Språk-muséet i Figeac

26/08/2013

Notat frå vandring på Chemin de Compostelle 2013, del 5

Musée ChampollionOvernattingsstaden var normalt det me først oppsøkte, når me kom til målet for dagsetappane på pilegrimsvandringa. I Figeac var dette annleis. Eg hadde lese om Musée Champollion, og hadde eit sterkt ønske om å få med meg dette før stengetid. Eg fekk meg ein sein og varm ettermiddagstime i muséet, og var godt fornøgd.

Jean-François Champollion (1790-1832) var egyptolog og mannen som greidde å “knekka koden” og forstå hieroglyfane ved hjelp av Rosetta-steinen. Han var frå Figeac, og byen har altså eit flott språkmuseum som tar for seg mange ulike sider ved språkforskning og språkutvikling.

Eg tar med ei oversikt over utstillingsromma med overskrifter frå den engelske museumsguiden:

  • Room 0. Champollion and Egypt
  • Room 1. Mankind, the world and the writing
  • Room 2. The first scripts
  • Room 3. The first scripts
  • Room 4. The invention of the alphabet around the Mediterranean
  • Room 5. The book: the memory of mankind
  • Room 6. Writing, government and the citizen

Musée ChampollionDet var utstillinga om Champollion og Egypt eg var førebudd på å sjå. Men muséet inneheld altså mykje meir. Eg syns f eks at utstillinga om språkutviklinga i Middelhavsområdet var veldig interessant. Her var det også ein del stoff om det hebraiske språket.

Muséet var topp moderne, men omsetjing til engelsk var det dessverre lite av. Hadde eg kunna fransk betre, ville eg hatt meir enn ein time der!

Figeac var elles ein vakker og gamal småby med ca 10000 innbyggjarar. Eg tar med eit bilde med kveldsstemning frå byen. Me hadde middag på restauranten med parasollar ved elvebreidda.

Figeac

Sjå andre notat frå turen:

1. Pilegrim i Frankrike

2. Startpunktet: Le Puy

3. Kaffi i bollar

4. Kristen kultur i vegkanten

5. Språk-muséet i Figeac


Tekstfunn ved Gihon

23/08/2013

Photo: Clara Amit, Israel Antiquities Authority Det er gjort funn nokre svært gamle tekstfunn ved Gihonkjelda i den eldste delen av Jerusalem. Israelske arkeologar antyder at tekstane er frå ca 700 f.Kr. og at ein Sakarja som er nemnt i Andre Krønikebok (2. Krøn 20,14), kan vera nemnt i eit av tekstfragmenta.

Bildet viser det aktuelle fragmentet. Foto: Clara Amit, Israel Antiquities Authority.

Forrige helg sende Israel Antiquities Authority ut denne pressemeldinga:

2700 Year-Old Inscription Found in Archaeological Excavations in the City of David

Archaeological excavations conducted by the Israel Antiquities Authority in the area of the Gihon Spring in the City of David, in the Walls around Jerusalem National Park, have unearthed a layer of rich finds including thousands of broken pottery shards, clay lamps and figurines. Most intriguing is the recent discovery of a ceramic bowl with a partially preserved inscription in ancient Hebrew. While not complete, the inscription presents us with the name of a seventh century BCE figure, which resembles other names known to us from both the Biblical and archaeological record (see examples below) and providing us with a connection to the people living in Jerusalem at the end of the First Temple period. This fascinating find will be presented at Megalim’s Annual Archaeological Conference which will take place on Thursday, August 29th in the City of David.
The most similar name to our inscription is Zechariah the son of Benaiah, the father of the Prophet Jahaziel. The name Zechariah the son of Benaiah appears in 2 Chronicles 20:14 where it states that Jahaziel, son of Zechariah, son of Benaiah, a Levite of the sons of Asaph, prophesized before the Biblical King Jehoshaphat before the nation went off to war against the ancient kingdoms of Ammon and Moab.
Israel Antiquity Authority archaeologists Dr. Joe Uziel and Nahshon Zanton, who discovered the bowl while excavating remains associated with the First Temple period destruction, explained that the letters inscribed on the shard likely date to the 8-7th centuries BCE, placing the production of the bowl sometime between the reign of Hezekiah and the destruction of Jerusalem under King Zedekiah. The archaeologists also explained that the inscription was engraved on the bowl prior to firing, indicating that the inscription originally adorned the rim of the bowl in its entirety, and was not written on a shard after the vessel was broken.
While the purpose of the inscription on the bowl is unclear, archaeologists have posited that the bowl may have contained an offering, likely given by the individual whose name was inscribed on the bowl, or alternatively given to him.

Inscription Analysis
The first letter of the ceramic bowl’s partially preserved inscription in ancient Hebrew script is broken and is therefore difficult to read, but appears to be the letter ר. The next three letters יהו constitute the theophoric suffix (the component in which the name of the deity appears as part of the first name, such as Yirme-yahu and Eli-yahu, etc). These letters are followed by בנ (the son of) after which appears the patronymic name composed of the three letters בנה. According to archaeologists Uziel and Zanton, “If we consider the possibility that we are dealing with an unvowelized or ‘defective’ spelling of the name בניה (Benaiah), then what we have before us is the name “…ריהו בן בניה”

Many of the first names mentioned in the Bible contained the theophoric component יהו, as is the case of this inscription from the City of David. Besides the biblical references, other examples of this have also been found in archaeological excavations, written on a variety of objects such as seals, bullae, pottery vessels or even carved on rock. Noteworthy among the many names that end with the theophoric suffix יהו are several prominent examples that were previously discovered in City of David by Professor Yigal Shiloh, such as Gemar-yahu the son of Shaphan, Bena-yahu the son of Hoshayahu, etc. which were also found in the destruction layer and the ruins of the Babylonian conquest.

For information on the Megalim-City of David Annual Archaeological Conference please call *6033 or visit http://www.cityofdavid.org.il

Click here to download high resolution pictures: 
1. Pottery Sherd of a Bowl from the end of the First Temple Period, bearing the inscription “ryhu bn bnh”. Photo: Clara Amit, Israel Antiquities Authority
2. Various finds from the fill layer of the end of First Temple period: oil lamps, LMLKstamped handles and female figurines. Photo: Clara Amit, Israel Antiquities Authority

For more details contact Meyrav Shay, Public Information, Israel Antiquities Authority at 052-4284408, meyrav@israntique.org.il

(via PaleoJudaica)


Kristen kultur i vegkanten

21/08/2013

Notat frå vandring på Chemin de Compostelle 2013, del 4

Kors, mellom  Le Puy og  St ChristopheMe passerte utruleg mange kors i vegkanten på pilegrims-vandringa, og me såg på dette som eit konkret og fint uttrykk for gamal kristen kultur. Det var små og store kors, utført i stein, metall eller tre.

Me tok gjerne pause når me kom til desse korsa, i alle fall dei første dagane. Seinare blei me så vant med synet at me ikkje kunne stoppa kvar gong me passerte eit kors.

Eg tar med ein liten bildekavalkade med slike kors. Dei var absolutt med og sette sitt preg på turen.

Det første bildet viser eit av dei første korsa me passerte på veg ut frå Le Puy.

Det neste bildet viser eit kors som står like før landsbyen La Chaze som me passerte om morgonen då me var på veg opp til Aubrac-fjella.
Kors nær La Chaze utanfor Aumont-Aubrac

Det store trekorset på neste bilde stod på veg ned frå Aubrac-fjella. Dette var ein flott utsiktsplass, der me såg utover Lot-dalen. som me skulle ned i. Staden ligg ein snau times vandring etter landsbyen Aubrac.
Kors mellom Aubrac og Belvézet

Kors nær GolinhacI området rundt Golinhac var det spesielt mange kors. Det viste seg at det her var gjennomført eit spesielt prosjekt der gamle kors frå distriktet var flytta og plassert langs GR65, løypa som utgjer pilegrimsvegen.

Bildet til høgre viser eit av desse små korsa som stod meir eller mindre skjult i vegkanten. Me passerte det like før me kom til Golinhac.

Eg avsluttar notatet med eit bilde av korset på den flotte utsiktsplassen like etter landsbyen Faycelles, mellom Figeac og Gréalou. Her var det vid utsikt over Lot-dalen.

Eit herleg syn.

Pilegrim, Frankrike 702

Sjå andre notat frå turen:

1. Pilegrim i Frankrike

2. Startpunktet: Le Puy

3. Kaffi i bollar

4. Kristen kultur i vegkanten

5. Språk-muséet i Figeac


Vennskapsikonet

14/08/2013

Notat til søndagens tekst: Joh 15,13-17

Menas

Nå før helga har eg lyst til å minna om det såkalla vennskapsikonet med bilde av Jesus og abbed Menas. Jesus held armen rundt skulderen til Menas, og ikonet inneheld også mange andre detaljar som seier noko om å vera Jesu venn. Sjå meir om dette i biskop Halvor Nordhaugs betraktning over ikonet her.

Jesus sa ein gong til disiplane: “Eg kallar dykk vener, for eg har fortalt dykk alt eg har høyrt av Far min.” Setninga er henta frå komande søndags preiketekst (18.08.2013).

Johannesevangeliet brukar her det greske ordet filos for å gjengje kva Jesus sa om disippelskap, vennskap og gjensidig kjærleik. Det er bare denne bibelteksten som brukar ordet filos i denne samanhengen. Ordet betyr venn, men kan også omsetjast “den som er elska”. Eg syns det er eit flott uttrykk som utvidar tankegangen om kva det vil seia å vera kristen.

Med utgangspunkt i desse orda av Jesus, vil eg òg peika på at den kristne kyrkja ikkje har nokon lukka kunnskap som bare er for dei få og innvigde. Guds rike er ope for alle, og heilt vanlege menneske blir lukka inn i det gjennom dåpen og trua. Slik blir me Jesu disiplar, og dermed også hans venner.

Her er bibelteksten, som er ein liten del av ein større tekst om Jesu siste måltid med disiplane (Johannesevangeliet kap 13-17):

Ingen har større kjærleik enn den som gjev livet sitt for venene sine. De er venene mine så sant de gjer det eg byd dykk. Eg kallar dykk ikkje tenarar lenger, for tenaren veit ikkje kva herren hans gjer. Eg kallar dykk vener, for eg har fortalt dykk alt eg har høyrt av Far min. De har ikkje valt ut meg, men eg har valt ut dykk og sett dykk til å gå ut og bera frukt, ei frukt som varer. Då skal Far gje dykk alt de bed om i mitt namn. Dette er det eg byd dykk: De skal elska kvarandre!

Tilbake til ikonet. Den gamle originalen frå Egypt heng i Louvre i Paris. Du kan sjå muséet si skildring av ikonet her. Eg har ein liten kopi som eg har kjøpt i Taizé.


Shikhin, landsby i Galilea

05/08/2013

Det er nyleg offentleggjort informasjon om arkeologiske utgravingar i landsbyen Shikhin nær Zippori i Galilea, ca 8 km nordvest for Nasaret. Landsbyen blei øydelagt på 300-talet.

Jerusalem Post skriv:

Shikhin, Talmudic village home to many potters, found near Tzipori

Findings include ancient synagogue, remnants of pottery production, could be instrumental in the study of the origins of Christianity.

Les meir

Det amerikanske Samford University har vore sentralt i arbeidet. Her er deira nettsider om Shikhin.

(via PaleoJudaica)


Hagar og Ismael

04/08/2013

Her er bibelhistorieboka som eg hadde då eg gjekk på barneskulen. Den inneheld eit utval forteljingar frå skapinga til dei første kristne i Apostelgjerningane og Paulus sine brev. Det står ein del om Abraham og Sara der, men ingenting om Hagar og Ismael. Den teksten som er preiketekst i kyrkja i dag, høyrde eg ikkje om då eg gjekk på skulen.

Bibelhistorie

Kjenner du historia om Abraham, Sara (kona hans), Hagar (Sara sin slave), Ismael (Abraham sin son med Hagar) og Isak (Abraham sin son med Sara)?

9 Men Sara såg at sonen som Hagar frå Egypt hadde fødd til Abraham, leika og lo. 10 Då sa ho til Abraham: «Driv bort denne slavekvinna og son hennar! For son til denne slavekvinna skal ikkje arva saman med Isak, son min.»11 Abraham tok dette svært tungt, for det gjaldt son hans. 12 Men Gud sa til Abraham: «Ikkje ta det så tungt, dette med guten og tenestekvinna. Du skal høyra på alt det Sara seier til deg. For gjennom Isak skal du få ei ætt som skal kallast di. 13 Men sonen til slavekvinna vil eg òg gjera til eit folkeslag, for han er ditt barn.» (1. Mos 21,9-13)

På ein måte kan dette verka som ei svært fjern historie. Samtidig er dette forteljingssstoff som har vore mykje framme i norsk kulturliv det siste året, med utgangspunkt i Svein Tindberg og forestillinga Abrahams barn.

Nå er det også gitt ut bok med utgangspunkt i forestillinga, og forlaget begynner omtalen av boka slik: Ein mann. To søner. Tre religionar. Dette er sjølvsagt flott formulert. Men eg trur det er meir ”to the point” å omtala Ismael som stamfar for arabarane enn for muslimane. Eg veit at Ismael har ein stor og viktig plass i islam. Men også kristne arabarar ser på Ismael som sin stamfar!

Store delar av preika i dag blir ei bibelforteljing. Eg vil fortelja frå Første Mosebok, ei forteljing som ikkje er veldig godt kjent. Eg høyrde ikkje om den på skulen. Eg håper den nå er pensum i RLE. I dag skal me la historia få leva sitt eige liv og la oss fascinera av den. Og så vil eg trekkja nokre linjer til koss me kan forstå utvelginga som er eit underliggjande tema midt i all den konkrete familiedramatikken.

Forteljinga om Abraham står på ca 15 sider i Bibelen, i Første Mosebok kapittel 12-25. Kanskje du skal finna fram Bibelen og lesa heile historia? Kanskje du blir så fascinert at du held fram og les resten av Første Mosebok, om Isak og Rebekka, Esau og Jakob, Josef og brørne hans? Eg ville helst brukt siste omsetjing (Bibel 2011). Her er det gjort nokre språklege grep som er ganske interessante.

Når me les forteljingane om Abraham og familien hans, må me huska at me er i eit heilt anna samfunn og ei heilt anna tid enn vår. Det er mykje som er annleis, mykje me kan reagera på. Står det verkeleg om slike ting i Bibelen? Den som trur at Bibelen er ei bok der alle er snille med kvarandre, bør i alle fall lesa sin Bibel. Her er det hard realisme. Her er det sjalusi, mobbing og utestenging, her er det “mine barn og dine barn”. Men også mykje tru, håp og kjærleik.

Me kan også undra oss over at menneska blir veldig gamle i desse forteljingane. Abraham blei 175 år, og det er på ingen måte nokon rekord i denne samanhengen! Eg har ingen god forklaring på dette med alderen. Me får ta det med oss som ein del av forteljinga.

Nå vil eg bla litt i Første Mosebok og henta fram noko av bakgrunnen for forteljinga om Hagar og Ismael:

Kapittel 12

Abraham kom opprinneleg frå Ur i Kaldea, i dagens Irak (11,27 ff). Abrahams far hadde begynt på ei vandring og hadde tatt med seg familien til Harran, ein oldtidsby i dagens Tyrkia. Her blir Abraham kalla til å bryta opp frå slekta og dra til eit framandt land. Etter ei lang reise saman med sine næraste, endar han opp i Kanaan, landet som sidan har fått så mange andre namn; Israel, Palestina, Det heilage landet.

På dette tidspunktet heitte Abraham Abram og kona hans heitte Sarai. Dei fekk seinare namna Abraham og Sara. Men eg forenklar og omtaler dei her gjennomført som Abraham og Sara.

Her les me første gong om Guds løfte til Abraham:

2 Eg vil gjera deg til eit stort folk. Eg vil velsigna deg og gjera namnet ditt stort. Du skal bli til velsigning.

3 Eg vil velsigna dei som velsignar deg,
men den som forbannar deg, skal eg forbanna.
I deg skal alle slekter på jorda velsignast.»

Kapittel 15

Abraham hadde eit problem. Han og Sara hadde ikkje barn. Guds løfte verka derfor ganske urealistisk. Ein gong klaga Abraham til Gud over dette. Då gav Gud han på ny gav eit løfte om ei stor etterslekt:

 5 Så førte han Abram ut og sa til han: «Sjå opp mot himmelen og tel stjernene, om du kan telja dei!» Og han sa: «Så talrik skal ætta di bli.»  6 Abram trudde Herren, og det vart rekna han til rettferd.

Kapittel 16

Her høyrer me for første gong om Hagar og Ismael. Sara og Abraham hadde framleis ingen barn som kunne føra slekta vidare. Sara var nok på dette tidspunktet enda meir fortvila enn Abraham over dette, og ein dag gjekk ho til mannen sin og tok opp saka:

Kona til Abram, Sarai, fødde han ingen born. Men ho hadde ei egyptisk slavekvinne som heitte Hagar.  2 Sarai sa til Abram: «Høyr på meg: Herren har hindra meg i å føda born. Gå no inn til slavekvinna mi! Kanskje får eg ein son ved henne.»

Det var altså Sara sin idé. Ho hadde ein tanke om at Hagars eventuelle barn kunne reknast som hennar barn. Ho tok saka i eiga hand. Abraham følgte kona si sitt forslag og låg med Hagar. Men då Hagar blei gravid, begynte familieproblema for alvor. Hagar såg ned på Sara, som igjen begynte å ydmyka Hagar. Det heile endte med at Hagar rømde frå Sara.

Då fann ein Herrens engel Hagar ute i ørkenen. Dette er eit uttrykk for Guds omsorg for henne. Engelen sa at ho skulle dra tilbake til Sara og Abraham og at ho skulle få ein son. Og Hagar fekk høyra løfte om etterslekta ho skulle få:

Stor vil eg gjera ætta di, så stor at ingen kan telja henne.

Hagar fekk også beskjed av Herrens engel om at guten skulle få namnet Ismael som betyr Gud høyrer.

I denne situasjonen er det me finn den vakre detaljen at Hagar gir Gud eit namn: Du er ein gud som ser meg. Hagar er faktisk den første personen i Bibelen som gir Gud eit namn.

Etter dette drar Hagar tilbake til Sara og Abraham. Hagar får sonen sin og Abraham gir han namnet Ismael. Abraham var 86 år på denne tida.

Kapittel 17

Tretten år seinare, då Abraham var ca 100 år, fornya Gud pakta med Abraham. Gud gjentok løftet om ei stor etterslekt, men ikkje gjennom Ismael! Etterslekta skulle koma gjennom ein son han skulle få med Sara. For Abraham eit uforståeleg løfte:

17 Då kasta Abraham seg til jorda og lo. Han sa til seg sjølv: «Kan ein som er hundre år gammal, få barn? Og kan Sara føda, ho som er nitti år gammal?» 18 Og Abraham sa til Gud: «Måtte Ismael få leva for ditt andlet!» 19 Då sa Gud: «Sanneleg, Sara, kona di, skal føda deg ein son, og du skal kalla han Isak. Eg vil oppretta mi pakt med han, ei evig pakt for etterkomarane hans. 20 Eg har høyrt di bøn for Ismael. Sjå, eg vil velsigna han og gjera han fruktbar og overmåte talrik. Tolv hovdingar skal han bli far til, og eg vil gjera han til eit stort folkeslag. 21 Men pakta mi vil eg oppretta med Isak, som Sara skal føda deg neste år på denne tida.» 22 Så var Gud ferdig med å tala med han, og han steig opp frå Abraham.

Kapittel 18

Sara og Abraham fekk ein gong eit viktig besøk av Herren, som på ein merkeleg måte blir omtalt som tre menn, eventuelt tre englar. Mange i den kristne kyrkja har sidan sett dette som eit teikn på den treeine Gud. Då fornya Herren løftet om at Sara skulle få barn, og nå var Sara i bakgrunnen inne i teltet og høyrde dette. Då lo ho òg. Ho trudde ikkje det kunne vera mogleg. Men Sara blei irettesett med orda: Er noko umogleg for Herren?

Kapittel 21

Det første avsnittet i kapitlet er viktig. Her står det om Isaks fødsel. Dette var barnet som mot alle odds blei født på bakgrunn av Guds løfte. Namnet hans har språkleg samanheng med ordet for å le. Det er ein del latter i denne bibelforteljinga.

I følgje tidlegare bibelomsetjingar (til og med 1978-utgåva), sa Sara etter fødselen:

«Gud har laga det så at eg må le. Og alle som høyrer dette, kjem til å le åt meg.»

I Bibel 2011 har dette fått ein annan valør. Det er forskjell på å le av og å le med:

«Gud har fått meg til å le. Og alle som høyrer dette, kjem til å le med meg.»

Sara og Abraham heldt som det var vanleg i den tids samfunn, ein stor fest for barnet då det var slutt på amminga, truleg då Isak var ca tre år.

Her startar dagens tekst i kapittel 21 vers 9-13. Teksten begynner med at Sara under festen for Isak, ser at Ismael leiker og ler. Ho reagerer kraftig og vil ha Hagar og sonen bort frå familien. Han skal ikkje få nokon arv saman med hennar son!

Her er det igjen vesentlege endringar i bibelomsetjinga. 1978-omsetjinga sa at Sara såg at Ismael dreiv gjøn med Isak. Bokmålsutgåva frå 1930 skreiv til og med at Ismael spottet. Nå står det meir nøytralt at han leika og lo, og i ein fotnote står det at den gamle greske bibelutgåva Septuaginta fortel at Ismael leika med Isak!

Har tidlegare bibelomsetjngar lagt inn eit meir negativt bilde av Ismael, slik at Sara sin reaksjon skulle bli meir forståeleg? Eg veit ikkje, men syns det er interessant å sjå dei ulike omsetjingane.

Uansett: For Abraham var dette tungt. Svært tungt. Ismael var jo sonen hans. Men Gud (!) gir han beskjed om å gjera som Sara seier. For Isak er løftets barn. Samtidig gjentar Gud løftet knytt til Ismael og hans framtid. Han skal bli til eit stort folkeslag.

Eg syns dagens tekst skulle vore litt lenger, slik at den tok med heile avsnittet (vers 8-21). Det som ikkje kjem fram med dagens avgrensing, er at Gud også har omsorg for Ismael. I ein situasjon der han er døden nær, høyrer Gud røysta hans og reddar han. Ismael får bekrefta innhaldet i namnet sitt, det som tyder Gud høyrer.

(Det er ein kronologisk vanske mellom dei to bibeltekstane om Hagar og Ismael i kapittel 16 og 21. I følgje kapittel 16 skulle Ismael vera 15-16 år då han blei jaga frå familien og kom i dødsfare i ørkenen. Forteljaren av kapittel 21 kan neppe ha tenkt det slik. Ein fotnote i Bibel 2011 til 21,14 seier: “Kanskje er ulike tradisjonar knytte saman.”)

Med eit lenger tekstavsnitt, ville teksten ha slutta slik:

20 Gud var med guten, og han voks til. Han budde i ørkenen og vart bogeskyttar. 21 Han budde i Paran-ørkenen, og mor hans skaffa han ei kone frå Egypt.

Kapittel 25

Det er verdt å legga merke til at Ismael og Isak saman tok ansvar for gravferda til faren:

7 Dette er Abrahams levealder: Han vart 175 år gammal.  8 Så anda han ut. Abraham døydde i høg alder, gammal og mett av dagar, og han vart sameina med folket sitt.  9 Isak og Ismael, sønene hans, gravla han i Makpela-hòla, på marka til hetitten Efron, son til Sohar, austafor Mamre, 10 den marka som Abraham hadde kjøpt av hetittane. Der vart Abraham gravlagd saman med Sara, kona si. 11 Etter at Abraham var død, velsigna Gud Isak, son hans. Isak vart buande ved Lahai-Ro’i-brønnen.

Guds utvelging

Etter dette utdraget av bibelforteljinga om Abraham, vil eg seia noko om Guds utvelging. Dette er eit sentralt tema i denne forteljinga.

Det er mogleg å sjå slik på Guds utvelging: Utvelginga går frå dei mange til den eine, Jesus Kristus. Vidare går utvelginga frå den eine til dei mange, til oss. For å bruka eit bilde: Utvelginga er som ei trakt som er slik at den utvider seg igjen nedfor den smale “tuten”.

Den øvste vide opninga på trakta: Gud skapte alle menneske. Alle menneske kom inn under syndefallet og forbanninga. Alle menneske trong å frelsast frå det vonde.

Trakta blir smalare: Då valde Gud seg ut eit folk (Abrahams ætt gjennom Isak) til å vera eit utvald folk. Dette var dei GT kallar israelittane og som me kallar det jødiske folket. Dei blei valt ut for å vitna om han og tena han, for at alle folkeslag skulle bli velsigna.

Trakta blir enda smalare: Det er krevjande å vera utvald. Folket svikta kallet sitt gong på gong. Gud sende profetar for å få dei inn på rett veg, men det var oftast nyttelaust. For kvar gong dei kom under Guds dom, var det ein rest igjen som heldt fast på Guds vilje.

Trakta er på det smalaste: Til slutt var utvelginga knytt til éin person; Jesus Kristus, Herrens tenar. “Dette er Son min, den utvalde. Høyr han!” (Lukas 9,35)

Frå Jesus utvider trakta seg igjen. Han sa: «Eg har fått all makt i himmelen og på jorda. 19 Gå difor og gjer alle folkeslag til læresveinar: Døyp dei til namnet åt Faderen og Sonen og Den heilage ande 20 og lær dei å halda alt det som eg har bode dykk. Og sjå, eg er med dykk alle dagar så lenge verda står.» (Matt 28,18-20). Og Paulus skriv at Gud vil at alle menneske skal bli frelste og læra sanninga å kjenna. (1. Tim 2,4).

Allereie i Abrahamstekstane finn me dette universelle sikte. Heilt tilbake til den første teksten der utvelginga blei nemnt, har løftene eit universelt preg:

Eg vil gjera deg til eit stort folk. Eg vil velsigna deg og gjera namnet ditt stort. Du skal bli til velsigning. (…) I deg skal alle slekter på jorda velsignast.»

Guds utvelging av eit utvald folk er ei ubegripeleg og suveren handling frå Guds side. Det var ingen spesielle kvalitetar ved dette folket. Dei var ikkje betre eller meir verdifulle enn andre folk. Men gjennom dette folket sende han frelsaren. Dette er bakgrunnen for at me ved dåpen og trua kan bli tatt inn i det utvalde folket.

Preike i Gausel kyrkje i dag, 11. søndag i treeiningstida 2013. Avslutninga blei bygd noko ut i forhold til manus utan at innhaldet blei vesentleg endra.


%d bloggarar likar dette: