Å hjelp meg du

Notat 29.09.2008:

Denne helga står Arne Garborg i fokus her i heimen. Kantaten Å hjelp meg du skal framførast i Bryne kyrkje av Jærklang saman med fleire musikarar, resitatør og eit anna kor som kjem på besøk, Evje og Hornnes menighetskor. Komponisten Sigvald Tveit kjem for å dirigera det heile. Grunnen til at dette arrangementet er i fokus for oss nå i helga, er at Inger er sterkt involvert (og eg er ein interessert og imponert ektefelle på sidelinja).

Jærbladet skriv i dag:

– Me gler oss veldig til å få synga, ikkje minst skal det bli spanande med Sigvald Tveit som dirigent, seier Inger Bakke Berge, leiar i Jærklang. Dei står som arrangør for Spor-arrangementet saman med Time Mållag.
– Komponisten sjølv synest det er veldig spesielt å koma til Arne Garborg sin heimkommune å få dirigera kantaten, legg Inger Bakke Berge til.

(…)

«Å hjelp meg du» er eit sitat frå Haugtussa, og er eit bilete på Garborg sitt kompliserte forhold til kristendommen. Sigvald Tveit har sett melodiar til utvalde dikt som handlar om diktaren sin kamp i høve til tvil og tru, naturlyrikken er også representert. Musikken ynskjer å avspegla stemningane i tekstane, og fleire kjende dikt har fått nye melodiar.

(…)

– Det er eit veldig bra initiativ Jærklang har teke, seier Tarald Oma, leiar i Time Mållag. Han er og fornøgd med at mållaget vart invitert til å vera med på samarbeidet. – For oss som arbeider med å få til eit Garborg-senter er dette noko av det beste som kunne skje. Hensikta med senteret er å få eit meir moderne fokus på det Garborg har skrive. Det gjer Sigvald Tveit med å setta nye melodiar til Garborg-tekstane. Skal me halda oppe interessa for klassikarane, må me gjera fornyingar.
Leiaren i Time Mållag meiner det er viktig å utvikla samarbeid med andre organisasjonar – som ledd i å skapa eit Garborg-senter. Folk må koma fram med sine idear.
– Di fleire personar som tykkjer at Garborg er viktig for dei, di sterkare står Garborgsenteret, meiner Tarald Oma.

Les heile artikkelen her.

Eg gleder meg spesielt over at Sigvald Tveit kjem til arrangementet, først og fremst fordi eg trur det blir flott å oppleva han som dirigent. Men også fordi me var saman på Solgården i fjor sommar og det skal bli kjekt å treffa han igjen.

Tittelen på kantaten er henta frå Bøn, eit av dei flotte dikta i Haugtussa. Det finst ei utgåve med lett modernisert språk i Norsk Salmebok nr 448, men her tar eg med diktet i Garborg si eiga språkdrakt:

Aa hjelp meg du som hjelpe kann!
Du ser kor saart eg strider.
Mitt Hjarta trøytt i tunge Band
forutan Von seg vrider.
Mi Naud eg kann kje ut faa sagt;
det vonde fekk so stor ei Magt;
som Brand i Barm det svider.

Ja hjelp meg du som hjelpe kann!
Til deg mi Bøn eg sender.
Du stridde sjølv og yvi vann;
du Myrkje-Magti kjenner.
Mi Naud er stor, min Strid er fæl;
ver hjaa meg du som vil meg vel!
Daa veit eg alt seg vender.

Oppdatering 02.10. Jærbladet skriv i dag:

Garborg-kantaten i Bryne kyrkje lørdag kveld trakk 250 publikummere.
– Vi synes det var veldig bra. Også komponist og dirigent Sigvald Tveit var fornøyd, så det var en veldig flott opplevelse. Vi fikk mange positive tilbakemeldinger etterpå også, både på selve verket og framføringen, sier Inger Bakke Berge fra koret Jærklang, som sto som arrangør sammen med Time mållag.

Potetfestivalen 2006

Potetfestivalenlogo2 Det er Potetfestival på Bryne denne helga. Ein festival "med fokus på poteter, mat, drikke og kultur". Dette er eit årvisst arrangement, og med det sommarveret me har på Jæren nå i desse dagane (25 grader i dag!), blir sjølvsagt dette ein folkefest av dei heilt store. Det er masse aktivitet i gatene og på torget, der eit stort torgtelt er sett opp. Ikkje minst betyr ein slik festival mykje sosialt liv i sentrum, og i morgon skal eg sjølvsagt bort på torget og drøsa med folk!

Torgteltet blir brukt til mykje forskjellig av løpet av helga, det er f eks både underhaldning, servering og dans. Men sundag morgon sørgjer festivalleiinga for å rydda og reingjera teltet så det er klart for gudsteneste! For kyrkja er også med på Potetfestivalen. Sundag kl 11 flyttar Bryne kyrkje gudstenesta frå kyrkja til torget. Kyrkja er "ei vedkjennande, tenande, misjonerande og open folkekyrkje". Derfor er det flott å vera med og prega programmet på ein så folkeleg festival! På same måte som i fjor, har me presentasjonen av dei nye konfirmantane på denne potetgudstenesta.

Nokre kallar Potetfestivalen for Jæren sin hausttakkefest. Ikkje så dumt! Men dette ordet er jo eigentleg eit kyrkjeleg ord. Det er ein gamal tradisjon å takka Gud for "markens grøde" om hausten, for livsgrunnlaget og alle dei goder som me får frå Skaparen gjennom naturen.

Den gode kona

6a00d8341cb87053ef00e54f794f4d8834-640wi

I dag (20.09.2006) er det ny 50årsdag her i heimen på Bryne. Det er nokre månadar sidan markerte min runde dag, og på forsommaren hadde Inger og eg stor felles feiring. Men nå er altså tida komen også for sin store dag.

Gratulerer så mykje, Inger! Du betyr utruleg mykje for meg, men også for resten av familien og for mange andre!

I Bibelen kan me finna mykje bra stoff. Eg tar på denne dagen med lovprisinga av den gode kone frå Salomos Ordtøke kap 31 i Det gamle testamentet. Her er det mange utsegner som passar godt på Inger!

Den gode kona, kven finn vel henne?
Meir er ho verd enn perler.
11 Mannen set all si lit til henne,
og det skortar ikkje på vinning.
12 Ho gjer berre godt imot han,
og inkje vondt, så lenge ho lever.
13 Ho syter for ull og lin,
hennar hender arbeider med liv og lyst.
14 Ho er som ein kjøpmanns skip,
langt bortanfrå hentar ho mat.
15 Før det ljosnar av dag, er ho oppe,
gjev huslyden mat, set jentene i arbeid.
16 Vil ho ha ein åker, får ho tak i han;
ho plantar ein vingard for det ho har tent.
17 Styrke er beltet ho har om livet,
i armane legg ho kraft.
18 Ho merkar at arbeidet lukkast,
hennar lampe sloknar ikkje om natta.
19 Ho legg hendene på rokken,
og fingrane grip om teinen.
20 Ho opnar handa for dei som lid naud,
retter armane ut til fattigfolk.
21 Kjem det snø, er ho ikkje redd for huset,
for heile hennar hus er dobbelt kledt.
22 Teppe lagar ho sjølv,
ho har klede av lin og purpurfarga ull.
23 Hennar mann er kjend der folket samlast,
han sit i lag med dei eldste i landet.
24 Ho lagar skjorter som ho sel,
og sender belte til kjøpmannen.
25 Kraft og vørdnad er hennar klednad,
og ho ler mot komande dagar.
26 Ho talar klokt når ho opnar munnen,
og venleg rettleiing har ho på tunga.
27 Ho ser etter korleis det går i huset,
og et ikkje brød ho har vunne i latskap.
28 Hennar søner stig fram og prisar henne sæl,
og mannen gjev henne ros:
29 «Det finst mange dugande kvinner,
men du går over dei alle.»
30 Ynde sviktar, og venleik forgår,
ei kvinne som har age for Herren, skal prisast.
31 Lat henne nyta frukta av sitt arbeid;
der menneske møtest,
får ho ros for sine gjerningar.

Eit angrep på trusfridomen

I helga blei det skote mot den jødiske synagogen i Oslo. Dette er totalt uakseptabelt, og heldigvis har regjeringa ved justisministeren gripe fatt i saka i dag og markert sin avsky.

Den norske kyrkja har også sagt tydeleg frå om at alle truande må slå ring om jødane i Norge i denne situasjonen. Eit slikt angrep på eit gudshus kan oppfattast som eit angrep på trusfridomen i landet vårt. Her er pressemeldinga som i dag blei sendt ut frå Oslo biskop og generalsekretæren i Mellomkirkelig Råd:

Skytingen mot synagogen i Oslo denne helga er et alvorlig angrep på jødene i Norge. Som representanter for Den norske kirke vil vi på det sterkeste ta avstand fra den handling som nå er utført mot synagogen, og uttrykke vår støtte til Det mosaiske trossamfunn i denne situasjonen.

Denne handlingen skaper frykt og uro i et fellesskap som den senere tid har vært utsatt for både sjikane og alvorlige trusler. Dette er uakseptabelt og forkastelig, og situasjonen kaller på økt oppmerksomhet overfor alle tendenser til anti-semittisme.   

Vi har ikke tidligere opplevd skyting mot gudshus i Norge. Derfor kan dette oppfattes som et angrep på trosfriheten i vårt land. Dette er derfor også et angrep på vårt demokratiske samfunn. Det er dermed en utfordring for alle troende i vårt land, uansett religion og trossamfunn, å slå ring om jødene i denne situasjonen. Dette gjelder grunnleggende verdier i vårt samfunn.

Kyrkjefunnet i Megiddo

Eg har tidlegare skrive om fangane som fann mosaikk frå det som kanskje er "den eldste kyrkja" i verda då dei var sett til å utvida fengselet i Megiddo i Israel (sjå her og her). Arkeologar daterer mosaikken til å vera frå 200- eller 300-talet, og i så fall skal dette vera det eldste funnet som dokumenterer kyrkjebygg i Israel.

National Geographic har laga ein biletserie frå staden.

Funnet er ein sensasjon, men nå melder dessverre Globes online at dei ansvarlege myndighetene i Israel ikkje priorieterer vidare arbeid med å gjera det tilgjengeleg, pga manglande økonomi. Dei vil grava over mosaikken for at den ikkje skal bli skada, så den kan liggja tildekka inntil nokon tar på seg det økonomiske ansvaret for vidare utvikling av staden.

Kanskje dette først og fremst er eit taktisk utspel for å få økonomisk støtte til prosjektet? Eg håper i alle høve at utgravingane blir gjort tilgjengelege for publikum. Dette ville vera ein svært interessant stad å koma til, på framtidige reiser i Nord-Israel!

(via PaleoJudaica)

Aftenbladet i tabloidformat

Frå i dag har Stavanger Aftenblad gått over til tabloidformat. Det er bra!

I kveld har eg lese meg gjennom dagens utgåve, som er på heile 168 sider. Sjølvsagt etter den vanlege avislesar-metoden: Noko les eg med ein gong, noko hoppar eg raskt over og noko bestemmer eg meg for å lesa seinare. Spennings-momentet er alltid om dette siste skjer.

Aftenbladet er viktig for meg og eg prøver å få tid til avisa kvar dag. Likevel vil eg seia at to ting har irritert meg ved avisa. Nå var eg spent på om det var nokon endring å sjå på desse områda.

Hald fram med å lese «Aftenbladet i tabloidformat»

Betesda

Notat til søndagens tekst: Joh 5,1-15

img_6120 betesda
Betesda. Foto: Arne Berge 2005

Ved Saueporten i Jerusalem er det ein dam som dei på hebraisk kallar Betesda. Rundt dammen er det fem bogegangar. Der låg det ei mengd menneske som var sjuke, blinde, lamme og uføre. (Joh 5, 2-3a)

Slik står det i bibelforteljinga om den sjuke ved Betesda. Staden er lokalisert i dagens Jerusalem gjennom arkeologiske utgravingar i det muslimske kvarteret i Gamlebyen.

Betesdadammen bestod eigentleg av to dammar. Dei fem bogegangane som er nemnt i Johannesevangeliet, var på Jesu tid relativt nye. Dei var bygde av Herodes den store. Den nordlege dammen var truleg konstruert på 700-talet f.Kr. og den søndre på 100-talet f. Kr. Dammane har opprinneleg hatt ein funksjon i forhold til tempeltenesta, men blei etterkvart kjent som ein stad der det skjedde helbredingar, både ved trua på jødane sin Gud og på heidenske (dvs romerske) gudar.

På Jesu tid var dette derfor ein stad som samla mange funksjonshemma og sjuke, og det var store forventningar knytt til vatnet i dammen. Kanskje me kan kalla dette den tids healing-miljø i Jerusalem? Johannesevangeliet fortel, utan å kommentera det, kva folk trudde kunne skje her:

Dei venta på at vatnet skulle koma i rørsle, for ein Herrens engel steig frå tid til anna ned i dammen og rørte opp vatnet. Den første som då steig nedi etter at vatnet var rørt opp, vart frisk, same kva sjukdom han hadde. (Joh 5,3b-4, desse versa er ikkje med i dei eldste handskrifta av Johannesevangeliet).

Etter at romarane tok Jerusalem (år 70 e. Kr.) og ca 60 år seinare gjorde den om til ein romersk by (Aelia Capitolina), blei det bygd eit tempel på staden, knytt til legeguden Asklepios. På 400-talet blei det, etter at Jerusalem var blitt ein del av det kristne bysantinske riket, bygd ei kyrkje til minne om Jesu under ved Betesdadammen. I dag kan me sjå restane etter både dammen, tempelet og kyrkja på denne fascinerande staden. Like ved ligg også den store korsfararkyrkja St. Anne frå 1130-åra, truleg det flottaste bygget som er igjen etter korsfararane i Det heilage landet.

Tilbake til forteljinga i Johannesevangeliet:

No var det ein mann der som hadde vore sjuk i trettiåtte år. Jesus såg han liggja der og visste at han hadde vore sjuk lenge, og sa til han: «Vil du bli frisk?»  «Herre,» svara den sjuke, «eg har ingen som kan ta meg ned i dammen når vatnet blir rørt opp, og når eg er på veg, stig ein annan uti før meg.»  Jesus seier til han: «Stå opp, ta båra di og gå!»  Og straks vart mannen frisk. Han tok båra si og gjekk. (Joh 5,5-9a)

Forteljinga fortel oss om Jesu makt til å helbreda, men også om hans omsorg for enkeltmenneske. Det er kanskje overraskande at det ikkje er snakk om tru her. Mannen som blei helbreda, visste på det tidspunktet ikkje eingong kven Jesus var! Det går fram av det siste avsnittet i forteljinga:

Men det var sabbat den dagen. Difor sa jødane til han som hadde vorte lækt: «Det er sabbat, du har ikkje lov til å bera båra di.» Mannen svara: «Han som gjorde meg frisk, sa til meg: «Ta båra di og gå!’»  «Kven er det mennesket som sa at du skulle ta båra di og gå?» spurde dei. Men han som hadde vorte frisk, visste ikkje kven det var, for Jesus hadde trekt seg unna; det var så mykje folk der. Seinare fann Jesus mannen på tempelplassen og sa til han: «No har du vorte frisk att. Synd ikkje meir, så ikkje noko verre skal henda deg.» Mannen gjekk då og fortalde jødane at det var Jesus som hadde gjort han frisk. (Joh 5,9b-15)

På språkskule i Jerusalem

Kva kan skje når ein norsk kristen ungdom går på hebraisk språkskule blant jødar i Jerusalem?

"Hadde jeg vært jødisk troende hadde jeg øyeblikkelig blitt ansett som en forræder, men en ikke-jøde som hevdet han trodde på Israels Gud derimot, og som betonte det jødiske hos Jesus, det var noe helt nytt og uhyre interessant for de aller, aller fleste i klassen. En fantastisk opplevelse. Jeg håper og tror at noe av det som ble sådd i hjerter den dagen, en dag skal bli til frukt i Guds rike."

Les heile artikkelen her.

Undervisning om nådegåver

Eg les ein del om nådegåvene for tida, – skal undervisa på eit nådegåveseminar om eit par veker. Dette kjem eg nok tilbake til. Her vil eg bare ta med Christian A. Schwarz sin definisjon i boka Nådegavenes 3 farger. Definisjonen er full av "Kanaans språk", men for den som kjenner Bibelen sine uttrykksformar, er den godt forståeleg. Og for min del er den eit godt utgangspunkt for å arbeida med dette temaet.

En nådegave er en særskilt evne som Gud – av nåde – gir til ethvert lem på Kristi legeme, og som må settes inn i arbeidet med å bygge opp menigheten.

Sunne og usunne kristne fellesskap

Det finst dessverre kristne (og andre religiøse) fellesskap som er usunne. Eg trur det er viktig at det blir sett søkjelys på dette.

Lederskap nr 2/2006 (papirutgåva) har ein artikkel som inneheld ei liste over kva som skil sunne grupper frå usunne grupper. Det er Arne Tord Sveinall, leiar på Institutt for sjelesorg (Modum), som har sett opp lista. Han har arbeidd mykje med problematikken og har samla eit breitt erfaringsmateriale.

Eg syns dette ser rett ut, og er gjerne med på å spreia slike tankar gjennom bloggen.

Institutt for sjelesorg si liste:

  • Sunne grupper: Ingen hemmeligheter som skal skjules. Du vet til å begynne med hva du går inn i.
  • Usunne grupper: Falsk varedeklarasjon. Det gis villedende opplysninger om gruppen – med verving og innsamlingsaksjoner.
  • Sunne grupper: Manipulasjon og kontroll er ikke aksepterte arbeidsmetoder.
  • Usunne grupper: Manipulering og tankekontroll akseptert ved verving og indoktrinering.
  • Sunne grupper: Pastorene eller lignende er ikke et overmenneske som skal dyrkes.
  • Usunne grupper: Leder eller lederskap opptrer eneveldig. Krever underkastelse og påstår å besitte spesielle kontakter, spesielle evner eller innsikter.
  • Sunne grupper: Gruppen påstår ikke å ha svar på alle spørsmål. Rom for å innrømme at livet ikke er enkelt.
  • Usunne grupper: Det skal ikke settes spørsmålstegn ved ideologien. Tvil betraktes som et onde som skal bekjempes.
  • Sunne grupper: Den generelle virkeligheten utenfor presenteres ikke som en trussel, selv om det advares mot destruktive krefter.
  • Usunne grupper: Virkelighetsbildet er svart/hvitt. Gruppen ser på seg selv som utvalgt. Alt utenfor er ondt og skal bekjempes.
  • Sunne grupper: Familien er viktig. Ingen krav om å bryte med mennesker som ikke tilhører miljøet.
  • Usunne grupper: Kontakt med familie og venner opphører. Utdannelse avkortes gjerne, og til tider stopper yrkesaktiviteten opp.
  • Sunne grupper: Penger er ingen lykkeformular. Ingen krav om at du skal tømme deg økonomisk eller sette deg i gjeld.
  • Usunne grupper: Det handler ofte om penger – veldig ofte på moralsk klanderverdig måte – til tider også på en ulovlig måte.

Biblical Studies Carnival IX

Biblical Studies Carnival er ein oversikt over bloggartikar om bibelske studiar. Her er det linkar til ulike bibelfaglege bloggar som har hatt spesielt interessante artiklar den siste månaden. Den siste oversikten, Biblical Studies Carnival IX, er nyleg publisert på bloggen Hypotyposeis.

Hald fram med å lese «Biblical Studies Carnival IX»

Tankar etter krigen

Koss opplever jødar som trur på Jesus, situasjonen i Midt-Austen etter krigen i sommar? Eg har nettopp lese Lisa Loden sin artikkel Reflections from a Messianic Jew in Israel i det amerikanske  Christianity Today. "When questions are too hard to answer, we must still be about our Father’s business", skriv ho.

Lisa Loden er leiar for Caspari Center i Jerusalem, eit teologisk ressurssenter for den litle, men veksande messianske bevegelsen, dvs dei jødane som trur at Jesus er Messias (ca 1-2 promille av jødane i Israel!). Eg har tidlegare skrive om senteret her, i samband med at eg besøkte dei i fjor.

Hennar perspektiv er spennande å lesa. Dette er ein type synspunkt som kjem lite fram, og det at dette kjem frå ein jøde i Israel gjer det ikkje mindre interessant!

Hald fram med å lese «Tankar etter krigen»