Flukta til Egypt

29/12/2008

den-heilage-familieBibelforteljinga om Den heilage familie (Maria og Josef med barnet Jesus) si flukt til Egypt, har blitt ny og levande for meg i 2008. Eg  var med på ein studietur til Kairo for snart eit år sidan og opplevde då kor mykje denne teksten faktisk betyr for egyptiske kristne i dag.

For oss kan denne teksten vera ei påminning om at forteljingane om Jesu barndom ikkje bare handlar om eit barn i ei krubbe, men også om ei dramatisk flukt.

Biletet viser ei vanleg koptisk gjengjeving av dette motivet. Josef går, Maria sit med barnet på eit esel, dei går langs Nilen og i bakgrunnen ligg det nokre pyramidar.

Her er dei aktuelle versa i Matteus-evangeliet:

Då dei var farne, synte Herrens engel seg for Josef i ein draum og sa: «Stå opp, ta barnet og mora med deg og røm til Egypt, og bli der til eg seier frå! For Herodes kjem til å leita etter barnet og vil drepa det.» Han stod opp, tok barnet og mora og drog til Egypt same natta. Der vart han verande til Herodes døydde. Slik skulle det oppfyllast, det Herren har tala gjennom profeten: Frå Egypt kalla eg son min.

(…)

Etter at Herodes var død, synte Herrens engel seg i ein draum for Josef i Egypt og sa: «Stå opp, ta barnet og mora og dra til Israelslandet! For no er dei døde, dei som ville ta livet av barnet.» Då stod han opp, tok barnet og mora og fór til Israelslandet. Men då han fekk høyra at Arkelaos hadde vorte konge i Judea etter Herodes, far sin, torde han ikkje fara dit. Han vart varsla i ein draum og fór til Galilea. Då han kom dit, busette han seg i ein by som heiter Nasaret. Slik skulle det oppfyllast, det som er tala gjennom profetane, at han skulle kallast nasarear. (Matt 2,13-15 og 19-23)

Teksten seier ikkje noko om kor lenge den heilage familie var i Egypt, heller ikkje noko om kvar i Egypt dei søkte tilflukt. Men her har det vakse fram ein rik tradisjon blant egyptiske kristne. Tradisjonen fortel at dei var i Egypt i tre år og seks månadar, vidare at dei reiste rundt i Nildeltaet og opp til Øvre Egypt. Delar av turen gjekk i båt på Nilen. Det finst mange forteljingar om underfulle ting som skjedde på reisa deira rundt i landet. Desse forteljingane blir knytt til spesielle stadar, som dermed har blitt heilage og utgangspunkt for pilegrimstradisjonar.

old-cairo1Biletet viser eit skilt ved nedgangen til Abu Serga (St. Sergiuskyrkja) i Koptisk Kairo. Under altaret i denne kyrkja er det ei krypt der den heilage familie i følgje tradisjonen budde ein periode.

Tilbake til bibelteksten frå Matteusevangeliet. Professor Stephen J. Davis ved det evangeliske teologiske seminaret i Kairo peiker på to viktige observasjonar i denne teksten:

  • Forteljinga om flukta er nøye knytt til evangelisten sin bruk av GT. Flukta og tilbakereisa blir forstått som ei oppfylling av profetiar frå GT. Nøkkelteksten er sitatet frå Hos 11,1:  Frå Egypt kalla eg son min. I den opphavlege konteksten hos profeten, er dette ei utsegn om exodus, utferda frå Egypt under Moses. Men evangelisten nytolkar teksten, og let den vera ein profeti om at Jesus, Guds Son, måtte flykta til Egypt og koma tilbake derifrå.
  • Forteljinga om flukta legg vidare stor vekt på geografi. Matt 2 er fylt av geografiske namn: Betlehem, Egypt, Israelslandet, Galilea og Nasaret. Kapittelet tar oss med på ei reise til kjente geografiske stadar. Egypt får eit viktig fokus knytt til den gamaltestamentlege tradisjonen om at landet både var ein stad for eksil og for tilflukt.

Me kan også ta med oss ei bøn, skriven av den danske presten Holger Lissner med utgangspunkt i bibelteksten om flukta til Egypt:

Herre Jesus Kristus! Vi takker deg for at du ikke forble i din himmelske urørlighet, men gikk inn i vår sårbarhet og kom oss til hjelp i vår angst og smerte. Vær hos oss når vi trues av mørke makter og ikke vet hvor vi skal flykte hen. Vis oss at for deg er natten klar som dagen, og at du har veier der vi ingen sti kan se. Herre, du er vårt håp. For deg er alt mulig, du som er ett med din himmelske Far i kraft og ånd fra evighet og til evighet. (frå Svein Ellingsen: Og lyset skinner i mørket. Juletiden dag for dag)

Oppdatering: Les meir om kjeldene til kunnskap om flukta i notatet Theophilus» openberring.


Jesus trail

29/12/2008

Caspari Center Media Review har denne veka med ein notis (her) frå avisa Ma’ariv som skriv om «the Jesus trail», ei vandring i Jesu fotspor i området mellom Nasaret og Gennesaretsjøen.

Ma’ariv (December 19) recommended a visit to the church which, according to Christian tradition, commemorates the house of Anna and Jehoiakin, «Yeshua’s (Yeshu’s) grandmother and grandfather.» «Here, it transpires, Miriam, Yeshu’s mother, was born to barren parents.» The Byzantine church, which is almost completely preserved, is located close to Tzippori (Sepphoris) in central Galilee. «The courtyard and beautiful church are one of the points of the walking tour in the footsteps of the life of Yeshu, the project known as the «Jesus trail» – a walking tour of around 60 km and 3-5 days» walk beginning in Nazareth and ending at the Mount of Beatitudes.»

Eg har vore i dette området fleire gonger, men ikkje sett denne kyrkja og heller ikkje vandra langs denne ruta. Dette må eg finna ut meir om!

Oppdatering 01.01: Har begynt å sjå etter meir stoff om denne turen, og fann nettsidan JesusTrail.


Bøn om fred

29/12/2008

I samband med aktuelle situasjonen på Gazastripa denne helga, har Norges Kristne Råd sendt ut følgjande oppfordring til bøn om fred. Eg sender den gjerne vidare til lesarane av bloggen.

Israel og Palestina – bønn om fred

Brutale krigshandlinger rammer igjen sivile på Gazastripen. Som kristne i Norge og som fellesskap av kirker vil Norges Kristne Råd oppfordre til bønn for alle de som er rammet av de senere dagers krigshandlinger. La oss be om slutt på krigen når vi samles til gudstjenester i nyttårshelgen. La oss be for alle de som rammes og lider, både barn og voksne. Uansett oppfatning av forholdet mellom Israel og Palestina ber vi om at spiralen av hat og gjengjeldelse må vike plass for fred med rettferdighet. I denne vanskelige tiden ber vi også for kirkene og deres ledere, om at de kan være brobyggere og troverdige vitner om fred.

Svein Jacobsen Veland
Styreleder i Norges Kristne Råd

Ørnulf Steen
Generalsekretær i Norges Kristne Råd


Paulus sitt juleevangelium

28/12/2008

Notat til søndagens tekst: Gal 4,4-7

Denne teksten er på ein måte Paulus sin versjon av juleevangeliet! Det handlar om at Gud på ei bestemt tid sendte Sonen sin som eit menneske i ein bestemt menneskeleg samanheng og med ein bestemt hensikt.

Paulus skriv:

Men då tida var fullkomen, sende Gud sin eigen Son, fødd av ei kvinne, fødd under lova. Han skulle kjøpa fri dei som var under lova, så vi kunne få retten til å vera Guds born. (v 4-5)

Eg merkar meg at Paulus tar med to spesielle uttrykk som forklarer ulike sider ved Jesu kome:

  • fødd av ei kvinne, det vil seia at Guds Son kom som eit menneske
  • fødd under lova, det vil seia at han kom som jøde

Desse to versa frå Galatarbrevet er blitt kalla «den fortellingsmessige grunnstrukturen i Paulus» teologi»:

Når vi skal se nærmere på hva grunnstrukturen i apostelens teologi er, tar vi utgangspunkt i en iakttagelse som vi henter fra tekstene ovenfor: Vi finner biter av en fortelling: Jesus som døde, ble oppreist fra de døde, Gud står bak det hele. Alt dette er elementer i en fortelling. Det dreier seg om biter av grunnfortellingen som representerer det univers som all Paulus» teologi utfolder seg i rammen av: det er fortellingen om Guds handling til frelse i Jesus Kristus. Den fortellingsmessige grunnstrukturen i Paulus» teologi kommer klart frem i Gal 4,4-5. I denne teksten finner vi de elementer som skal til for å tale om en fortelling. Her er ulike aktører. Scenen settes ved en tidsangivelse, og fortellingen har et klart mål eller hensikt. Det samme kan vi si om Rom 8,3: «For syndens skyld sendte han (Gud) sin egen Sønn i syndige mennesker skikkelse og holdt dom over synden i vår natur». Vi er så fortrolige med dette som tunge teologiske utsagn, at vi knapt legger merke til at det er grunntrekkene i en fortelling Paulus gjengir: Fortellingen om hvordan Gud gjorde opp med synden. (…) Paulus gjengir aldri denne fortellingen in extenso, det vil si i sin helhet. Men han siterer stadig deler av den, og viser til den som basis og utgangspunkt for det han skriver.»  (Karl Olav Sandnes: I tidens fylde. En innføring i Paulus» teologi. Oslo 1996, side 82-83)

Eg merkar meg også at professor Sandnes faktisk brukar eit uttrykk frå desse versa som tittel på boka si.

Eg vil seia at eg undrar meg litt over bibelomsetjinga på akkurat dette punktet. Der den nynorske teksten har uttrykket «då tida var fullkomen», blir bokmålsteksten omsett «i tidens fylde». Har ikkje eigentleg desse to uttrykka litt ulik valør?

Men då tida var fullkomen, sende Gud sin eigen Son, fødd av ei kvinne, fødd under lova. Han skulle kjøpa fri dei som var under lova, så vi kunne få retten til å vera Guds born.



Bonden og Herodes den store

25/12/2008

Fartein Valen-Sendstad har skrive ein interessant artikkel med bakgrunnsstoff for juleevangeliet. Han skriv godt om levekåra i Betlehem på tida då Jesus blei født og samanliknar med det lukseriøse livet til Herodes den store på borga Herodion like utanfor Betlehem.

Bonden og Herodes den store

Englene kom ikke til de rike ved bassengkanten.

Julefortellingene i Lukas-evangeliet fører oss til Betlehem mot slutten av kong Herodes» regjeringstid. Kanskje er det år 7 før Kristus.

På den tiden var Betlehem ei lita bygd med noen få hundre innbyggere stablet tett sammen på et høydedrag. Bygda manglet permanent vannkilde og hadde derfor ikke ressurser til å bli noe av betydning. Bonden måtte samle alt han kunne av regnvann og lagre det i huler og sisterner i den porøse fjellmassen. Det kunne regne ganske bra, men bare fra desember til mars.

De fleste bodde i hus bygd av naturstein, noen også i huler i fjellet. Synagogen i datidens Betlehem var ikke en egen bygning, men et steinlagt gårdsrom eller et stort rom i det største huset.

(Les meir i Stavanger Aftenblad)


God jul!

25/12/2008

Eg helsar alle lesarar av bloggen GOD JUL med nokre ord frå Johannesprologen:

Og Ordet vart menneske
og tok bustad mellom oss.
Og vi såg hans herlegdom,
ein herlegdom som den einborne Sonen
har frå Far sin,
full av nåde og sanning. (Joh 1,14)


Israelsmisjonens heimeside

22/12/2008

Sjå den nye heimesida til Den Norske Israelsmisjon!


%d bloggarar likar dette: