Israels Konge-Sogur

Det Norske Bibelselskap 200 år

Koss kan eg best heidra 200-års jubilanten her på bloggen?

Bibelselskapet har feira jubileet med stor bibelfestival i Oslo denne helga. Eg har ikkje hatt høve til å delta då eg har vore opptatt med eit anna og meir lokalt jubileum. Men Bibelselskapet er viktig for meg. Eg nyt kvar dag av frukta av deira arbeid gjennom lesing i Bibel 2011.

Det eg sjølvsagt først og fremst ønsker å seia, rett nok litt forseinka, er dette: Gratulerer med jubileet! Det Norske Bibelselskap er viktig, det er svært økumenisk, det tar del i internasjonal bibelmisjon og det har gitt oss den etter mitt skjøn beste bibelomsetjinga me pr i dag har her i landet.

Eg vil likevel markera jubileet på ein litt meir nerdete måte enn med bare å seia «gratulerer». Eg hentar derfor fram éi av dei mest spesielle bibelutgåvene eg har i bokhylla mi; Israels Konge-Sogur. Dette er ei gamal utgåve som inneheld Samuelsbøkene og Kongebøkene frå Det gamle testamentet, omsett av professor Alexander Seippel og utgjeven «hjaa Det Norske Bibel-Sellskape» i 1930. Boka har eg kjøpt på Nynorsk Antikvariat.

Israels Konge-Sogur 3_0001

Israels Konge-Sogur 1

 

Seippel var ein tidleg pioner når det gjeld nynorsk bibelspråk. Sylfest Lomheim skriv slik om han i Norsk Biografisk Leksikon:

Kva slags bibelstil skapte Seippel? Det som slår ein lesar, er dei dristige stilspranga – poetisk der grunnteksta var det, kvardagsleg der grunnteksta var det. Og venleiksdyrkande som han var, nytta Seippel til fulle treklangen i midlandsmålet (endevokalar på a, i, u) – “læresveinane”, “Israels-ættine”, “kvinnune”. Som omsetjar var han nådelaust profesjonell. Han omsette ikkje Jesu bøn med “Fader vår”, men “Far vår, i himmelen” (Matt 6,9). Først i revisjonen av Nyetestamentet (2004) ser det ut til at dette kan bli løysinga. Men han gjekk stundom vel langt i å gjera bibeltekstene heimlege, til dømes valde han “ein av sokneformennan” (Matt, 9,18), endå det burde ha stått “ein av synagogeformennene”. I vår tid kan Seippel verka gamalvoren og orddyrkande. Men synsvinkelen lurer oss: Han var radikal og nyskapande – i si tid. Og hans løysingar lever: “Dette er sonen min, han som eg elskar, han som eg hev hugnad i” (Matt 3,17).

(Les meir)

Eg tar med eit sitat frå Israels Konge-Sogur for å visa språket til Seippel. Avsnittet er  henta frå Salomos bøn ved tempelvigsla i 1. Kongebok 9:

Men er det no i røyndi so at Gud bur paa jordi? – Sjaa himmelen og alle himlar i himmelen rømer deg inkje, langt mindre dette huse, som eg hev bygt! Like-vel vil du visst snu deg aat bønine og dei audmjuke ynski mine, Herre min Gud; du vil visst høyre paa det rope og den bøni som tenaren din ber fram for di aasyn i dag, og vaka yver dette huse natt og dag – yver den staden som du sa det um: «Eg vil sjøl bu der» – so du høyrer paa dei bønine som tenaren din ber fram med augo vende mot denne staden. Du vil visst høyre paa dei hjarte-sukkane som din tenar og Israel, folke ditt, sender hit til denne staden; du vil høyre dei paa den staden du bur – i himmelen; du vil høyre og til-gjeva.

Til samanlikning er ordlyden i Bibel 2011 slik:

   27 Men bur Gud verkeleg på jorda? Sjå, himmelen og himlars himmel kan ikkje rømma deg, langt mindre dette huset som eg har bygd! 28 Vend deg mot bøna til tenaren din og ropet hans om nåde, Herre, min Gud! Høyr ropet frå tenaren din og den bøna han i dag bed for ditt andlet! 29 Hald auga dine opne over dette huset natt og dag. Vak over den staden der du har lova at namnet ditt skal bu. Høyr dei bønene som tenaren din ber fram, vend mot denne staden! 30 Ja, høyr den bøna om nåde som tenaren din og Israel, folket ditt, bed, vende mot denne staden! Høyr dei i himmelen der du bur, høyr og tilgjev!

Dette avsnittet er ikkje veldig krevjande i Seippel si språkdrakt. Det finst andre avsnitt som språkleg sett er mykje meir vanskelege. Mange vil nok i vår tid til og med seia totalt uforståande. Ikkje alt som var «radikalt og nyskapande» i 1930, er gangbart i dag.

Eg tar med eit eksempel. I starten av Salomo si bøn (vers 12-13), står det slik hos Seippel:

Daa kvad Salomo:
Paa himmel-kvelven sette Herren soli bjart,
Sjøl etla han i skodde-myrkre bu –
Bygt hev eg no eit hus til heim for deg,
Ein bu-stad der du gjenom ævun´ une kann.

Bibel 2011 formulerer seg enklare (men her startar teksten med det som er andre linje i Seippel sin tekst):

Då sa Salomo:
Herren har sagt
at han vil bu i ei mørk sky.

Men no har eg bygd deg ein staseleg bustad,
ein stad der du kan bu i all tid.

Seippel har også med fotnoter med forklaringar, nokre gonger kommenterer han norske ord og uttrykk, andre gonger kommenterer han grunnteksten eller andre vitskaplege spørsmålsstillingar.

Bibel 2011 følgjer her den hebraiske (masoretiske) teksten, mens Seippel følgjer den greske omsetjinga (Septuaginta) som har med ei ekstra linje. Seippel kommenterer tekstvalet sitt i dette siste eksemplet i ein fotnote (som heller ikkje er enkel å forstå i dag):

Paa himmel (-kvelv)en sette Herren soli (bjart), soleis den græske teksti (i v. 53). Heile denne reiti vantar hjaa Massora; men det kann inkje lett tenkjast at Salomo skulde ha kvedi eit uheilt vers.

«Eit uheilt vers»? Visste ikkje Seippel at versinndelinga historisk sett er relativt ung?

Språk og omsetjing er spennande saker! Og Bibelselskapet er og har vore ein profesjonell aktør med brei kulturell og fagleg kompetanse. I 1930 var Seippel ein av dei fremste språkforskarane innan semittiske språk, og han hadde også ry på seg for å vera ein ordkunstnar på norsk. I dag er det vår tids forskarar og litteratar som saman har arbeidd seg fram til teksten i Bibel 2011.

Bibeldagen

Bibeldagen blir i dag (søndag 8. februar) markert i kyrkjer og ulike kristne forsamlingar over heile landet. Fokus i år er støtte til arbeidet med å spreia Bibelen i Russland.

I 2009 markeres 20-årsdagen for Berlin-murens fall. Det ble innledning på store endringer i Øst, som medførte sammenbrudd for både Sovjetunionen og de regjerende kommunistpartier. Samtidig fikk kirkene tilbake sin frihet og til dels sine eiendeler. Fra Bibelselskapets side startet en massiv bibelbro til øst, med produksjon og distribusjon av store antall bibler til mennesker som aldri tidligere hadde kunnet skaffe seg sin egen bibel.

I takknemlighet over et åpnere samfunn i øst og i en erkjennelse av at svært mye ennå er ugjort samler vi i år inn midler til bibelarbeidet i Russland. Følgende prosjekter er vårt hovedmål:

På Bibeldagen 2009 vil vi spesielt støtte:
• Bibelmateriell til skoler for å utruste lærerne til å undervise kristendom.
• Bibler til verdens ende, store deler av Russland er svært øde, vi distribuerer bibler til mennesker der de er.
• Oversettelse av bibelen til russiske minoritetsspråk.
• Kolahalvøya og bibelarbeidet der er et naturlig fokus for oss nordmenn.

(Les meir)

Bibeldagen blir markert på Såmannssøndagen. Dagen har fått namn etter likninga om såmannen, ei av Jesu likningar der han samanliknar Guds ord med såkornet:

«Ein såmann gjekk ut for å så kornet sitt. Og då han sådde, fall noko attmed vegen. Det vart nedtrakka, og fuglane under himmelen kom og åt det opp. Noko fall på steingrunn, og det visna med same det kom opp, fordi det ikkje fekk væte. Noko fall mellom klunger, og klungeren voks opp saman med kornet og kvelte det. Men noko fall i god jord, og det voks opp og gav grøde, heile hundre gonger det som vart sådd.» ( Luk 8,5-8 )

Til vanleg tolka truleg ikkje Jesus likningane sine. Hans tolkingar er i alle høve normalt ikkje blitt med i NT, og det er nærliggjande å tenkja at han overlét den vidare tankeverksemda til tilhøyrarane. Men i dette tilfellet held han fram, på oppfordring frå disiplane:

Likninga tyder: Såkornet er Guds ord. Dei attmed vegen er dei som høyrer ordet; men så kjem djevelen og tek det bort frå hjartet deira, så dei ikkje skal tru og bli frelste. Dei på steingrunn er dei som tek imot ordet med glede når dei høyrer det. Men dei har ikkje rot; dei trur ei tid, men når dei blir sette på prøve, fell dei frå. Det som fall mellom klunger, er dei som høyrer ordet, men på vegen gjennom livet blir dei kvelte av sorger og rikdom og nytingar og ber ikkje fullmogen grøde. Men det i den gode jorda, det er dei som høyrer ordet og tek vare på det i eit fint og godt hjarte, held ut og ber grøde. (v 11-15)

Les også  Anders Aschim (bibelomsetjar, bloggar og Blix-spesialist) sin kommentar til teksten, der han knyter trådene mellom Blix sin fedrelandssalme, bibelomsetjingsarbeid og denne bibelteksten.

Det gjorde inntrykk!

Møtet med det israelske og palestinske bibelselskapet (sjå her) var flott! Det gjer inntrykk å sjå israelarar og palestinarar sitja saman på scenen og snakka med kvarandre om utfordringane som er knytt til å leva i denne urolege delen av verda. Dei tre gjestene frå bibelselskapa delar trua på Jesus og dette knyter dei saman på ein sterk måte.

Temaet for kvelden var forsoning. Hovuddelen av møtet var lagt opp som ein samtale mellom dei tre. Det dei formidla, utgjer eit viktig supplement til det me elles får høyra om situasjonen i Israel og dei palestinske områda. Dei fortalde om gleder og sorger ved å vera kristne i denne regionen, og dei fortalde om motstand og forfølging frå både jødiske og muslimske grupperingar. Dei kunne også oppleva motstand frå kristne miljø fordi dei ikkje vil dempa og ufarleggjera verksemda si.

Desse gjestene, som altså er messianske jødar og palestinske kristne, trur at vegen til forsoning mellom menneske går gjennom at menneska først blir forsona med Gud. Derfor vil dei gjerne dela den kristne trua med menneske av både kristen, muslimsk og jødisk bakgrunn. Og dei gjer det på ein svært konkret måte: ved å spreia Guds Ord gjennom nytestament, biblar og annan litteratur med bibelsk innhald.

Møtet var leia av generalsekretær Stein Mydske i Det Norske Bibelselskap. Karin Riska, som i fleire år har arbeidd for det palestinske bibelselskapet i Jerusalem, var også med og bidro med tolking.

Som avslutning på kvelden las Stein Mydske denne teksten frå NT:

Nei, om nokon er i Kristus, er han ein ny skapning. Det gamle er borte, sjå, noko nytt har vorte til! Men alt dette er av Gud, han som ved Kristus forsona oss med seg og gav oss forsoningstenesta. Det var Gud som i Kristus forsona verda med seg, så han ikkje steller dei til rekneskap for misgjerningane deira, og han tiltrudde oss ordet om forsoninga. Så er vi no sendebod for Kristus, og det er Gud sjølv som formanar gjennom oss: Vi bed på Kristi vegner, lat dykk forsona med Gud! (2. Kor 5, 17-20)

Det israelske og palestinske bibelselskapet

I desse dagar (september 2008) er det besøk her i Norge frå det israelske og det palestinske bibelskapet. Denne helga er utsendingane her i Stavanger-distriktet, neste veke reiser dei vidare til Bergen og til Oslo/Austlandsområdet. Tema for møta dei skal delta på dei næraste dagane er: I forsoningens tjeneste blant palestinere og israelere.

Eg har tidlegare truffe desse folka i Israel, og veit at dei har eit viktig budskap og mange interessante historier å fortelja. I morgon kveld vil eg på møtet i Stavanger for å lytta til dei.

Desse gjestene frå Midt-Austen arbeider med å spreia Bibelen blant kristne, jødar og muslimar i ein krevjande situasjon i Israel og dei palestinske områda. På mange måtar kan me seia at dei lever under «dobbelt eld» ved at dei står saman som kristne søsken, midt i striden mellom jødar og muslimar:

  • Victor Kalisher, messiansk jøde, har arbeidd i Bibelselskapet i eitt år nå etter at han kom frå databransjen. Han har vakse opp i Jerusalem som andre generasjons messiansk jøde.
  • Andy Ball, messiansk jøde, har bakgrunn som gullsmed, men har dei siste 20 åra drive bibelbutikk i Tel Aviv.
  • Labib Madanat, kristen palestinar, kjem frå Jerusalem. Han var tidlegare generalsekretær for det palestinske bibelselskapet og er nå utviklingsdirektør for begge desse bibelselskapa. Han stod svært nær Rami Ayyad som blei martyr på Gazastripen for snart eit år sidan. Labib kjem til Norge først om nokre dagar, så eg får ikkje møtt han i denne omgangen.
  • Nashat Fellemon, kristen palestinar frå Jerusalem, leier i dag det palestinske bibelselskapet.

Her finn du brosjyre for besøket deira i Norge.

Møta blir arrangert i eit samarbeid mellom Frikyrkja, Bibelselskapet og Israelsmisjonen.