2012 in review

31/12/2012

The WordPress.com stats helper monkeys prepared a 2012 annual report for this blog.

Here’s an excerpt:

4,329 films were submitted to the 2012 Cannes Film Festival. This blog had 23,000 views in 2012. If each view were a film, this blog would power 5 Film Festivals

Click here to see the complete report.


Herodion og Jesu fødsel

29/12/2012

Kong Herodes hadde mange palass. Det største av dei alle, Herodion, låg bare få kilometer frå Betlehem.

Fartein Valen-Sendstad skreiv om denne staden i ein kronikk i Aftenbladet i jula (2012). Her skildra han ein tenkt samanheng: kongen har samla dei viktigaste personane i samtida til teaterforestilling og fest på Herodion, samtidig blei Jesus født i enkle kår bare nokre kilometer unna. Gjetarane som fekk englebesøk på Betlehemsmarkene, trudde først dei skulle oppsøka palasset, men forstod så bodskapen om at dei skulle leita ein heilt annan stad for å finna det nyfødte barnet.

Historisk sett er det sjølvsagt ikkje mogleg å slå fast kvar Herodes oppheldt seg då Jesus blei født. Han hadde som nemnt mange palass. Men det er ikkje ein ueffen tanke å plassera han i ørkenen like utanfor Betlehem, akkurat på dette tidspunktet!

Kronikken har med ein del faktakunnskap om Herodion og presenterer på ein kort og god måte dei to viktige funna som er gjort dei siste åra; teateret og mausoleet, altså kong Herodes sin gravstad.

Her er eit utdrag:

Kongelosjen og krybben
Fra Betlehem og omegn rundt Jesu fødsel

(…)

Noen få kilometer lengre sørøst lå festningspalasset Herodium som Herodes den store hadde bygd. Det var på størrelse med 35 fotballbaner eller rundt 250 000 m2. Etter det vi til nå vet, var det datidens største palasskompleks.

Anlegget består av et Øvre og Nedre Herodium. Det øverste er en sju etasjers sylinder med to etasjer under jorda og fem over. Fire tårn tronet i de fire himmelretningene. I det største som lå mot øst, var et utsøkt rom på toppen. Der oppe var det svalt sommerstid med luftig ettermiddagsbris. Her kunne Herodes sammen med sine utvalgte se langt østover, til tider skimte noe av Dødehavet. Enda viktigere, de kunne se litt av Jerusalem, og folk der nord kunne skimte festningen og konturene av østtårnet.

(…)

Arkeologer har lenge gravd på Herodium. De siste årene har de avdekket rester etter to interessante bygg. Det ene er et lite teater med 450 seter.

Det skal Herodes ha ferdigstilt til Markus Agrippa, keiser Augustus’ høyre hånd i øst, som kom på besøk i år 15 fvt.

(…)

Det andre bygget ser ut til å ha vært mausoleet til Herodes. Nederst hadde det et podium (10 x 10 meter), så fulgte to etasjer og øverst et kjegleformet og buet tak. Sarkofagen skal ha stått i andre etasje, omgitt av 18 mektige søyler. Rundt byggverket lå en prydhage som ble vannet fra et lite basseng like ved. Mausoleet skal ha vært 20 – 25 m høyt og sto i skråningen opp mot festningspalasset. Der tronet det vendt mot Jerusalem.

Les meir


God jul 2012

25/12/2012

Freske, HyrdemarkeneEg ønskjer alle lesarar av bloggen god jul!

Biletet er eit motiv frå ein freske i kapellet ved Hyrdemarkene utanfor Betlehem.

Eg helsar med engelen sine ord til gjetarane:

«Ver ikkje redde! Sjå, eg kjem til dykk med bod om ei stor glede, ei glede for heile folket:  I dag er det fødd dykk ein frelsar i Davids by. Han er Messias, Herren. Og det skal de ha til teikn: De skal finna eit barn som er sveipt og ligg i ei krubbe.» (Luk 2,10-12)


Notat relatert til jula

20/12/2012

I desse førjulstider viser eg til eit utval tidlegare notat relatert til jula:


Duedalen i Galilea

03/12/2012

Notat frå Jesus trail VI

Turen på stig ned Duedalen frå Moshav Arbel til Ginosarsletta ved Gennesaretsjøen var eitt av dei mange høgdepunkta på fotturen vår langs Jesus trail i sommar. For ein snau månad sidan gjekk eg denne delen av Jesus trail på ny og hadde også då ei fin oppleving av staden.

Frå Duedalen 2012. Foto: Arne BergeDuedalen er godt synleg frå Gennesaretsjøen og frå Ginosarsletta. Den ligg rett under det markerte Arbelfjellet. Biletet under viser dette fjellet frå sjøen. Det mindre fjellet i midten av biletet er Nitaifjellet. Duedalen forsvinn innover mot venstre mellom desse fjella.

Arbelfjellet og Duedalen sett frå Gennesaretsjøen. Foto: Arne Berge 2012I tidlegare tider var denne dalen ein naturleg og viktig ferdselsveg mellom områda nord for sjøen, der Kapernaum ligg, og områda lenger vest i Galilea, der Nasaret og Kana ligg. Det er altså freistande å gjenta det eg med entusiasme har skrive minst éin gong tidlegare: Her gjekk Jesus! (her)

Nå er det nok slik her som så mange andre stadar; 2000 år med slam frå elva, steinras frå fjellsida og generell naturleg kompostering i naturen gjer at stigen i dag neppe ligg på same nivå som på Jesu tid. Men eg reknar med at den går på omtrent same staden. Det er rett og slett ikkje så mange alternativ.

Eg tar med eit par bibelsitat om Jesu vandringar i dette området:

Då Jesus fekk høyra at Johannes var sett i fengsel, drog han tilbake til Galilea. Han flytte frå Nasaret og busette seg i Kapernaum, ved sjøen, i Sebulons og Naftalis land. (Matt 4,12-13)

Dette var det første teiknet Jesus gjorde; det var i Kana i Galilea. Han openberra sin herlegdom, og læresveinane hans trudde på han. Sidan drog han ned til Kapernaum saman med mor si, brørne sine og læresveinane sine, og der vart dei verande nokre dagar. (Joh 2,11-12)

Galilea 2012 491 rStigen passerer landsbyen Wadi Hamam nedst i dalen. Staden har sidan 1948 vore befolka av beduinar og har ca 1300 innbyggjarar. Eg reknar med at det er ei lenke mellom dette (arabiske?) bynamnet og namnet Duedalen. George Adam Smith skreiv: “On the Wady el-Hamam, which, true to its name, shelters numberless wild blue-grey doves …” (The Historical Geography of the Holy Land,  fotnote side 289). Er det nokon arabiskkyndige som kan bekrefta dette?

Sjå tidlegare notat frå turen:

Oppdatering I:

Eg har fått tilbakemelding på mail frå ei som kan arabisk, – og til orientering kan eg seia at det er ei viktig kjelde i dalen. Men eg har ikkje fått sjekka om den er varm.

Ordet hamam med tydelig h i begynnelsen og lang andre-a betyr ’due’. I flertall er ordet hama’im (’duer’) (Hans Wehr 1980: 203).

Hvorfor roten hamma som i alle deklinasjoner betyr ’å varme opp’ eller ’å bade’ (10.dekl.) har gitt ord til ’duer’, skulle jeg gjerne likt å vite. Dette er interessant på et generelt grunnlag.

Men også interessant er det å spørre: fins det varme kilder i Duedalen? Ordet for ’bad’ er hammam, med lang andre-a. Men uten vokalisering og andre tegn skrives de to ordene nøyaktig likt, h m A m.

Jeg så at den gamle historikeren og reisende skrev tydelig at det var pga av duene i Duedalen, at den ble kalt slik. Men man kan jo undres?

Oppdatering II:

Sjå også artikkelen The Enduring Symbolism of DovesBible History Daily, februar 2013.

 


Sinte vaksne og glade barn

01/12/2012

Første søndag i adventstida

Bibeltekst: Matt 21,10-17

Adventstida og det nye kyrkjeåret begynner dette året med sinte vaksne og glade barn. Bibelteksten fortel at barna syng jubelsongar om Jesus. Dei vaksne religiøse leiarane er sinte fordi Jesus helbreda nokre blinde og lamme. Men jammen er visst også Jesus sint i denne teksten. Han veltar bord og kjem med relativt skarpe ord til dei som dreiv handel på tempelplassen. Desse siste, altså handelsmennene og pengevekslarane, er sikkert også sinte. Men det seier ikkje teksten noko om. Teksten sluttar med Jesu legitimering av barna sin jubelsong og deretter med ein kvardagsleg notis om kor han budde då han var i Jerusalem.

Dette er altså ein av dei bibeltekstane som viser at Jesus viste følelser. Han kom i affekt over handelsverksemda på tempelplassen. Han likte barna sine hosiannarop. Og han har sikkert ingenting i mot at barn og vaksne i dag kan vera både sinte og glade!

Kven er Jesus? Matteus fortel at folk i Jerusalem stilte dette spørsmålet då han kom til byen palmesøndag. Jesus svarte blant anna med å utføra ei dramatisk handling på sjølvaste tempelplassen i byen. Men kva betydde det han gjorde? Var han først og fremst ein opprørar? Eller var han ein profet som ved sine ord og handlingar brakte Guds rike nær? Eg trur det siste er nærast sanninga. Men eg trur han er meir enn ein profet.

Ordet advent handlar eigentleg om det å komma, ikkje om å venta. Sjølv om bibelteksten handlar om palmesøndags-inntoget i Jerusalem, har kyrkja sidan også brukt denne historia i forkynninga i adventstida.

I adventstida er eg opptatt av ulike sider ved det at Jesus kjem til oss. Han kom ein gong som barnet i Betlehem. Han kjem til oss i dag og er nær i kvardag og fest. Og han skal ein gong koma igjen i herlegdom, for å bruka eit typisk bibelsk ord. I tillegg vil eg ganske sikkert dei neste vekene vera opptatt av juleførebuing, julehandel, julereingjering, julegudstenester, juleavslutningar, julesongar osv. Så får eg bruka adventstida til å få alt dette til å henga saman i mitt liv.

Her er søndagens tekst frå Evangeliet etter Matteus:

10 Då han drog inn i Jerusalem, vart det uro i heile byen, og dei spurde: «Kven er dette?» 11 Og folkehopen svara: «Det er profeten Jesus frå Nasaret i Galilea.» 12 Så gjekk Jesus inn på tempelplassen og dreiv ut alle som selde og kjøpte der. Han velte borda til pengevekslarane og benkene til dei som selde duer 13 og sa til dei: «Det står skrive: Mitt hus skal kallast eit bønehus. Men de gjer det til ei røvarhòle.»
14 På tempelplassen kom nokre blinde og lamme til han, og han lækte dei. 15 Men då overprestane og dei skriftlærde såg undera han gjorde og høyrde borna som ropa i heilagdomen: «Hosianna, Davids son!» vart dei arge 16 og sa til han: «Høyrer du kva dei seier?» «Ja», svara Jesus. «Har de aldri lese dette ordet:
Frå munnen på småborn og spedborn
har du late lovsong lyda!»
17 Så gjekk han frå dei og ut av byen, til Betania. Der var han om natta.

Eg vil slutta dette notatet med nokre vers frå adventssalmen Veni, redemptor gentium, her i Norge kjent som Folkefrelsar, til oss kom. Dette er den eldste salmeteksten som står i Norsk Salmebok (utanom dei salmane som er reine bibeltekstar). Den er skriven av biskop Ambrosius på 300-talet. Sjølv om eg først og fremst er glad i moderne nynorsk, lar eg meg også fascinera av den gamle omsetjinga frå 1905. Men innhaldet er det viktigaste. Orda held meg fast i undring og tru i adventstida.

Folkefrelsar, til oss kom,
fødd av møy i armodsdom!
Heile verdi undrast på
kvi du soleîs koma må.
Herrens under her me ser,
ved Guds Ande dette skjer.
Livsens ord frå himmerik
vert i kjøt og blod oss lik.
Utan synd han boren er
Som all synd for verdi ber.
Han er både Gud og mann,
alle folk han frelsa kann.

%d bloggarar likar dette: