Apostelen Andreas

I dag er det apostelen Andreas sin minnedag. Då kan det jo vera på sin plass å henta fram litt stoff om han her på bloggen.

Dette er også ei særs aktuell sak, då det mykje omtalte besøket som paven i desse dagar gjer i Tyrkia, er knytt til markeringa av denne dagen. Apostelen Andreas er ein viktig person for den bysantinske kyrkja og for den gresk-ortodokse patriarken i Istanbul. Møtet mellom paven og patriarken er for øvrig av stor økumenisk betydning (sjå her).

Andreas var frå Betsaida ved Gennesaretsjøen, men budde seinare i Kapernaum. Der var han fiskar saman med broren Simon (=Peter). Han var først disippel av døyparen Johannes, men møtte Jesus og "gjekk over" til han, og blei ein av dei første av Jesu tolv disiplar.

Tradisjonen seier at Andreas seinare dreiv misjon i Svartehavsområdet og i Hellas, men dei mange tradisjonane om han er nok meir eller mindre legendariske. Les meir om tradisjonsstoffet knytt til Andreas her.

Hald fram med å lese «Apostelen Andreas»

Ein biskop frå Time

Biskop Peter Hognestad (1866-1931) var her frå Time. I kveld (26.11.2006) arrangerte Time sokneråd ein kulturkveld der denne biskopen fekk vera i fokus, 75 år etter sin død. Kulturkvelden blei arrangert som ei første markering fram mot Time kyrkje sitt 150-års jubileum som skal feirast i 2009.

Peter Hognestad kom frå bygda Hognestad like ved Bryne, der denne bloggen blir skriven. Han er kjent som prest og biskop, forfattar og salmediktar. Spesielt har nokre av dei salmane han har omsett og gjendikta, blitt mykje brukt; Fager kveldssol smiler og Det hev ei rose sprunge er eksempel på det.

Peter Hognestad var aktiv målmann. Interessant nok blei han i 1903 tilsett som stiftskapellan i Oslo, med spesielt ansvar for å halda gudstenester på nynorsk! Og i 1906 var han blant innbydarane til stiftinga av Noregs Mållag. I 1916 blei han biskop i Bjørgvin. Han var den første biskopen som preika på nynorsk, og dette blei det visst mykje oppstyr omkring!

Han var også hovudredaktør for den første nynorske bibelutgåva (Studentmållagsbibelen), som kom i 1921.

Kunstnaren Herborg Kverneland heldt eit interessant kåseri om biskopen. Ho kjem frå den same Hognestad-familien og kunne derfor dela både av historiske fakta og av tradisjonsstoff frå eigen familie. Ho hadde også laga kalligrafi-trykk med Fager kveldssol smiler, som blei solgt til inntekt for kyrkejubileet. Ein flott julegåve-idé.

Kvelden blei avslutta med Aftansong frå Altarboka som kom i 1920 og som Peter Hognestad hadde deltatt i utforminga av. Me song Hognestad-salmar og prost Anne-Sofie Haarr las ei preike av Hognestad frå boka Kvila i Gud, ei preikesamling som kom ut i 1933, etter hans død.

Oppdatering 28.11.2006: Sjå også Wikipedia sin artikkel om Peter Hognestad. Her finn du m.a. oversikt over utgjevingane hans. Ivar Aasen-sambandet har også ein artikkel om Hognestad.

Siste søndag i kyrkjeåret

Oppdatering: Søndagen heiter frå 2011 Domssøndagen/Kristi kongedag. Svein Ellingsen sin salme er nr 510 i den nye Norsk Salmebok 2013.

Denne søndagen (26.11.2006) er Siste søndag i kyrkjeåret. Kyrkjeåret blir tematisk avslutta med tekstar som handlar om Jesu gjenkomst og om domen, og dagen blir derfor også kalla Domssøndagen. Preiketekst i dag var ein av dei mest markante eskatologiske bibeltekstane, Jesu likning om dei ti brudejentene i Matt 25,1-13.

Gudstenesta i Bryne kyrkje var ei temagudsteneste i den forstand at alle salmane som blei sunge, var salmar av Svein Ellingsen. Han er ein av dei største nålevande norske salmediktarane. Kanskje me heller skal seia den aller største? Eg tar med ein salme som han har skrive spesielt til denne søndagen (Norsk Salmebok nr 259):

Herre, når din time kommer,
åpenbarer du ditt rike,
og i klarhet får vi skue
alt det skapte, frigjort, fullendt!
Vi skal se deg som du er!

Riket, som er skjult i verden,
stiger frem i lys og lovsang!
Jordens smerte er beseiret!
Dødens makt er overvunnet!
Vi skal se deg som du er!

Mens vi venter på din time,
tror vi på ditt rikes nærhet,
skjult som årer under jorden,
skjult som vind i treets krone,
til vi ser deg som du er!

Du var nær oss i vår dåpsstund.
Du er nær ved nattverdbordet.
Dine gaver gir oss forsmak
på ditt rikes store måltid
når vi ser deg som du er!

Gi oss nåde, mens vi venter,
til å leve midt i verden.
Gi oss nåde til å lide,
ved din Ånd som virker i oss,
han som ser deg slik du er!

Her hvor alt vårt eget knuses,
hører vi ditt ord og løfte.
Her hvor døden ennå hersker,
tenner Helligånden håpet
om å se deg som du er!

Og når Kristi dag er inne,
kaller du oss ut av døden.
Mørket finnes ikke lenger!
Evig skal din godhet råde!
Vi skal se deg som du er!

Herre, la ditt rike komme!
Din er makten! Din er æren!
Din er dommen! Din er nåden!
Halleluja! Alt er fullendt!
Vi skal se deg som du er!

Kursdagar i Oslo

Denne veka (skrive i november 2006) har eg vore på to kursdagar i Oslo i samband med Størst av alt, dvs trusopplærings-prosjektet som Bryne kyrkjelyd er med i. Det har vore to innhaldsrike og interessante dagar.

Me var omlag 230 medarbeidarar samla frå ulike kyrkjelydar som er med i prosjektet. Det var flott å oppleva den positive stemninga og forventninga som prega forsamlinga. I tillegg til det fagleg påfyllet, fekk me også høyra om og sjå utstillingar frå mange ulike tiltak i trusopplæringa frå heile landet.

Hald fram med å lese «Kursdagar i Oslo»

Til fridom har Kristus frigjort oss

Å vera kristen er å vera eit fritt menneske. Trua på Jesus skaper frie menneske, ikkje bundne menneske. Han sa sjølv: "Får Sonen gjort dykk frie, blir de verkeleg frie." (Joh 8,36)

Likevel finst det dessverre miljø der forkynning og leiarskap blir brukt til å binda menneske. Eg har denne veka lese sterke ord om dette frå ein tidlegare ungdomsleiar i ein "trosmenighet".

Først skreiv han ein kommentar på ein blogg for å hjelpa ein som hadde opplevd det svært vanskeleg å tilhøyra ein slik menighet. Så blei det avisskriving om saka, blant anna i Vårt Land og Dagen. Det gjer vondt å lesa dette. Samtidig er det viktig at det blir sett søkjelys på ei slik verksemd.

Her er eit utdrag frå ungdomsleiaren sin blogg-kommentar:

"Som ledere i Trosbevegelsen ble vi opplært til å trakke inn i menneskers personlige liv, og skulle forandre alt. Vi elsket å se på oss selv som helter. Dette har ført til mange falske profetier, mange griske offertaler, og tydeligvis en rekke liksom demon utdrivelser i din menighet. Noen ganger blir jeg svært fortvilet med tanken på de menneskene som er blitt utsatt for menighets systemet jeg var leder i. Tror det er mange av de som var dine ledere da du var ung, som i dag har det som jeg, som angrer på at de ikke sa i fra om de tingene de reagerte på. Mange ganger har jeg reagert på voldsomme overtramp, men jeg turde ikke gjøre noe med det. Tenkte at det var jeg som var lite åndelig, og ikke forstod hva mine ledere gjorde.

Har opplevd ledere som har talt direkte til meg, i Jesu navn, og bare løyet. Har sett ungdomsledere som var veldig dømmende og streng med ungdommer, uten sann kjærlighet. De hadde veldig ofte personlige problemer. Til slutt måtte jeg ut for å puste. Kunne ikke lenger være inne i denne falske verden. Derfor sluttet jeg. Ønsket ikke å være med i en organsisasjon som kontrollerer og ødelegger mennesker." (Les meir her)

Som sagt: det er vondt å lesa slike skildringar. Allereie Paulus kjente problematikken og han brukte mykje energi på å bevisstgjera dei kristne på kor farleg dette er. Han skriv: "Til fridom har Kristus frigjort oss. Stå difor støtt og lat ikkje nokon tvinga dykk inn att under slaveåket." (Gal 5,1)

Keltisk spiritualitet

Sist veke (november 2006) var eg på ein temadag på Utstein Pilegrimsgard. Det var faktisk så mange påmeldte at pilegrimsgarden måtte flytta store delar av arrangementet over til Klosterkyrkja.

Sokneprest Tom Martin Berntsen underviste om keltisk spiritualitet, spesielt knytt til øya Lindisfarne i det nordlege England. Han er kontaktperson i Norge for The Community of Aidan and Hilda, pilegrimsfellesskapet som er knytt til denne «heilage øya».

Eg syns det blei ein svært interessant dag, og eg vil nok i tida framover setja meg meir inn i tankegangen som eg møtte her.

Fellesskapet har sett opp 10 vegmerke for det kristne livet (meir om dette i Ray Simpson: A Pilgrim Way):

  1. Livslang læring
  2. Den åndelege reisa
  3. Balanse mellom bøn, arbeid og re-kreasjon
  4. Forbøna si teneste
  5. Enkel livsstil
  6. Omsorg for skaparverket
  7. Helbredinga si teneste
  8. Å vera open for Guds Ånd
  9. Einskap
  10. Misjon

Les meir om keltisk spiritualitet her.

Kommunikasjonsplattform

Kirkemøtet vil øke kirkens bevissthet om måten den framstår på. Derfor har møtet nå vedtatt en kommunikasjonsplattform for Den norske kirke. Kirkens kommunikasjon både internt og eksternt skal vitne om ”en inkluderende og tydelig kirke som inspirerer mennesker til å leve i tro, håp og kjærlighet”. (Les meir her)

Bjørn O. Hansen

Eg har nyleg oppdaga at Bjørn O. Hansen, som er redaktør i Over Alt, skriv blogg. Over Alt er eit "tidsskrift for kristen spiritualitet og åndelig veiledning" som eg set stor pris på. Sidan eg finn mykje av interesse i tidsskriftet, reknar eg også med at eg vil finna godt stoff på bloggen hans i tida framover.

Eg anbefaler f eks artikkelen Å be salmene – når egne ord ikke strekker til.

Meir debatt om Qumran

QumranFunnet av Dødehavsrullane var ein av dei arkeologiske sensasjonane i det 20. hundreåret. Dei gamle skriftrullane blei funne i holer i ørkenen i området ved Qumran nær Dødehavet (sjå biletet). I Qumran var det ein jødisk busetnad fram til romarane tok området i den jødiske krig i tida omkring år 70.

Det går nå (nov 2006), som tidlegare omtalt på bloggen, ein debatt om kva som er forholdet mellom Dødehavsrullane og busetnaden i Qumran. Den norske debatten går mellom dei to forskarane Torleif Elgvin og Fartein Valen-Sendstad i Vårt Land (papirutgåva), og bloggen qumran.no har publisert artiklane deira på nettet.

Nå har Fartein Valen-Sendstad kome med ein ny runde i debatten med artikkelen Ny forståelse av Qumran?

Så vidt eg kan sjå, kan me forenkla debatten slik:

Torleif Elgvin meiner at Qumran var befolka av essearar, og at desse stod bak skriftene som utgjer Dødehavsrullane. Dette er det tradisjonelle synet som har hatt stor oppslutning blant forskarane, og som blir formidla i både i faglitteratur og i meir populære reisehandbøker. Elgvin, som er ein av dei internasjonalt anerkjente forskarane på Dødehavsrullane, meiner at «nye hypotesar» byggjer på sviktande fagleg kunnskap.

Fartein Valen-Sendstad vil heller seia at det er to syn på forholdet mellom Dødehavsrullane og Qumran. I tillegg til den tradisjonelle teorien, meiner han at det finst ny og seriøs forskning som  lausriver Dødehavsrullane frå busetninga, og som altså hevdar at det ikkje var essearar som budde i Qumran.

Sjå også artikkelen Donytt som viser til forskning omkring ein latrine og om kva dette kan seia oss om folket som heldt til i Qumran.

Kyrkjemøtet 2006

Plakat_km06

Eg syns det skal bli interessant å følgja med på kva som skjer på Kyrkjemøtet som er samla denne veka, i dagane 13.-19. november. Dette er Den norske kyrkja sitt øvste organ, og møtet er samla ei veke i november kvart år. Delegatane er valde for fire år og møtet i år er den første samlinga for nyvalde delegatar.

Det er fleire viktige og store saker som skal opp på møtet. Kyrkjemøtet skal vedta ein kommunikasjons-plattform for Den norske kyrkja, dei skal velja nye medlemar til Kyrkjerådet, dei skal drøfta forholdet stat/kyrkje, innvandring og integrering, plan for kyrkjemusikk og utfordringar i religionsmøtet. Ei sak som gjeld framtidig gudstenesteliv, er hovudprinsipp for val av nye tekstrekker (lesing frå Bibelen i gudstenestene). Homofilisaka er ikkje eiga sak i år, men vil nok likevel få noko merksemd gjennom valet av ny leiar i Kyrkjerådet og gjennom ei orienteringssak om lærenemda si uttale frå sist vinter.

Den norske kyrkja er ei vedkjennande, tenande, misjonerande og open folkekyrkje. I år er uttrykket ei open kyrkje hovudtemaet for møtet.

Her kan du følgja med på Kyrkjemøtet sine nettsider og på web-TV.

Forfølgde kristne

Det er svært mange stadar kristne blir forfølgde i vår tid. Det er viktig at me som lever i eit fritt land, er med og taler deira sak.

Sundagen i morgon blir i mange kyrkjer markert som ein spesiell sundag for forfølgde kristne. Det er organisasjonen Norsk misjon i øst som står bak markeringa, og fokus i år er dei kristne i Irak. Men det er altså ikkje bare der kristne har det vanskeleg. Vårt Land fortel i dag at Amnesty slår alarm fordi mange kristne blir forfølgde i Eritrea.

Norsk misjon i øst si markering får prega gudstenesta i mange kyrkjer den andre sundagen i november, blant anna i Bryne kyrkje der eg høyrer til. Dette er eit eksempel på at det tradisjonelle kyrkjeåret også tar opp nye element i seg.

I Det nye testamentet står det: "Kom i hug dei som sit i fengsel, som om de sat i lenkjer saman med dei. Og tenk på dei som blir mishandla, som om det gjaldt dykkar eigen kropp." (Hebr 13,3)

Eyvind Skeie har skrive denne nye salmen til sundagen (melodi kan lastast ned her):

Skjult og nær meg i min neste
er du, Gud, i Jesus Kristus.
Han, som ble min bror på jorden,
er min Herre og min Gud.
La meg gjenkjenne hans ansikt
i hvert menneske jeg møter,
så jeg glad kan etterleve
kjærlighetens store bud.

Blant de svake og forfulgte
bygger du ditt nåderike,
det som ligger skjult i vanmakt
til den store klokke slår,
den som varsler dommens time
når rettferdighet skal seire,
og vår verdens vintermørke
løftes mot den nye vår.

Nær er du i dem som venter,
nær hos alle undertrykte,
nær hos dem som tror og lengter
og som bærer håpets frø:
Det som snart skal bryte skallet,
sprenge dødens mørke hinne,
skyte skudd i verdens kulde,
vinne livet ved å dø.

Sjå meir om menneskerettar her.

Byporten

Byprten_i_beer_sheva Byporten var ein viktig møtestad i det samfunnet som me møter i Det gamle testamentet. Biletet viser utgravingane etter byporten i Beer Sheva sør i Israel (Foto: Holy Land Photos).

KPK publiserte tidlegare denne veka ein notis som handla om byportane i det gamle Israel. Notisen byggjer på ein artikkel i det israelske bladet Eretz som fortel at arkeologiske utgravingar dei siste åra har gjeve ny og viktig kunnskap om temaet.

Porten inn til israelske byer var ein viktig sted for vedtak, rettsavgjerder og handel så vel som bustad for fattige.

(…) Fleire har meint at steinstøtter og murar som er funne utanfor portane, bare var teikn på at det her var hestestallar. Men nye undersøkingar peiker på at det ved byportane var eit heilt samfunn.

Utgravingane støttar dermed den oppfatning at når det står i Bibelen at dei ” sat i porten”, tydde det truleg at dei var med i leiargruppa i byen for ikkje å seie bystyret.

Her blei kommunale vedtak gjort, dei avsa dommar og her handla folk. Det hebraiske ordet for port, sha’ar, betyr også vekslingskurs. Og ikkje minst peikar undersøkingar på at fattige hadde sine bustader ved porten, der så mange menneske kom framom.

Utgravingar ved ei rekkje byar, mellom andre Beer Sheva, har vore med og stadfesta oppfatninga av byporten som ein viktig samlingsstad.

Dette er interessant informasjon om den tids bysamfunn. Men eg skulle gjerne visst meir om kva som eigentleg er den nye kunnskapen som har kome fram gjennom utgravingane dei siste åra.

I staden for å fundera meir på dette, vil eg gjerne dela med dykk ein tekst der byporten spelar ei rolle. Teksten er henta frå Ruts bok i Det gamle testamentet. Me er tilbake i Betlehem i domartida, dvs ca 1200-1000 f.Kr. Ruts bok er ei vakker kjærleikshistorie som "fortel om ein truskap som trassar alle hindringar" (frå Bibelvegvisaren bak i Konfirmantbibelen). I dette avsnittet får me høyra koss Rut og Boas blei ektepar. Historia vidare fortel at dei blei oldeforeldra til kong David.

Imedan hadde Boas gått opp til byporten og sett seg der. Då høvde det så at den løysingsmannen som Boas hadde tala om, gjekk framom, og Boas sa: «Kom hit og set deg!» Då kom han og sette seg. No kalla Boas til seg ti menn av dei eldste i byen og sa: «Set dykk her!» Og dei sette seg. Så sa han til løysingsmannen: «No’omi, som er komen heim att frå Moab, vil selja det jordstykket som Elimelek, slektningen vår, åtte. Eg tenkte at eg ville varsla deg om dette og seia: Kjøp det du medan dei er til stades, dei som sit her, medan dei eldste i folket mitt er til stades! Vil du løysa det, så gjer det! Vil du ikkje løysa det, så sei frå, så eg får vita det! For ingen annan har løysingsretten enn du, og nest etter deg er det eg sjølv.» Han svara: «Eg vil løysa det.» Då sa Boas: «Men når du kjøper jordstykket av No’omi, må du òg ta moabittkvinna Rut, enkja, så den avlidne kan få ein arving til arvelut.» Løysingsmannen svara: «Så kan eg ikkje nytta løysingsretten min, for då kom eg til å gjera arven åt mine eigne born mindre. Løys du det eg skulle ha løyst, for eg kan ikkje.»

Det var gamal sed i Israel at ein mann, når han skulle stadfesta ei innløysing eller ein bytehandel, drog av seg sandalen og gav han til den andre parten. Såleis vart ei sak vitnefast i Israel. Difor sa løysingsmannen til Boas: «Kjøp det du!» Og så drog han av seg sandalen. Då sa Boas til dei eldste og til alt folket: «De er i dag vitne på at eg kjøper av No’omi alt det som Elimelek har ått, og alt det som Kiljon og Maklon har ått. Og eg tek moabittkvinna Rut, enkja etter Maklon, til kone, så den avlidne kan få ein arving til arvelut, så namnet hans ikkje skal verta utsletta or ætta og gløymt i porten på heimstaden hans. Det er de vitne på i dag.» Alt folket som var i byporten, og dei eldste svara: «Ja, det er vi vitne på. Gjev Herren må la den kvinna som no kjem i huset ditt, verta som Rakel og Lea, dei to som bygde Israels hus! Gjev du må koma til velmakt i Efrata og vinna deg eit namn i Betlehem! Gjev dei etterkomarar som Herren lèt deg få med denne unge kvinna, må gje deg ei ætt som ætta åt Peres, han som Tamar fekk åt Juda!»

Så tok Boas Rut heim til seg, og ho vart kona hans. Då han kom saman med henne, laga Herren det så at ho vart med barn, og ho fekk ein son.

(Rut 4,1-13)

Sorg

P1030827 Sorg er ein svært sunn reaksjon på å mista nokon du er glad i. Der kjærleiken er sterk, vil sorga også vera sterk. Sorga er derfor ikkje farleg, sjølv om det gjer vondt å sørgja. Det som kan vera farleg, er å oversjå sorga eller å prøva å skjula den.

I tidlegare tider gjekk gjerne folk med sørgjeband for å visa andre at dei var i sorg. Dette er ikkje vanleg lenger. Men i dag melder Vårt Land (papirutgåva) om ein ny form for sørgjeband: armband med teksten love hurts. Eg trur dette kan ha noko for seg! Ved å bera eit slikt armband, viser du at du er i sorg. Og du opnar for å snakka om dette med andre.

Les meir om armbanda og om sorg på nettsida lovehurts.no. Sida er laga spesielt for unge, men har mykje fornuftig å seia for folk i alle aldrar.

Biblical Studies Carnival XI

Biblical Studies Carnival XI er nå publisert på bloggen the stuff of earth. Eg har førebels lagt spesielt merke til desse lenkene:

Du er Guds barn nett no

Dåpssalmen Du er Guds barn nett no er kåra til vinnar av salmekonkurransen Nye feiringssalmar (2006).

Teksten er skriven av Emil Skartveit frå Stavanger. Melodien er skriven av Stein Skøyeneie. Dei to arbeider saman i Sagene kyrkje i Oslo.

Du er Guds barn nett no.
Eit glimt av skaparverket
så underfullt å skode.
Du er eit barn av Gud nett no.

Du er Guds barn nett no.
Med vatnet på ditt hovud
og krossen på di panne.
Du er eit barn av Gud nett no.

Du er Guds barn nett no.
Me lyftar deg mot himlen
og ber din engel vakte.
Du er eit barn av Gud nett no.

Kanskje dette er ein salme som me skal ta i bruk i kyrkja her på Bryne?

Hald fram med å lese «Du er Guds barn nett no»