«Jerusalem» skrive i stein

09/10/2018

I dag blei eit interessant arkeologisk funn presentert i Jerusalem. Det dreier seg om ein stein frå ca Jesu tid med inskripsjonen «Jerusalem». Steinen blei funnen sist vinter og har sidan vore til grundig fagleg vurdering.

Her er utdrag frå pressemeldinga (som også har med bilde av inskripsjonen):

Second Temple Period stone inscription noting the full spelling of Jerusalem found
The unique stone inscription, found this last winter, dates to the Second Temple Period (first century CE) and mentions Jerusalem for the first time using the Hebrew spelling as we know it today.

(…)

The most important discovery was a stone column drum, reused in the Roman structure, upon which the Aramaic inscription appears, written in Hebrew letters typical of the Second Temple Period, around the time of Herod the Great’s reign. The inscription reads: Hananiah son of Dodalos of Jerusalem

(…)

Dr. Yuval Baruch, Jerusalem Regional Archaeologist of the Israel Antiquities Authority, and Prof. Ronny Reich of Haifa University, who read and studied the inscription, note that «First and Second Temple period inscriptions mentioning Jerusalem are quite rare. But even more unique is the complete spelling of the name as we know it today, which usually appears in the shorthand version. This is the only stone inscription of the Second Temple period known where the full spelling appears. This spelling is only known in one other instance, on a coin of the Great Revolt against the Romans (66-70 CE). The unusual spelling is also attested to in the Bible, where Jerusalem appears 660 times, with only 5 mentions – of a relatively late date – having the full spelling (Jeremiah 26:18, Esther 2:6, 2 Chronicles 25:1, 2 Chronicles 32: 9, and 2 Chronicles 25: 1).»

Les meir

Tidfestinga er underleg nok litt uklar til å vera ei kunngjering på dette nivået. I ingressen nyttar ein først uttrykket Second Temple Period og definerer det i dette tilfellet til det første hundreåret (altså før tempelet fall i år 70). Seinare i artikkelen står det, truleg litt meir upresist, om Herodes den stores regjeringstid. Herodes regjerte i åra 37-4 f. Kr. På denne bakgrunnen vel eg i innleiinga av notatet her å seia at steinen er «frå ca Jesu tid».

Det blei også presentert eit par andre arkeologiske funn, blant anna ein gresk tekst frå 500-talet. Dette var i bysantinsk tid i Jerusalem, dvs den 300-årige kristne perioden av byens historie.

Beside the unique inscription, two additional finds will be on display at the Israel Museum, beginning tomorrow. The first is a Greek mosaic inscription of the 6th Century CE, exposed near Damascus Gate, commemorating the construction of a public building in Jerusalem in the Byzantine period – likely a hostel – by the emperor Justinian and an abbot by the name of Constantine. Both are mentioned together in another inscription commemorating the construction of the grand Nea Church, exposed in the Jewish Quarter excavations in the 1970’s, already displayed in the Israel Museum. Both attest to the development of the city some 1,500 years ago by the empire, as part of the mass pilgrimage of Christians to the Holy Land in this period.

(via PaleoJudaica)

Advertisements

I Jesu fotspor, tur mai/juni 2019

28/09/2018
Klippemoskeen. Foto Arne Berge 2009 (1)

Gamlebyen i Jerusalem. Foto: Arne Berge

Eg inviterer lesarar av bloggen på tur til Israel og dei palestinske områda i perioden 30. mai til 10. juni 2019, det vil seia 12 dagar inklusiv Kristi Himmelfartsdag og pinsehelga.

Det blir ein tur med vekt på Jesu liv, bibelske stadar, kulturhistorie, naturopplevingar og friluftsliv, – og møte med kristne på jødisk og palestinsk side. Me sluttar turen med ei rolig pinsehelg i Tel Aviv. Eg skal vera reiseleiar saman med Inger, kona mi.

Her er Plussreiser sin informasjon om turen med program og annan informasjon: I Jesu fotspor.

Til informasjon planlegg me også ein tur i oktober 2019, då med fire dagars pilegrimsvandring langs turløypa Jesus trail frå Nasaret til Gennesaretsjøen i Galilea.

Og her er nokre bilde frå tidlegare turar me har hatt:

IMG_4198 (1)

Utsikt over Gennesaretsjøen frå Arbelfjellet

Galilea 2012 554

Kapernaum, «Jesu eigen by». Foto: Arne Berge

IMG_2190

Tursti langs Gennesaretsjøen. Foto: Arne Berge

Ein Gedi. Steinbukk (1)

Steinbukk i Ein Gedi ved Dødehavet. Foto: Arne Berge

IMG_5986 Getsemane. Oliventre

Getsemane. Foto: Arne Berge

Vestmuren

Vestmuren, Jerusalem. Foto: Arne Berge


På taket av Gamlebyen

18/06/2018

Jerusalem, byen med heilage stadar for tre religionar

Gamlebyen i Jerusalem. Foto Arne Berge 2009

Eg reiser snart til Israel og dei palestinske områda igjen. Denne gong som reiseleiar for familie- og ungdomstur frå Hinna menighet. Det blir nok mange høgdepunkt. Eg er rimeleg sikker på at for eksempel Gamlebyen i Jerusalem vil gjera inntrykk på mange som reiser til byen for første gong!

Bildet er tatt frå takterrassen på Austrian Hospice of the Holy Family, ved Via Dolorosa. Men til tross for at eg er på eit kristent gjestehus, er eg i det muslimske kvarteret. Slik er Jerusalem!

Oppdatering: Me er heime igjen etter ein flott tur! Sjå her.

Det er mykje stoff om byen her på bloggen. Sjå f eks serien om Jerusalems 10 på topp:


Den tyske Mariakyrkja, Jerusalem

01/05/2018
IMG_0861

Den tyske Mariakyrkja i Jerusalem. Foto: Arne Berge 2011

Restane etter den tyske Mariakyrkja ligg sentralt i det jødiske kvarteret i Gamlebyen i Jerusalem. Likevel er den så bortgøymt at få legg merke til den. Kva kan ein sjå på staden? Og kva veit me om denne kyrkja frå korsfarartida?

Først litt om bygningsrestane slik dei er å finna i dagens jødiske kvarter. Når ein går frå Hurvaplassen mot trappene ned til plassen framfor Vestmuren, passerer ein korsfarar-marknaden, deretter murane etter kyrkja og det tilhøyrande hospitalet i det ein går til høgre og ned trappene. Portalen til kyrkja ligg i Misgav Ladach Street. Kyrkjeruinen har dessverre vore avlåst dei fleste gongene eg har vore der. Det er likevel mogleg å sjå inn gjennom portalen og få eit tilsvarande inntrykk som på bildet. Ein ser då austover mot apsis der hovudaltaret stod. I rommet til høgre er det ei god informasjonstavle, som altså dessverre ikkje er synleg om ein ikkje kan gå inn portalen.

Ruinen etter hospitalet ligg sør for kyrkja og litt lågare i terrenget. Trappa ned mot Vestmuren går rundt denne ruinen. Det var også eit pilegrimshospits knytt til kyrkja og hospitalet, på nordsida av kyrkja, men det er ikkje noko igjen av denne bygningen.

Når eg nå skriv om staden, finn eg også fram det følgjande bildet som eg tok i 2011. Det må vera misvisande. Det er kyrkja, ikkje hospitset, som er best bevart og som ein her har framfor seg!

IMG_0863

Misvisande informasjon på staden. Foto: Arne Berge 2011

Historia til desse bygningane går tilbake til korsfarartida. På 1140-talet var det behov for eit tyskspråkleg senter for pilegrimar som ikkje kunne fransk, som var det rådande språket i korsfarerbyen. Tyske medlemar av Johannesordenen fekk då bygga dette senteret som altså bestod av kyrkje, hospital og hospits. Bygningane blei øydelagde då korsfararane tapte Jerusalem i 1187. Dei blei (delvis?) bygde opp igjen frå 1229 av dei teutoniske riddarane, ei uavhengig orden stifta i Akko i 1190, og denne ordenen dreiv staden fram til korsfararane mista makta i Jerusalem i 1244.

I nyare tid skal kyrkjeruinen ha blitt funnen av T. Drake i 1872 (Wikipedia 01.05.2018 her).

Dei tyske korsfararbygningane blir omtalte slik i ein samtidig tekst frå 1100-talet:

On the way down the same street, which goes to the gate by which one reaches the Temple, and on the right, is a cross street with a long portico. In this street is a hospital with a church, which has been newly built in honour of Saint Mary, and is called the House of the Germans. Few if any people of other tongue have anything good to say about it.

John of Würzburg

(Frå Murphy-O´Connor: The Holy Land. 4. ed. Oxford 1998. Side 76)


Tur til Israel og dei palestinske områda, sommaren 2018

29/04/2018

Utsikt frå OljebergetVil du vera med? I sommar skal eg vera reiseleiar for familie- og ungdomstur til Israel og dei palestinske områda. Me har nokre ledige plassar og det er framleis mogleg å melda seg på. Hinna menighet i Stavanger arrangerer turen, men det er nå opna for at folk frå andre kyrkjelydar og stadar kan vera med.

Les meir på http://plussreiser.no/reiser/hinna.


Staden Jesus blei dømt?

30/03/2018
IMG_5962 Citadellet. Murar

Citadellet i Jerusalem. Foto Arne Berge 2005

Er det mogleg å finna staden der Jesus blei dømt? Det skjedde i alle høve innanfor murane i Jerusalem, og desse murane gjekk delvis på same stad som bymurane rundt Gamlebyen går i dag. Dei fleste historikarar vil seia at Pilatus truleg oppheldt seg i slottet som Herodes den store hadde bygd, omtrent på staden der Citadellet står i dag, like ved Jaffaporten. Dei eldste murane i Citadellet er frå Herodes si tid.

Men det er også andre teoriar om kor i byen Jesus kan ha blitt dømt. Sjølv syns eg teorien om at Jesus blei dømt i det hasmoneiske kongepalasset, som låg nærare tempelplassen, er svært interessant. Den følgjer i større grad den kristne tradisjonen i det bysantinske Jerusalem. Les gjerne det tidlegare notatet Pilatus si borg der eg skriv om tre ulike teoriar om lokaliseringa av domfellinga.

I dag på langfredag vil eg også visa til notatet Detaljar i Jesu lidingshistorie.


Bibelhistorier: Getsemane

23/03/2018
Getsemane og Oljeberget

Getsemane og Oljeberget. Foto: Arne Berge 2005

Getsemane er eit kjent stadnamn i den bibelske geografien, knytt til Jesus og påsken. Bildet viser Oljeberget som ligg aust for Gamlebyen i Jerusalem. Getsemane er namnet på området ved foten av denne høgda.

Bibelhistoria om Jesu bønekamp i Getsemane er spesielt knytt til skjærtorsdag:

Så kom Jesus med læresveinane til ein stad som heiter Getsemane, og han sa til dei: «Sit her medan eg går dit bort og bed.» Han tok med seg Peter og dei to Sebedeus-sønene, og han vart gripen av sorg og gru. Då sa han til dei: «Mi sjel er sorgtyngd til døden. Ver her og vak med meg!» Så gjekk han eit lite stykke fram, kasta seg ned med andletet mot jorda og bad: «Far, er det råd, så lat dette begeret gå meg forbi! Men ikkje som eg vil, berre som du vil.» Då han kom tilbake til læresveinane, fann han dei sovande, og han sa til Peter: «Så makta de ikkje å vaka med meg ein einaste time? Vak og be at de ikkje må koma i freisting! Ånda er villig, men kjøtet er veikt.» Så gjekk han bort att andre gongen og bad: «Far, om ikkje dette begeret kan gå forbi meg, og eg må tømma det, så lat viljen din råda.» Då han kom tilbake, såg han at dei hadde sovna til att, for auga deira var tunge av søvn. Då lét han dei vera og gjekk bort att og bad tredje gongen med dei same orda. Så kom han tilbake til læresveinane og sa: «Søv de framleis og kviler! Timen er komen då Menneskesonen skal gjevast over i syndarhender. (Matt 26,36-45)

Dei fleste som besøker Getsemane i vår tid, konsentrerer seg om den katolske Alle Nasjonars kyrkje (den store kyrkja med mosaikk i gavlen) og om ein liten hage med eldgamle oliventre utanfor kyrkja. Kyrkja blei bygd i 1924 over ruinane av ei bysantinsk kyrkje frå 300-talet og ei korsfararkyrkje frå 1100-talet. Framfor altaret kjem det ei flat klippe opp av golvet, og tradisjonen fortel at det var her Jesus hadde si avgjerande bønekamp.

Dei åtte gamle trea i hagen utanfor kyrkja gjer sterkt inntrykk på mange, for dei minner så konkret om denne bibelhistoria. Forskarar har funne ut at trea er frå 1100-talet, då korsfararane bygde si store kyrkje, sjå det tidlegare notatet Gamle oliventre i Getsemane.

Getsemane. Foto: Arne Berge 2006

Getsemane. Foto: Arne Berge 2006

Like nord for hagen ligg Getsemanegrotta. Inngangen er ved sidan av nedgangen til Mariakyrkja, men grotta ligg under den «private» delen av Getsemanehagen. Tradisjonen knyter også Getsemanegrotta til Jesus og disiplane, og fortel at dette var deira opphaldsstad, og kanskje òg overnattingsstad, når dei var i Jerusalem. Bibelhistoria fortel at disiplane sovna i Getsemane mens Jesus kjempa sin avgjerande kamp i bøn eit steinkast unna. Kanskje sov dei (i grotta?) fordi dei var vane med å sova på denne staden? Kanskje var det her ved grotta Judas sveik Jesus? I dag er grotta eit kapell som legg vekt på desse delane av Getsemanehistoria.

Det er umogleg å vita kor stor Getsemanehagen var på Jesu tid. Namnet blir i dag brukt om heile området ved Getsemanegrotta, Alle Nasjonars kyrkje og den russiske kyrkja med gullkuplar lenger oppe i bakken.

Skissa nedanfor plasserer grotta, hagen (orto del Getsemani) og Alle Nasjonars kyrkje (basilika moderna) i forhold til kvarandre. Heilt til venstre ligg den underjordiske ortodokse Mariakyrkja (tomba della Vergine), som eg ikkje har omtalt i dette notatet.

By Deror Avi (Own work) [GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html) or CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)%5D, via Wikimedia Commons

Oppdatert 23.03.2018


%d bloggarar likar dette: