På kryss og tvers i Gamlebyen. Reisebrev I frå Jerusalem 2001

10/12/2004

Heilage stadar for tre religionar. Tronge basargater med mykje folk og mykje lyd. Og roligare bustadområde nokre steinkast unna. Barn som leikar på takterassen, høgt over det myldrande livet på overbygde gater. Gamlebyen i Jerusalem er noko for seg sjølv. Her har eg den siste tida tråla på kryss og tvers, og sett og opplevd mykje spanande. Denne ”byen i byen” er ikkje så stor. Dei gamle bymurane frå 1500-talet er ikkje meir enn 4 km i omkrins. Og innanfor desse murane finn me fire ulike bydelar med kvart sitt særpreg. Eg har lyst å gje nokre små glimt frå dette konglomeratet som Gamlebyen er.

I dei mest turistaktige handlegatene i det kristne eller i det muslimske kvarteret, er det ofte vanskeleg å koma fram. Ivrige butikkeigarar vil nærast dra meg inn i butikken. I alle høve viss eg har vist den minste interesse for varene deira. Dei vil alle gje meg spesielt gode tilbod, anten fordi eg er norsk, eller fordi eg er den fyrste kunden deira denne dagen. Dette siste har eg forresten no høyrt så mange gonger, at det er vanskeleg å tru det.

Når eg har gått nokre gonger gjennom desse gatene, har eg på ein måte blitt metta på lyst til å kjøpa dei mange og fargerike suvenirane som eg fyrst la merke til. Men for den som brukar augo er det likevel utruleg mykje spanande å finna! Sjølv har eg for eksempel eit spesielt vakent blikk for dei som sel ikonar. I ein butikk får eg tilbod om å kjøpa ikonar som ikkje er verdt noko. Nokre meter lenger borte går eg inn i ein spesialbutikk for gamle russiske ikonar, som kostar mellom 3000 og 50000 kroner. Heldigvis er det godt mogleg å finna noko midt på treet; nye ikonar som likevel er handmåla, og som ber vidare den eldgamle tradisjonen som gjer ikonane så spesielle.

Men handel er trass alt ikkje det viktigaste her. Her er det heilage stadar for kristne, jødar og for muslimar, og det er dei som gjer denne byen annleis i forhold til alle andre byar. Dei stadane som er knytt til den kristne trua, betyr mest for meg. Men sjølvsagt er det mykje som er flott og interessant ved dei andre religionane sine heilage stadar og.

Dei stadane som trekkjer til seg flest frå den kristne del av verda, er Via Dolorosa og Gravkyrkja. Via Dolorosa er Jesu lidingsveg og Gravkyrkja er kyrkja som er bygd over Golgata og Jesu grav. Begge desse inneheld så mykje at eg trur dei må få sine eigne reisebrev seinare. No kan eg heller trekkja fram noko av det meir ukjente eg har gjort meg kjent med. Ved Via Dolorosa sin 9. stasjon, kom eg i prat med ein koptisk-ortodoks munk. Munken hadde ansvar for eit vakkert kapell, som også inneheld nedgangen til St. Helenas Sisterne. Eg hadde høyrt om Helena før, ho kom på 300-talet til dette landet for å finna dei heilage stadane. Men sisterna hadde eg ikkje høyrt om. Nysgjerrig gjekk eg ned den tronge steintrappa som delvis var hogd inn i fjell, og kom ned til eit stort ope rom med vatn i botn. Før eg gjekk ned, hadde munken fortalt meg at eg skulle prøva songstemmen der nede. Det gjorde eg. Eg song Fadervår på den vakre melodien som me finn i kyrkja sin liturgi. Og utruleg nok; det høyrdest som eit heilt kor! Det var ei ganske spesiell oppleving. Vel oppe igjen, kunne eg lesa oppslaget med tradisjonen om at sisterna i si tid hadde skaffa vatn til drikke og til bygginga av Gravkyrkja. Det koptiske kapellet ligg nærast på taket av Gravkyrkja, og eg har ved seinare undersøkingar funne fram til kvar sisterna må liggja i forhold til denne uoversiktleg kyrkjebygningen. Men munken hadde fleire skattar han ville visa meg: han tok meg med opp i det koptiske klosteret, som låg enda ein etasje høgare i bygningsmassen over og rundt Gravkyrkja! Der låste han opp døra inn til St. Antonius’ kyrkje, eit vakkert kyrkjerom som er ein del av klosteret deira, og som for meg kjendest uendeleg langt borte frå mylderet som pregar det meste av Gamlebyen. Der fann eg roen som kan vera vanskeleg å finna i det livlege folkelivet. Og der trur eg at eg endar dette reisebrevet. Det skal koma fleire.

I 2001 budde eg åtte veker i Jerusalem. I denne tida skreiv eg ein serie med reisebrev til lokalavisa Jærbladet heime på Bryne:

Advertisements

Eit samansett samfunn. Reisebrev II frå Jerusalem 2001

09/12/2004

Når eg ser ut frå vinduet på arbeidsrommet mitt på Tantur Ecumenical Institute, ser eg nordover mot ein moderne storby. Her er det ikkje små landsbyar, heller ikkje fredelege grusvegar med esel- og kameltrafikk. Eg ser ut over høge bustadblokkar og firefelts vegar med tett trafikk. Dette er Jerusalem. Ein storby som, i alle høve når eg ser den på avstand, kunne vore plassert kvar som helst i verda.

Går eg opp på taket av bygningen, ser eg meir. Eg ser vidt utover i alle himmelretningar, for ordet Tantur betyr bakketopp. Mot sør ser eg bort til Betlehem, som ligg bare få kilometer unna. Mot aust ser eg eit stort og uferdig israelsk nybyggjarprosjekt, Har Homa, og vidare eit grønt, bakkete landskap, Betlehemsmarkene. Bak der igjen ser eg utover ein tørr og vill ørken med bratte fjellformasjonar. Over ørkenen tronar borga Herodion, eit av dei mange store byggverka som Kong Herodes etterlet seg. Og langt borte i disen ser eg fjella på den andre sida av ein djup dal, kløfta der Dødehavet ligg 1200 meter lågare enn Jerusalem. Mot vest ser eg den jødiske bydelen Gilo og den kristne, palestinske småbyen Beit Jala.

Tantur ligg altså i utkanten av Jerusalem. Det er eit kristent, økumenisk studiesenter som samlar folk frå heile verda. Her kjem kyrkjeleg tilsette og religionslærarar for å gå på kurs, og her kjem teologiske forskarar for å studera. Bygningane på Tantur er omgjevne av ein stor og flott eigedom med over 300 oliventre. Og sjølv om dette er i utkanten av ein storby, passerer det dagleg ein stor saueflokk med gjetarar i tradisjonelle arabiske klede mellom desse oliventrea. Det er mest som om dei er tekne direkte ut frå Bibelen.

Gjennom dagen er det mange lydar her. Bønerop frå muslimske minaretar høyrer me frå alle kantar. Likeså klokkeklang frå dei kristne kyrkjene i distriktet. To gonger om dagen høyrer me salmemelodiar frå klokkespelet i ei av kyrkjene i Beit Jala. I tillegg til denne typen lydar, er det sjølvsagt også ein jamn dur av trafikken på vegane rundt eigedomen.

I bakken rett nedanfor her ligg den israelske kontrollposten på grensa til Betlehem og Vestbreidda. Kontrollposten etterlet ingen tvil: Sjølv om me som bur på Tantur har det godt, er dette eit område prega av konflikt. Grensa er meir eller mindre stengt for palestinarane, avhengig av kva dei skal og om dei har dei rette papira i orden. Men det går ein jamn trafikk av bilar og bussar gjennom kontrollposten. Eg legg merke til at det er ein heil del turistbussar. Turismen har ikkje stoppa opp, men det er mykje færre turistar enn vanleg her. Normalt er dette trass alt eit av dei viktigaste reisemåla for svært mange menneske i den kristne del av verda.

Hovudvegen til Betlehem går gjennom dalføret, og passerer altså denne kontrollposten. Dette var nok også i nytestamentleg tid hovudvegen til Betlehem. Kanskje måtte Josef og Maria passera ein romersk kontrollpost i omtrent det same området?

Når eg altså er på denne sida av grensa, er det i dag enkelt og greitt å reisa inn til sentrum av Jerusalem. Den kollektive transporten går anten med buss eller sherut. Det går både jødiske og arabiske bussar rett utanfor her, og eg treng ikkje venta lenge før bussen kjem. Og enda oftare passerer ein sherut  og plukk opp folk langs hovudvegen inn til byen. Ein sherut er ein drosje som ein delar med andre passasjerar. Dette er ein minibuss med plass til 10-15 passasjerar. Den køyrer på ei fast strekning, og ventar på stasjonen der den startar til den er fylt opp. Så køyrer den og set av og tek med passasjerar undervegs. Betalinga skjer ved at eg sender 3 shekel framover til sjåføren via dei som sit framfor meg. Har eg betalt med ein større mynt, går vekslepengane tilbake den motsette vegen.

Og når eg så kjem inn til byen og ser folkelivet på nært hald, ser eg at denne byen slett ikkje kunne vore ein tilfeldig storby kvar som helst i verda. Dette er Jerusalem, korkje meir eller mindre. Her er Gamlebyen med sitt konglomerat av heilage stadar og livlege marknadar. Her er det arabiske Aust-Jerusalem med kaotisk trafikk og orientalske lydar og luktar. Og her er det hektiske sentrum av Vest-Jerusalem, der eg møter det moderne og samansette jødiske samfunnet. Om dette siste kunne eg skrive mykje. Eg tek bare med litt om dei ulikskapane eg registrerer mellom ungdomane eg ser på gata i Vest-Jerusalem: Her går ortodokse ungdomar i svarte klede og hatt, side om side med ungdomar sterkt prega av det vestlege samfunnet, med bleika hår og piercing i ansiktet. Og her går ein 20-åring i moderne klede, men med kalott på hovudet. Han stoppar stille opp ved ein tiggar som nærast ligg på fortauet, trekk opp nokre myntar frå lommen, gjev dei til den gamle mannen, og går vidare.  Likevel: dei fleste som passerer meg, legg eg ikkje merke til. Rett og slett fordi dei er menneske som ikkje skil seg ut. Dei er som deg og meg.

Den som har augo, han ser mykje i dette samansette landet. Her møtest ulike religionar. Her møtest ulike folkeslag. Og det er ikkje eit enkelt møte.

I 2001 budde eg åtte veker i Jerusalem. I denne tida skreiv eg ein serie med reisebrev til lokalavisa Jærbladet heime på Bryne:


Ei stolt kvinne og hennar tradisjon. Reisebrev III frå Jerusalem 2001

08/12/2004

Justinia vinkar meg inn med eit smil. Eg har funne det eg leita etter i ei bortgøymt bakgate; St. Markus’ kyrkje, ei kyrkje som er sentrum for eit lite samfunn av syrisk-ortodokse kristne i det armenske kvarteret i Gamlebyen i Jerusalem. Dette kyrkjesamfunnet er det einaste som i dag nyttar arameisk språk, det språket som Jesus og andre jødar på hans tid, nytta til dagleg.

Justinia vil ha meg inn i kyrkja, og eg let meg ikkje be to gonger. Ho plasserer meg på ein benk, og så set ho i gang med å fortelja. Ho fortel stolt om ”kyrkja si”, som ho seier, og om tradisjonen som er knytt til dette bygget. Dette var den første kristne kyrkja, seier ho. Her var det fotvaskinga og den første nattverd fann stad. Her var det Den Heilage Ande kom over disiplane.  Og dette er huset der dei første kristne var samla, det huset som det står om i Apostelgjerningane 12,12.

For eit par veker sidan høyrde eg eit foredrag om økumenisk liv i Jerusalem. I dette foredraget blei nettopp desse syrarane nytta som eksempel på kristne som har ein heilt annan type historie å fortelja enn oss vestlege kristne. Me er opptekne av fakta, årstal og namngjevne personar. Dei har ein eigen tradisjon som for dei er objektiv historie, fordi alle i dette samfunnet kjenner denne tradisjonen som si historie.

For Justinia betyr det derfor ikkje noko at det skjer ein lærd samtale blant forskarar om kvar dei ulike nytestamentlege hendingane skjedde. Og at dette forskingsarbeidet nok fører til andre stadar i Jerusalem enn akkurat St. Markus’ kyrkje. Forskarane kan drøfta dette så mykje dei vil. Justinia veit at dette skjedde her. I hennar kyrkje.

Ho fortel om folket sitt. Dei er ikkje meir enn 120 familiar igjen, og dei bur alle rett rundt kyrkja. Kyrkja betyr mykje for dei, fortel ho. Nokre av barna leikar på plassen utanfor den opne kyrkjedøra. Ein gut stikk hovudet inn, og pratar litt med Justinia. Nokre ungdomar spelar bordtennis i den syrisk-ortodokse klubben i nabohuset. Alle dører står opne og eg høyrer lyden av bordtennisballen. Elles er det stille i dette nabolaget. Sjølv om me ikkje kan vera meir enn 100 meter frå dei travle basargatene i Gamlebyen.

Justinia har meir å fortelja. Ho viser meg ikonet som ho og kyrkjelyden hennar er så stolte av.  Ikonet er eit bilete av Jomfru Maria og Jesusbarnet. Det er ikkje så spesielt, det finst mange slike. Det som er spesielt, kan ho fortelja meg, er at det er evangelisten Lukas som har måla dette ikonet. Ho kan og fortelja at Lukas måla dette i tida mellom korsfestinga og pinse. Og ho fortel om nokre av dei under som har skjedd akkurat her, under ho sjølv har fått sjå og som ho meir enn gjerne vil fortelja om. Eg har ingen problem med å tru på under. Eg har sjølv mine historier om det eg opplever som under. Men eg har problem med at ho knyter dette så sterkt til bøna til Jomfru Maria, og til dette spesielle ikonet. Vel. Det er ikkje tid for å diskutera historie eller teologi. Eg veit ikkje om det hadde nytta heller. Eg let mine motførestellingar liggja og let meg fascinera av denne kvinna og hennar kyrkje.

Skal eg syngja Fadervår for deg? Ja, det vil eg gjerne, svarer eg. Justinia går fram i koret i kyrkja, stiller seg halvt vendt mot altaret, gjer korsteiknet og set i gang med å syngja. Og ho syng godt! Vakre, framande tonar. Fadervår på arameisk, det språket Jesus nytta til dagleg. Og samstundes: den kvardagslege og kjende lyden av barn som leikar i bakgrunnen.

I 2001 budde eg åtte veker i Jerusalem. I denne tida skreiv eg ein serie med reisebrev til lokalavisa Jærbladet heime på Bryne:


Påske i byen der det skjedde. Reisebrev IV frå Jerusalem 2001

07/12/2004

Det er framleis mørkt påskemorgon kl 05.30. Me samlar oss stille i ein austvendt hage oppe på Oljeberget. Det er eit altar der, og me er samla for å feira Jesu oppstode i det sola står opp. Det er påske i Jerusalem. For meg har dette vore nokre fortetta dagar, fulle av gudstenester og prosesjonar i gatene. Dei mange kyrkjene her legg stor vekt på påskefeiringa, og for den som er interessert, er det mykje flott å få med seg. Dagane har vore så innhaldsrike at eg bare kan skildra nokre høgdepunkt her.

Fotvasking har ikkje stor plass i kyrkjelivet heime i Noreg. Her i Jerusalem har mest alle kyrkjene si gudsteneste med fotvasking i løpet av skjærtorsdag. Bakgrunnen er at Jesus vaska disiplane sine føter i samband med innstiftinga av nattverden. Han ville med dette vera eit førebilete for oss. ”Den som vil vera stor mellom dykk, skal tena dei andre”, sa han ein annan gong.

Eg begynte dagen med gresk-ortodoks fotvasking ute i det opne rommet framfor Gravkyrkja. Gudstenesta hadde ein omfattande liturgi. Det var patriarken som stod for fotvaskinga: Han tok av seg krona og kappa, knytte eit handklede rundt livet, og gjekk rundt med eit fat og vaska 12 prestar sine føter. Den lutherske varianten av gudsteneste med fotvasking fekk eg dessverre ikkje med meg; der fekk alle som var tilstades vaska føtene sine, og dei vaska også sjølve andre sine føter. Dramaturgisk nådde kanskje ikkje dette det same nivå som den ortodokse fotvaskinga, men eg vil tru handlinga gjorde vel så stort inntrykk.

Skjærtorsdag kveld deltok eg på song-gudsteneste i den katolske kyrkja i Getsemane. Det er framleis ein hage med oliventre her, og i skråninga oppover Oljeberget er det bygd fleire kyrkjer. Det var her Jesus kjempa sin bønekamp, og det var her han blei arrestert etter å ha blitt forrådt av Judas. Det kjendest naturleg å søkja til denne staden, akkurat denne kvelden.

Langfredag gjekk eg korsvandring langs Via Dolorosa. Den tronge gata som snor seg fram mot Gravkyrkja, var full av folk. Det blei lese tekstar og bede bøner på 14 stasjonar undervegs. Trengselen var så stor at eg mista kontakten med dei som las, og ved den femte stasjonen valde eg heller å gå inn i det litle kapellet og ha ein stille stund, i staden for å prøva å fylgja med på programmet. Kanskje var det forresten like stor trengsel i gatene i Jerusalem då Jesus gjekk si lidings veg mot Golgata?

Litt seinare såg eg ei gruppe som tok seg fram i mylderet på ein oppsiktsvekkjande måte; ein halvnaken mann med tornekrone, kors og masse ”blod” pressa seg fram. Det var også to menn utkledt som romerske soldatar. Dei dramatiserte lidingshistoria med rop og skrik. Og naturleg nok: då dei internasjonale fjernsynskanalane skulle senda eit innslag frå langfredag i Jerusalem, var det dette dei sende. Det må action til, skal ein få merksemd.

Langfredag ettermiddag deltok eg på gudsteneste i den gresk-katolske kyrkjelyden. Kyrkja var fullsett av barn, unge og vaksne i festklede. Det lokale kyrkjekoret leia songen. Nokre barn og unge hadde oppgåver i gudstenesta. Symbolspråket var sterkt og forståeleg, og det betydde ikkje så mykje at eg ikkje forstod det arabiske språket deira. Eg forstod dei felleskristne greske orda Kyrie eleison og Amen. Og eg forstod at bodskapen om Jesu død var viktig for dei. Det blei eit sterkt møte med ein levande og syngjande kyrkjelyd, fjernt frå TV-kamera og småpratande turistar.

Påskeaftan er det ei spesiell lystennings-seremoni i Gravkyrkja. Den markerer overgangen frå mørker til lys, frå død til liv. Aldri er trengselen i Gravkyrkja større enn då. Eg tenkte optimistisk at dette skulle eg få med meg. Eg hadde bare ikkje sett for meg kor mange andre som hadde tenkt det same! Vel innanfor Gamlebyen sine murar, møtte eg denne gongen ikkje bare trengsel, men også stengsel. Israelsk politi stengte av heile området rundt kyrkja; dei vurderte det uforsvarleg å ha fleire menneske inn i denne delen av byen. Eg var nære ved å gje opp, men fann ut at eg fekk prøva å nærma meg kyrkja frå dei rolege bakgatene i det kristne kvarteret, der turismen ikkje er så påfallande. Og der såg eg mange menneske med stearinlys i handa, dei forsvann inn ei døropning i det gresk-ortodokse patriarkatet. Eg fylgde straumen, og kom etter kvart fram til ein stor terrasse på taket av Gravkyrkja! Der gjekk folk forventningsfulle rundt med lysa sine, og venta på at elden skulle koma opp frå seremonien nede i kyrkja. Og då dei mektige klokkene begynte å kima like ved, og det kom eld opp til takterrassen, var jubelen stor. Ungdomar dansa med lys og tamburinar. Det var fest og glede, og klokkene ringte påsken inn i ein heil time. Etter ein stund såg eg nokre som gjekk opp ein trapp og inn ei dør langt oppe på den store kuppelen. Eg fylgde naturleg nok etter, inn på eit smalt galleri, høgast oppe i kuppelen over Jesu grav. Det blei ei flott påskeoppleving for meg. Eg såg ned på eit teppe av røykjelse og lys, og høyrde jubelsong frå folket som var samla rundt grava.

Det blei ikkje så mange timar søvn på meg natt til fyrste påskedag. Om kvelden var det etiopisk-ortodoks feiring med faklar, trommer og dans på ein annan del av taket på Gravkyrkja, og deretter stille vandring i dei ulike kapella inne i kyrkja. Og om morgonen var det altså soloppgangs-gudsteneste med den lutherske kyrkjelyden i hagen oppe på Oljeberget. Der delte me den mektige påskebodskapen. Og me delte brød og vin. Me feira på vår måte at Jesus lever i dag.

I 2001 budde eg åtte veker i Jerusalem. I denne tida skreiv eg ein serie med reisebrev til lokalavisa Jærbladet heime på Bryne:


Gravkyrkja. Reisebrev V frå Jerusalem 2001

06/12/2004

Gravkyrkja i Jerusalem er ei merkeleg kyrkje. Det er ikkje eit spesielt vakkert kyrkjehus som er bygd over Golgata og den tome grava. Kyrkjebygget som i dag står på denne viktige staden, appellerer ikkje så mykje til vår estetiske sans, slik mange andre kyrkjebygg gjer. Her er det heller nettopp staden som er viktig.

Det er ein stor grad av semje mellom arkeologiske og teologiske forskarar om at Gravkyrkja er plassert på rett stad. Historia tek eg ikkje med her. Den som er interessert, vil alltid kunna finna den. Eg får bare nemna at bygningen, slik den står i dag, går tilbake til mellomalderen, men at den er bygd over restane av den ein gong imponerande bysantinske kyrkja.

Kyrkja er spesiell på mange måtar. Den kan vera vanskeleg å finna, fordi den er bygd heilt inn mellom andre bygningar. Og den består ikkje av eitt stort kyrkjerom, men av mange og halvmørke kapell. Dei som besøkjer staden for fyrste gong, blir nok som oftast skuffa. Ein må bruka litt tid på å vandra i kyrkja for å få oversikt. Og det helst på dagar då ho ikkje er overfylt av tilreisande. For min eigen del har eg fått meir ut av besøkja i kyrkja, etter kvart som eg har vore der nokre gonger, og etter at eg også har lese meir om historia til dei ulike delane av kyrkja.

Det er påfallande at det aldri er ro å finna i denne bygningen. Her er det alltid prestar og munkar i aktivitet. Og det ser alltid ut som dei har det travelt! Alltid har dei nokre lys dei skal tenna, nokre kar med røykjelse som skal fyllast, eit område som skal ryddast for folk og ein prosesjon som skal takast imot. Eg tek meg i å tenkja: Roa dykk ned, venner!

Dessutan er det ei mengd med pilegrimar som kjem hit. Dei søkjer kyrkja som ein heilag stad, dei korsar seg og står gjerne i kø nokre timar for å koma opp på Golgata-høgda eller for å koma inn i den tome grava. Men sjølvsagt er det ikkje alle som kjem med ein pilegrims tankegang; her er mange turistar som utan blygsel pregar kyrkja med eit teppe av hastverk, småprat, plastikkposar, fotoapparat og colaboksar. Ved nærare ettertanke ser eg at grensene mellom pilegrimar og turistar kanskje ikkje er så opplagte likevel. Mange turistar nok er skjulte pilegrimar, og at mange pilegrimar er nok også turistar i skjul. Eg ser elles at eg sjølv med glans går inn i begge rollene.

Det er ei bratt og trong trapp som fører opp til Golgata. Vel oppe finn eg to kapell; eit gresk-ortodoks og eit romersk-katolsk. Dei er prega av kvar sin stilart. I forhold til i kyrkja heime på Bryne, er det utrulege mengder med gull og glitter. Under altaret i det ortodokse kapellet, er det ei opning i golvet, og der kan du ta på sjølve klippa. Det er som oftast lang kø for å koma fram dit. Fyrste gongen eg var der oppe, såg eg bare gullet og glitteret. Sidan har eg fått eit betre forhold til staden. Eg ser at oljelampar, røykjelse og ikonar kan peika på Han som er sentrum i den kristne trua. Han som døydde på korset for vår skuld, på nett denne staden.

Når eg kjem ned frå Golgata, er det naturleg å søkja mot Den Heilage Grav. No må det seiast at denne i dag ikkje minner mykje om ei grav. Den minner meir om ein liten bygning inni den store kyrkjebygningen. Men grava skal ha fått si form ved at ein har hogd bort fjellmassen rundt, og latt den tome grava stå igjen som ein eigen bygningsstruktur. No skal me hugsa at kyrkja har blitt meir eller mindre øydelagt fleire gonger opp gjennom historia, og utforminga av grava har nok også blitt endra mange gonger.  Men historikarane slår altså fast: Me er truleg på den rette staden, der Jesus blei gravlagt, og der me kristne trur at det grunnleggjande underet skjedde fyrste påskedag.

På gresk heiter kyrkja Anastasis. Oppstodekyrkja. Eg skulle gjerne ha byrja å bruka det ordet på norsk, heller enn Gravkyrkja. Men det er vanskeleg å stå imot ein lang språkleg tradisjon. Likevel: Det er spesielt at når me søkjer til Jesu grav, er det ikkje for å hylla ein død person, men for å tilbe ein som har vunne over døden. Og det er difor logisk at eit besøk her, ikkje bare blir eit besøk ved ei grav, men i ei grav. Dei besøkjande, anten dei no fyrst og fremst er pilegrimar eller turistar, går bokstavleg talt inn i den tome grava. Og der inne finn dei eit altar med lys, blomar, ikonar og røykjelse.

Når eg i dag er ved grava, lyfter eg blikket opp i den store kuppelen. Øvst der oppe under taket, var det eg påskeaftan stod på eit galleri og såg på feiringa ved denne grava. Den fyrste kyrkja som bysantinarane bygde her, skal ha vore utan kuppel. Over tilbedinga ved Jesu grav var det den gong open himmel. I dag kan ein gå til Gravhagen like utanfor Gamlebyen, og sjå ein hage med ei tom klippegrav under open himmel. For min del har eg hatt gode opplevingar begge stadar. Gravhagen får meg til å tenkja: Slik kan det ha sett ut ved Jesu grav. Gravkyrkja får meg til å tenkja: Her skjedde det, det grunnleggjande underet som eg byggjer trua mi på.

I 2001 budde eg åtte veker i Jerusalem. I denne tida skreiv eg ein serie med reisebrev til lokalavisa Jærbladet heime på Bryne:


Det Heilage Landet. Reisebrev VI frå Jerusalem 2001

05/12/2004

Dette er det siste reisebrevet mitt frå Jerusalem. Etter nokre vekers opphald og studium her, er eg i ferd med å pakka kofferten. Når du les dette, er eg på reisefot heim til Jæren. Ein ting er sikkert, eg er ikkje ferdig med dette landet. Eg er knytt til det, både i kjærleik og i fortviling. Kjærleik, fordi dette er Det Heilage Landet, landet der Gud har openberra seg i historia. Fortviling, fordi menneska som bur her, ikkje greier å leva saman i fred.

Kristendomen er ein historisk religion. Gud har gripe inn i vår verd på ein heilt konkret måte. For meg er dette viktig. Gud blei menneske. Det skjedde i dette landet, for om lag 2000 år sidan. Den kristne trua er historisk på den måten at den er knytt til reelle hendingar, og derfor blir eg aldri ferdig med å søkja kunnskap om denne historia.

Hit har folk reist i hundrevis av år for å søkja tilbake til trua sine røter. Det at eg har vore her i nokre veker, er på ingen måte eineståande. Folk har reist hit i store mengder. Og dei har søkt å finna fram til stadane der dei bibelske hendingane skjedde. Akkurat som eg har gjort. Derfor har det og blitt ei mengde med ”heilage stadar”. Her er etter kvart mest kvar bibelsk hending blitt knytt til ein konkret stad. I mange tilfelle er den historiske tilknytinga til staden opplagt, eller i alle høve sannsynleg. Men det er og mange tilfelle der det verkar usannsynleg at nokon kan seia nøyaktig kvar ei spesiell hending skjedde.

Ei anna sak er at min faktaorienterte, europeiske måte å tenkja på, ofte blir utfordra i møtet med desse ulike heilage stadane. Kanskje det viktigaste ikkje alltid er å seia ”nøyaktig her skjedde det”? Kanskje går me oss vill i søkinga etter staden, og kjem aldri fram til takken og tilbedinga? Eg merkar i alle høve at kristne frå andre tradisjonar ofte tenkjer annleis om slike spørsmål. Og eg trur at me har noko å læra av kvarandre.

Eg merkar meg t.d. omtalen av kva som er ein heilag stad, i eit lite hefte om den Via Dolorosa me i dag finn i Gamlebyen i Jerusalem. Her kan kristne følgja i Jesu fotspor på lidingsvegen, frå han blei dømt av Pontius Pilatus til han blei korsfesta og gravlagt. Eg har i mitt studium arbeidd med arkeologisk litteratur og med 1600 år gamle pilegrimstekstar for å finna fram til ein mest mogleg historisk lidingsveg, og dei spora eg finn, peikar mot andre delar av byen enn der dagens Via Dolorosa går. Men ein slik kunnskap tek dette vesle heftet høgde for, og skriv at ein heilag stad ikkje er ein stad der Jesus verkeleg gjekk, men ein stad der ei gåte i Jesu liv blir æra av kyrkja. Vidare står det at ein heilag stad er ein stad som er gjort heilag gjennom dei truande sine bøner.

Men om eg altså meiner at me har noko å læra av kvarandre, held eg framleis fast på at det for meg er viktig å søkja kunnskap om den historie og geografi som Gud valde, då han openberra seg for oss menneske. Og derfor er eg også sterkt knytt til dette landet og til det folket han kom til.

Men nettopp her kjem også fortvilinga inn. Fortvilinga over at menneska i dette landet ikkje greier å leva i fred med kvarandre. Eg har sett utrygge menneske på begge sider av konflikten. Eg har høyrt skyting om kveldane. Og det anar meg kor fortvila dei er, dei menneska som bur i dei områda som ligg utsett til for skytinga.

Kva betyr det då at eg trur på Han som blir kalla Fredsfyrsten? Det betyr at eg, midt i all fortvilinga, har ei kjelde for håp. I tillegg til håpet om ein politisk fred, har eg eit håp om ein fred som går mykje lengre. Og for meg er det eit viktig teikn at det finst Jesus-truande menneske både blant jødane og palestinarane. Dei er riktig nok eit lite mindretal på begge sider. Men dei finst. Og eg veit at det på begge sider av konflikten er menneske som bed og arbeider for fred og forsoning, med utgangspunkt i trua på Jesus.

Så er altså mitt forhold til Det Heilage Landet ikkje bare kjærleik og fortviling, men også håp.

I 2001 budde eg åtte veker i Jerusalem. I denne tida skreiv eg ein serie med reisebrev til lokalavisa Jærbladet heime på Bryne:


%d bloggarar likar dette: