Josef sitt esel

14/12/2019

Adventsblogg 14. desember

IMG_2294

Eselet i julekrybba. Foto: Arne Berge 2019

Josef sitt esel har ein heilt naturleg plass blant figurane i julekrybba vår, sjølv om det ikkje er nemnt i bibelteksten om Jesu fødsel. Alle «veit» at Josef og Maria hadde eit esel då dei reiste frå Nasaret til Betlehem før fødselen.

Julekrybba er viktig heime hos oss nå i adventstida, og eg koser meg når barnebarna fascinert studerer krybba og alle figurane som høyrer med, – og leikar med dei.

IMG_2289

Stor aktivitet ved julekrybba. Foto: Arne Berge 2019

Detaljen med Josef sitt esel har me frå Jakobs protevangelium som eg skreiv om i forrige adventsblogg. Her står det om reisa frå Nasaret til Betlehem:

Og han salet på eselet og satte henne der. (Jakobs protevangelium 17, i Apokryfe evangelier. Verdens hellige skrifter. De norske bokklubbene 2001. Side 149)

Denne detaljen frå det apokryfe skriftet verkar ganske sannsynleg. Eg vel å tru at den gravide Maria fekk sitja på eselryggen då dei var undervegs til Betlehem. Josef sitt esel er også viktig i tradisjonen om flukta til Egypt, sjølv om det heller ikkje der er nemnt i bibelteksten (Matt 2,13-14).

IMG_0983

Esel i Kfar Nanokdim. Foto: Arne Berge 2011

Fortsatt god adventstid!


Jakobs protevangelium

12/12/2019

Adventsblogg 12. desember

e0152a92172587780864f85421948cc19a8abaf150ea88012befada1

Mange av dei allmenne førestillingane me har om det som skjedde rundt Jesu fødsel, kjem frå det tidlege kristne skriftet Jakobs protevangelium. Likevel er dette skriftet, som truleg blei skrive på siste del av 100-talet, ukjent for dei fleste. Det finst på norsk i Bokklubben si bok Apokryfe evangelier i serien Verdens hellige skrifter.

Det er for eksempel frå Jakobs protevangelium me har førestillinga om at alt rundt Jesu fødsel gjekk så fort, og at det skjedde den natta då dei kom fram til Betlehem. I bibelteksten står det: «medan dei var der, kom tida då ho skulle føda» (Luk 2,6). Det er noko anna. Eg trur Josef, som den ansvarsfulle mann han var, hadde god tid til å organisera det nødvendige rundt fødselen!

Jakobs protevangelium bygger på og kombinerer tekstane om Jesu fødsel i Matteus- og Lukas-evangeliet. Men det er også mykje nytt stoff som ikkje kjem frå bibelteksten, særleg om det som skjedde før Jesu fødsel. Eg har tidlegare nemnt skriftet si forteljing om Mariakjelda, og har planar om å nemna protevangeliet i fleire adventsbloggar.

Jakobs protevangelium («for-evangelium») blir ikkje rekna for å vera ei kjelde til historisk kunnskap. Det er nok heller ikkje skrive i Midt-Austen og manglar derfor også den jødiske og palestinske lokalkunnskapen som dei nytestamentlege skrifta er prega av. Men Jakobs protevangelium har likevel vore svært viktig i den kristne tradisjonen. Det var populært i oldkyrkja og det har prega kristen kunst og kultur heilt opp til vår tid. Eg syns derfor det er eit interessant å kjenna det og ser på det som ein tidleg kristen roman.

Jakobs protevangelium i bokklubb-utgåva er omsett av Einar Thomassen. Halvor Moxnes har skrive innleiande essay til skrifta i boka.

Fortsatt god adventstid!


Josefskyrkja i Nasaret

09/12/2019

Adventsblogg 9. desember

IMG_8684

Josefskyrkja, Nasaret. Foto: Arne Berge 2009

Josefskyrkja frå 1914 ligg like ved Bodskapskyrkja i Nasaret. Den er bygd over ei kyrkje frå mellomalderen. Under kyrkja er det ei grotte som blir vist fram som Josefs verkstad. Informasjonstavla utanfor kyrkja seier at staden blei peikt ut som dette allereie på 600-talet og at seinare tradisjonar har identifisert staden som Josefs hus. Forskaren Jerome Murphy-O´Connor meiner derimot dette er ein from tradisjon som kan følgast tilbake til 1600-talet. Han skriv:

From the C17 the cave has been identified as the workshop of Joseph, a pious tradition that has no foundation. (Murphy-O´Connor i The Holy Land. Oxford Archaeological Guide)

IMG_8682

Informasjonstavle på Josefskyrkja. Foto: Arne Berge 2009

Josef har ein sentral posisjon i forteljingane om det som skjedde før Jesu fødsel og om Jesu fødsel og barndom (Matt 1-2 og Luk 1-2). Seinare høyrer me ikkje noko om han, anna enn av omtale som f eks når dette blir sagt om Jesus: «Er ikkje dette son til tømmermannen?» (Matt 13,55). «Bygningsmannen» ville nok elles vore ei vel så god omsetjing av det greske ho tektån. Eg tenker meg at Josef, og etterkvart Jesus som ung medarbeidar, først og fremst fann arbeid i byen Zippori som låg i nærleiken. Der var det stor utbygging på denne tida.

IMG_8685

Informasjonstavle i grotta under Josefskyrkja, Nasaret. Foto: Arne Berge 2009

Eg skreiv for fleire år sidan ei julepreike i form av Josef sin versjon av det som skjedde rundt Jesu fødsel i Betlehem:

Josef fortel

Hei, så kjekt å sjå deg! Du òg er her i Betlehem, ja. Me kom i går, på grunn av det der manntalet til Augustus. Nå er eg bare ute for å gjera någen ærend. Eg skal kjøpa litt lampeolje og någe å drikka. Kan tru eg har opplevd møje sidan me kom i går! Det er bare heilt utruleg!

Les meir

Fortsatt god adventstid!

 


Forventninga sin adventssøndag

09/12/2019

Adventsblogg 8. desember

Her er ein kortversjon av preika eg hadde i dag på 2. søndag i adventstida i Hillevåg kirke.

Det står skrive i Evangeliet etter Johannes:

1 Lat ikkje hjartet dykkar uroast! Tru på Gud og tru på meg! 2 I huset til Far min er det mange rom. Var det ikkje slik, hadde eg då sagt dykk at eg går og vil gjera klar ein stad til dykk? 3 Og når eg har gått og gjort klar ein stad til dykk, kjem eg att og tek dykk til meg, så de skal vera der eg er. 4 Og dit eg går, veit de vegen. (Joh 14,1-4)

Advent

Advent handlar om at Jesus kjem til oss. Han kom som broren vår då han blei født i Betlehem. Han kjem til oss i dag. Han skal ein gong koma igjen så me kan vera der han er. Andre søndag i adventstida blir kalla forventninga sin adventssøndag. Det dreier seg om forventningar til Jesu kome ut frå alle desse tre perspektiva. Mange av oss har forventningar til jula som ligg framfor oss. Men 2. søndag i adventstida handlar eigentleg meir om forventningar knytt til Jesu nærvær, nå og i det evige livet.

Tru som tillit

Dagens tekst taler til meg om tru som tillit. «Tru på Gud og tru på meg!» sa Jesus. Avsnittet er henta frå ein situasjon der Jesu næraste venner var prega av uro og redsel. Så begynner Jesus å tala om tru som tillit. Det er som han seier til dei, så sterkt han kan: Dokker kan stola på meg!

I min Fars hus er det mange rom

Jesus teiknar eit varmt og godt bilde for oss: Det er eit Farshus som ventar. Det er målet for livet. Dette er ein av dei bibeltekstane der det evige Guds rike blir teikna som ein bolig. Eit hus. Og her står det at Fars hus har mange rom.

Bildet fortel oss om ein stad med plass for alle Guds barn. Der er det rikeleg med plass. Der treng ingen stå utanfor. Dette er ein tekst som opnar dører, ikkje ein tekst som lukkar dører.  Jesus gir oss opne rom, han fortel om ein romslighet hos Gud. NT-forskaren Hans Kvalbein sa ein gong i eit avisintervju om denne teksten: ”Det blir Guds store gjestfrihet som står igjen som budskapet i det Jesus sier.” (VL 19.04.2002)

Eg har lese at det greske ordet som betyr bolig eller rom (monæ), har betydningsnyansar i retning eit herberge, ein vegkro og ein kvilestad for påfyll, altså ein midlertidig bolig. Men evangelisten sprenger grensene for kva ordet kan bety. Her betyr det ikkje ein midlertidig bolig, men ein bolig for varig opphald! Dette greske ordet er faktisk bare brukt to gonger i heile NT, og begge gongene er i dette kapitlet i Johannesevangeliet. Presten Sjur Isaksen har peika på at i vår tekst (vers 2) blir det brukt om ein bevegelse nedanfrå og opp, om å flytta inn i ein varig bolig i Guds nærhet. Litt seinare i kapitlet, i vers 23, blir ordet brukt om den motsette bevegelsen; om at Gud kjem ned og tar varig bolig hos menneske som elskar han. Bildet framhever i begge tilfelle tryggleiken i det varige og fullkomne fellesskapet med Jesus.

Uro

Jesu ord om at han skal koma og henta oss så me skal vera der han er, har gitt håp og trøyst til mange menneske, både i møte med ein krevjande kvardag og i møte med døden. Orda var opprinneleg tala inn i ein vanskeleg situasjon for disiplane. Dei kjente på stor uro for kva påskedagane i Jerusalem skulle føra til. Og Jesus seier med ettertrykk til dei: Lat ikkje hjartet dykkar uroast!

I bokmålsomsetjinga har Bibelselskapet vald ei litt anna vinkling (her må eg i parentes bemerka at i Hillevåg kirke las eg bibelteksten på bokmål). Her står det: La ikke hjertet bli grepet av angst. Eg trur ordet angst gjennom bokmålsomsetjinga har fått for stor vekt i denne samanhengen. Eg forstår grunnteksten som denne taler meir om forvirring og uro. Me skal huska at angst er eit sterkt ord medisinsk sett, og sånn sett eit ord me gjerne kan vera forsiktige med å bruka. Eg som ikkje sjølv har kjent på angst, forstår i alle høve ikkje djupna i dette. Men uro og redsel i ulike situasjonar, det er ein allmen-menneskeleg erfaring. Me kan jo også merka oss den verkeleg gamle bokmålsomsetjinga, den klassiske omsetjinga frå 1930. Her stod det: «Eders hjerte forferdes ikke!» Uansett kva ord me brukar på den indre uroen, – Jesus vil gje tryggleik og livsmot til oss, midt i kvardagen vår. Og han er Frelsaren som faktisk har opna huset med dei mange romma for oss.

Han vil visa veg

Jesus opnar rom, han lukkar dei ikkje. Han snakkar om eit hus med mange rom og god plass. Samtidig fortel han at han sjølv vil vera den trygge vegvisaren fram til dette huset og denne gode plassen. Å tru er å vera undervegs saman med han, i tillit til han. Og der han er, er det godt å vera.

Jesus lar oss ikkje leita oss gjennom livet i blinde. Han går framføre og viser veg. Han har gått opp kursen i førevegen. Det er nok mange andre òg som kan læra oss noko om å leva eit godt liv. Men Jesus har alltid meir å gje enn andre me kan lytta til og følgja. Det er fordi han er Guds Son, den fullkomne, og samtidig tenaren som kjenner vår menneskelege verd fullt ut. Like etter det som er vår tekst i dag, seier han dei kjente orda: Eg er vegen, sanninga og livet. Ingen kjem til Far utan gjennom meg.

I kristen tru blir målet i nokre samanhengar kalla ”ein evig heim”. Det er eit spanande uttrykk. Det seier oss at å nå fram til det evige liv hos Gud er å koma til ein fullkomen og god heim. Ein bolig med mange rom. Opne rom. Trygge rom. Her er det plass for deg! I dag på forventninga sin adventssøndag blir me minna om å ha forventningar til Jesus. Han er nær oss kvar dag i livet. Eg er med dokker alle dagar så lenge verda står, sa han. Og han vil også vera nær oss i det evige livet, i Fars hus med mange rom.


St. Gabriels kyrkje i Nasaret

07/12/2019

Adventsblogg 7. desember

Galilea 2012 058 (1)

St. Gabriels kyrkje, Nasaret. Foto: Arne Berge 2012

Det er også ei gresk-ortodoks bodskapskyrkje i Nasaret i tillegg til den mykje større og meir berømte katolske Bodskapskyrkja. Den ortodokse kyrkja heiter St. Gabriels kyrkje og er altså sterkare knytt til engelen Gabriel enn til Maria. Kyrkja ligg ved ein open plass like ovanfor Mariakjelda som eg skreiv om på adventsbloggen for nokre dagar sidan. Inne i kyrkja er det ein brønn med rennande vatn frå det same kjeldevatnet.

Kyrkja blei bygd i 1750 over restane av ei eldre kyrkje. Staden er første gong nemnt i skriftlege kjelder i korsfarartida, då den russiske pilegrimen Daniel i 1106 skreiv om ei kyrkje bygd over kjelda i Nasaret.

Den norske teologen Volrath Vogt som var i Nasaret i 1863, skreiv om kyrkja som ein av «mærkverdighedene» i Nasaret:

Gabrielskirken, der hvælver sig over en Brønd i Nærheden af Jomfru Marias Kilde, er i Agt hos Grækerne, fordi de paastaa, at Jomfru Maria øste Vand af denne Brønd, da Gabriel aabenbarede sig for hende.

Av omtalen kan det tyda på at den gresk-ortodokse tradisjonen som Vogt møtte i Nasaret, plasserte englebesøket ved brønnen (som nå altså er inne i kyrkja), og at murkonstruksjonen litt lenger nede i bakken ligg på staden der folk seinare henta vatn, i alle høve på 1800-talet.

St. Gabriels kyrkje er ei typisk gresk-ortodoks kyrkje, rikt utsmykka med ikonar og ikonostasis. Kyrkja er liten og kvadratisk, bare 14 x 14 meter. Går me gjennom kyrkjerommet og ned nokre trappar, kjem me til brønnen med rennande vatn.

IMG_1636

Rennande vatn i Gabrielskyrkja, Nasaret. Foto: Arne Berge 2019

Her ved brønnen har eg fleire gonger lese frå Bibelen:

26 Men då Elisabet var i sjette månaden, vart engelen Gabriel send frå Gud til ein by i Galilea som heitte Nasaret, 27 til ei jomfru som var lova bort til Josef, ein mann av Davids ætt. Namnet hennar var Maria. 28 Engelen kom inn til henne og sa: «Ver helsa, du som har fått nåde! Herren er med deg!» 29 Ved desse orda vart ho forskrekka og undrast på kva denne helsinga skulle tyda. 30 Men engelen sa til henne: 

«Ver ikkje redd, Maria! For du har funne nåde hos Gud.

31 Høyr! Du skal bli med barn og få ein son,
og du skal gje han namnet Jesus.

32 Han skal vera stor og kallast Son til Den høgste.
Herren Gud skal gje han kongsstolen til David, far hans.

33 Han skal vera konge over Jakobs hus til evig tid,
og det skal ikkje vera ende på kongedømet hans.»

(Luk 1,26-33)

Fortsatt god adventstid!


Om julekrybber

06/12/2019

Adventsblogg 6. desember

Julekrubbe frå Betlehem

Julekrybbe i tova ull, frå Betlehem

Adventsbloggen i kveld blir ei oppfølging av gårsdagens blogg om sauer. Julekrybba i tova ull er laga av menneske med utviklingshemming i fellesskapet Saman for livet (arabisk:  Ma’an lil-Hayat) i Betlehem, ein del av L’Archebevegelsen. Eg kjøpte den i 2013.

I dag vil eg dela ein tekst om julekrybber som eg fann i Aftenbladet for nokre år sidan. Professor Ingunn Størksen skreiv eit fint innlegg om historiene våre og om koss me «skriv» vår eiga livshistorie. Og så begynte ho plutseleg å skriva om julekrybber:

Historiene våre
Bare en historie? Historiene våre er ikke bare, bare, men forteller oss noe om både fortid og fremtid.

(…)

JULA NÆRMER SEG. Jeg elsker juleevangeliet og alle julekrybbene. Ved siste opptelling hadde mannen min og jeg ca. 40 julekrybber fra hele verden i samlingen vår. Det fantastiske er å se at menneskene i ulike kulturer leser seg selv inn i denne historien. I julekrybbene fra Kenya ser både engler, hyrder, Jesus-barnet og de tre vise menn afrikanske ut. Menneskene i julekrybbene fra Sør-Amerika har vevde klær i flotte farger. Og vi vet godt hvor bleke alle er i julekrybbene fra vår kultur. Historien om Maria og Josef og det lille barnet berører mennesker i ulike kulturer, og de leser seg inn i den som om de sier «dette kunne like gjerne ha handlet om oss». SÅ ER DET NOEN av oss som tror at det lille barnet som ble født i Betlehem denne natten for mer enn 2000 år siden faktisk er Guds sønn, og andre tror det ikke. Heldigvis velger vi i Norge å respektere hverandre med våre ulike religioner og livssyn. Likevel mener jeg historien om vandringen til Betlehem har metaforer i seg som kan være til styrke for mange uavhengig av livssyn.

Historien er uansett veldig populær og gjengitt utallige ganger i alt fra enkle suvenirer til storslått kunst. Her fremheves kjærlighet, mot, styrke, hjerterom (og det i en stall), gode hjelpere, og gleden i det å gi gode gaver. Det som ble sett på som lite i kulturen Jesus ble født inn i, fremheves som noe stort. Kvinner og barn – Maria, Jesus-barnet og gjeterguttene – er hovedpersoner og helter i historien. Det nyfødte barnet hylles, folk forundres, og det viser seg senere at dette lille mennesket faktisk var noe helt spesielt. Josef viser seg som verden største kjernekar når han tar til seg en kvinne som ellers ville ha vært utstøtt og hetset i samfunnet. Englene synger om glede, håp og fred på jord.

HISTORIENE VÅRE er viktige, og de har innvirkning på livene våre på så mange måter. God jul!

Les heile artikkelen

Ingunn Størksen er professor i pedagogisk psykologi, Læringsmiljøsenteret, UiS.

Som bloggar ventar eg minst to veker med å ønska folk «god jul». Det blir det høve til seinare. Foreløpig seier eg: Fortsatt god adventstid!


Sauer i adventstida

05/12/2019

Adventsblogg 5. desember

IMG_0837

Frå pilegrimsvegen over Pyreneane. Foto: Arne Berge 2019

Ved julekrybba vår er det mange sauer. Dei kjem eg tilbake til om litt. Først vil eg ta med noko frå dagens bibeltekst i Salme 65 der det er ei poetisk setning om sauene. Bildet frå pilegrimsvandringa i Pyreneane i sommar passar godt til denne setninga:

Markene kler seg med sauer … (Sal 65,14)

Men den gamle salmen handlar om mykje meir enn sauer. Den er ein lovsong til Gud for alle velsigningane i naturen, og først og fremst vatnet si store tyding. Vatn forandrar alt, har eg lært av Kirkens Nødhjelp. I store delar av verda er reint vatn ein mangelvare. Dette kan me framleis gjera noko med!

Sjå kor flott det står om vatnet i den gamle hebraiske poesien:

10 Du gjestar jorda og lèt henne drikka djupt,
du gjer henne overdådig rik.
Guds bekk er full av vatn,
du sørgjer for kornet,
ja, såleis sørgjer du for henne.

11 Du vatnar fòrene, jamnar plogveltene,
med regnskurer gjer du jorda mjuk,
du velsignar hennar grøde.

12 Du kronar året med dine gode gåver,
spora dine flyt over av rikdom,

13 beita i øydemarka flyt over,
haugane smykkar seg med jubel.

14 Markene kler seg med sauer,
dalane sveiper seg i korn.
Dei ropar av glede, dei syng. (Salme 65,10-14)

Tilbake til sauene og deira plass i adventstida. Det er mange sauetekstar i Bibelen. Og sjølv om det ikkje står om sauer i juleevangeliet, tenker eg meg at gjetarane sin flokk var ein saueflokk:

Det var nokre gjetarar der i området som var ute på marka og heldt vakt over flokken sin om natta. (Luk 2,8)

Heime hos oss har me sauer i alle rom, heile året. Inger elskar nemleg sauer. I adventstida samlar mange sauer seg ved julekrybba. Og dermed har me våre eigne Betlehemsmarker tilgjengeleg for familien. Julekrybba med tilbehør fyller ein heil benk på kjøkkenet, og barnebarna får leika med figurane. Spesielt sauene og kamelane står ulikt plassert frå dag til dag. Eg tok dette bildet i morges då sauene varma seg rundt bålet. Nå i kveld har dei flytta seg til ein anna plass på kjøkkenbenken.

IMG_2282

«Betlehemsmarkene» ved julekrybba vår. Foto: Arne Berge 2019

Eg tenker meg at det neste bildet, tatt ved Yeruham nord i Negevørkenen, kan gje oss eit inntrykk av koss saueflokken på Betlehemsmarkene eigentleg såg ut.

IMG_1821

Saueflokk ved Yeruham. Foto: Arne Berge 2015

Jesus kalla seg den gode gjetaren. Han sa:

Eg er den gode gjetaren. Eg kjenner mine, og mine kjenner meg, slik som Far kjenner meg og eg kjenner Far. Eg set livet til for sauene. (Joh 10,14-15)

Fortsatt god adventstid!


%d bloggarar likar dette: