Caspari Center 9/2014

14/09/2014

Caspari Center i Jerusalem har lagt ut den norske utgåva av sitt nyheitsbrev for september 2014.

I hovudoppslaget “Korintere i dagens Israel” samanliknar Alec Goldberg på sjølvkritisk vis dei Jesustruande jødane i Israel i dag med korintarane på Paulus si tid. Eit lite utdrag frå artikkelen:

Kjenner du kristne som beundrer den tidlige kristne menighet og ser på den som det perfekte forbildet for oss? Jeg møter dem stadig, og jeg deler deres beundring og respekt. Jeg tror også at vi har mye å lære av de første Jesus-troende på mange måter. Men om det er et skrift som problematiserer denne beundringen, så er det 1. Korinterbrev. Som James D. G. Dunn sier, gir brevet ”et fascinerende bilde av menigheten, men et bilde som er langt fra den ideelle nytestamentlige menigheten som stadig påvirker manges tenkning om nytestamentlig kristendom”. Når brevet i dag blir lest i Jesus-troende menigheter i Israel, kan man ikke unngå å se mange paralleller.

Elles er det oppslag om tittelen Menneskesonen som Jesus brukte om seg sjølv og om jødisk nyttårsfeiring (på denne tida av året). Dessutan utdrag frå Media Review og oppfordring til forbønn.

Sjå også Caspari Center si heimeside: www.caspari.com


Dåpsstadane i Jordanelva

08/09/2014

Det er i dag to såkalla dåpssstadar i Jordanelva mellom Gennesaretsjøen og Dødehavet; Yardenit og Qasr-al-Yahud. Den israelske avisa Haaretz har nyleg hatt ein interessant artikkel om stadane.

Baptism in the River Jordan
Ancient tradition meets modern ecology: Cleansing the soul, cleaning the water.

Eg har mest sans for Qasr-al-Yahud på Vestbreidda, nær Jeriko. Staden er, som Haaretz påpeiker, meir autentisk (geografisk) og mindre kommersialisert enn Yardenit. Avisartikkelen legg elles vekt på den dårlege kvaliteten på vatnet, – og ser fram mot ei tid med reinare vatn i elva. La oss håpa den tid vil koma!

Avisa skriv ut frå perspektivet at kristne pilegrimar i vår tid blir døypte i elva. Ja, dette blir praktisert av ein del kristne trussamfunn. Eg er redd mykje av dette er gjendåp, noko eg har lite sans for. For meg betyr det meir å sjå på elva som stad for Døyparen sin aktivitet og for Jesu dåp. 

Relaterte notat:

(via BiblePlaces Blog)


Forfattaren Jonas Berge

30/08/2014

Den danske Dukke. Jonas Berge 1908For 100 år sidan var Jonas Berge frå Finnøy ein “ung og lovande” skjønnlitterær forfattar.

Han debuterte i 1908 med boka Kjæresten fra Wärmland. Seinare same år gav han ut Den danske Dukke og i åra som følgde blei det fleire bøker. Men omkring 1914 fekk han trusselbrev frå familien til ei jente han hadde vore trulova med. Familien opplevde at han skreiv om dei og engasjerte advokat i saka. Forfattaren blei så skuffa at han påla seg sjølv å halda framtidige skriveri for seg sjølv. Dette sjølvpålagde løftet heldt han, med få unntak, trass i at han heldt fram med å skriva heile livet.

Jonas Berge (1883-1969) var frå Berge på Finnøy. Han er ein fjern slektning av meg, og det har gjort at eg har samla på bøkene hans. Dei er ikkje lette å få tak i, men eg har gjennom åra funne nokre av dei i forskjellige antikvariat.

Jonas var tremenning til farfaren min, Olaus Berteus. Farfar var sju år yngre og dei to gutane vaks opp på to nabobruk på Berge. Dei må ha kjent til kvarandre, sjølv om eg ikkje kan huska frå oppveksten å ha høyrt om nokon forfattar i slekta. Eg trur eg første gong høyrde om Jonas Berge i 1978 gjennom to kronikkar av Alfred Hauge i Stavanger Aftenblad:

Denne doktoravhandlinga er elles ei underleg sak. Jonas hadde, etter år med fleire uavslutta studium (blant anna teologi), fått godkjent ei avhandling til filologisk embetseksamen på Universitetet i Oslo. Denne same avhandlinga, skriven på nynorsk, fekk han etterpå underleg nok godkjent til ein doktorgrad i filosofi i Wien. Boka blei gitt ut i Kristiania i 1921 og er på 126 små sider.

Den som har skrive mest om Jonas Berge, er lokalhistorikaren Gunnar Skadberg. Han har skrive ein biografi i Ætt og Heim 1995 (Lokalhistorisk årbok for Rogaland).

Elles er Jonas Berge litterært omtalt av i eit lite avsnitt av Anders M. Andersen:

Eit sermerkt og merkeleg innslag i Rogalandslitteraturen er Jonas Berge frå Finnøy. Han fekk prenta ei lita doktoravhandling i Wien på nynorsk om Johan Sigmundstad. Denne Berge karen var elles ein mangskrivar (sic!) med ein produksjon frå Brita Urheim eller Den norrøne Kulturs Seier. Fortælling fra Voss (1910) over soger i Bjørnson-stil til spionforteljingar, kriminalsoger og djerve kjærleikshistorier. På noko eldre dagar sat han og skreiv kolportasjelitteratur og vekebladhistorier ovanpå ein kafe på Kongsberg som kona dreiv. (Frå artikkelen “Rogalandsforfattarar i den norske skjønnlitteraturen” i Frå Vistehola til Ekofisk. Rogaland gjennom tidene. Bind 2, side 445. Universitetsforlaget AS 1987)

Etter nokre omflakkande år med blant anna eit opphald i USA, budde Jonas Berge i Drangedal, Oslo og Hønefoss. Kaféen som Andersen omtaler, låg i følgje Skadberg på Hønefoss.

Her er ei oversikt over bøkene til Jonas Berge, bygd på bibliografien i Skadbergs artikkel:

  • Kjæresten frå Wärmland. Fortælling. Kristiania 1908.
  • Den danske Dukke. Fortælling. Kristiania 1908. 79 sider.
  • Styrk. Fortælling. Kristiania og Kristiansund 1908. 111 sider.
  • Den forsvundne Emigrant. Fortælling. Kristiansund 1909. 175 sider.
  • Brita Urheim eller Den norrøne Kulturs seier. Fortælling fra Voss. Kristiania 1910. 416 sider.
  • Vinterlæsning. Fortællinger. Kristiania 1910. 32 sider.
  • Hvordan Plehwe blev myrdet. De russiske Revolutionæres Attentat. Politispionen Azeffs Dobbeltspil. Efter Hovedmannens Beretning. Særtrykk av føljetong i “Ørebladet”. Kristiania 1911. 40 sider.
  • Kathinka, den lille adelsfrøken. En fortælling fra Øst-Europa. Kristiania 1911. 134 sider.
  • Uden sjæl. En kjærlighetshistorie. 1914.
  • Kakias kjærlighet. En fortælling om forbrydelse og straf. Kristiania 1914. 328 sider.
  • Fortælling. Bergen 1923.
  • Johan Sigmundstad. Ein forfattarprofil. Trykt i Wien, utgitt i Kristiania 1921. 126 sider.

Frå omtale på baksida av boka om Johan Sigmundstad:

Naar undtas avhandlingen og endel digte paa landsmaal, er samtlige hans hittidige böker avfattet paa riksmaal. “Eg er bondegut fraa Ryfylke, men kom ut for riksmaalsfolk og andre rövarar”, svarer han for en räkke aar siden i en skrivelse, hvor han skulde gjöre rede for om han var begge landets officielle sprog mägtig.

Eit søk på antikvariat.net i dag (30.08.2014) gir fleire treff på boka om Johan Sigmundstad. Elles er ikkje nokon av Jonas Berges bøker registrert der.

Eg tar også med bilde av omslagssidene og ei side med dedikasjon frå eit dessverre ganske slite eksemplar av boka Kathinka.

Kathinka. Jonas Berge 1911

Kathinka. Dedikasjon frå forfattaren Jonas Berge
Kathinka. Jonas Berge 1911_0001


Jesus – som ei høne!

23/08/2014

Notat til søndagens tekst: Matt 23,37-39

Jerusalem, Jerusalem. Kor ofte ville eg ikkje samla borna dine som ei høne samlar kyllingane under vengene sine. Men de ville ikkje. Desse orda frå Jesus er ein del av preiketeksten denne søndagen. Når eg les dette, tenkjer eg på denne mosaikken frå altaret i kyrkja Dominus Flevit på Oljeberget i Jerusalem.

Frå Dominus Flevit, Oljeberget. Foto: Arne Berge 2012

Frå Dominus Flevit, Oljeberget. Foto: Arne Berge 2012

Jesus samanliknar seg her med ei høne. Han tenkjer på den omsorga ei høne har for kyllingane sine. Dermed har kunstnaren laga dette bildet av ei høne med glorie! Den latinske teksten i mosaikken er nettopp Jesu ord i Matt 23,37. I det latinske nytestamentet mitt står teksten slik:

Ierusalem, Ierusalem (…) quotiens volui congregare filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suos sub alas, et noluistis!

Eg merkar meg at teksten som kunstnaren har brukt, har eit spørjeteikn til slutt!

Teksten er i følgje Matteusevangeliet ein del av Jesu undervisning på tempelplassen i dagane før påske. Dette er altså etter inntoget i Jerusalem og før korsfestinga. Men innhaldsmessig er det veldig naturleg å ta fram desse orda i kyrkja på Oljeberget. Denne kyrkja er knytt til Jesu gråt over Jerusalem i Luk 19,41-44. På norsk blir kyrkja kalla Tårekyrkja eller Herren gret. Frå kyrkja er det flott utsyn over tempelplassen.


Mausolos sitt mausoleum

09/08/2014

Ordet “mausoleum” har eit heilt konkret opphav. Kong Mausolos i den greske byen Halikarnassos, dagens tyrkiske Bodrum, ville på 300-talet f. Kr. bygga eit stort gravmæle over seg sjølv. Det gjorde han så grundig at ordet mausoleum sidan har blitt eit internasjonalt ord som også blir brukt på norsk. Byggverket hans blei rekna som eit av antikkens sju underverk.

Det er gjort arkeologiske utgravingar på staden der Mausoleet stod. I dag er dette eit friluftsmuseum midt i Bodrum. Dette var sjølvsagt ein av dei historiske stadane eg på førehand hadde bestemt meg for å besøka, då eg var på ferie i byen i sommar.

Mausoleet, arkeologiske utgravingar i Bodrum

Mausoleet, Mausolos sitt gravkammer

I antikken var byen Halikarnassos berømt for dette Mausoleet. Det låg godt synleg i skråninga opp frå den gamle hamna. I dag er dette annleis. Bodrum er full av turistar. Men eg måtte leita meg fram til Mausoleet. Det viser seg at utgravingane er godt skilta frå hovudvegen lenger oppe i byen, men eg fann inga skilt frå strandpromenaden langs marinaen. Dette er tydelegvis ikkje det store trekkplasteret for fleirtalet av reisande til Bodrum i dag.

Nå er det rett nok bare restar igjen av Mausoleet. Hadde det framleis stått der i all si prakt, hadde det sjølvsagt hatt stort besøk også i vår tid.

Modell av Mausoleet i Halikarnassos

Bildet viser modellen eg såg på staden. Mausoleet hadde ei grunnflate på 38 x 32 meter, var 55 meter høgt og hadde omfattande utsmykning. Bygget hadde i følge forfattarar frå antikken, fire seksjonar over kvarandre: først eit høgt podium, så ein del som såg ut som eit jonisk tempel med 36 søyler, deretter ein pyramide med 24 trinn og øverst ein statue av kong Mausolos og kona Artemisia (som også var søstera hans).

Mausoleet blei bygd omkring år 350 f. Kr. Det stod i ca 1500 år. Biskop Eustathios skal ha omtalt det i sine skrifter frå 1100-talet. Ein reknar med at det blei øydelagt i jordskjelv i 1303.  Ruinane blei brukt som steinbrot av johanittarane då dei bygde borga i Bodrum på 1400-talet.

Relatert notat: Uluburun-vraket om det marinarkeologiske museet i Bodrum.


Uluburun-vraket

04/08/2014

The Bodrum Museum of Underwater Archaeology

Uluburum-vraket er restane av ein båt som gjekk ned på kysten av dagens Tyrkia for snart 3.500 år sidan. Vraket frå det 14. hundreåret f. Kr. er det største klenodiet på museet i Bodrum; det skal vera det eldste skipsvraket som er undersøkt av arkeologar. Båten var laga av sedertre og den var ca 15 meter lang. Den gjekk i si tid ned, lasta med store mengder gods og handelsvarar. Eit slikt funn seier derfor svært mykje om den tida sitt samfunn.

Eg har vore på ferie i Bodrum i Tyrkia. I tillegg til å ha avslappande sommardagar saman med Inger, har eg sjølvsagt besøkt fleire av dei historiske utstillingane og arkeologiske utgravingane i byen, som er bygd over den gamle greske byen Halikarnassos.

Bildet er frå båthamna i Bodrum. Det marinarkeologiske museet er bygd opp inne i borga som ligg sentralt i byen. Du ser tre av tårna på borga i bakgrunnen.

Bodrum

Borga med museet, og spesielt det svært gamle Uluburun-skipsvraket, var ein av dei to stadane eg på førehand hadde bestemt meg for å oppsøka. Og eg blei ikkje skuffa. Museet har mange og flotte utstillingar. Det er eit av dei ledande musea når det gjeld marin arkeologi. Faktisk blei museet bygd opp parallelt med at denne greina av arkeologien vaks fram som eige fagområde frå ca 1960.

Men tilbake til utstilinga av Uluburun-vraket: den består av ein hall der me ser ein rekonstruksjon av koss båten låg på botnen, i full storleik. Dette ser me ovanfrå, i det perspektivet arkeologane får når dei dykkar (detalj på bildet under). Over dette ser me eit like stort bilde av koss ein ser for seg livet på båten, sett frå sida. Den neste hallen er ei utstilling av eit utval originale gjenstandar som blei funne på og ved båten. Dette er verkeleg imponerande og flotte saker!

Båten var lasta med over 20 tonn med gods og varar frå ulike kulturar rundt Middelhavet og i Midt-Austen. Den store breidda av innhaldet i lasten viser at båten dreiv med det me i dag ville kalla internasjonal handel og frakt. Det er registrert over 18.000 gjenstandar frå båten. Museet antyder at båten kan ha dratt ut frå ei hamn aust i Middelhavet, f eks i Ugarit i Syria eller på Kypros, og at den var på veg til eit ukjent mål i vest.

Arkeologane gjorde over 22.000 dykk i løpet av 11 år (1984-1994)  for å undersøka og heva gjenstandar og vrakdelar. Wikipedia har ei liste over dei viktigaste gjenstandane som blei funne ved vraket her.

Det arkeologiske arbeidet blei utført av Institute of Nautical Archaeology.

Her er eit par bilder frå utstillinga. Det første viser ein detalj frå den rekonstruerte båten slik den låg på botnen. Det andre viser bildet av koss ein ser for seg livet ombord på båten.

Rekonstruksjon av detaljar frå Uluburun-vraket

Frå utstillinga av Uluburun-vraket i Bodrum


Jesus på Hattins horn?

22/07/2014

Notat til dagens tekst: Mark 3,13-19

I skråninga opp til Hattins horn i Galilea er det sett opp ein murkonstruksjon med teksten frå Mark 3,13 på hebraisk og gamal engelsk. Kanskje nokon har meint at det var her Jesus var då han kalla disiplane til seg?

Det Markus skriv, er at Jesus valde ut dei tolv næraste disiplane sine på eit fjell. Geografisk er det sjølvsagt ikkje mogleg å lokalisera dette. Men teologisk har det si tyding, med tanke på alle dei viktige bibelske hendingane som skjer på ulike fjell.

Her har eg skrive om Hattins horn og om ein teori frå 1800-talet om at det var her Jesus heldt Bergpreika. Etter mitt skjøn blir dette rein spekulasjon, men det er interessant å tenkja gjennom korleis folk til ulike tider har knytt enkelttekstar i Bibelen til konkrete stadar.

Her er nokre bilder frå staden:
Galilea 2012 373
Galilea 2012 371
Galilea 2012 374


Følg

Få alle nye innlegg levert til Innboksen din.

Join 275 other followers

%d bloggers like this: