatt står sterkt i Rogaland.
Konfirmanttallene har hele perioden steget jevnt og trutt. Vi registerer med glede at hele 4471 deltok i konfirmantopplegg og avsluttende forbønnshandling i 2006 mot 3883 i 2000. Mange menigheter satser aktivt på et allsidig konfirmantopplegg og investerer betydelige ressurser for at 14 – 15 åringene skal oppleve et relavant konfirmantår. Tilslutningen tyder på at at mange lykkes.
Menighetene i Rogaland elsker å inviterere til gudstjenestefellesskap! 4616 ganger kimet kirkeklokkene søndagsgudstjenester i bispedømmet. Det er 331 flere ganger enn i 2000. Antall deltagere ved søndagsgudstjenestene har steget fra 595750 i 2000 til 638818 i 2006.
Ikke alle steder – men mange steder er det grovær i Rogaland!
Vårtegn er selvsagt mer enn tall, men også bak tallene finner vi enkeltmennesker som kjenner seg hjemme i en folkekirke preget av gode tegn på at det går mot sommer. 

Lokalt (Bryne, Time og Undheim kyrkjelydar) har me også aukande deltaking ved nokre av dei kyrkjelege handlingane. Spesielt har me lagt merke til at langt feire gifta seg i kyrkja i 2006 i forhold til tidlegare år. Me hadde 74 vigslar i fjor mot 40 året før! For perioden 2000-2005 var det 38-54 vigslar pr år. Men ikkje alle tal slår positivt ut hos oss. Etter nokonlunde jamne dåpstal i 2000-2005, hadde me ein nedgang i antal dåp i 2006. Dette uroar meg med tanke på at folketalet aukar sterkt på Bryne for tida.

Det blir interessant å sjå om dette er trendar eller tilfeldige utslag eit enkelt år.  Eg trur me kan seia at bispedømet sine tal, spesielt for konfirmasjon og gudsteneste-deltaking, tyder på at det er positive trendar å sjå!

Pavens bok om Jesus

Pave Benedikt XVI fyller 80 år i dag. Han er ein oppegåande eldre mann og har faktisk skrive bok som blir gitt ut på fødselsdagen. Boka heiter Jesus fra Nasaret. Før Benedikt blei pave, heitte han Joseph Ratzinger. Les meir om Pave Benedikt XVI her.

Nettsida ABC Nyheter hadde før helga ein omtale av den nye boka:

Boka blir beskrevet som et rent personlig verk om Jesu liv, og målgruppen er katolikker flest. I første omgang gis den ut på italiensk, polsk og tysk. Den 448 sider tjukke boka vil være i salg fra mandag, samme dag som paven feirer fødselsdag.

I boka viser paven blant annet til historien om den barmhjertige samaritan og Jesu oppfordring om å elske sin neste, og trekker linjer til dagens verden med enorme forskjeller mellom fattige og rike. Både kapitalisme og kolonialisme kritiseres.

«Hvis vi bruker dette på den globaliserte verden, ser vi at plyndringen av Afrikas folk angår oss. De rike har kledd de fattige nakne og har påført dem åndelige sår,» heter det i et utdrag fra boka som er trykket i avisa Corriere della Sera.

«I stedet for å gi dem Gud, den Gud som er nær oss i Kristus, og ønske velkommen alt det som er godt og stort i tradisjonene deres, brakte vi dem kynismen i en verden uten Gud, hvor kun makt og fortjeneste teller», heter det videre. (Les meir)

Eg vil tru boka er interessant for andre enn "katolikkar flest". Men sjølvsagt, – paven har ein heilt spesiell posisjon i katolsk kyrkeliv, og En katolsk weblog skriv i dag både om fødselsdagen og om boka. Sjølv om eg ikkje høyrer til i den katolske kyrkja, vil eg vera med og heidra ein viktig kyrkjeleiar. Eg stiller derfor meir enn gjerne opp i rekka av dei som seier: Gratulerer med dagen!

Oppdatering 21.04:

Få dagar etter utgjevinga blir det meldt om store salgstal for paven si bok. Paven slår Harry Potter melder Vårt Land i dag.

Prest på nettet

– Bør prester henvende seg mer til folk på nettet? Burde enhver menighetsprest hatt sin egen blogg, for eksempel?

– Ja, jeg mener det. Men det krever at du går ned fra prekestolen. Du må være åpen for at det kommer synspunkter som ikke er politisk korrekte. Fra nettkirken.no får jeg et daglig åndelig budskap. De beste av disse tar utgangspunkt i hverdagen min, og så klarer de å "løfte opp" det til et budskap som betyr noe.

– Hva med å legge ut prekener?

– Det er helt greit. En skal bare være klar over at nettet har en annen form. En god preken egner seg i et kirkerom. Det er en en-til-alle-greie. På nettet er det i utgangspunktet korte tekster, mer rett på sak, det du lykkes med er det som har med dialog å gjøre. Tenk på You Tube. For to år siden var det ingen ting, nå er det verdens mest besøkte nettsted. Det handler om at folk gjerne vil dele med hverandre, det er mye viktigere enn å bli snakket til.

Det er Bjørn Tore Stig, "en ekte markedsfører", som uttaler dette i eit intervju om kommunikasjon, prestar og kyrkjelydar på nettet. Intervjuet står i Inter Collegas nr 2/2007, medlemsbladet til Presteforeninga.

Tidlegare denne veka hadde eg ein samtale med ein god ven og kollega om bloggen min. Kva skriv eg eigentleg om og korfor skriv eg om akkurat dette? Vel, det er ikkje så greit å svara heilt klart på det. For det første er det viktig å seia at eg trivst med bloggen og med skrivinga. Elles hadde eg ikkje brukt tid på dette. Eg skriv sjølvsagt om ting som opptar meg, men langtfrå om alt som opptar meg. Nokre ting skriv eg om fordi eg trur det interesserer andre. Men det hender vel også eg skriv om ting som kanskje først og fremst interesserer meg sjølv?

Det er i alle høve heilt sikkert at det er svært mykje eg ikkje skriv om. Eg ønskjer ikkje at bloggen skal vera privat og familiær, sjølv om det at eg er ein mann som lever i ein familiesamanheng, godt kan koma fram ein gong i blant. Eg skriv også relativt lite om prestetenesta i Bryne kyrkjelyd, fordi eg vil unngå at folk som eg arbeider blant, skal føla at dei blir omtalt på nettet. Men kanskje eg likevel kunne funne ein form for småartiklar om prestetenesta, der eg oftare kunne skriva om ting som opptar meg utan om å omtala andre?

Du som er lesar, vil ha oppdaga at eg skriv mykje om den faglege interessa mi for bibelsk arkeologi, historie og geografi. Dette er stoff som eg koplar av med å arbeida med, og som eg sjølv føler eg lærar mykje av å skriva om. Dessutan er det jo fint å oppdaga at det faktisk er mange som les dette stoffet og syns det er interessant, sjølv om tekstane ikkje alltid er korte.

Biskop Bjørn Bue

I dag er det 10 år sidan biskop Bjørn Bue døydde. Bjørn var biskop her i bispedømet i perioden 1985 – 1997, dvs også dei første åra eg var prest på Bryne. Han betydde mykje for kyrkja og for oss prestar, og det var eit stort tap då han brått blei alvorleg sjuk og døydde etter ei tids sjukeleie.

Kollega Sigve Ims, som eg har arbeidd nært saman med her i Time, har i dag ein liten artikkel i Aftenbladet der han heidrar minnet om biskopen. Eg vil gjerne sitera Sigve, og på den måten vera med og løfta opp minnet etter ein stor kyrkjeleiar.

I dag er det ti år siden biskop Bjørn Bue døde. Uten tvil en av de største lederne i vår kirke i forrige århundre.

Mange ting kunne vært trukket fram om Bjørn Bue. Selv kjenner jeg at det først og fremst er en ting jeg husker ham for.

Det at Bjørn Bue alltid var misjonær. Det aller viktigste for ham var å gi mennesker del i budskapet om Jesus. Dette var drivkraften hans i nærmere 20 års misjonærtjeneste i Kamerun.

Og dette var hoveddrivkraften hans også som biskop i Stavanger. Mennesker måtte få del i troen på Jesus. Det var viktigere enn alt annet. Det drev ham. Det var noe han alltid var opptatt av.

For vi er opptatt av så ufattelig mye i kirka. Mye godt. Men det som er selve hovedsaken, å dele troen på Jesus kan fort komme i bakgrunnen. Ja. Noen spør til og med om det er nødvendig å være opptatt av dette.

For Bue var det aldri tvil. Dette var det viktigste. Sagt med Bibelens egne ord:

– Det er ikke frelse i noen annen, for i hele verden er det blant mennesker ikke gitt noe annet navn som vi kan bli frelst ved. (Ap. Gj. 4,12)

Så i dag når vi minnes en virkelig stor kirkeleder med takknemlighet. La oss også be om en fornyelse av misjonsgløden i vår kirke. Den glød som kan nå venner og naboer med det håp som bare Jesus kan gi. Den nød som kan drive mennesker ut til andre land med evangeliet.

Påskefeiring på Jæren

Jærbladet skriv om at det har vore mykje folk til gudsteneste i påsken her på Jæren. Journalist Helga Hovland hadde ein telefonrunde til kyrkjekontora i føremiddag. Her er eit utdrag frå artikkelen som blei resultatet:

Kirkene på Jæren melder om høye besøkstall i påsken. Særlig palmesøndag og første påskedag var det mange som feiret gudstjeneste.

(…)

Sognepresten i Klepp forteller at det jevnt over har vært mye folk i kirken i påsken. Skjærtorsdag og langfredag var de dagene med minst besøk. Også fungerende prost i Time, Arne Berge, sier at det på flere av gudstjenestene har vært oppgang fra tidligere år.

– I Time kirke har vi en litt spesiell gudstjeneste natt til første påskedag hvor det i år var ca 250 personer. Om lag halvparten av disse var ungdommer. Påskenattsgudstjeneste er blitt en tradisjon i Time kirke som har vart i ca 15 år. Den spesielle gudstjenesten har røtter tilbake til Oldkirken sitt gudstjenesteliv. Gammel liturgi blir koblet med moderne elementer, og mange ungdommer deltar med dans og lovsang. Det er også nattverd under gudstjenesten. Det virker som ungdom har stor sans for denne tradisjonen, og vi har hørt at folk reiser ned fra fjellet for å rekke gudstjenesten, forteller Berge.

Pilgrimsvandring langs havet
Arne Berge trekker også fram pilgrimsvandringen andre påskedag som prostiet arrangerte. 90 personer var i år med å vandret fra Stefanuskirken på Nærland til det gamle korset på Njærheim. Arne Berge hadde små andakter knyttet til påskebudskapet underveis, og Tobias Skretting hadde kulturhistoriske innslag.
– Her i området er det absolutt god oppslutning om kirkens gudstjenester i påsken. Det er den største kirkelige høytiden, og jeg tror folk har en bevissthet om dette. De synes det er viktig å markere den, sier Berge. (Les meir)

Tradisjonen med ei påskenattgudsteneste som samlar så mange, er spesiell for Time og fortener omtale. Likevel må det seiast at det sjølvsagt var langt fleire til gudsteneste på påskedag. Då var det 250 til stades bare i Bryne kyrkje, og den dagen var det jo gudsteneste i alle kyrkjene i distriktet.

Artikkelen var elles relativt korrekt, så langt eg kan sjå, bortsett frå at det ikkje heiter "fungerande prost i Time". Prostiet heiter Jæren prosti og omfattar kommunane Klepp, Time, Hå og Gjesdal.

Jesus lever!

Påske er først og fremst feiringa av at Jesus ikkje blei verande i grava. Han lever! Budskapet om dette er heilt grunnleggjande for den kristne trua. Er ikkje Jesus stått opp, er trua meiningslaus. Men nå har han stått opp og han har vist seg som Herre over dødens makt! Gjennom dette har han opna ein veg inn til det evige livet for alle som trur.

Jesus sa: Eg er oppstoda og livet. Den som trur på meg, skal leva om han så døyr. Og kvar den som lever og trur på meg, skal i all æve ikkje døy. (Joh 11,25)

Påskehelg

Nå er det påskehelg. Me feirar at Jesus har stått opp frå dei døde. Høgtida blir ringt inn med kyrkjeklokkene nå kl 17 – 18 på påskeaftan. Min kalender som prest, ser slik ut denne helga:

  • Laurdag kveld kl 23: Påskenattmesse i Time kyrkje (les meir)
  • Påskedag kl 11: Høgtidsgudsteneste i Bryne kyrkje (les meir)
  • Andre påskedag kl 13: Pilegrimsvandring langs Jærkysten (les meir)

God påske!

The Passion of the Christ

Seint langfredag kveld såg eg The Passion of the Christ på TV. Då filmen var ny, kjende eg ikkje noko behov for å sjå den pga det eg hadde lese av omtalar. Seinare har eg tenkt at eg likevel skulle sett filmen, ikkje minst sidan eg har arbeidd ein del med Jesu lidingsveg. Derfor passa det meg godt at TV2 sette den på programmet nå.

TV2 omtalte filmen som omstridt, og det har dei jo rett i. På nettsida skreiv dei blant anna:

Filmen gir et sterkt inntrykk av Jesu lidelse, og de mentale påkjenninger han gjennomgår under rettssaken, og på korset der han gjør bot for alle menneskers synder. (…) "The Passion of the Christ" er en svært sterk filmopplevelse, som får oss til å stille mange spørsmål om religion, menneskets evne til å tro, vår råskap, kjærlighetens styrke og om filmen i seg selv. (les meir)

Eg syns det både er positive og negative sider ved filmen. Det er positivt at Mel Gibson er trufast mot lidingshistoria slik me finn den i Bibelen, sjølv om han utbroderer råskapen i historia og legg til ein del der. Det var dessutan interessant å leggja merke til at Mel Gibson følgjer den kyrkjelege tradisjonen med 14 definerte stasjonar på korsvegen: Jesus fell tre gonger under korset, han møter mora si, Simon frå Kyrene, Veronika og dei sørgjande kvinnene, alt i den tradisjonelle rekkefølgjen frå 1-14. Vidare la eg merke til ein del interessante koplingar i dei tilbakeskuande innskota, der det som skjer med Jesus i lidingshistoria, blei knytt saman med det han sjølv hadde sagt tidlegare i livet.

Men det er også gode grunnar for å kritisera "filmen i seg selv". Her er det nærbilete av slag, vald og blod så det held, og vel så det. Nå tvilar eg ikkje på at Jesus blei utsett for grov vald både hos dei jødiske leiarane og hos dei romerske soldatane. Det kjem fram i bibelforteljinga. Men det har noko med kor detaljerte bilete me treng av dette. Langfredag morgon høyrde eg programmet Kunstreisen på radio. Der høyrde eg kunstprofessor Gunnar Danbolt fortelja om bibelhistoriske kunstverk frå middelalderen og renessansen, og eg merka meg at han i ei bisetning faktisk også sa noko om moderne bibelhistoriske filmar. Han la vekt på at den gamle kunsten, på same måte som sjølve bibelforteljinga, var tilbakehalden med å seia for mykje. På den måten kan me tenkja sjølv i møte med historia, og danna våre indre bilete. Etter å ha sett The Passion of the Christ er eg bare enda meir einig med han i desse tankane. I denne filmen er det sanneleg ikkje mykje som blir overlatt til fantasien.

Langfredag i kyrkja

Eg har skrive om korsvegen og om at eg i føremiddag var på korsvegandakt i kyrkja vår. Eg har hatt fri Skjærtorsdag og Langfredag og hatt høve til å sitja i kyrkjebenken og ta imot Ordet desse to heilagdagane. Også prestar treng det. Når det gjeld skildring av gudstenesta i dag kan ingen gjera dette som Heidi, ein god ven og medarbeidar i Bryne kyrkjelyd. Sjå koss ho har skrive på bloggen sin i dag:

Eg har vore på krossvandring. Via Dolorosa av det indre slaget. Klokkaren vår, han med den vakraste opplesarstemmen eg veit om, leia oss gjennom dei fjorten stasjonane saman med presten. Martin Lönnebo hadde skrive desse meditasjonstekstane til bruk langs den eldgamle lidingsvegen. Det vart eit møte med lidinga og lidingsmysteriet, og ei bøn om at me som fylgjer etter må få mot til ikkje å gå utanom det som gjer vondt. Det er mykje som gjer vondt, i verda, i oss sjølv og i andre menneske.

Kyrkjeromet er rydda reint. På alteret er det ingen tende lys. Songen er i moll og a capella. På eit lite bord ved kortrappa ligg det svart duk. På duken ligg ei tornekrone. Blodraude roser, ei for kvart av Jesu sår, står i ein glasvase. På golvet ligg det strødd tretti sølvpengar. (Les meir)

Korsvegen

Korsvegen er ei vandring eller ei andaktsform med 14 stasjonar knytt til Jesu lidingshistorie. Korsvegen kan vera knytt til 14 bilete med motiv frå lidingshistoria eller den kan vera ei vandring i meir overført tyding ved at ein les og tenkjer og på den måten følgjer Jesus på lidingsvegen.

Mest konkret blir korsvegen som andaktsform når me er til stades i Jerusalem, der det skjedde. Her er den andaktsvegen som har danna utgangspunkt for alle korsvegandaktar og biletserier i kristne kyrkjer verda rundt. Kvar fredag ettermiddag går det organisert vandring langs vegen, med andakt på alle dei 14 stasjonane. Langfredag er det sjølvsagt spesielt mange som er med på dette. Men dei fleste som går denne vandringa, gjer det for seg sjølv eller saman med ei gruppe, uavhengig av om det er fredag eller ein annan dag.

Ved mange av stasjonane er det små kapell, ofte godt skjult i den tette bygningsmassen rundt dei tronge gatene. Desse kapella står opne og me kan gå inn og ha ein stille stund før me går vidare.

Sjølv har eg gått langs Via Dolorosa fleire gonger, både åleine og saman med andre. Ein gong har eg, saman med familien min, vore der i påsken (2001). Då deltok me sjølvsagt på korsvandringa langfredag. Men det var rett og slett for mange som deltok til at me kunne halda kontakten med dei som gjekk først og som leia med tekstlesingar og bøner. Det enda med at me frå femte stasjon gav opp og heller gjekk i vårt eige tempo fram til Gravkyrkja. Den gong traff me forresten også nokre me såvidt kjente frå Bryne, og slo følgje med dei.

Tradisjonen med å følgja lidingshistoria langs akkurat denne vegen, går tilbake til fransiskanske munkar som tok imot pilegrimar i det 13. eller 14. hundreåret. Men heilt tilbake til bysantinsk tid (Jerusalems periode som kristen by i tre hundre år i perioden 325-638) var det tradisjon med å gå frå stad til stad til minne om Jesu lidingshistorie. Uansett kva rute ein følgte, var målet Golgata og Jesu grav i Gravkyrkja.

Dette med dei 14 stasjonane er ein tradisjon som har vakse fram gjennom kyrkjehistoria, knytt til Via Dolorosa i Jerusalem:

  1. Jesus blir dømd til døden
  2. Jesus tar korset på skuldrane sine
  3. Jesus fell første gong under korset
  4. Jesus møter mor si
  5. Simon frå Kyrene blir tvunge til å bera Jesu kors
  6. Veronikas svetteduk
  7. Jesus fell andre gong under korset
  8. Jesus taler til dei sørgjande kvinnene
  9. Jesus fell tredje gong under korset
  10. Kleda blir tatt frå Jesus
  11. Jesus blir nagla til korset
  12. Jesus døyr på korset
  13. Jesus blir tatt ned frå korset
  14. Jesus blir lagd i grava

Dei fire siste av desse stasjonane er ved eller i Gravkyrkja.

Eg syns det er fint å bruka tradisjonen med desse stasjonane for å leva meg inn i lidingshistoria, både i ei kyrkje og når eg er i Jerusalem. Når Inger og eg er reiseleiarar og tar andre med til Jerusalem, brukar me eit forkorta opplegg der me går Via Dolorosa og stoppar på nokre av stasjonane.

Eg skriv dette langfredag, og i dag var det flott å sitja i kyrkjebenken og delta på ein korsvegandakt i eigen kyrkjelyd her på Bryne. Me nytta eit opplegg av den svenske biskopen Martin Lønnebo, omsett og tilrettelagt for bruk i norske kyrkjer.

Påskenatt i Time kyrkje

Påske 2007: Seint laurdag kveld kjem svært mange menneske til Time kyrkje for å feira påskenattgudsteneste. Dette er tradisjon her i Time og kyrkja er fullsett når me samles til denne spesielle gudstenesta som har røter tilbake til Oldkyrkja sitt gudstenesteliv.

Når gudstenesta begynner, er det heilt mørkt i kyrkja. Alle som har kome, har fått eit stearinlys som dei held klart. Så står prosesjonen klar i døra bak i kyrkja, og presten som ber inn det store PÅSKELYSET, roper ut i mørkret:

Jesus Kristus er i går og i dag den same, ja til evig tid. Han er Alfa og Omega, den fyrste og den siste, opphavet og enden. Han skal ha æra, no og i all æve!

Deretter roper presten, på veg opp midtgangen i kyrkja, i alle fire himmelretningar: Kristus, lyset for verda! Etter dette får alle i kyrkjelyden tent sine lys frå påskelyset.

Gudstenesta held så fram med ein spesiell påskelovsong, som også har røter langt tilbake i kyrkjehistoria. Når me her i Time feirar påskenatt, nyttar me delar av den gamle tradisjonen for denne spesielle gudstenesta, men me flettar også inn nye element, som nyare lovsongar og lovsongsdans. Så er også ein stor del av dei som kjem til kyrkja denne natta, unge kristne frå ulike fellesskap her på Jæren. Det er også ungdom som går i prosesjon, les tekstane og er forsongarar.

Me les fire bibeltekstar, som er ein fast del av liturgien for denne natta:

  • Om skapinga av verda (utdrag frå 1. Mos 1-2)
  • Om koss Gud redda Israelsfolket gjennom vatnet ut av Egypt, for oss eit bilete på dåpsvatnet i den nye pakta (utdrag frå 2. Mos 14)
  • Om at vi i dåpen blir eitt med Kristus, slik at hans død blir vår død og hans oppstode blir vår oppstode (utdrag frå Rom 6)
  • Om Jesu oppstode frå dei døde (utdrag frå Mark 16)

Vidare feirar me sjølvsagt nattverd, vårt kristne fellesskapsmåltid. Då tar me i mot den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus på ein svært konkret måte. Og etter velsigninga går me ut på kyrkjegarden og står i ein stor flokk mellom gravene og syng Deg være ære. Då er klokka langt over midnatt, og me kan ønskja kvarandre GOD PÅSKE før me (i alle høve nokon av oss) skal heim og sova nokre timar før det blir PÅSKEMORGON.

Og eg gløymde kanskje å seia det, – også i år er eg så heldig at eg skal få forretta som prest på denne gudstenesta!

Ei firfisle på låret

Arne_200703_sigrid_maren_utstein_ogPalmesøndag ettermiddag var eg på ein herleg tur saman med Inger. Me fann oss ein god plass i sola, – og hadde med kaffi, appelsin, kamera og lesestoff. Eg sat og las, og kjente plutseleg noko som kitla meg på handa som heldt boka. Det var ikkje Inger. Eg hadde fått nærkontakt med ei firfisle som hadde plassert seg på låret mitt. Ho var nysgjerrig, uredd og ca 10 cm lang.

Eg fann fram kameraet og tok bilete. Eg hadde god tid, for firfisla hadde ikkje tenkt å forlata meg. Ho blei verande der heilt til eg høfleg fortalde at nå var det på tide å gå vidare. Ho høyrde heller ikkje då på kva eg sa, så eg måtte til slutt bruka eit forsiktig kroppsspråk. Då forlet ho motvillig buksebeinet mitt og forsvann ned i lyngen.

Påskemåltidet

Det er ei heilt spesiell oppleving å vera med og feira påskemåltid. Når eg seier påskemåltid, meiner eg ikkje eit normalt, godt måltid i påsken. Eg tenkjer på eit spesielt og innhaldsrikt måltid som tar utgangspunkt i det jødiske påskemåltidet, et måltid fylt med tradisjon, liturgi, bibellesing og sosialt fellesskap. Samtidig tenkjer eg, som dei messianske jødane, på eit måltid som også inkluderer trua på Jesus i denne samanhengen.

Les kva Johannes Kleppe i return2sender skriv om dette:

Jeg forbinder påsken med fire beger vin: Livets, Frihetens, Velsignelsens og Håpets beger, som har sin plass i det jødiske påskemåltidet. Påskemåltidet er en stor familiefest der en feirer, og minnes det Gud gjorde da han fridde Israel fra slaveriet i Egypt.

Grunnstammen i det jødiske påskemåltid består av sju symbolretter og fire vinbegre. Gjennom ulike smaksopplevelser, spørsmål og skriftlesning gjenopplever man Guds frigjøring av israelittene fra Egypt. Når de messianske jødene samles til påskemåltid, er det naturlig å innlemme den andre påskens frelseshendelser i det som skjer. Jesu død og oppstandelse fullender den frelsen som det jødiske påskemåltid feirer. – Jeg pleier å si at vi skal feire det påskemåltidet disiplene hadde året etter Jesu død og oppstandelse. For det påskemåltidet kunne umulig være som det gamle.

Oppdatering: Sjå og notata Påskemåltid med djupe røter og Morgenbladet om Hagaddah.

Sjå også manual for feiring av kristent påskemåltid i jødisk/bibelsk tradisjon

Ei bøn på palmesøndag

Lova vere du, Herre Jesus Kristus, du reid inn i Jerusalem sjølv om du visste at dom og død venta deg. Du ville herska ved å tena og var lydig mot kallet til døden på krossen. Derfor har Gud høgt opphøgd deg og gjeve deg namnet over alle namn. Herre og Frelsar! Gjev oss din kjærleik og truskap, så vi elskar deg og følgjer deg i å leva for andre og skapa fred og rettferd på jorda. Du er Herre i himmel og på jord, og din vilje skal skje frå æve til æve.

(Kollektbøn skriven av Holger Lissner, henta frå Bøneboka nr 329)

Eit dikt på palmesøndag

Eg vil gjerne dela med deg Heidi Strand Harboe sitt dikt til denne dagen. Ho skreiv det til påskeutstillinga som ho og Inger hadde for to år sidan.

Tre dagar leita eg
etter han som ein gong rørde meg,
gjekk etter orda
mellom syngande kvinner
og feststemde menn.
For det siste eg hadde med meg,
kjøpte eg meg palmegreiner,
dei største eg fann.
Dei tyngde mot hendene mine.
Eg såg han koma,
ikkje på hesten,
men på eselet.

Eg kjende i kalde ilingar
langs ryggrada
at noko ikkje var
slik eg hadde trudd.
Eg løfta min modigste lengt,
heldt draumen fast
og løfta palmegreinene
medan eg kjende jubelen
skurra sårt mot stemmebanda.
Eit sekund fekk eg blikket hans
svalt og brennande.
Glimtvis visste eg,
men klarte ikkje å skjøna.

Les meir: Palmesøndag