Mausolos sitt mausoleum

09/08/2014

Ordet “mausoleum” har eit heilt konkret opphav. Kong Mausolos i den greske byen Halikarnassos, dagens tyrkiske Bodrum, ville på 300-talet f. Kr. bygga eit stort gravmæle over seg sjølv. Det gjorde han så grundig at ordet mausoleum sidan har blitt eit internasjonalt ord som også blir brukt på norsk. Byggverket hans blei rekna som eit av antikkens sju underverk.

Det er gjort arkeologiske utgravingar på staden der Mausoleet stod. I dag er dette eit friluftsmuseum midt i Bodrum. Dette var sjølvsagt ein av dei historiske stadane eg på førehand hadde bestemt meg for å besøka, då eg var på ferie i byen i sommar.

Mausoleet, arkeologiske utgravingar i Bodrum

Mausoleet, Mausolos sitt gravkammer

I antikken var byen Halikarnassos berømt for dette Mausoleet. Det låg godt synleg i skråninga opp frå den gamle hamna. I dag er dette annleis. Bodrum er full av turistar. Men eg måtte leita meg fram til Mausoleet. Det viser seg at utgravingane er godt skilta frå hovudvegen lenger oppe i byen, men eg fann inga skilt frå strandpromenaden langs marinaen. Dette er tydelegvis ikkje det store trekkplasteret for fleirtalet av reisande til Bodrum i dag.

Nå er det rett nok bare restar igjen av Mausoleet. Hadde det framleis stått der i all si prakt, hadde det sjølvsagt hatt stort besøk også i vår tid.

Modell av Mausoleet i Halikarnassos

Bildet viser modellen eg såg på staden. Mausoleet hadde ei grunnflate på 38 x 32 meter, var 55 meter høgt og hadde omfattande utsmykning. Bygget hadde i følge forfattarar frå antikken, fire seksjonar over kvarandre: først eit høgt podium, så ein del som såg ut som eit jonisk tempel med 36 søyler, deretter ein pyramide med 24 trinn og øverst ein statue av kong Mausolos og kona Artemisia (som også var søstera hans).

Mausoleet blei bygd omkring år 350 f. Kr. Det stod i ca 1500 år. Biskop Eustathios skal ha omtalt det i sine skrifter frå 1100-talet. Ein reknar med at det blei øydelagt i jordskjelv i 1303.  Ruinane blei brukt som steinbrot av johanittarane då dei bygde borga i Bodrum på 1400-talet.

Relatert notat: Uluburun-vraket om det marinarkeologiske museet i Bodrum.


Uluburun-vraket

04/08/2014

The Bodrum Museum of Underwater Archaeology

Uluburum-vraket er restane av ein båt som gjekk ned på kysten av dagens Tyrkia for snart 3.500 år sidan. Vraket frå det 14. hundreåret f. Kr. er det største klenodiet på museet i Bodrum; det skal vera det eldste skipsvraket som er undersøkt av arkeologar. Båten var laga av sedertre og den var ca 15 meter lang. Den gjekk i si tid ned, lasta med store mengder gods og handelsvarar. Eit slikt funn seier derfor svært mykje om den tida sitt samfunn.

Eg har vore på ferie i Bodrum i Tyrkia. I tillegg til å ha avslappande sommardagar saman med Inger, har eg sjølvsagt besøkt fleire av dei historiske utstillingane og arkeologiske utgravingane i byen, som er bygd over den gamle greske byen Halikarnassos.

Bildet er frå båthamna i Bodrum. Det marinarkeologiske museet er bygd opp inne i borga som ligg sentralt i byen. Du ser tre av tårna på borga i bakgrunnen.

Bodrum

Borga med museet, og spesielt det svært gamle Uluburun-skipsvraket, var ein av dei to stadane eg på førehand hadde bestemt meg for å oppsøka. Og eg blei ikkje skuffa. Museet har mange og flotte utstillingar. Det er eit av dei ledande musea når det gjeld marin arkeologi. Faktisk blei museet bygd opp parallelt med at denne greina av arkeologien vaks fram som eige fagområde frå ca 1960.

Men tilbake til utstilinga av Uluburun-vraket: den består av ein hall der me ser ein rekonstruksjon av koss båten låg på botnen, i full storleik. Dette ser me ovanfrå, i det perspektivet arkeologane får når dei dykkar (detalj på bildet under). Over dette ser me eit like stort bilde av koss ein ser for seg livet på båten, sett frå sida. Den neste hallen er ei utstilling av eit utval originale gjenstandar som blei funne på og ved båten. Dette er verkeleg imponerande og flotte saker!

Båten var lasta med over 20 tonn med gods og varar frå ulike kulturar rundt Middelhavet og i Midt-Austen. Den store breidda av innhaldet i lasten viser at båten dreiv med det me i dag ville kalla internasjonal handel og frakt. Det er registrert over 18.000 gjenstandar frå båten. Museet antyder at båten kan ha dratt ut frå ei hamn aust i Middelhavet, f eks i Ugarit i Syria eller på Kypros, og at den var på veg til eit ukjent mål i vest.

Arkeologane gjorde over 22.000 dykk i løpet av 11 år (1984-1994)  for å undersøka og heva gjenstandar og vrakdelar. Wikipedia har ei liste over dei viktigaste gjenstandane som blei funne ved vraket her.

Det arkeologiske arbeidet blei utført av Institute of Nautical Archaeology.

Her er eit par bilder frå utstillinga. Det første viser ein detalj frå den rekonstruerte båten slik den låg på botnen. Det andre viser bildet av koss ein ser for seg livet ombord på båten.

Rekonstruksjon av detaljar frå Uluburun-vraket

Frå utstillinga av Uluburun-vraket i Bodrum


Jesus på Hattins horn?

22/07/2014

Notat til dagens tekst: Mark 3,13-19

I skråninga opp til Hattins horn i Galilea er det sett opp ein murkonstruksjon med teksten frå Mark 3,13 på hebraisk og gamal engelsk. Kanskje nokon har meint at det var her Jesus var då han kalla disiplane til seg?

Det Markus skriv, er at Jesus valde ut dei tolv næraste disiplane sine på eit fjell. Geografisk er det sjølvsagt ikkje mogleg å lokalisera dette. Men teologisk har det si tyding, med tanke på alle dei viktige bibelske hendingane som skjer på ulike fjell.

Her har eg skrive om Hattins horn og om ein teori frå 1800-talet om at det var her Jesus heldt Bergpreika. Etter mitt skjøn blir dette rein spekulasjon, men det er interessant å tenkja gjennom korleis folk til ulike tider har knytt enkelttekstar i Bibelen til konkrete stadar.

Her er nokre bilder frå staden:
Galilea 2012 373
Galilea 2012 371
Galilea 2012 374


Kraft om Selja

08/07/2014

Det er Seljumannamesse i dag, 8. juli. Eg markerer dagen med eit lite notat i skjæringspunktet mellom to av interessene mine; pilegrimsreiser og gamle bøker. Eg fann i går kveld fram Krafts Haandbog over Norge, ei av dei gamle geografibøkene eg har i bokhylla, for å sjå korleis denne boka omtaler klosterruinane på Selja.

Klosteret på Selja

Seljumannamesse er ein gamal merkedag knytt til legenda om den heilage Sunniva og klosteret på Selja ved Stadlandet. Selja er ein viktig stad i den eldste norske kyrkjehistoria og kanskje det første norske pilegrimsmålet. Den som ikkje kjenner historia, kan f eks lesa Wikipedia-artikkelen om Selje kloster.

Bildet viser klosterruinane. Tårnet står igjen etter Albanus-kyrkja. Eg tok bildet då eg var på staden i 2010, på kystpilegrimstur frå Stavanger til Selje.

Historisk-topographisk Haandbog over Kongeriget Norge (1845-1848) er skriven av Jens Edvard Kraft (1784-1853).

Øya Selja heitte på den tida Sælø.  Boka har ein kort omtale av staden i avsnittet om Hove Præstegaard i Sælø Præstegjeld (Nordre Bergenhuus Amt). Ruinane var den gong ennå ikkje restaurert, men dei var tydelegvis kjente og blei sett på som så interessante at dei fortente ein omtale i boka.

… under hvilken Gaard hører Øen Sælø, paa hvilken Ø Kong Olaf Tryggvesen anlagde en Kirke, ligesom Hovedsognets Kirke stod her indtil Aar 1654, da den blev flyttet over til Fastlandet paa Præstegaardens Grund, og paa samme Ø, der er bekjendt af Legenden om den irske Dronning Synneve (Sunniva), var det St. Albanus helligede Kloster, hvoraf endnu Ruiner sees.

Ein fotnote viser til den tids tilgjengelege litteratur om klosterruinane:

See Klüivers Norske Mindesmærker, S. 133-137, hvor der findes en udførlig Beskrivelse med Kart over disse Ruiner, saavelsom Biskop Neumanns Reisebemærkninger i Budstikkens Sjette Aargang, Sp. 567-577, og Sammes Beretning i Tidsskriftet Urda, 1ste Bd. S. 215-217, med Hensyn til to herværende Bjerghuler. Klosteret selv og dets Skjebne omhandles i Langes “Norske Klostres Historie” S. 537-544.

Relaterte notat:

 

 


Utgraving av teater i Izmir

03/07/2014

Den bibelske byen Smyrna heiter i dag Izmir. Eg har tidlegare skrive om utgravinga av agora i Smyrna. Nå er ein i ferd med å avdekke restane etter eit romersk teater i byen. Dette kan kanskje vera staden Polykarp blei drept som martyr ca år 155?

Myndigheitene arbeider med å ekspropiera eigedomar og fjerna hus for å grava fram teateret. Det blir opplyst at staden har vore kjent frå studier i området for nærare 100 år sidan.

Demolitions reveal ancient Roman theater in Aegean town
The stage walls and entrance of a Roman-era amphitheater in İzmir’s Kadifekale neighborhood, once covered by expropriated shanty houses, have been unearthed due to the efforts of the İzmir Metropolitan Municipality.

The municipality has issued an order of expropriation on a 12,900-squaremeter area to unearth the ruins of the amphitheater. So far, 137 title deeds covering an area of 11,115 square meters have been purchased and 175 buildings have been demolished. The judicial process for the expropriation of the last 15 buildings in the area is ongoing, municipal officials noted.

Archeologists will start working in the area once the demolition is over.

The most comprehensive information about the ancient theater in Kadifekale can be obtained in the studies of Austrian architects and archaeologists Otto Berg and Otto Walter, who conducted studies in the region in 1917 and 1918, from their plans and drawings.

The remains of the theater, which is thought to have held a capacity of 16,000 people, has characteristics of the Roman era according to many researchers, the study reports.

Les meir

(via BiblePlaces Blog)


Himmelsk fest på fjellet

29/06/2014

Notat til søndagens tekst: Jes 25,6-9

Profetteksten frå Jesaia inneheld både ein misjonsdimensjon og ein håpsdimensjon. Teksten skildrar ein himmelsk fest for alle folk.

Profeten seier at festen skal vera på “dette fjellet”, underforstått: på Sion, tempelfjellet i Jerusalem (jfr Jes 24,23). Til denne festen er alle folkeslag invitert. Her blir døden, “den siste fiende”, slukt. Her blir den siste tåre tørka.

Dette er teksten frå Jesaia 25:

6 På dette fjellet
skal Herren over hærskarane
gjera i stand for alle folk
eit festmåltid med feite retter,
eit festmåltid med gammal vin,
med feite, mergfulle retter
og gammal, klåra vin.

7 På dette fjellet skal han sluka
sløret som slører til alle folk,
dekket som dekkjer til alle folkeslag.

8 Han skal sluka døden for evig.
Herren Gud skal tørka tårene frå kvart andlet.
Frå heile jorda skal han ta bort
vanæra til folket sitt.
For Herren har tala.

9 Den dagen skal dei seia:
«Sjå, dette er vår Gud!
Vi vona på han, og han frelste oss.
Dette er Herren, vi vona på han.
Lat oss jubla og gleda oss over hans frelse!»

Teksten minnar mykje om håpsteksten om “det nye Jerusalem” i Op 21:

Og eg høyrde frå trona ei høg røyst som sa:
«Sjå, Guds bustad er hos menneska.
 Han skal bu hos dei,
 og dei skal vera hans folk,
og Gud sjølv skal vera hos dei.
 Han skal vera deira Gud.

Han skal tørka kvar tåre frå auga deira,
og døden skal ikkje vera meir,
og ikkje sorg og ikkje skrik og ikkje pine.
For det som ein gong var, er borte.»

Jesaiateksten taler om eit slør. For meg blir dette både eit naturbilde og eit teologisk bilde.

Frå naturens verd minner det meg om tåkehavet som kan liggja over fjellet. Alt blir skjult. Men ingenting er vakrare enn når morgonsola kjem og vinn over tåken.

Teologisk sett blir ordet brukt om det som hindrar oss i å sjå Guds frelse. Paulus brukar ordet i 2. Kor 3,12-18 om det som hindra israelittane i den gamle pakt å sjå og forstå denne frelsa. “Men når dei vender om til Herren, blir sløret teke bort.” (2. Kor 3,16). Her hos profeten Jesaia blir dette bildet brukt om alle folkeslag!

Eg tar med eit sitat frå Per Lønning om teksten:

Et gjestebud for alle folkeslag skal holdes der på fjellet. “Fete retter og gammel vin” (v 6) er bilder på bugnende overflod. Ingen er utestengt. Alle jordens folkeslag er innbudt. Bildet gir et rammende inntrykk av hvordan profetens preken både er inklusiv og eksklusiv på en gang. Selv om alle får være med, foregår ikke festen hvor som helst og hvordan som helst. Den er lagt til tempelberget. Det er Herren, Abrahams, Isaks og Jakobs Gud, som innbyr. Og det skjer gjennom den åpenbaring han har betrodd sitt folk Israel å forvalte. Guds nåde er for hvem som helst, men den består såvisst ikke av hva som helst. Det er Gud som er vert, det er han som avgjør tid, sted og bevertning. Han er og blir herren.

Gjestebuds-bildet taler ikke bare om vertens gavmildhet, det peker også på bordfellesskapet som forener gjestene innbyrdes. Hva de forenes om, det viser morgen- og oppklarnings-bildet oss nærmere. Tåkesløret som stengte for utsynet, blir borte. Og tre fiender blir borte med det: døden, gråten og vanæren (v 8). Det er en lengsel og forventning som oppfylles; de som så fram til Guds frigjøringsverk, har ikke gjort det forgjeves (v 9).

 


Maresha og Bet-Guvrin

25/06/2014

Grottene i Maresha og Bet-Guvrin er nå med på UNESCO-lista over verdsarven

Maresha / Bet-Guvrin er ein historisk stad med imponerande grotter og interessant historie. Desse historiske byane ligg i låglandet sørvest for Jerusalem.

I dag har UNESCO avslutta møtet som har utvida lista over verdsarven, og Maresha og Bet-Guvrin er blant dei 26 nye stadane som har kome med på lista i denne omgang. Lista har nå passert 1000 stadar i 161 land.

Eg var på dagstur frå Jerusalem til grottene i Maresha og Bet-Guvrin i 2001, saman med venner frå Tantur Ecumenical Institute. Det var ein interessant dag og eg kunne gjerne tenkt meg å reisa tilbake dit. Kanskje eit mål på neste Israelstur?

UNESCO skriv:

Caves of Maresha and Bet-Guvrin in the Judean Lowlands as a Microcosm of the Land of the Caves

This“city under a city” is characterized by a selection of man-made caves, excavated from the thick and homogenous layer of soft chalk in Lower Judea. It includes chambers and networks with varied forms and functions, situated below the ancient twin towns of Maresha and Bet Guvrin, that bear witness to a succession of historical periods of excavation and usage stretching over 2,000 years, from the Iron Age to the Crusades, as well as a great variety of subterranean construction methods. The original excavations were quarries, but these were converted for various agricultural and local craft industry purposes, including oil presses, columbaria (dovecotes), stables, underground cisterns and channels, baths, tomb complexes and places of worship , and hiding places during troubled times.

Nettsida har også eit bildegalleri frå staden, sjå her.


Følg

Få alle nye innlegg levert til Innboksen din.

Join 261 other followers

%d bloggers like this: