Paulus si opningshelsing

31/10/2008

Den mest brukte gudstenesteliturgien i Den norske kyrkja begynner med at presten helsar forsamlinga med nåde og fred frå Gud. Dette blir sagt med ord som er henta rett frå Bibelen.

Me er inne i eit Paulusår, og eg markerer det her på bloggen med eit kjent sitat kvar månad, eitt frå kvart av dei tretten Paulusbreva i NT.

Eg har nå kome til Efesarbrevet, og sitatet denne månaden er Paulus si brevopning som inneheld den gamle helsinga som lyder søndag etter søndag i kyrkjene:

Paulus, etter Guds vilje Kristi Jesu apostel, helsar dei heilage i Efesos, dei truande i Kristus Jesus: Nåde vere med dykk og fred frå Gud, vår Far, og Herren Jesus Kristus! (Ef 1,2)

Paulus begynner brevet med å presentera seg sjølv, seier deretter kven brevet er retta til, og helsar så mottakarane med Guds nåde og fred.

Det er interessant å merka seg at dei nytestamentlege breva kombinerer ei gresk-romersk brevform og ei orientalsk brevform som jødane stort sett nytta. Gjennom dette blir det danna ei nytestamentleg, kristen brevform.

Eg siterer frå Håndbok til Det nye testamentet (Luther forlag 2007):

Brevskikken i den gresk-romerske verden følger et nokså fast mønster: A. Brevet innledes med et såkalt preskript som omfatter avsender, hilsen og adressat. B. Deretter følger brevets hoveddel, gjerne kalt brevkorpus. C. Avslutning med hilsen og ønske(r).

Vi har i NT tre eksempler på hvordan et slikt gresk-romersk brev har sett ut: Apg 15,23-29 (brevet som meddeler vedtaket fra apostelmøtet i Jerusalem); Apg 23,26 og overskriften i Jak 1,1.

Jødene fulgte i sine brev den orientalske innledningsformen, som etter navnet på avsender og mottaker hadde et religiøst fredsønske. Brevåpningsformelen ser der slik ut: N.N. til N.N. Fred være med deg! (eller lignende).

De nytestamentlige brevene følger i store trekk konvensjonelle mønstre, i en blanding av gresk-romersk og orientalsk-jødisk brevskikk, men modifiserer dem likevel slik at vi får en kristen brevform. Hvis vi forenkler overskriftene i Paulus» brev, vil vi lett se at den følger gammel brevskikk, men på kristent vis:

«Paulus, Jesu Kristi tjener, hilser alle dere i Roma, dere Guds elskede som er kalt til å være hellige: Nåde være med dere og fred fra Gud, vår Far, og Herren Jesus Kristus!» (Rom 1,1-7). Enda tydeligere blir den kristne formen når en legger merke til alle innskuddene som det ligger apostelen på hjertet å få tatt med, jf igjen Romerbrevet som har et usedvanlig langt preskript (7 vers)., der Paulus i kortform presenterer seg selv og sitt evangelium. Etter preskriptet og før brevkopus følger dessuten i de fleste Paulus» brev et annet fast ledd med takk til Gudfor menigheten, jf for eksempel takksigelsen i Rom 1,8-15.

Det høyrer med til historia at dei to orda som identifiserer mottakarane av brevet («i Efesos») manglar i dei eldste handskrifta. Det er heller ingenting i brevet som tyder på at brevet er skrive akkurat til forsamlinga i Efesos. Dei fleste Paulusbreva er ganske sterkt knytt til den forsamlinga dei er sendte til. Det er vanleg å tru at brevet eigentleg har vore eit rundskriv til ulike forsamlingar i Lilleasia. Då Paulusbreva etterkvart blei samla i det andre hundreåret, blei kanskje orda «i Efesos» lagt til fordi ein nytta det eksemplaret av brevet som var kjent frå denne viktige byen.

Tidlegare sitat:


Tunnel frå kong Davids tid?

31/10/2008

Den israelske arkeologen Eilat Mazer har presentert eit nytt og interessant arkeologisk funn frå Jerusalem: ein tunnel som ho meiner kan vera frå kong Davids tid.

Ho viser til bibeltekstar (2. Sam 5 og 1. Krøn 11) som omtalar den såkalla vassberarsjakta i historia om Davids erobring av Jerusalem. Det har tidlegare vore vanleg å knyta desse tekstane til Warrens sjakt (her), som for øvrig er i den same delen av byen.

Her er eit utdrag frå den ferske meldinga om funnet:

A tunnel built thousands of years ago – and which may even have been used during King David’s conquest of Jerusalem – has been uncovered in the ancient City of David, just outside the Old City and across the street from the Dung Gate.

(…)

The archaeologist said there is a high probability that the tunnel is the one referred to as the «tsinor» in the Biblical story of King David’s conquest of Jerusalem (Samuel II, 5:6-8; Chronicles I, 11:4-6).

(…)

The opening to the 3,000-year-old tunnel was found earlier this year during the ongoing excavations at the site. The tunnel itself is located under a mammoth stone building that was previously identified as King David’s palace, built some time during the 10th century B.C.E., according to the Gregorian calendar.

Barely wide enough to allow a single person through, the walls of the passage were apparently created partly by carving rough stones, partly by making use of the existing bedrock. Only the first 50 meters are accessible at present, since the tunnel is filled with fallen rocks and debris, said Mazer.

Whole, undamaged oil lamps that were characteristic of the First Temple period were found on the floor of the tunnel during the dig. (Les meir)

Oppdatering: Les om saka i Jerusalem Post

Oppdatering 04.11.08: Det har blitt skrive mykje om dette funnet dei siste dagane. Her er eit par danske bidrag: Søren Holst kommenterer på PergaMent og Kristeligt Dagblad har ein omtale av funnet.


Pauluskatedralen i Korint

29/10/2008

Det er mykje interessant å sjå i Korintområdet. Dei fleste tilreisande vil vel seia at den moderne byen er den minst interessante staden i dette området. Likevel begynte eg opphaldet i Korint i haustferien nettopp der, i Mitropolis («byens mor»).

Korint er i dag ein by med litt over 30.000 innbyggjarar. Byen ligg ved Korintbukta. Den blei bygd på denne staden etter at den gamle byen, som låg 8 km lenger nordaust, blei øydelagt av jordskjelv i 1858.

Mitropolis er det greske ordet som blir brukt om ein katedral. Uttrykket seier vel ein heil del om den tydinga kyrkja tradisjonelt har hatt i dette landet. Hovudkyrkja i Korint er sjølvsagt knytt til Paulus. Denne litle byen er først og fremst verdskjent på grunn av at den har ein viktig posisjon i NT, knytt til apostelen si misjonsverksemd i Hellas på 50-talet e. Kr.

Katedralen i Korint er eit kyrkjebygg med typisk gresk-ortodoks interiør. Då eg kom inn i kyrkja, sette eg meg stille ned og kjente på stemninga og såg på alle ikonane og maleria som dekkjer veggar og tak.  Etterpå gjekk eg rundt og såg nærare på enkelte bilete. Eg kom også i prat med ein mann (kyrkjetenaren?) som meir enn gjerne ville svara på spørsmål om kyrkja. Språket var sjølvsagt eit problem, han snakka bare gresk, men ved hjelp av meir språkmektige personar enn meg gjekk det ganske bra.

Utanfor hovudinngangen er det ei interessant tavle med namn på alle biskopane i Korint, heilt tilbake til den første kristne tida. Lista begynner faktisk med apostelen Paulus og sluttar med han som er biskop i dag! Dei kristne i dagens Korint er tydeleg stolte av å tilhøyra ein kyrkjelyd som kan føra historia si tilbake til den nytestamentlege historia.

Les meir om besøket i Korint i notatet To dagar i Korint.


R2S-konferanse

27/10/2008

Return2sender har konferanse i Oslo på laurdag. Tema er røtter og fokuset er kva det vil seia for oss kristne at me trur på Israels Gud.

I Romerne 11:18 formaner Paulus de kristne om ikke å glemme sine jødiske røtter. Tragisk nok skulle dette vise seg å skje relativt tidlig i Kirkens historie. Denne forglemmelsen har fått store konsekvenser for relasjonen mellom Kirken og det jødiske folk. (les meir)


Tilbake frå Hellas

13/10/2008

I går kveld, eller rettare sagt i natt, kom eg heim frå haustferie. Det har vore ein innhaldsrik og herleg ferie saman med ei gruppe som reiste i Paulus» fotspor i Hellas. Eg kjem nok tilbake med meir stoff frå turen etter kvart. Men nå ventar først ein travel periode med heilt andre oppgåver, og eg reknar derfor ikkje med å skriva så mykje dei næraste dagane.

I kveld har eg sett gjennom nokre av dei 600 bileta Inger og eg tok i løpet av turen. Dette biletet får vera ein smakebit på det me har med heim av minne. Her ser me Lechaion-vegen, som var ei hovudgate i Korint i romersk tid. Vegen gjekk frå hamna Lechaion til det sentrale torget i den store byen, og me kan rekna med at Paulus ofte gjekk på desse steinane då han var i Korint.

I bakgrunnen ser me fjellet Akrokorint (575 moh). Mange i gruppa blei også med på ein fottur opp til toppen, der det er ein fantastisk utsikt over Korintområdet.


Haustferie i Paulus» fotspor

01/10/2008

Haustferien 2008

Om få dagar reiser Inger og eg som reiseleiarar for ei gruppe som skal på haustferie i Paulus» fotspor i Hellas. Det skal bli kjekt å koma tilbake til dette interessante landet!

Paulus besøkte Hellas fleire gonger i løpet av ein tiårs periode på 50-talet e.Kr. og store delar av NT er knytt til dette landet. Me skal i hovudsak følgja reiseruta hans slik den er skildra i Apg 16-18. I løpet av turen skal me setja kjente bibeltekstar frå Apg og breva inn i ein geografisk og historisk samanheng. Erfaringa mi er at dette er med og gjer bibelforteljingane levande på ein ny måte.

Turen vil også innehalda mykje meir enn det bibelske perspektivet. Me vil koma til viktige historiske stadar frå den klassiske greske og den hellenistiske kulturen og me vil få eit møte med den gresk-ortodokse kyrkja med kloster og ikonar. Me skal til Thessaloniki, Kavalla, Filippi, Vergina, Veria, Kalambaka, Meteora, Delfi, Loutraki, Korint og Athen. Eg ser fram til spennande dagar fylt med interessant kultur, historie og flott natur.

Her er eit utdrag frå eit tidlegare notat om Paulus si verksemd i Hellas:

Det var på den andre misjonsreisa Paulus reiste over frå Lilleasia til Makedonia, som nå er ein del av Hellas. Dermed var evangeliet for første gong brakt til Europa. Paulus blei kalla over til vår verdsdel gjennom eit syn, fortel Lukas i Apostelgjerningane. Etter dette var Paulus i Hellas i ca 3 år i tida omkring år 50. (les meir)

Denne hausten kjem det ei ny bok som handlar nettopp om å reisa i Paulus» sine fotspor i Hellas. Dessverre blir den ikkje til sals i butikkane før me er heime igjen frå haustferien. Forfattarane Ernst Baasland, Bjørn Helge Sandvei og Karl Olav Sandnes skriv om akkurat dei stadane me skal på denne turen, så det hadde sjølvsagt vore kjekt å kunna den med seg. Det får bli til neste tur i same området!

Oppdatering: Etter turen prioriterte eg å skriva om opplevingar frå Korint:


Biblical Studies Carnival 34

01/10/2008

Biblical Studies Carnival 34 blei i går publisert hos MetaCatholic. Dette er ein gjennomgang av utvalde artiklar frå ulike bibliobloggar i september.


%d bloggarar likar dette: