Jul på bloggen

15/12/2016

Rembrandt. Adoration of the Shepherds

 

I desse advents- og juletider viser eg til eit utval tidlegare notat relatert til jula.

Bildet er The Adoration of the Shepherds av Rembrandt (eller ein av hans elevar). Legg merke til lyset som kjem frå barnet i krybba, – “det sanne lyset” (Joh 1,9).


Advent 2016

25/11/2016

Adventstida er ei viktig og flott tid. Eg vil påstå det er fordi den har eit innhald knytt til Jesus. Og dette gir igjen mange gode ringverknader, som det at me blir opptatt av å tenna lys i mørkret, av å skapa fellesskap og varme.

Desse vekene før jul har sin eigen symbolikk. Eg syns derfor det er eit poeng å skilja mellom adventspynt og julepynt. Lilla er fargen for adventstida. Adventskransen eller adventsstaken med fire lys er ein viktig del av denne symbolikken. Me tenner eit nytt lys i den kvar søndag i adventstida. Me tenner også mange andre lys, me har adventskalender og me har adventsstjerne i vinduet. Den sjuarma lysestaken, som eigentleg er eit Messias-symbol for oss kristne, er også blitt svært vanleg å ha i vinduet. Eg syns dessutan det gir god meining å ta fram noko av julepynten, f eks englane, og la dei vera saman med den lilla fargen fram til julepynten tas fram dei siste dagane før jul. Dersom du har ein julekrubbe, kan du ta den fram, men venta med å plassera barnet i krubba til jula kjem.

Det er fint å lytta til julemusikk i adventstida, – og å synga julesongar. Dette er ein flott måte å førebu jula på. Men det er også mange fine adventssongar. Ein av dei seier rett og slett: “Hvert adventslys skal minne om / at Jesus, lysets Herre, kom.” Så enkelt kan det seiast! Setninga er henta frå Svein Ellingsens salme Mens frost og vintermørke rår (Norsk Salmebok nr 18).

Ordet advent kjem frå det latinske Adventus Domini som betyr Herrens kome. Språkleg sett seier altså ikkje ordet oss noko om å venta, men om å koma. Det er Jesu kome det dreier seg om. I kyrkja seier me at det er tre perspektiv på Jesu kome til oss: Han kom ein gong (då han blei født i Betlehem), han kjem til oss i dag og han skal ein gong koma igjen i herlegdom. Forventning er dermed eit viktig ord i adventstida.

Dette notatet er blei først trykt i Kirkehilsen nr 6/2013, menighetsbladet for Hinna og Gausel menigheter. Her er det bare gjort små endringar nå ved starten av adventstida 2016. 


Bibelhistorier: Påske

26/03/2016

Eg ønsker lesarane av bloggen god påske! Her er bibelhistoria i teikningar frå arbeidsboka mi då eg gjekk i 1. klasse på Våland skole.

Forside 1. kl.Påske 01.jpgPåske 02.jpgPåske 03.jpgPåske 04Påske 05.jpgPåske 06Påske 07Påske 08Påske 09Påske 10Påske 11Påske 12Påske 13Påske 14.jpgPåske 15Påske 16


Palmesøndag

18/03/2016

Jesus rir inn i Jerusalem

Det må ha vært en veldig opplevelse å være med denne palmesøndagen. Folk strømmet til byen i lange rekker, – fra fjellene nord i Galilea, nede fra Middelhavet, sør fra Hebron, og nede fra Jeriko og Jordandalen. De gikk hele bygdelag sammen, med god tid til å prate på veien, mens barna løp frem og tilbake mellom naboer og slektninger. De gamle fortalte og sang arven inn i barna, så det ble deres egen historie. Etter hvert som de nærmet seg Jerusalem, overtok de faste påskesangene, Salmenes bok 113-118, de som kalles ‘lovsangen’. (Harald Kaasa Hammer)

Ruta inn i Jerusalem gjekk over Oljeberget, der Jesus hadde gode kontaktar i landsbyane Betfage og Betania. Her blei Jesus hylla av landsbyfolket, av tilreisande pilegrimar, av disiplane og av ein større flokk av vennene hans. Vidare drog dei truleg ned til Siloadammen før dei gjekk vegen opp til tempelet.

Eg brukar uttrykket “Jesu venner” fordi Jesus sjølvsagt hadde ein kontaktflate som var mykje større enn dei tolv disiplane. Me kan tenkja på søskenflokken Marta, Maria og Lasarus som tydelegvis ut frå evangelia stod Jesus veldig nær. Men eg ser for meg at det i folkemengda palmesøndag kan ha vore mange anonyme venner som hadde opplevd store ting i møte med Jesus. Kanskje nokon av dei 5000 som var blitt mette ved Jesu brødunder, var med og hylla han? Kanskje var enka i Nain og sonen hennar komen? Kanskje var den tidlegare besette frå gravholene på austsida av Gennesaretsjøen komen? Kanskje nokon av dei som var blitt helbreda ein kveld i Kapernaum? Og kanskje nokon av dei mange spedalske som var blitt friske? Det var mange som på ulike måtar var blitt berørt av Jesu forkynning og virksomhet. Dei hadde opplevd dei nyskapande kreftene som var verksame gjennom han og som framleis er verksame gjennom trua på han.

Det står ingenting i Bibelen om at dette skjedde på den første dagen i veka, altså på ein søndag. Men det er tydeleg at det skjedde i tida like før påske. Det er lang tradisjon for å feira Jesu inntog i Jerusalem på søndagen ei veke før påskedagen altså den dagen me kallar palmesøndag.

Hosiannarop og rop om korsfesting

Eg har ofte høyrt forkynt at dei same menneska som ropte “hosianna” på palmesøndag, få dagar seinare var med og ropte “korsfest han”. Altså at stemninga blant folk flest i Jerusalem skifta totalt frå palmesøndag til langfredag.

Eg trur ikkje det stemmer. Me skal huska at Jerusalem var ein stor by. Og i påsken vaks den med utruleg store mengder pilegrimar som kom til byen. Det er meir sannsynleg at palmesøndagens hosiannarop og langfredagens rop om korsfesting er henta frå totalt ulike miljø i Jerusalem. Palmesøndag var han omgitt av tilreisande pilegrimsflokkar, av venner og disiplar. Under prosessen seinare i veka var det øvstepresten, det høge råd og deira medløparar i ein annan del av Jerusalem som pressa på for å få han dømt.

Dette er også poengtert i pave Benedikts bok om Jesus:

I alle de tre synoptiske evangeliene, men også hos Johannes, er det helt tydelig at den messianske hyllesten av Jesus utspiller seg ved inngangen til byen, og at de som bærer den frem ikke er Jerusalems innbyggere, men Jesu følge som ledsager ham inn i den hellige by.

(Pave Benedikt XVI / Joseph Ratzingers bok Jesus fra Nasaret. Fra inntoget i Jerusalem til oppstandelsen, side 17-18. Avenir forlag 2011)

Jesus er Messias, frelsarkongen

Me som er kristne, trur at Jesus er Messias. Han er konge for alle som trur. På palmesøndag blei dette ”offisielt” på ein ny måte. Jesus godtok hyllesta. Disiplane, landsbyfolket og pilegrimane fekk lov til å synga hosianna og han sette seg på eselet som ei oppfylling av profetiane i GT, f eks orda frå profeten Sakarja (Sak 9,9):

Bryt ut i jubel, dotter Sion!
Rop av glede, dotter Jerusalem!
Sjå, kongen din kjem til deg,
rettferdig og rik på siger,
fattig er han og rid på eit esel,
på ein eselfole.

Då Jesus rei inn i Jerusalem, tok han imot hyllesta, sjølv om folket som song, sannsynlegvis ikkje heilt forsto kor godt denne songen passa på han: Hosianna! Velsigna vera han som kjem i Herrens namn.

Jesus hadde tidlegare prøvd å halda skjult at han var Messias. Nå gjekk han ope inn i pilegrimane si forventning. Nå skulle det ikkje haldast skjult lenger, nå var han glad for den folkelege hyllesta. Lukas gjengir ein liten detalj om akkurat dette: Nokre farisearar i folkemengda sa til han: “Meister, tal læresveinane dine til rette!” Men han svara: “Eg seier dykk: Dersom dei teier, skal steinane ropa.” (Luk 19,39-40)

Samtidig kjente Jesus på smerte og han gret over byen. Då Jesus kom nærare og såg Jerusalem, gret han over byen og sa: “Hadde du berre på denne dagen skjøna, du òg, kva som tener til fred! Men no er det gøymt for auga dine.” (Luk 19, 41-42)

I forteljinga om palmesøndag møter me hyllest og jubel. Samtidig møter me smerte og gråt. Per Lønning sa ein gong i ei preike: Er palmesøndag en gledens dag eller er den en sorgens? Er det jubel og lovsang som i dag skulle strømme gjennom kirkerommet, eller er det smertens og botens tone? – Vi nøler ikke med å svare: det er begge deler.

Historia om då Jesus reid inn i Jerusalem finn du i Bibelen. Alle dei fire evangelia omtaler dette:

    • Matt 21,1-11
    • Mark 11,1-11
    • Luk 19,28-44
    • Joh 12,12-19

Her er forteljinga i Matteus 21,1-17, som er forteljingstekst på palmesøndag:

1 Då dei nærma seg Jerusalem og var komne til Betfage ved Oljeberget, sende Jesus to læresveinar i veg 2 og sa til dei: «Gå inn i den landsbyen som ligg framfor dykk! Der skal de straks finna eit esel som står bunde og har ein fole hos seg. Desse skal de løysa og leia til meg. 3 Og om nokon kjem med spørsmål, då skal de svara: ‘Herren har bruk for dei.’ Då sender han dei hit med ein gong.» 4 Dette hende for at det skulle oppfyllast, det som er tala gjennom profeten:

Sei til dotter Sion:
Sjå, kongen din kjem til deg,
audmjuk er han og rid på eit esel
og på folen til eit trekkdyr.
6 Læresveinane gjekk av stad og gjorde som Jesus hadde sagt. 7 Dei henta eselet og folen. Så la dei kappene sine på dei, og han sette seg oppå. 8 Mange i folkehopen breidde kappene sine på vegen, andre hogg greiner av trea og strødde på vegen. 9 Og folket som gjekk føre, og dei som følgde etter, ropa:
Hosianna, Davids son!
Velsigna er han som kjem i Herrens namn!
Hosianna i det høgste!
10 Då han drog inn i Jerusalem, vart det uro i heile byen, og dei spurde: «Kven er dette?» 11 Og folkehopen svara: «Det er profeten Jesus frå Nasaret i Galilea.» 12 Så gjekk Jesus inn på tempelplassen og dreiv ut alle som selde og kjøpte der. Han velte borda til pengevekslarane og benkene til dei som selde duer 13 og sa til dei: «Det står skrive: Mitt hus skal kallast eit bønehus. Men de gjer det til ei røvarhòle.»
14 På tempelplassen kom nokre blinde og lamme til han, og han lækte dei. 15 Men då overprestane og dei skriftlærde såg undera han gjorde og høyrde borna som ropa i heilagdomen: «Hosianna, Davids son!» vart dei arge 16 og sa til han: «Høyrer du kva dei seier?» «Ja», svara Jesus. «Har de aldri lese dette ordet:
Frå munnen på småborn og spedborn
har du late lovsong lyda!»
17 Så gjekk han frå dei og ut av byen, til Betania. Der var han om natta.

Det finst mykje stoff for den som vil arbeida meir med påskeforteljinga. Eg har stor sans for Ole Christian Kvarme si bok Åtte dager i Jerusalem. En bok om Jesu påske, om jødisk og kristen påskefeiring. Boka har også vore til konkret inspirasjon for denne artikkelen. Noko har eg også henta frå Harald Kaasa Hammer. Og nå i dagane før påsken 2016 les eg i pave Benedikt si bok om Jesus.

Dette notatet er ein bearbeidd versjon av eit tidlegare notat på bloggen (frå 2006).


Maria Bodskapsdag

07/03/2016

Notat til søndagens tekst: Luk 1,39-45

Our Lady of Vladimir (12th century), the holy protectress of Russia, now in the Tretyakov Gallery.

Our Lady of Vladimir (12th century), the holy protectress of Russia, now in the Tretyakov Gallery. Photo: Wikimedia Commons.

Jomfru Maria har ein viktig plass i vår kristne tru, også i ei luthersk kyrkje. For det første er ho Jesu mor og derfor nemnt i truvedkjenninga vår. Og så er ho eit eksempel på eit fromt menneske som ikkje ville framheva seg sjølv, men heller vera ein tenar for Herren då han kalla henne til ei heilt usannsynleg teneste.

Feiringa av Maria Bodskapsdag ni månadar før jul har lang tradisjon i den kristne kyrkja. For fleire hundre år sidan var 25. mars ein eigen heilagdag. Nå markerer Den norske kyrkja dagen på den søndagen som kjem nærast 25. mars (men likevel seinast ei veke før palmesøndag).

Teksten dette året handlar om Marias besøk hos den eldre slektningen Elisabet (døyparen Johannes si mor) kort tid etter at ho hadde fått bodskapet om at ho skulle bli Jesu mor.

Her er ei preike eg heldt for nokre år sidan over denne teksten, i Bryne kyrkje 25.03.2007:

Nokre dagar etter drog Maria av stad og skunda seg opp i fjellbygdene, til den byen i Juda der Sakarja budde. Der gjekk ho inn til Elisabet og helsa på henne. Då Elisabet høyrde helsinga frå Maria, sparka barnet i magen hennar. Ho vart fylt av Den heilage ande og ropa høgt: «Velsigna er du mellom kvinner, og velsigna er frukta i ditt morsliv. Korleis kunne det henda meg at mor til Herren min kjem til meg? For då lyden av helsinga di nådde øyret mitt, sparka barnet i magen min av fryd. Ja, sæl er ho som trudde, for det Herren har sagt til henne, skal oppfyllast.» (Luk 1,39-45).

Eg lurer på kva som var Maria sitt budskap til sine næraste då ho hadde møtt engelen som fortalde at ho skulle bli mor til Jesus. Kanskje ho mest av alt tenkte: dette har ikkje skjedd. Det kan ikkje vera sant. Eller: dette kan eg ikkje fortelja til nokon. Det er ingen som kjem til å tru på meg! Men Maria må ha fortalt, og på ein eller annan måte må menneska rundt henne ha akseptert historia.

Viktigast var det sjølvsagt at Josef, som ho skulle gifta seg med, trudde på henne. Matteusevangeliet fortel om koss dette skjedde. Josef blei i ein draum varsla av ein engel om det som hadde skjedd: «Josef, Davids son! Ver ikkje redd å ta Maria heim til deg som kona di. For barnet som er avla i henne, er av Den heilage ande. Ho skal føda ein son, og du skal gje han namnet Jesus, for han skal frelsa folket sitt frå syndene deira.» (Matt 1,20 ff)

Kva tenkte Maria i desse dagane? Lovsongen hennar er det me kjenner best (Luk 146-55), elles veit me ikkje så mykje om kva ho tenkte. Men ho reiste til Elisabet og blei der i tre månadar. Engelen som fortalte Maria at ho skulle bli Jesu mor, hadde òg fortalt om Elisabet sin situasjon:

Og høyr: Elisabet, slektningen din, ventar ein son, ho òg, på sine gamle dagar. Ho som dei sa ikkje kunne få born, er alt i sjette månaden. For ingen ting er umogleg for Gud.» (Luk 1,36 f).

Det er vel naturleg å tenkja at Maria reiste til Elisabet for å få støtte og hjelp frå ei eldre kvinne. Kanskje hadde ho òg behov for å koma seg vekk frå Nasaret, – kven veit? Men viktigast må det vel ha vore at ho hadde behov for å vera saman med ei som delte opplevinga av å ha blitt gravid på ein underfull måte. Ei som også måtte stola på Herren og ikkje heilt forstå kva ho var med på, anna enn at det måtte vera någe stort.

Det barnet som var unnfanga og som Maria bar ved hjarta sitt, det ho seinare fødte og la i ei krubbe, det barnet var også Gud! I den keltiske songen me song før preika, blei han kalla ”Guds dyrebare Ord”:

I et skur ved Betlehem,
gjemt i Josefs store trøye,
lå Guds dyrebare Ord,
som et nyfødt barn i høyet.
Og vi ser: Gud er god.
Han er her når vi synger,
han gir liv, lek og latter,
himmelrikets skjulte skatter.
Og vi ser: Gud er god.

Maria visste nok betre enn någen av oss kva det betydde at Gud gjorde seg liten og gjorde seg avhengig av menneske. Denne søndagen tar me Maria og hennar livserfaring inn i forkynninga. Og det er viktig å ha klart for seg at Maria har ein plass i vår kristne tru, òg i ei luthersk kyrkje. Derfor kan det vera på sin plass i dag å nemna at me her i kyrkja har eit ikon med Maria og Jesus. (Visa fram ikonet) Til vanleg står det nede på bordet ved inngangen. Kyrkja har fått det i gåve av ein familie som har kome hit til Time frå Balkan.

Maria har ein plass i vår tru først og fremst fordi ho er Jesu mor og derfor er nemnt i truvedkjenninga vår. Og så er ho eit eksempel på ei from kvinne som ikkje ville framheva seg sjølve, men heller ville vera ein tenar for Herren då han kalla henne til ei heilt usannsynleg teneste.

Gud trong rett og slett ei mor, så han kunne la sin einborne Son bli født som eit menneskebarn. Maria er ikkje ein helt, men først og fremst ei kvinne som fekk ei stor velsigning. Ho nådde seinare fram til det endelege målet for livet, ho er nå ein del av koret som syng til Guds ære. Kanskje me til og med kan seia at Maria står fremst i dette koret, og at me får synga saman med henne?

Tilbake til møtet mellom Maria og Elisabet: Då Maria kom inn i huset til Elisabet og Sakarja, helsa Maria på Elisabet. Og då Elisabet høyrde Maria sin stemme, sparka barnet i magen hennar av fryd og ho sa gode ord til den unge Maria, inspirert av Den heilage ande. Kva er det som skjer her? Verken Maria eller Elisabet visste i utgangspunktet om den andres graviditet, men alt dette stod veldig klart for dei nå. Elisabet fekk faktisk si openberring gjennom den ufødte Johannes sitt spark inne i magen! Dette sparket sette i gang någe hos henne, og fylt av Anden talte ho profetisk om Maria og barnet hennar. ”Velsigna er du mellom kvinner, og velsigna er frukta i ditt morsliv.”

Døyparen Johannes hadde som hovudoppgåve å peika på Jesus. Han var eit halvt år eldre, og var den som forkynte og døypte fram mot Jesu kome. Sparket han gav då han ennå var eit foster, var som eit første livsteikn frå han, han reagerte med glede inspirert av at Jesu mor kom inn i rommet. Då faren Sakarja fekk budskapet om at Johannes skulle bli født, sa engelen at han heilt frå mors liv skulle vera fylt av Den heilage ande (Luk 1,15). Det at han reagerte fysisk med å helsa Jesus, mens dei begge ennå var foster, kan heilt klart bli tolka som eit teikn på at dette stemte. Johannes var alt i mors liv verkeleg fylt av Ånden!

Elisabet fekk av Ånden ikkje bare vita at Maria var gravid, ho fekk allereie på dette tidspunktet greie på at Maria sitt barn er den Messias som var venta! Derfor bryt ho ut: ”Korleis kan det henda meg at mor til Herren min kjem til meg?”

Herren min – det er det greske ordet KYRIOS som er brukt her. Ordet som i all seinare kristen språkbruk har vore knytt til Jesus som Herre. Me kjenner det igjen i vårt litugiske bønerop Kyrie eleison.

Teksten handlar om to kvinner i Guds teneste, Maria og Elisabet. I bakgrunnen, utan å bli nemnt i dette tekstavsnittet, står sjølvsagt også dei to mennene Josef og Sakarja. Dei var vanlege menneske som du og eg, men dei fekk utan tvil ei heilt spesiell oppgåve i Guds frelsesplan. Desse vanlege menneska gjekk heldigvis inn i denne oppgåva ved å gå takkens veg, heller enn å forlanga å gå tankens veg.

Bibeltekstane om Jesu kome til jorda handlar om det største underet, det at Gud blei menneske. Det dreier seg om det som kristne teologar seinare har kalla inkarnasjonen. Dette er sjølvsagt någe som går langt ut over vår forstand. Og me blir derfor utfordra til å ta imot dette gjennom takkens veg, heller enn gjennom tankens veg. Den danske biskopen Georg Geil møtte ein gong ein mann som sa: ”Min forstand hindrer meg i å tro”. Biskopen svarte mannen med någen kloke ord: ”Det er viktigere å få hodet inn i himmelen enn å få himmelen inn i hodet!”

Sjølv vil eg gjerne forstå ting, eg vil gjerne få ting inn i hodet mitt. Eg trivst godt med å bruka tanken min, og eg trur Gud vil at du og eg skal gjera det. Men i møte med underet strekk ikkje tanken til. Eg må bare innrømma det. Jesu underfulle fødsel og jomfru Marias rolle i denne samanhengen, er eksempel på det som er meir enn kva tanken min kan romma. Men eg kan, som Maria, møta underet med takk, glede og håp.

Me får også i desse bibeltekstane inntrykk av at Maria kjente på ein grunnleggjande trygghet. ”Sæl er ho som trudde, for det Herren har sagt til henne, skal oppfyllast.” Eg trur det er rett å seia at engelen som openberra seg for henne i Nasaret, tok henne i handa for å gje henne trygghet i ei vanskeleg tid. Gud forandra livet hennar gjennom å gje henne oppgåva å vera Jesu mor, og i Marias liv kan me oppdaga Guds barmhjertige blikk. ”Gud har sett til si tenestekvinne i hennar fattigdom” song ho i lovsongen sin (v 48) og dette kan me òg seia i vår tid. Gud ser til oss! Det kan me leva på! Me får høyra det kvar søndag i det me avsluttar gudstenesta vår: Herren som vil ”lyfte sitt åsyn på oss og gje oss fred!”

Maria såg fram mot ei usikker framtid. Eg trur ho kan ha kjent seg som ei forskremt fuglunge som skjelvande ligg i ei barnehand. Men trass i dette, våga ho å stola på Gud. Ho opplevde at engelen tok henne i handa. Der fann ho trygghet for livet i Guds teneste. Gjennom trua på Jesus tar Gud oss menneske i handa og vil gje oss ei slik grunnleggjande trygghet, sjølv om òg me lever med ei usikker framtid. Me får vera i Guds hand, både når me er på høgda og når me kjenner oss skjelvande som ei forskremt fuglunge.

Maria viser oss på denne dagen någe om å leva i tru, håp og kjærleik. Ho sa ja til å vera Jesu mor. Og Jesu kome til jorda er den viktigaste hending som någen gong har skjedd. Gjennom barnet Jesus kom Skaparen sjølv inn i vår verd, som eit menneske og som Guds dyrebare Ord. Han gjorde Maria sitt liv nytt. Og han er Frelsaren som vil gjera våre liv nye, så me kan leva våre kvardagsliv i tru, håp og kjærleik.

Inspirert av

  • Hilde Barsnes sitt tekstarbeid i Luthersk Kirketidende 3 – 2007
  • Hein Steinskog si tekstgjennomgåing i prestesamling i Jæren prosti mars 2007
  • Raymond E. Brown: The Birth of the Messiah
  • Knut Grønvik sin andakt i Vårt Land 23.03.2007

Bibelhistorier: Getsemane

14/02/2016
Getsemane og Oljeberget

Getsemane og Oljeberget. Foto: Arne Berge 2005

Getsemane er eit kjent stadnamn i den bibelske geografien. Bildet viser Oljeberget som ligg aust for Gamlebyen i Jerusalem. Getsemane er namnet på området ved foten av denne høgda.

Bibelhistoria om Jesu bønekamp i Getsemane er preiketekst på 1. søndag i fastetida i år, 14. februar 2016:

6 Så kom Jesus med læresveinane til ein stad som heiter Getsemane, og han sa til dei: «Sit her medan eg går dit bort og bed.» 37 Han tok med seg Peter og dei to Sebedeus-sønene, og han vart gripen av sorg og gru. 38 Då sa han til dei: «Mi sjel er sorgtyngd til døden. Ver her og vak med meg!» 39 Så gjekk han eit lite stykke fram, kasta seg ned med andletet mot jorda og bad: «Far, er det råd, så lat dette begeret gå meg forbi! Men ikkje som eg vil, berre som du vil.» 40 Då han kom tilbake til læresveinane, fann han dei sovande, og han sa til Peter: «Så makta de ikkje å vaka med meg ein einaste time? 41 Vak og be at de ikkje må koma i freisting! Ånda er villig, men kjøtet er veikt.» 42 Så gjekk han bort att andre gongen og bad: «Far, om ikkje dette begeret kan gå forbi meg, og eg må tømma det, så lat viljen din råda.» 43 Då han kom tilbake, såg han at dei hadde sovna til att, for auga deira var tunge av søvn. 44 Då lét han dei vera og gjekk bort att og bad tredje gongen med dei same orda. 45 Så kom han tilbake til læresveinane og sa: «Søv de framleis og kviler! Timen er komen då Menneskesonen skal gjevast over i syndarhender. (Matt 26,36-45)

Dei fleste som besøker Getsemane i vår tid, konsentrerer seg om den katolske Alle Nasjonars kyrkje (den store kyrkja med mosaikk i gavlen) og om ein liten hage med eldgamle oliventre utanfor kyrkja. Kyrkja blei bygd i 1924 over ruinane av ei bysantinsk kyrkje frå 300-talet og ei korsfararkyrkje frå 1100-talet. Framfor altaret kjem det ei flat klippe opp av golvet, og tradisjonen fortel at det var her Jesus hadde si avgjerande bønekamp.

Dei åtte gamle trea i hagen utanfor kyrkja gjer sterkt inntrykk på mange, for dei minner så konkret om denne bibelhistoria. Forskarar har funne ut at trea er frå 1100-talet, då korsfararane bygde si store kyrkje, sjå det tidlegare notatet Gamle oliventre i Getsemane.

Getsemane. Foto: Arne Berge 2006

Getsemane. Foto: Arne Berge 2006

Tradisjonen knyter også Getsemanegrotta til Jesus og disiplane, og fortel at dette var deira opphaldsstad, og kanskje òg overnattingsstad, når dei var i Jerusalem. Bibelhistoria fortel at disiplane sovna i Getsemane mens Jesus kjempa sin avgjerande kamp i bøn eit steinkast unna. Kanskje sov dei (i grotta?) fordi dei var vane med å sova på denne staden? Kanskje var det her ved grotta Judas sveik Jesus?

Det er umogleg å vita kor stor Getsemanehagen var på Jesu tid. Namnet blir i dag brukt om heile området ved Getsemanegrotta, Alle Nasjonars kyrkje og den russiske kyrkja med gullkuplar lenger oppe i bakken.

Skissa nedanfor plasserer grotta, hagen (orto del Getsemani) og Alle Nasjonars kyrkje (basilika moderna) i forhold til kvarandre. Heilt til venstre ligg den underjordiske ortodokse Mariakyrkja (tomba della Vergine), som eg ikkje har omtalt i dette notatet.

By Deror Avi (Own work) [GFDL (http://www.gnu.org/copyleft/fdl.html) or CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)%5D, via Wikimedia Commons


Bibelhistorier: Forvandlinga

30/01/2016
BEN112975 The Transfiguration, 1480 (oil on panel) by Bellini, Giovanni (c.1430-1516); 115x154 cm; Museo e Gallerie Nazionali di Capodimonte, Naples, Italy; Italian, out of copyright

BEN112975 The Transfiguration, 1480 (oil on panel) by Bellini, Giovanni (c.1430-1516); 115×154 cm; Museo e Gallerie Nazionali di Capodimonte, Naples, Italy; Italian, out of copyright

Éin gong fekk tre av dei som stod Jesus aller nærast, ifølge Det nye testamentet sjå ei heilt annleis side ved han. Dei fekk sjå Jesus i hans himmelske samanheng. Han blei forvandla og dei fekk sjå det.

Dei som var med i følget til Jesus, levde til dagleg eit kvardagsliv saman med han (det vil seia: heilt kvardagsleg kan det umogleg ha vore, for dei høyrde orda hans og såg koss han levde). Men dei hadde òg nokre heilt spesielle opplevingar saman med han. Forteljingsteksten for denne søndagen handlar om ein gong Peter, Jakob og Johannes gjekk opp på eit høgt fjell saman med Jesus. Dei gjekk opp dit for å be. Der skjedde forvandlinga. Jesus blei for ei kort stund annleis.

Ut frå samanhengen i evangelia er det kanskje mest naturleg å lokalisera hendinga til Hermonfjellet nord i Israel. Den kristne tradisjonen har derimot knytt teksten til Taborfjellet meir sentralt i Galilea. Bildet over viser koss renessansekunstnaren Giovanni Bellini (ca 1430-1516) såg for seg hendinga. Flott kunst, men eg trur ikkje han kan ha vore verken på Hermon eller Tabor!

Kyrkjeåret har ein søndag som heiter Kristi forklaringsdag, søndag 31. januar 2016. Me kunne like gjerne kalla den Kristi forvandlingsdag. På engelsk blir hendinga kalla the transfiguration. Me som er kristne, trur at Jesus er både menneske og Gud. Denne søndagen handlar om openberringa av Jesu guddom.

Sjølv om me kallar forvandlinga for Kristi forklaring, betyr ikkje det at dette kan forklarast så me kan forstå det. Dette går sjølvsagt langt utanfor forstanden. Likevel kan me tru. Og me kan tru at slike forteljingar kan gje oss djupare kjennskap til kven Jesus er.

Her er bibelhistoria om då disiplane fekk sjå Jesu herlegdom:

Seks dagar etter tok Jesus med seg Peter, Jakob og Johannes, bror hans, og førte dei opp på eit høgt fjell; der var dei åleine.  2 Då vart han forvandla for auga deira. Andletet hans skein som sola, og kleda vart kvite som lyset.  3 Og sjå, Moses og Elia synte seg for dei og snakka med han.  4 Då tok Peter til orde og sa til Jesus: «Herre, det er godt at vi er her. Om du vil, så skal eg byggja tre hytter, ei til deg, ei til Moses og ei til Elia.»Men før han hadde tala ut, kom det ei lysande sky og la skugge over dei, og frå skya kom det ei røyst: «Dette er Son min, han som eg elskar, i han har eg mi glede. Høyr han!»  6 Då læresveinane høyrde det, kasta dei seg ned med andletet mot jorda, gripne av redsle.  7 Men Jesus gjekk bort og rørte ved dei og sa: «Reis dykk opp, og ver ikkje redde!»  8 Og då dei såg opp, såg dei ingen andre enn han, berre Jesus. (Matt 17,1-8)

Moses og Elia er to sentrale personar i Det gamle testamentet. Dei representerer lova og profetane. Skya er kjent frå GT som eit teikn på Guds nærvere og på at Gud openberrar seg. Disiplane sin reaksjon viser den frykta som kan følgja med møtet med det heilage, det som er heilt annleis, jfr Rudolf Ottos religionshistoriske forsking på det heilage (her). Jesus møter denne frykta med orda Ver ikkje redde!

For den som er interessert i ei tolking av forteljinga i ein større bibelsk samanheng, vil eg anbefala Rolf Gunnar Heitmann sin gjennomgang Topptur i Galilea.

Eg har tidlegare skrive eit notat som knyter forteljinga til den jødiske lauvhyttefesten her.

Wikipedia har ein omfattande artikkel her.

Bibelhistoria om då disiplane fekk sjå Jesu herlegdom er forteljingstekst på Kristi forklaringsdag. Samtidig er forteljinga kvart år preiketekst: Matt 17,1-9 (I); Mark 9,2-13 (II); Luk 9,28-36 (III).


%d bloggarar likar dette: