Paulus om glede

logo_anno_paolinoPaulus oppfordrar i Filipparbrevet til ei djup glede som ikkje er avhengig av ytre ting, ei glede som har fundamentet sitt i Herren, dvs i Jesus. Dette handlar ikkje om overflatisk eller påklistra glede, men om noko som held uansett koss livet utviklar seg. For Paulus var ikkje dette lettvinte ord. Han sat faktisk i fengsel då han skreiv brevet til dei kristne i Filippi.

Me er inne i eit Paulusår, og eg markerer det her på bloggen med eit kjent sitat kvar månad, eitt frå kvart av dei tretten Paulusbreva i NT.

Novembersitatet er henta frå Filipparbrevet (Fil 4,4-7):

Gled dykk alltid i Herren! Endå ein gong vil eg seia: Gled dykk! Lat alle menneske få kjenna kor godhjarta de er. Herren er nær! Ver ikkje urolege for noko! Men legg alt de har på hjartet, fram for Gud i bøn og påkalling med takkseiing. Og Guds fred, som går over all forstand, skal vara dykkar hjarte og tankar i Kristus Jesus.

Paulus si oppfordring til å gleda seg i Herren er eit av dei bibelversa eg huskar at eg var opptatt av som tenåring. Eg har ei Bibelordbok som eg fekk i gåve av vennegjengen min til 17årsdagen, og i den har dei skrive inn ei helsing med Fil 4,4-7. Kanskje var det då eg «oppdaga» denne teksten?

Nå har eg funne fram ein liten kommentar til Filipparbrevet, skriven av professor Edvin Larsson, ein av lærarane mine då eg studerte teologi. Eg tar med det han skriv om dette avsnittet:

Paulus oppfordrer til glede, en glede som skal gi seg utslag i mildhet og i frihet fra bekymring. Vers 4 inneholder en dobbel oppfordring til glede (jfr 2,17-18; 3,1). Gleden har sitt fundament i Herren selv, og er altså utilgjengelig for livets bekymringer. Derfor kan Paulus tale om sin egen glede, selv om han er fange (1,4; 2,2; 2,17-18). Og av samme grunn kan han oppfordre filipperne til glede, skjønt deres situasjon snart kan bli martyriet. Denne glede må likevel ikke bli et mål i seg selv (v 5). I følge sin natur må den rette seg mot andre. Apostelen forutsetter at den vil manifestere seg som mildhet overfor «alle mennesker», ikke bare overfor kristne. Tilføyelsen «Herren er nær» viser at denne mildhet har eskjatologisk motivering. For Paulus og urkirken for øvrig er tanken på Herrens gjenkomst gjenstand for glede. Ved gjenkomsten skal forløsningen bli fullendt (jfr 3,20-21) Vitenen om Kristi dags nærhet blir derfor enda en grunn for gavmild mildhet mot alle mennesker. Gleden i Herren kan også ytre seg i ubetinget sorgløshet (v 6). Den fengslede apostel med sin usikre fremtid oppfordrer filipperne til å legge alle bekymringer ned for Gud i de daglige bønner. Og han forsikret at Guds fred, som er høyere enn all fornuft, skal omslutte og bevare de bedende. Uttrykket «Guds fred» er naturligvis ikke subjektivt – psykologisk å forstå. Den sikter fremfor alt til en objektiv tilstand, en harmonisk relasjon mellom Gud og mennesket (jfr Rom 5,1). Det dreier seg om en objektiv virkelighet som kan få en indre subjektiv fred som ledsagende fenomen. At dette siste aspektet også er der, går frem av at det heter at adressatenes hjerter og tanker skal bli bevart.

Tidlegare sitat:

Nyhetsbrev frå Caspari Center

Caspari Center i Jerusalem utrustar neste generasjon av Jesus-truande jødar. Les senteret sitt siste nyhetsbrev (på norsk!) her.

Nyhetsbrevet har denne gongen hovudfokus på dei messianske jødane med etiopisk bakgrunn.

Under al-Aqsa

img_3720Denne veka har det kome fram opplysningar som er svært interessante for historia til den viktige tempelplassen i Jerusalem.  Under ein universitets-konferanse kom det fram at det, for ca 70 år sidan, blei gjort funn frå kristen og frå jødisk tid under al-Aqsa-moskéen!  Det dreier seg om mosaikk frå bysantinsk tid og om eit jødisk rituelt bad (miqveh) frå «det andre tempelets tid».

Det er The Jerusalem Post som skriv om dette under overskrifta Was the Aksa Mosque built over the remains of a Byzantine church?

Biletet viser det sørvestre hjørnet av tempelplassen. Moskéen ligg under den svarte kuppelen. Nå er det muslimane som rår oppe på denne plassen, men både jødane, dei kristne og muslimane har sterke tradisjonar knytt til staden og forholdet mellom dei tre religionane blir her sett på ei ekstra krevjande prøve. Derfor blir dessverre opplysningar om slike arkeologiske funn fort politiserte og kontroversielle.

Avisartikkelen fortel at funna blei gjort under utgravingar ved den britiske arkeologen R. W. Hamilton i tida etter at moskéen var blitt skadd i jordskjelv i 1927 og 1937.

Eg trur det er rett å seia at avisartikkelen kjem med ny og interessant informasjon, også for den som kjenner Jerusalems historie godt. Det er ikkje så overraskande at det er restar etter jødisk fromhetsliv nede i bakken på denne staden. Men det har hittil vore ukjent at det skulle ha stått nokon kyrkje, evt eit kloster eller ein annan offentleg bygning her i bysantinsk tid, det vil seia den 300 år lange perioden frå ca 325 då Jerusalem var ein kristen by. Det har vore vanleg å tru at tempelplassen låg tom og ubrukt i denne perioden. Skriftleg materiale frå denne tida, f eks skildringane frå tilreisande pilegrimar, fortel ikkje om nokon kyrkje her og Madaba-kartet indikerer heller ikkje noko slikt.

Her er eit utdrag frå artikkelen:

The photo archives of a British archeologist who carried out the only archeological excavation ever undertaken at the Temple Mount’s Aksa Mosque show a Byzantine mosaic floor underneath the mosque that was likely the remains of a church or a monastery, an Israeli archeologist said on Sunday. (les meir)

Artikkelen blir kommentert av Dr Leen Ritmeyer på bloggen hans:

This is an important discovery and will change our views on the history of the Temple Mount. The mosaic floor may or may not have belonged to a church. More information is necessary before deductions can be made about the nature of the building, but the mosaic pattern possibly indicates a public building. (les meir)

Oppdatering 29.11.2008: Dr Leen Ritmeyer har funne fram til meir stoff om funnet av det som kanskje er eit jødisk rituelt bad, sjå her.

Herodes» sarkofag?

Sjå biletet av det som kanskje kan vera Herodes» sarkofag. (via PaleoJudaica)

Oppdatering: Sjå heller Reuters sin artikkel om det som er funne på Herodion og som også inneheld det same biletet!

Herodes» grav på NGC

National Geographic Channel annonserer nå ei spesialsending om funnet av Herodes den store si grav. NGC si nettside inneheld mykje stoff om Herodes og grava, blant anna foto, video, artiklar og spel.

Sendinga skal gå på lufta søndag 23. november.

Herodes den store si grav blei funnen på Herodion ved Betlehem i 2007. Sjå tidlegare stoff om funnet av grava her på bloggen.

Utsikt frå Akrokorint

hellas-2008-450

Utsikta frå Akrokorint, 575 moh, i retning Korint og Korintbukta. Korint ligg som ein kvit by ved sjøen, litt til høgre i biletet. Gamle Korint, der me finn utgravingane frå den romerske byen som er omtalt i NT, ligg i bakkane mellom bukta og byfjellet, der eg står.

Les omtale av stadane her.

Dødehavet minkar

israel-oktober-2006-376Dødehavet blir mindre og mindre. Det kjem dessverre for lite vatn inn i innsjøen, i forhold til fordampinga. Noko avløp finst sjølvsagt ikkje, for Dødehavet ligg på det lågaste punktet på jorda.

Denne veka har IsraelNationalNews kome med oppdaterte fakta. Dødehavet sank 16 cm i oktober, og har hittil i år sunke 1,32 meter. Vatnet ligg nå 421,66 meter under havet.

Biletet er tatt frå Qumran, der Dødehavsrullane blei funne. Fjella på andre sida ligg i Jordan.

2000 år gamalt smykke

Arkeologar arbeider mykje med gamal stein. Eg syns derfor ikkje det er så underleg at dei lett blir ekstra begeistra når dei finn prydgjenstandar eller noko anna som skil seg tydeleg ut.

Denne veka har arkeologar som arbeider like sør for Gamlebyen i Jerusalem, begeistra fortalt om funnet av vakker øyrepynt frå romersk tid. Artikkelen frå Associated Press fortel at arkeologen som fann smykket, (sjølvsagt) ropte Eureka!

A luxurious gold, pearl and emerald earring provides a new visual clue about the life of the elite in Jerusalem some 2,000 years ago. And its discovery was a true eureka moment for excavators.

The piece was found beneath a parking lot next to the walls of Jerusalem’s Old City. It dates to the Roman period just after the time of Jesus, said Doron Ben-Ami, who directed the dig.

The earring was uncovered in a destroyed Byzantine structure built centuries after the piece was made, showing it was likely passed down through generations, he said.

Archaeologists came upon the earring in a corner while excavating the ruins of the building under a parking lot. «Suddenly one of the excavators came up shouting «Eureka!'» said Ben-Ami.

The find is eye-catching: A large pearl inlaid in gold with two drop pieces, each with an emerald and pearl set in gold.

(les meir og sjå bilete) (via BiblePlaces Blog)

Leif Andenes

leif1Ein treng ikkje alltid oppleva alt. Det er viktig å drøyma og, smiler Leif.

Slik siterer Jærbladet (papirutgåva) dagens jubilant. Leif er 75 år i dag, 13.11.2008. Eg vil gjerne gratulera han her på bloggen.

Kulturperson. Humorist. Boksamlar. Kunstkjennar. Skribent. Opplesar.

Det er mange ord som kan karakterisera Leif. Eg kjenner han først og fremst som venn og som klokkar. Som samarbeidande prest og klokkar gjennom mange år har me hatt utruleg mange gode stunder saman! (Foto: Pål)

Eg gleder meg til laurdag. Då skal han feirast i regi av Bryne Kunstforening.

Oppdatering natt til søndag: Det blei ein kulturkveld av dei sjeldne! Akkurat slik eg hadde venta meg at ein kveld med Leif i sentrum, skulle bli!

 

To dagar i Korint

Det begynner å bli ei stund sidan eg kom heim frå haustferien i Paulus» fotspor i Hellas. Nå er det tid for å henta fram minne frå turen. I denne omgang vil eg skriva litt om dei to dagane eg var i Korint.

biskopar-i-korintDen første dagen var me på rundtur i Korintområdet med buss. Første stopp var Pauluskatedralen i den moderne byen. Denne kyrkja knyter fortid og nåtid saman ved at den peiker på den samanhengande rekkja av biskopar i Korint. Kyrkjelyden trekkjer linja tilbake til Paulus og kallar han i denne samanhengen for den første biskopen i byen! Biletet viser tavla utanfor hovuddøra med lista som begynner med Apostelen Paulus og sluttar med dagens Korint-biskop. Les meir.

Neste stopp var Gamle Korint. Den gamle byen blei totalt øydelagt i jordskjelv i 1858. I dag er Gamle Korint ein liten by med snautt 2000 innbyggjarar.

img_6768Her i Gamle Korint ligg eit viktig arkeologisk utgravingsområde der sentrale delar av Korint i romersk tid er grave fram. Her er også eit lite museum som viser mange av skattane som er funne på staden. Guiden gav oss ei omvisning på området. Og eg samla gruppa i skuggen av nokre tre i utkanten av agora (det gamle bytorget frå romersk tid) og fortalde om Paulus si verksemd i byen med utgangspunkt i dei aktuelle bibeltekstane (Apg 18 og dei to Korintarbreva). Biletet viser den offentlege talarstolen (bema) på agora, truleg den staden der Paulus blei dratt fram for domstolen og anklaga for guvernøren:

Medan Gallio var guvernør i Akaia, slo jødane seg saman mot Paulus og drog han fram for domstolen. «Denne mannen,» sa dei, «lokkar folk til å dyrka Gud på ein måte som er i strid med lova.» Paulus fekk ikkje opna munnen før Gallio sa til jødane: «Hadde det vore eit brotsverk eller ein kjeltringstrek det gjaldt, då hadde eg hatt grunn til å høyra med tolmod på dykk, jødar. Men er det strid om ord og namn og dykkar eiga lov, så får de greia opp med det sjølve. Eg vil ikkje vera dommar i slike saker.» Dermed jaga han dei bort frå domstolen. Då tok alle fatt i synagogeforstandaren Sostenes og banka han opp midt framfor dommarsetet. Men Gallio brydde seg ikkje det minste om det. (1 Kor 18,12-17)

img_6631Så gjekk turen til Kenkreæ. Dette var ein av dei to hamnebyane i «Stor-Korint» i gamal tid. I dag er det ikkje mykje igjen av den historiske hamna. Me sette oss i strandkanten der nokre gamle steinmurar forsvinn ut i sjøen (biletet). Flyfoto viser at desse murane er restar etter ein av dei historiske moloane og at desse moloane faktisk ligg like under havflata i bukta utanfor.

Her var det Paulus gjekk ombord i båten som førte han bort frå Hellas etter nokre års verksemd her. Han reiste til Efesos og seinare vidare til Jerusalem før han endte opp i Antiokia. Men før han forlét Hellas fortel Lukas at han klipte håret her i Kenkreæ (Apg 18,18), «for han hadde bunde seg med ein lovnad». Dette gjaldt truleg eit nasirearløfte (4 Mos 6,2-21) og teksten er eit interessant eksempel på at det for jøden Paulus var naturleg å følgja bod og reglar frå GT også etter at han blei ein Jesustruande jøde. Sidan blei det ein viktig diskusjon i den tidlege kristne kyrkja om koss ikkje-jødar som kom til tru på Jesus, skulle forhalda seg til desse boda.

Paulus kom tilbake til Korint ca år 56-57. Under dette opphaldet i byen skreiv han Romarbrevet, som ofte blir rekna som det teologiske hovudskriftet hans. Han hadde ikkje vore i Roma og ønskte nok å presentera seg for dei kristne der med tanke på eit seinare besøk. Han sendte brevet til Roma ved hjelp av Føbe, ei kvinne som hadde ei viktig teneste i den kristne forsamlinga i Kenkreæ (Rom 16,1-2). Denne teksten fortel altså at det på dette tidspunktet, ca 7 år etter at Paulus første gong presenterte den kristne trua i Korint, var ei eiga forsamling i hamnebyen Kenkreæ. Dette var nok det me i dag ville ha kalla ei huskyrkje. Kanskje den samla seg i heimen til Føbe?

img_6659Etter dette brukte me tid på å sjå nærare på Korintkanalen. Den imponerande kanalen knyter Korintbukta og Adriatarhavet saman med Egearhavet. Me sat først og åt på ein spisestad like ved det søraustre utløpet av kanalen. Under måltidet fekk me med oss båt-trafikken på nært hald. Det mest interessante var ei bru med bilveg over kanalen. Denne brua blei senka (!) når båtar skulle gjennom kanalen. I løpet av måltidet vårt kom brua opp av vatnet fleire gonger for å sleppa bilar over kanalen.

Deretter køyrde me opp til hovudbrua over kanalen. Her er kanalen eit imponerande syn. Den går nede i eit 70 meter djupt juv, er 6 km lang og 25 meter brei. Det må ha vore eit utruleg omfattande prosjekt å laga den. Opp gjennom historia er det mange herskarar som har ønskt seg ein kanal denne staden og som har gjort mislukka forsøk på å få det til. Keisar Nero sette f eks 6000 jødiske krigsfangar i arbeid med å grava i åra like etter at Paulus var i området. Arbeidet med den moderne kanalen blei starta i 1870-åra etter det vellukka Suezkanal-prosjektet og Korintkanalen blei opna i 1893.

Den andre dagen vår i Korintområdet var utan fastlagt program. Etter ei veke på reise gjennom store delar av fastlands-Hellas var det godt å ha ein ”fridag”. Mange valde å bruka den på stranda i Loutraki. Andre valde å gå på fjelltur. Eg var blant dei siste.

img_6722-akrokorintGruppa som ville til fjells tok taxi frå hotellet til Gamle Korint og gjekk opp på Akrokorint (byfjellet). Det er bilveg nesten til toppen, men me var ikkje interesserte i å bli køyrde opp. Me hadde lyst til å gå opp til fots, slik folket i Korint i gamal tid sjølvsagt gjorde. Turen opp tok ca 2 timar inklusiv pausar. Toppen er på 575 moh og herfrå er det ei fantastisk utsikt over heile Korintområdet.

Fjellet har i mange ulike situasjonar og tidsperiodar fungert som tilfluktsstad for innbyggjarane i Korint. På Paulus si tid var det også eit berømt Afroditetempel på toppen, visstnok med 1000 tempelprostituerte. Trafikken opp dit har nok utvilsomt vore noko av bakgrunnen for dei avsnitta i 1 Kor 6-7 der Paulus skriv om utfordringar i den kristne forsamlinga i forhold til seksualliv og ekteskap.

img_6697Men først og fremst har Akrokorint alltid hatt ein viktig strategisk funksjon, ved at dei som hadde herredømet over borga på toppen, kunne kontrollera vegen inn mot Peloponnes-halvøya. Det er 2000 meter med gamle murar rundt toppen, bygd på ulike tider i historia. Fjellet hadde sist ei viktig strategisk tyding under den gresk fridomskrigen i 1821.

Då me kom ned igjen, hadde me framleis god tid til middag. Eg prioriterte då å ta ein ny tur inn på det arkeologiske utgravingsområdet, mens dei andre drog tilbake til hotellet.

img_6771På denne tida av dagen var det mest ikkje folk på området. Eg hadde god tid og kunne gå i mitt eige tempo og sjå på utgravingane, lesa på informasjonstavler og ta bilete. Eg fekk sett meir på nokre av dei viktigaste bygningsrestane og fekk også sett på stadar eg aldri har stoppa og fått guiding når eg har vore på organiserte omvisningar på området. For meg var dette ei herleg avslutning på dei to dagane i Korint!

Kyrkjemøtet 2008

km-081Nå er det snart tid for Kyrkjemøtet 2008. Møtet blir halde på Øyer.

Det er mange viktige saker som skal stå i fokus. Kanskje saka om Kyrkjene i Midt-Austen og vårt ansvar har spesiell interesse for mange av lesarane av denne bloggen?

Her finn du meir info om møtet.

Her finn du ein kort omtale av sakene, og lenker til sakspapira.

Det vil bli sendingar frå Kyrkjemøtet på web-TV.

Oppdatering etter Kyrkjemøtet: Her finn du lenker til vedtaka som blei gjort.

Hebraisk tekst frå Davids tid

I forrige veke blei det kjent at arkeologar har funne eit svært gamalt potteskår med hebraisk tekst. Det dreier seg bare om nokre få ord eller delar av ord, men alderen gjer at funnet blir vurdert som heilt spesielt. Ved hjelp av karbon14-metoden har fagfolk datert potteskåret til 1000-975 f Kr, altså til kong Davids tid. Dette gjer at teksten er nesten 1000 år eldre enn Dødehavsrullane!

Potteskåret er funne sørvest for Jerusalem, ein stad som heiter Khirbet Kheyafa, i området som er omtalt som Terebintedalen i forteljinga om David og Goliat i 1. Sam 17,2-3.

Det har blitt ein del skriving om funnet på nettet dei siste dagane, sjå f eks oversikta på BiblePlaces Blog. Nyheita har til og med nådd fram til norske medier; sjå omtale i Vårt Land (ein artikkel som utruleg nok er illustrert med ein potteplante!).

Eg tar med eit utdrag frå omtalen på IsraelNationalNews:

Oldest Hebrew Text Discovered at King David’s Border Fortress

Archaeologists have discovered what they say is the oldest Hebrew text ever found, at a site they believe was King David’s front line fortress in the war against the people of Pleshet, also known as the Philistines. The site overlooks the Elah Valley, where the young David slew Goliath, the Philistine giant, with a well-aimed shot from a sling.

(…)

The writing on the shard seems to be a letter sent from one person to another and archaeologists have still not deciphered it completely. Preliminary analysis shows that it contains the words «king» (melech), «judge» (shofet), and «eved» (slave), and that the terms may be parts of names, as in «Achimelech» or «Evedel» (lit. «King’s brother,» «Servant of God»). (Les meir)

Oppdatering 09.01.2010 om saka, sjå her.