Stavangersk nynorsk

24/09/2016

Tore Renberg har skrive roman på nynorsk. Aftenbladet har i dag eit intervju med han, og her kjem gullkorna på rekke og rad. Eg syns det er flott kvar gong det blir fokusert på kor naturleg nynorsk er her i Rogaland, – inkludert i Stavanger.

Sjølv begynte eg å skriva nynorsk mens eg framleis var elev på Hetland vidaregåande skule i Stavanger. Sidan har eg mange gonger omtalt dette som ein sentral del av ungdomsopprøret mitt.

Eg hadde sjølvsagt hatt bokmålopplæring sidan eg begynte i 1. klasse. Den første interessa for nynorsk vakna i norskundervisninga, kanskje allereie på ungdomsskulen på Hinna. Eg orka likevel ikkje å ta det store spranget det ville vera å skifta hovudmål på vidaregåande. Men etter at eg var ferdig på Hetland, har eg skrive nynorsk. Det vil seia ein stavangersk nynorsk som ligg tett opp mot dialekten min.

Her er eit utdrag frå Jan Zahl sitt intervju med Renberg:

Nynorsk blei redninga då Tore Renberg stod fast i arbeidet med sin nye roman. «Du er så lys» måtte skrivast i eit språk som låg nærare både tanken og tunga.

(…)

Eg har alltid skrive med intensitet og glede, men her sat eg med ein tekst som var drit. Eg lurte på om eg hadde mista det.

Renberg har eit lyst grunngemytt. Han prøvde å halda dei mørke tankane borte, prøvde å vera konstruktiv, positiv, som ein annan næringslivsfyr, vakna ein morgon og tenkte han hadde løysinga.

– Eg begynte å skriva på dialekt. Det funka ikkje. Det blei bare sært og smalt.

Ny natt. Ny grubling. Finst det eit språk som ligg nærare tanken og tunga, eit språk som står til Jørgen, som formidlar det Renberg vil seia?

Jo. Eureka! Nynorsk!

– Eg begynte å skriva i jublande glede. Eg hadde endeleg funne verktyet som eigna seg for dette materialet. Det var som å bli ein førstegongsskrivande igjen. Det var ein fantastisk dag i dette forfattarskapet!

– Kan du nynorsk?

– Eg kan nynorsk slik ein stavangermann på heilt naturlig vis kan dette målet. Eg har hatt det på skulen, som sidemål, skreiv særoppgåve om Tarjei Vesaas. Men eg har hatt ein identitet som bokmålsbrukar.

Er ikkje dette eigentleg litt rart, kjære, eventuelle lesar? At nynorsk ikkje har (hatt) ei sterkare stilling i ein by som Stavanger? I Sandnes? Bergen? Lyttar du ærleg til korleis du sjølv snakkar, vil du høyra at språket ditt utan tvil ligg nærast nynorsk. Du seier «eg» og «ikkje», bøyer substantiv og verb som ein nynorsking. Likevel har nynorsk blitt sett på som eit mindreverdig språk.

– I denne kulturen har eg vakse opp. Som litterært interessert menneske har eg jo fått med meg at det er masse flott litteratur på nynorsk. Men eg har aldri vore den fremste nynorsktilhengaren. På skulen følte eg at eg lærte eit språk som ikkje var vårt, seier Renberg.

– Kan det vera eit utslag av byarroganse – eller dårleg urban sjølvtillit – når vestlandsbyane har eit slikt syn på nynorsken?

– Ja. Det ligg ein historisk arv der, det reflekterer den gamle embetsmannsstatens agg mot landsmålet. Det har ikkje hjelpt at Stavanger har vore ein blå by, for Høgre har alltid vore ute etter nynorsken – som dei også er nå. Det er lite raust og framsynt, og eitt av Høgres minst sympatiske trekk, svarer Renberg, og legg til:

– Eg tek sjølvkritikk på korleis eg har sett på nynorsken – og det burde også Høgre gjera. Du kan ikkje diskvalifisera så mykje tenking som er gjort på dette språket, sjå ned på så mange som bruker nynorsk. Ein burde sjå den tospråklege situasjonen me har som eit potensiale, ikkje eit ork og eit slit.

Renberg noko har skjedd. Ikkje bare med hans eige forhold til nynorsken, men folks forhold til målet.

– Nå skriv me SMS på dialekt. Det same gjer me i sosiale medium. Det har blitt heilt naturleg for oss å skriva eit språk som ligg nærare tunga; nærare slik me snakkar, seier Renberg, som meiner han har funne opp igjen sitt eige språk – sin eigen litteratur – gjennom oppdaginga av nynorsken.

Les meir


Om å æra Gud på nynorsk

24/11/2011

Notat til dagens tekst: Joh 15,1-8

Første del av vers 8 blir ulikt omsett på nynorsk og bokmål i Bibel 2011:

Nynorsk: For ved dette lyser herlegdomsglans om Far min, at de ber mykje frukt og blir mine læresveinar.

Bokmål: For ved dette blir min Far æret, at dere bærer mye frukt og blir mine disipler.

Det ville vore fullt mogleg å skriva «For ved dette blir Far min æra …» på nynorsk. Eg meiner faktisk dette er eit uttrykk som ville fungera like godt på nynorsk som på bokmål. Likevel har altså Bibelselskapet valt ei langt tyngre formulering ved å nytta ordet herlegdomsglans.

Det er omsetjinga av det greske ordet ἐδοξάσθη det dreier seg om. Det kan hende den nynorske omsetjinga får fram meir av innhaldet i dette ordet. Det er likevel vanskeleg å forstå logikken i at dei to norske målformene skal ha så ulik valør i den same Bibelutgåva.

Er det nokon som kan hjelpa meg til å forstå Bibelselskapet sin tankegang?


Ny nynorsk rettskriving

25/09/2011

Denne veka er det godkjent eit nytt rettskrivingssystem i nynorsk, melder Kulturdepartementet.

Kulturdepartementet har i dag godkjent framlegget frå styret i Språkrådet om ny rettskriving for nynorsk

(…)

– Det viktigaste nye er at systemet med valfrie former blir enklare ved at omfanget av slike former no blir likt for alle. Det skjer ved at ein avskaffar sideformene, dei formene som i dag står i skarpe klammer i ordbøkene, og som ikkje er tillatne i lærebøker til bruk i skulen og i statlege dokument. Tilsvarande systemendring vart gjort i bokmål i 2005, og no kjem altså nynorsken etter, fortel Anniken Huitfeldt.

I det nye systemet går mange sideformer ut av rettskrivinga, men mange blir også oppgraderte til fullverdige valfrie former som kan brukast av alle. Samla sett inneber dette at valfridommen blir noko større for statstilsette og lærebokforfattarar, men noko mindre for alle andre. Det er også gjort andre systemforenklingar og justeringar som vonleg vil gjere det lettare å skrive nynorsk også for dei mange usikre språkbrukarane og dei som har nynorsk som sidemål.

Les meir

Framtida skreiv om dette på eit tidlegare stadium i prosessen, og framheva blant anna ordet dokker:

Seier ja til «dokker»

Både «skole» og «skule» bør kunne skrivast på nynorsk. Det bør også bli høve til å skrive «kjem dokker?» i tillegg til «kjem de?», men i-målet bør gå ut av den offisielle rettskrivinga. Det føreslår Språkrådets rettskrivingsnemnd for nynorsk i den innstillinga dei i dag overrekte til styret i Språkrådet.

– Vi vonar og trur at breie lag av nynorskbrukarar vil kjenne seg heime i den nye rettskrivingsnorma, seier nemndleiar Grete Riise.

Så vidt eg forstår, er det desse reglane som nå er godkjende.  For meg vil det nok falla naturleg å kunna skriva dokker. Det er jo det eg seier!


Forrykande bibliotekopning

17/10/2010

Lesarane av bloggen får akseptera at eg i kveld er relativt lokal og med styrke hevdar at Bryne er ein spennande kulturby.

Det nye Time bibliotek blei opna i dag (17.10.2010). Biblioteket inviterer til ei forrykande opningsveke. Begge arrangementa eg har vore på i dag, har samla mykje folk.

Men dermed er også den lokale vinklinga slutt. Høgdepunktet i dagens program var nemleg Edvard Hoem sitt foredrag om Bjørnson og Garborg. To store og samtidige (norske og europeiske) forfattarar som hadde mykje felles, men som likevel stod langt frå kvarandre, først og fremst på grunn av målsaka.

Hoem si skildring av kor nær kvarandre dei ei tid var, utan å møtast, og kor langt frå kvarandre dei stod seinare, framleis truleg utan å ha møtst, var fascinerande og samtidig skremmande. Kunne dei ha blitt forsona om dei hadde snakka saman, ansikt til ansikt?

Oppdatering:

Jærbladet siterer frå ei av helsingane ved opninga:

– Rogaland er bibliotekfylket i landet vårt. Dette biblioteket er prikken over i-en. Det er fantastisk å sjå ein slik aktivitet som i dag. Ved å satsa på biblioteket, satsar kommunen på framtida, på kunnskap, på kultur og på eiga befolkning, sa Svein Arne Tinnesand, leiar i Norsk bibliotekforening, frå talarstolen. (Les meir)


Garborg og Odysseen

28/08/2010

Greske arkeologar hevdar at dei har funne Odyssevs» palass på øya Ithaka. Det er forskning.no som i dag kjem med denne meldinga. Eg nyttar høvet og tek med eit lokalt vinkla notat om Arne Garborg og Odysseen.

I bokhylla mi står to utgåver av diktverket. I tillegg til ei nyare bok frå Den norske Bokklubben, har eg ei nynorsk utgåve frå 1919, omsett av Garborg. Førsteutgåva var komen i 1918.

Homer: Odyssevskvædet

Paa norskt ved Arne Garborg

Andre upplag

Kristiania. H. Aschehoug & Co (W. Nygaard)

1919

Her er eit utdrag frå Garborg sitt forord:

Homeros, gamle meisterskalden, er ein av grunnsteinarne under den europæiske kulturen; og folki, dei minste som dei største, hev daa òg fenge verki hans, Ilioskvædet og Odyssevskvædet, yverførde kvart til sitt heimemaal.

Tanken um ei norsk Homer-umsetjing maatte daa vakna hjaa oss med, i vaar nasjonale nyreisingstid. Det var telemarkingen Aasmund Vinje, som fyrst drøymde um aa setja tanken i verk; men me veit, korleis me stelte oss med honom. Sidan arbeidde saalungen J. E. Nielsen med aa fornorske den store Hellenaren.

(…)

Overlærar S. Schjøtt, ein annan av deim som var med i det norske arbeidet fraa den fyrste tidi, og som skyna, at det ikkje burde draga altfor lenge ut med aa faa Homer paa norskt, tok etterkvart til aa undrast paa, um underskrivne skulde vera brukande til medhjelpar i umsetjingsarbeidet. Og me kom til lags um aa gjera ein freistnad med eit samarbeid her: han, den klassiske filologen, fekk nytte nokre av sine kvilestunder fraa anna arbeid til aa gaa igjenom grunnteksten til eit Homerverk med meg, og so fekk eg sidan sjaa, um eg kunde koma nokon veg med fornorskingi.

Me ser her at Arne Garborg var sentral, også når det gjaldt å fremja kjennskapen til klassisk gresk litteratur her heime.

Her på Bryne er me sjølvsagt mange som alltid reknar Garborg både som sentral og aktuell. Men akkurat nå er han ekstra aktuell, i og med at Nasjonalt Garborgsenter nå i 2010 er under bygging like nede i gata.

Garborg si gjendikting var den første norske utgåva av Odysseen. Riksmålsutgåva kom i 1922, gjendikta av Peter Østbye. Den norske Bokklubben har dessverre ikkje fått med seg at Garborg gjorde dette store arbeidet, og opplyser at Odysseen første gong blei utgjeven på norsk i 1922.

Men Bokklubben har likevel gjort ein god jobb; dei har fått Erik Fosnes Hansen til å skriva forord, – og det gjer han på ein glimrande måte. Han sluttar slik:

Når Den norske Bokklubben nå utgir P. Østbyes gjendiktning fra 1922, har norske lesere sjansen til å tilegne seg klassisk dannelse i ordets bokstaveligste forstand. Og dessuten anledningen til å legge ut på verdens største, eldste og mest fantastiske odyssé, nemlig selve Odysseen.


Nynorskjubileum

12/05/2010

I dag er det 125 år sidan landsmålet blei jamstelt med det almindelige Skrift- og Bogsprog. Vedtaket blei gjort i Stortinget 12. mai 1885 og her blir målforma kalla det norske Folkesprog.

Eg markerer jubileet her på bloggen med eit utdrag frå ein kronikk av Berit Rekve i Aftenposten i går:

Meirspråkleg glede

«Regjeringen anmodes om at træffe fornøden Forføining til, at det norske Folkesprog som Skole- og officielt Sprog sidestilles med vort almindelige Skrift- og Bogsprog.» 78 røysta for, 31 mot. Landsmålet, seinare omdøypt til nynorsk, vart eit offisielt skriftspråk i Noreg.

I 1885 var motstanden mot landsmålet stor. Det var berre 12 år etter at Ivar Aasen gav ut Norsk Ordbog, og det «nye» norske skriftspråket var enno ikkje tatt i bruk av mange. Noreg, nær 100 år før oljeeventyret, var heller ikkje noko rikt land. Likevel gjorde Stortinget med stort fleirtal det demokratiske prinsippvedtaket om å gjera den norske språkarven, slik han hadde nedfelt seg i målføra, til offisielt skriftspråk i landet. Det fortel oss at det ikkje var noka småskore forsamling som gjorde jamstellingsvedtaket.

(les meir)

(via Anders Aschim på Facebook)


Enklare nynorsk

09/01/2010

Det skal bli enklare å skriva nynorsk, melder Språkrådet. Derfor er det oppnemnt ei

«rettskrivingsnemnd som skal laga ei tydeleg, enkel og stram norm for nynorsk, utan sideformer. Den nye norma skal erstatta dagens norm. Arbeidet skal vera ferdig 15. mai 2011 etter ein open og inkluderande prosess.»

Det er visst mange som slit med nynorsken. Sjølv har eg gått den motsette vegen av det vanlege. Eg vaks opp med bokmål som skriftspråk. Ungdomsopprøret mitt bestod i at eg som gymnasiast gjekk over til å bruka nynorsk med utgangspunkt i slagordet Snakk dialekt, skriv nynorsk. Dette var ikkje eit heilt vanleg val i Stavanger, heller ikkje på den tida.

Eg håper arbeidet med å gjera det enklare å vera nynorskbrukar, vil lukkast. Eg må likevel seia at eg er spent på resultatet. Sjølv likar eg svært godt å skriva nynorsk, men då helst i ei form som er nær den rogalandske dialekten min. Derfor er det spennande kva som blir resultatet, når norma …

… skal vera slik at nynorsken framleis kan appellera til språkbrukarar over heile landet og gir rom for former som er i allmenn bruk blant breie grupper av nynorskbrukarar. Breitt talemålsgrunnlag, mykje brukte former og ord, geografisk spreiing og skriftspråktradisjonar er difor blant dei viktigaste faktorane som skal balanserast i den nye norma.

(via BlixBlog)


%d bloggarar likar dette: