Krosshaug i Klepp

IMG_2908 (1)
Krosshaug, Klepp. Foto: Arne Berge 2020

Krosshaug i Klepp er ein stad for dei lange linjene i historia, og dermed ein stad eg trivst å koma til. Gravhaugen er frå ca 450 og steinkorset frå 1000-talet. Korset blei altså reist på haugen i den første kristne tida i landet vårt, 600 år etter at staden var brukt som gravhaug.

Krosshaug ligg på garden Hauge i Klepp, nær Bryne, i eit område med fleire fornminne og god utsikt over Jæren. Tinghaug, som ligg like ved, er med sine 102 moh det høgaste punktet på låg-Jæren. Dette området var i gamal tid truleg tingstad og sentrum for denne delen av Jæren, kanskje også eit høvdingsete. Her ligg også Dysjane, eit ringforma tunanlegg frå eldre jernalder.

For meg er Krosshaug med det gamle steinkorset den viktigaste staden i dette interessante kulturlandskapet. Området er lett tilgjengeleg. Du kan følga turløypa Tinghaugrunden (Stavanger Turistforening) som går i området nord for Bryne og vest for Frøylandsvatnet. Det er også parkeringsplass ved den gamle Postvegen som går like aust for Tinghaug.

Tidlegare Stavangerbiskop Fridtjov Birkeli forska på dei gamle steinkorsa som det er mange av, særleg på vestlandet. Han framhever kor stor tyding dei over femti steinkorsa på har for forståinga av den første misjonsverksemda i Norge:

Det er innlysende at bak reisingen av nettopp disse steinkorsene står motiver og impulser som er kommet til Norge utenfra. Og når liknende steinkors så å si ikke eksisterer ellers i hele Skandinavia, må man søke etter impulsenes opphav enten på kontinentet eller på de britiske øyer. Kan det tenkes en tid i Vest-Norges forbindelse med disse deler av Europa, da det av en eller annen grunn var naturlig å reise steinkors nettopp der og ikke ellers i Skandinavia? Kan det videre tenkes at en her rører ved problemer som skiller kristen misjon vestfra fra misjonen fra kontinentet?

(Fritdjov Birkeli: Norske steinkors i tidlig middelalder, 1973, s 34)

Geografen Jens Kraft* skreiv på 1840-talet at garden Hauge er «et i antikvarisk Henseende mærkeligt Sted«. Denne innsikta forhindra dessverre ikkje at Krosshaug blei meir eller mindre øydelagt seinare på 1800-talet. Korset blei øydelagt under jonsokfeiringa i 1855, jord og stein frå gravhaugen blei fjerna på 1860-talet og sjølve grava blei hardhendt opna og tømt i 1869. Mykje av innhaldet frå grava er heldigvis berga, sjå f eks omtale av eit gullsmykke. Steinkorset blei reparert og sett opp igjen i 1937. Gravkammeret i haugen ligg ope.

Arkeologisk Museum i Stavanger si informasjonstavle ved Krosshaug:

IMG_2909

Nettsida Kulturminnesøk skriv om Krosshaug:

Godt markert rundhaug. Haugen var i sin tid dekket av et jordlag. Men i tidsrommet 1845 – 1870 er hele torv- laget og en god delstein fjernet. I dag er haugen en stor steinrøys. På toppen av haugen står et steinkors, h. 2,10 m, br. 0,40 m, tykkelse 0,10 m Selve krossen ca 75 cm lang. I V sees et åpent gravkammer. Oppbygget av heller og en del større stein. L.: 4,8 m, br. 0,96 m, dybde 0,90 m I dette kammer ble det gjort en rekke viktige funn som for det meste ble ødelagt avutgraveren. Resten finnes i Bergens Museum I øst, inn mot krossen, er bygget en hytte. 4 m innunder haugen fyllmasse. D. 30 m, h. 2 m Se forøvrig Helliesen: Hauge nr. 10. Haugen kalles Krosshaug. Les meir

Er dette ein gamal tekst? Omtalen av ei hytte som bygd inn mot korset, stemmer ikkje med det som er å sjå i dag. Men det er restar etter menneskeleg aktivitet i røysa omkring korset. Informasjonstavla seier at det i søraustre kant av haugen ligg restar etter etter ein tysk bunkers frå andre verdskrigen.

* Jens Kraft: Historisk-topographisk Haandbog over Kongeriget Norge, Christiania 1845-1848, side 427.

Sissels utstilling, Fotland 2015

Et sted langt borte, like i nærheten

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Dotter mi, Sissel Ruud, har utstilling på Fotland Mølle fem søndagar nå i haust (25.10 – 22.11.2015). Eg ser fram til dette med glede og reklamerer gjerne for kunsten hennar!

Men her gir eg ordet til ei anna som skriv om Sissel. Heidi Strand Harboe har skrive ein presentasjon og eit dikt til utstillinga:

Kunstnaren Sissel Ruud, opprinneleg Brynejente, nå busett i Stavanger, lagar bilete til å drøyma seg vekk i. Ho har vald å kalla utstillinga si «Et sted langt borte, like i nærheten».

Dette meiner ho dekkjer ganske godt kva utstillinga handlar om. Denne gongen har ho vald å bruka få ord til å forklara bileta sine. Ho har og vald å la kunstverka vera utan namn. Ho opplever at ord kan setja grenser for det språket ho ynskjer at bileta skal formidla. Ho vil gjerne at andre menneske skal få oppleva bileta på sin eigen måte utan at orda hennar skal vera i vegen for dei.

Sissel sitt biletspråk er fylt med leik og glede. Sjølve skapingsprosessen er og leikforma. Ho startar med å skapa eit kaos av fargar og former. Så går prosessen over til å rydda i kaos og henta fram motivet heilt til ho er fornøgd med uttrykket.

Nokre av bileta er grafiske blad, trykte eigenhendig på Grafisk verkstad i Stavanger. Dei aller fleste bileta er collagar. Sissel har utvikla ein teknikk ho så vidt ho veit er aleine om å bruka. Hovudmaterialet i collagane er serviettar som ho limer lagvis fast til lerretet til ho får den effekten ho ynskjer. Via venner og kjende, og ikkje minst på nettet har ho klart å skaffa seg store samlingar med gamle serviettar som ho brukar til dette formålet. Dei gamle litt harde serviettane frå syttitalet og dei mjuke silkeserviettane er aller best å arbeida med. Ho sper og på med andre former for gjenbruksmateriale som gamle frimerke, tekstutklipp frå gamle vekeblad og til og med hekleserviettar frå Fretex. I tillegg bruker ho akrylmaling og blekk. Resultatet er nyskapande og spennande.

Denne utstillinga består ikkje av bilete laga for å provosera på nokon måte. Snarare er dei laga for å formidla gode kjensler av lys, leik, undring og varme. Verda, kvardagen og menneskelivet er fylt med mange utfordringar me skal ta stilling til. Sissel vil gjerne at bileta skal få vera små pustepausar der ein kan kjenna på det stillferdige og det ordlause. Som tittelen på utstillinga antyder, så er det ikkje alt som kan fangast i ord. Nokre gonger treng me andre språk for å nærma oss det som ligg bakanfor det som synest på overflata.

Bileta til Sissel fortel kvar sin historie, men dei er og laga for å kunna fortelja ei historie saman.

Innanfor orda

Bak orda ein stad

ligg det ordlause,

langt borte og underleg nær

med alt som nesten er her

og med det som kanskje finst.

Det er ikkje sant at me bare bur i tida,

at me bare bur i kvardagane.

Me bur og i dette andre

som alltid er her

for den som har auge til å sjå.

Forsiktig opnar me

dørene i tida,

og går inn

for å la stilla og tilliten

stryka forsiktig over sår og styrke.

Går inn i romet innanfor orda

der fargane snakkar fargespråket,

det kan tenkjast,

at det er der eg skal møta deg.

Heidi Strand Harboe

Regnbogeutsikt

Foto: Arne Berge 2014
Foto: Arne Berge 2014

Det var ein flott regnboge over Jæren i dag. Bildet viser utsikta frå kjøkkenet i den nye heimen vår på Bryne.

Første Mosebok fortel at regnbogen er eit teikn på Guds pakt med Noah.

I dag var eg heldig og fekk sjå denne flotte regnbogen. Men bibelteksten legg faktisk meir vekt på at Gud skal sjå teiknet og bli minna om pakta!

Altartavla i Time kyrkje

Krucifikset er et merkelig og skjønt arbeide – i særdeleshed benene og de vidunderlig behandlede føtter – de hører til de mest plastiske detaljer vi har av den slags.

Slik skreiv Dominico Erdmann, representant for Riksantikvaren, som restaurerte altartavla i Time kyrkje i 1921.

Denne altartavla er eigentleg sett saman av fleire delar eldre kyrkjekunst som i dag utgjer ein heilskap. Hovuddelane er krusifikset frå 1300/1400-talet og ulike element kyrkjekunst frå 1600-talet.

Foto: Time kyrkjelege fellesråd

Den nåverande Time kyrkje er den fjerde kyrkja som står på staden. Den første kyrkja blei riven i 1627. Den andre kyrkja blei bygd ca 1630 og riven i 1829. Den tredje kyrkja stod ferdig i 1830 og brann etter lynnedslag i 1858. Den nåverande kyrkja er frå 1859.

Kyrkjekunsten som i dag utgjer altartavla, blei bevart då den gamle 1600-tals kyrkja blei riven i 1829 og då det var kyrkjebrann i 1858.

Den oppstadne Kristus

På toppen av altartavla står den oppstadne Jesus Kristus. Denne figuren var truleg også med på altartavla i 1600-tals kyrkja. Under dette er det eit IHS-symbol, dvs eit Jesus-monogram. IHS kan tolkast både som ei forkorting for den greske namneforma IHSOUS (Jesus) og som ei forkorting for det latinske uttrykket Iesus Hominum Salvator (Jesus, menneska sin frelsar).

Moses og Døyparen Johannes

På sidene står Moses og Døyparen Johannes. Det er gjetta at desse opphavleg var plassert på kvar si side av kordøra. Døyparen ber eit lam og held eit langt kors, slik han ofte er gjengitt i kunsten. Moses er avbilda med horn. Dette går tilbake til ein feillesing av eit hebraisk ord i 2. Mosebok 34,29 der det står: ”det stråla av ansiktet hans”. Desse horna er mest kjent frå Michelangelo sin berømte Mosesskulptur i Roma.

Oppdatering 2016: Dersom du vil lesa ei grundig forklaring av dette med horna, vil eg anbefala Moses med horn på bloggen Oversatt betyr det.

Krusifikset

Krusifikset i Time kyrkje er truleg frå seinmellomalderen (1300/1400-talet). Det er kanskje eit hollandsk arbeid. Det er ikkje usannsynleg at det i ei tidlegare kyrkje var plassert over kordøra eller over altaret.

Det er eit gotisk krusifiks, ein stil som var blitt vanleg på 1200-talet. Dei gotiske krusifiksa viser den lidande Kristus. Her kan me sjå tornekrona, naglane i føter og hender, og eit lidande ansikt.

Inskripsjonen INRI er ei forkorting for den latinske teksten Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum, dvs ”Jesus frå Nasaret, kongen over jødane”, jfr Joh 19,19-20.

Lokalhistorikaren Eivind Hognestad skreiv slik om dette krusifikset: «Millom dei gamle krusifiks på kyrkjejubileums-utstellingi i Nidaros 1930 fann eg ikkje noko så fint plastisk utforma som det me hev i Timekyrkja. Det er ei gåte korleis dette kunstverket kunde koma hit til den vesle kyrkja på Jæren.»

Epitafiet

Eit epitafium er ei minnetavle. Opphavleg inneheldt midtfeltet eit portrett av prestefamilien som hadde gjeve det. Dette epitafiet er frå 1666 og er skore av skotten Andrew Smith som budde i Stavanger og som blant anna har utført viktige arbeid i Stavanger domkyrkje.

Det er usikkert kor epitafiet var plassert i 1600-tals kyrkja, men det var i alle høve ikkje nokon altartavle.

Symbolsk sett er åttekanten den mest interessante ved epitafiet. På hjørna i åttekanten sit englar med kvar sin symbolske gjenstand, eit attributt. Dei fleste av desse er henta frå Jesu lidingshistorie. Øvst frå venstre og vidare rundt til høgre finn me:

  1. Nattverdsbegeret (kalken)
  2. Judas-pengane
  3. Hovudet til døyparen (dette er ikkje henta frå lidingshistoria)
  4. Peters sverd med Malkos sitt øyra (Joh 18,10)
  5. Tornekrona
  6. Ein hane (jfr Peter sitt svik)
  7. Veronica sin sveitteduk (frå legenda om Veronica ved Via Dolorosa)
  8. Ein uidentifisert gjenstand

Nedst er det ei allegorisk framstilling av døden, ein engel med timeglas.

Midtfeltet er overmåla fleire gonger. Epitafiet har tydelege bokstavar og årstal, men portrettet er forlengst borte. Det er  inngravert eit rødt skjold med englemaskar rundt. Her er tre rekkjer bokstavar i svart, som er initialene til dei som var avbilda på minnetavla. På skjoldet står desse bokstavane:

M E J A

E T D W

H L B S

Anno 1666

Dette er forkorting for:

Magister, Elias Jakobsson Agricola

Elen Thomasdatter Wegner

Herr, Laurentius Bernhardi Syninvindius

Magister Elias Jakobssøn Agricola var prest i Lye prestegjeld (som bestod av Time og Gjesdal sokn) 1644-1653. Han var gift med Elen Thomasdatter Wegner. Då Jakobsen døydde i 1653, gifta  Lauritz Berntsøn (Laurentius Bernhardi) seg med enka og overtok presteembetet. Han var prest i Lye 1654-1674.

Dei fire evangelistane

Figurane på preikestolen stod fram til restaureringa i 1959 øvst på altartavla, to på kvar side av den oppstadne Kristus. Dette er også kyrkjekunst frå 1600-talet som då truleg stod på preikestolen. Evangelistane er avbilda med dei tradisjonelle attributta: Matteus med engel, Markus med løve, Lukas med okse og Johannes med ørn. Attributta går tilbake til Op 4,7 og Hieronymus si tolking av dette bibelverset.

Det er bra at figurane nå fått tilbake sin opphavlege plassering på preikestolen. Når ein preikestol er utstyrt med desse symbola, er det eit bilete på at heile evangeliet skal forkynnast frå denne staden.

Eg blei nyleg utfordra på om eg kunne skriva noko om symbolikken i altartavla i Time kyrkje. Dette notatet er ei bearbeidd utgåve av manuset frå omvisninga på kulturminnedagen 10. august 1997. Eg var på den tida kapellan i Time prestegjeld.

Litteratur om Time kyrkje:

  • Eivind Hognestad: Time-kyrkja fram gjennom tidene. Særtrykk av Stavanger Aftenblad 1931
  • Eivind Hognestad: Time Herad 1837-1937. Sandnes 1936
  • Lisabet Risa: På kyrkjeveg. Time kyrkje 1859-2009. Time 2009

Garborg: Gud signe Noregs land

Norsk Fedralandssong

IMG_5473.jpg

Teksten er skriven av Arne Garborg til 17. mai 1878. Han var då 27 år gamal, og salmen markerer hans lyriske gjennombrot. Den er også blant dei første tekstane hans på nynorsk, etter at han i 1877 hadde starta bladet Fedraheimen og skrive Den ny-norske Sprog- og Nationalitetsbevægelse.

Bildet viser salmen i Norsk salmebok, der den står med fem vers på nr 756 i modernisert språkdrakt.

Her er den opprinnelege teksten (trur eg):

Gud signe Noregs Land,
kvar Heim, kvar Dal og Strand,
kvar Lund og Lid.
Han lat» det aldri døy,
han verje Bygd og Øy,
han verje Mann og Møy,
til evig Tid.
Me fekk det høgt og fritt,
me fekk det vænt og vidt
med Hav og Fjell.
Det stend so tryggt og godt,
det stend so reint og blaatt,
rett som eit Gudeslott
med Solskinstjeld.
Det er vaar Elsk paa Jord,
det er vaart beste Ord,
vaar Trivd og Trygd.
Storfrægdarmenn dei var,
som fram til oss det bar;
det er vaar Ættargard
til Fridom bygd.
Stort Arbeid ned er lagt
til Landsens Fred og Magt
fraa Tid til Tid.
Det kostad tusund Aar
i Kav fraa Vaar til Vaar,
i Strid so tung og saar
fyrr me vart fri’.
Her ligg dei, Grav i Grav,
fraa Heid og ned i Hav,
som stridde so.
Gud sign’ kvar ærleg Svein
som søv der under Stein,
Gud sign’ dei kvar og ein,
der dei er no.
Men Landet, dei hev rudt,
det vil me verja trutt
til sidste Stund.
Vaar Elsk og beste Agt,
vaart Liv og all vaar Magt
skal vera Noregs Vakt
til sidste Stund.
I Kjærleik varm og mild
me legg vaar Vilje til,
daa veks det fram.
Daa fær det bløma blidt,
daa fær det spyrjast vidt,
og altid standa fritt
fyr Naud og Skam.
Her stig det stort og blaatt
vaart fagre Heimlands Slott
med Tind og Taarn.
Og som det ervdest ned
alt fagrar’ Led fyr Led,
det byggjast skal i Fred
aat vaare Born.

Oppdatert 16. mai 2018

Omsetjaren Hulda Garborg

Frå bokhylla

Hulda Garborg sin 150-års dag 22. februar 2012 blir sjølvsagt markert på Bryne.

Eg markerer dagen her på bloggen med å fokusera på at ho i tillegg til mykje anna, også omsette bøker til norsk.

I bokhylla mi står denne boka:

Lou Andreas-Salomé:

Henrik Ibsens kvindeskikkelser

Autoriseret oversættelse ved Hulda Garborg

Med et forord af Arne Garborg

Kristiania og Kjøbenhavn

Alb. Cammermeyers forlag 1893

Her er eit utdrag frå Arne Garborg sitt forord, skrive i Kolbotnen juni 1893:

Den Bog, som her fremlægges, er ikke en «Kritik», men en digterisk fortolkende Gjenfremstilling, gjennem hvilken de Ibsenske Skikkelser faar Liv paany samtidig med, at man virkelig lærer at forstaa dem.

Ialfald har jeg havt Udbytte af at læse Fru ANDREAS-SALOMÉ’s Bog. Jeg syntes den gav mig Ibsen engang til; – oprigtig talt havde jeg i det senere begyndt at finde ham temmelig ufattelig.

(…)

Forfatterinden, der ogsaa selv har optraadt digtende (Romanen: «Im Kampf um Gott»), er en af det moderne Tysklands aandfuldeste Kvinder, en mangeaarig Veninde af Digter-Tænkeren FRIEDRICH NIETZSCHE, om hvem hun med det første skal udgive en Bog, der imødeses med særlig Interesse. Hendes skjønne, schwungvolle Tysk har ikke været let at gjengive i vort nøgterne, rationalistiske Sprog; jeg tror dog, man vil finde Oversættelsen passabel.

Hulda Garborg (1862-1934) var ei allsidig kvinne. Her kan du lesa om henne:

Øyeblikk

Sissel Ruud Berge (dotter mi) har i dag opna utstillinga Øyeblikk på Fotland Mølle. Ho stiller ut arbeid i collage, serigrafi og collagrafi.

Det har vore ein flott dag med mykje folk og god stemning, – og mange gode ord om kunsten hennar.

Utstillinga er open dei neste søndagane kl 12 – 17, til og med 23. oktober.

Sjå info om utstillinga på facebook.

Sjå også Sissel si heimeside.

Og her finn du info om den fantastiske plassen Fotland Mølle.

Forrykande bibliotekopning

Lesarane av bloggen får akseptera at eg i kveld er relativt lokal og med styrke hevdar at Bryne er ein spennande kulturby.

Det nye Time bibliotek blei opna i dag (17.10.2010). Biblioteket inviterer til ei forrykande opningsveke. Begge arrangementa eg har vore på i dag, har samla mykje folk.

Men dermed er også den lokale vinklinga slutt. Høgdepunktet i dagens program var nemleg Edvard Hoem sitt foredrag om Bjørnson og Garborg. To store og samtidige (norske og europeiske) forfattarar som hadde mykje felles, men som likevel stod langt frå kvarandre, først og fremst på grunn av målsaka.

Hoem si skildring av kor nær kvarandre dei ei tid var, utan å møtast, og kor langt frå kvarandre dei stod seinare, framleis truleg utan å ha møtst, var fascinerande og samtidig skremmande. Kunne dei ha blitt forsona om dei hadde snakka saman, ansikt til ansikt?

Oppdatering:

Jærbladet siterer frå ei av helsingane ved opninga:

– Rogaland er bibliotekfylket i landet vårt. Dette biblioteket er prikken over i-en. Det er fantastisk å sjå ein slik aktivitet som i dag. Ved å satsa på biblioteket, satsar kommunen på framtida, på kunnskap, på kultur og på eiga befolkning, sa Svein Arne Tinnesand, leiar i Norsk bibliotekforening, frå talarstolen. (Les meir)

Garborg: Om pengar

Kongen siterte frå Garborgteksten Om pengar i nyttårstalen sin i går kveld (31.12.2009). Her i Time kommune, Arne Garborg sin heimstad, blir sjølvsagt dette lagt merke til og sett pris på.

Dette er dermed eit høve til å henta fram denne teksten, som eg første gong møtte i litteraturhistoria eg hadde på gymnaset. Eg har alltid sidan tenkt at Garborg her fekk fram noko grunnleggjande om at det viktigaste i livet ikkje kan kjøpast for pengar. Er det forresten nokon som veit kva samanheng eller i kva bok Garborg skreiv dette?

Om pengar

Pengar har ikkje nokon verd i seg sjølve. Du kan ikkje ete dei, ikkje drikke dei, ikkje kle deg med dei. Du kunne ha lomma full av pengar, og svelte, tyrste, fryse i hel – om det ikkje var mat og drikke og klede å få.

Pengar er langt ifrå det største gode, ikkje det nest største heller. Men dei er eit stort gode for den som brukar dei vitug.

For pengar kan ein få alt, heiter det. – Nei, ein kan ikkje det.

Ein kan kjøpa seg mat, men ikkje mathug,
dropar, men ikkje helse,
mjuke senger, men ikkje svevn,
lærdom, men ikkje vit,
stas, men ikkje venleik,
glans, men ikkje hyggje,
moro, men ikkje glede,
kameratar, men ikkje venskap,
tenarar, men ikkje truskap,
gråe hår, men ikkje ære,
rolege dagar, men ikkje fred.

Skalet av alle ting kan ein få for pengar. Men ikkje kjernen; den er ikkje for pengar fal.

Etter å ha sitert delar av dette, konkluderte kongen slik:

– Kanskje har vi vært flinkere til å telle våre penger, enn vi har vært til å telle våre dager. Klarer vi ikke å hanskes bedre med ubalansen i klodens klima, vil vi stå overfor svært alvorlige konsekvenser. (Les meir)

Slik fekk kongen med utgangspunkt i Garborgsitatet sagt noko viktig både om dagsaktuelle utfordringar og om det evige perspektivet på livet. Den som kjenner sin Bibel, høyrer at kongen her har bøna frå Salme 90 i tankane:

Lær oss å telja våre dagar,
så vi kan få visdom i hjarta!

(Sal 90,12)

Oppdatering november 2017:

Dette notatet blei skrive 1. januar 2010 etter at kongen hadde sitert Garborg i nyttårstalen kvelden før. Som ein kan sjå i kommentarfeltet under, gav Per Halse meg raskt god hjelp når det gjeld teksten si historie; dette var skrive som leseboktekst til Andreas Austlid si lesebok (1903). I hyllene mine har eg nå Lars Eskeland si utgåve av leseverket, andre bandet (1928). Eg tar her med bilde av boka og den aktuelle sida.

Austlids lesebok.jpg

Austlids lesebok. Um pengar

Anna Garborg-stoff her på bloggen:

Time kyrkje 150 år

I dag har me feira kyrkjejubileum her i Time. Time kyrkje blei vigsla 2. november 1859 og er dermed 150 år. Dette er sjølvsagt ikkje nokon spesielt høg alder for ei kyrkje, men likevel: kyrkja har stått her og betydd mykje i mange generasjonar. Og før denne kyrkja, har det stått tre tidlegare kyrkjebygg på staden.

Kyrkja ligg like utanfor Bryne. Og sjølv om Bryne fekk si eiga kyrkje i 1979 og blei eige sokn i 1990, har gamlekyrkja framleis ein stor plass i hjarta til folket her. Det er også eit tett samarbeid mellom dei to sokna, – mellom anna blir mest alle gravferdene haldne i Time, der det er kyrkjegard. Personleg har eg eit nært forhold til begge kyrkjene, frå perioden eg var prest her (1993-2007).

I dag har me hatt jubileumsgudsteneste i Time kyrkje, med besøk av biskop Erling Pettersen og med mykje flott song og musikk. Deretter var det kyrkjekaffi i Bryne kyrkje. Den nye biskopen preika om Jesus med utgangspunkt i dagens tekst i 1. Tim 2,1-6a, med vekt på desse orda:

For Gud er éin,
og éin mellommann er det mellom Gud og menneske,
mennesket Kristus Jesus,
han som gav seg sjølv som løysepenge for alle.

Heidi Strand Harboe hadde skrive ein fin jubileumssalme. Salmen blei brukt for første gong i gudstenesta i dag, med melodi av Johanne Ur Sæbø. Det er flott å ha lokale kunstnarar som kan skapa slike ting! Salmen heiter Eg kjem til deg med glede, og refrenget er slik:

Til ditt heilage hus tek eg med mine dagar,
for alt det eg lever er ditt.
Eg vil vera hos deg, vera heil vera ekte,
hit kjem eg med livet mitt.

Både tekst og melodi fungerte flott. Eg opplever at teksten er typisk for Heidi si salmedikting (som eg set stor pris på), for eksempel ved orda om å vera heil og ekte i Guds nærleik.  Les heile salmen på Heidi sin blogg.

Elles har jærbu og historikar Lisabet Risa skrive jubileumsboka På kyrkjeveg som er gjeven ut av Time sokneråd og Time kyrkjelege fellesråd. Eg kjøpte sjølvsagt boka i dag og gleder meg til å lesa den.

Oppdatering: Sjå også Altartavla i Time kyrkje.

Kristkrossen på Njærheim

Kristkrossen, Njærheim

Kristkrossen på Njærheim i Hå kommune er ein av dei gamle steinkrossane her på Vestlandet. Krossen blir datert til ca år 1000, og ein teori er at den er sett opp på ein tidlegare heilagstad, evt gravstad, for å markera overgang til den nye trua.

Krossen står inne på ein gamal kyrkjegard, der Njærheimkyrkja låg frå den eldste kristne tida og fram til 1834.

Arkeologiske Museum i Stavanger har følgjande omtale av staden:

Njærheim kyrkjegard var ein av tre kyrkjestader i Hå prestegjeld i mellomalderen. Kyrkjegarden er orientert aust-vest og er kring 70 x 40 m stor, men noko innsnevra i vestre delen. Han er avgrensa av ein steinmur med ein port i det nordaustre hjørnet. Tidlegare var porten midt på nordre langside. Kyrkja stod omlag midt på kyrkjegarden til ho blei riven i 1834. Fleire steinar i bakken markerer kor kyrkja har stått. På kyrkjegarden er det ingen minne att etter dei gravlagde i dag.

(…)

Sør for kyrkjetufta står ein steinkross av fylittskifer, som er 1,5 m høg og 0,7 m brei over armane. Han blir kalla «Kristkrossen» og skal ha stått på same staden i uminnelege tider. Eit kileforma merke nedst på krossen kan vera ei etterlikning i stein av ein prosesjonskross. Dette merket finst også på minnekrossen over Erling Skjalgsson og ein av steinkrossane frå Tjora kyrkjegard i Sola. Slike krossar er truleg frå byrjinga av 1000-talet. (Les meir)

I dag (2. påskedag 2009) har eg vore med på ei lokal pilegrimsvandring ved havet her på Jæren. Me starta med ei enkel gudsteneste i Stefanuskyrkja på Nærland og gjekk via Håtangen til Kristkrossen på Njærheim.

Relaterte notat:

(Oppdatering 2015: Jæren prosti legg framleis opp til slike pilegrims-vandringar på 2. påskedag. Nå er Stefanuskyrkja avvigsla og vandringa begynner med friluftsgudsteneste utanfor den tidlegare kyrkja.)

Leif Andenes

leif1Ein treng ikkje alltid oppleva alt. Det er viktig å drøyma og, smiler Leif.

Slik siterer Jærbladet (papirutgåva) dagens jubilant. Leif er 75 år i dag, 13.11.2008. Eg vil gjerne gratulera han her på bloggen.

Kulturperson. Humorist. Boksamlar. Kunstkjennar. Skribent. Opplesar.

Det er mange ord som kan karakterisera Leif. Eg kjenner han først og fremst som venn og som klokkar. Som samarbeidande prest og klokkar gjennom mange år har me hatt utruleg mange gode stunder saman! (Foto: Pål)

Eg gleder meg til laurdag. Då skal han feirast i regi av Bryne Kunstforening.

Oppdatering natt til søndag: Det blei ein kulturkveld av dei sjeldne! Akkurat slik eg hadde venta meg at ein kveld med Leif i sentrum, skulle bli!

Spor i sand

I kveld gjekk eg tur på Orrestranda for å sjå Spor i sand. Dette er eit gigantisk landskapskunstprosjekt som har involvert over 2700 skuleelevar frå heile Jæren. Elevane har arbeidd med leire og laga relieff som i tekst og teikning (så vidt eg har forstått) skulle visa kva som betyr mest for dei. Og desse relieffa har dei så plassert i svære sandhaugar som formar Garborgsetninga No er eg heime att i runeskrift.

Det var vanskeleg å tolka sandhaugane. Eg kan ikkje nok om runar, dessutan var kunstverket meir enn ein kilometer langt. Men eg såg på nokre av relieffa og her var mykje fint å sjå. Dei hadde eit innhald som sette tankane i sving; det var ei spennande blanding av fredsønske, natur, Jesus, venner, fotball og ein gut (ein liten bror?) som var død berre 4 månadar gamal.

Les meir om kunstprosjektet i lærar og salmediktar Heidi sin blogg (her og her). Elles er sjølvsagt også prosjektet omtalt i Aftenbladet, Jærbladet og på heimesida til Stavanger 2008.

Steinkjerringa

Eg var på tur til Steinkjerringa i dag. Dette er eit av dei meir originale turmåla her på Jæren. Alle jærbuar kjenner sjølvsagt staden, men av omsyn til andre lesarar, tar eg med denne spesielle historia. Skulpturen, som også blir kalla Mor Norge, står plassert langt inne i heia på Høg-Jæren, i Synesvarden landskapsvernområde.

Det er forresten ikkje sikkert at alle jærbuar har klart for seg teksten som står på skulpturen:

Minn jærbuane um storverk i farne tider

Ver trugne mot land og folk

Slik står det på informasjonstavla som er sett opp på staden:

I 1898-99 arbeidde bilethoggaren S. Neandros (Sigurd Sørendsen) på monumentet «Fortiden» i Stavanger. Meininga hans var at det skulle stå utanfor Kongsgård. Men verket vart ikkje sluttført, og bilethoggaren reiste til Amerika og kom aldri tilbake.

Den halvferdige skulpturen, som vart kalla «Mor Norge», stod ved Stavanger jernbanestasjon i mange år, og skulle eigentleg øydeleggjast. Men i 1924 sette Emelankton Aadnesen frå Nærbø i gang ein bergingsaksjon. Eit hundretals personar i Nærbø og Varhaug støtta opp med i alt 500 kroner, og statuen vart frakta med tog til Vigrestad stasjon og med bil til Aniksdal. Transporten frå Aniksdal til steinen «Jolosten» 4-5 kilometer inn i heia måtte skje på hardt vinterføre, og tok heile to år. Sjølv om den tre tonn tunge statuen var delt i tre delar, trongst det tre mann og to hestar til arbeidet, og dei sleit ut to sålingar under sleden.

7. juni 1927 vart «Mor Norge» løfta opp på steinen med ein åtte meter høg steinbukk. Der har ho sidan site for å minna jærbuane om «storverk i farne tider». I daglegtalen fekk ho nemnet «Steinkjeringjå».

Varhaug gamle kyrkjegard

Varhaug_gamle_kyrkjegard
I påsken var eg ein tur i flott vinterver på Varhaug gamle kyrkjegard, heilt ute ved kysten her på Jæren. Kyrkjegarden har vore i bruk sidan mellomalderen. Her låg kyrkja for Varhaug sokn gjennom mange hundre år. Den første kyrkja på staden blei truleg bygd på 1300-talet, seinare blei det bygd nye kyrkjer på 1600-talet og 1800-talet. Den siste blei riven i 1905 då den nye Varhaugkyrkja var bygd på Odland. I dag står det eit lite kapell på staden.

«Det er sjelden vi ser evigheten. På Varhaug gamle kirkegård ser vi den.» Slik skreiv journalist og forfattar Per Thomsen etter ei gravferd på staden i 1968. Eg trur eg skjønner opplevinga hans. Dette er ein fascinerande og veldig spesiell stad!

Eg føyer staden til lista over thin places.

Tarjei Vesaas debutantpris

Nils Henrik Smith frå Bryne har fått Tarjei Vesaas debutantpris for 2007. Gratulerer, Nils Henrik! Jærbladet skriv: Det litterære råd kallar romanen vill og ambisiøs. «Manhatten skyline er ein roman det er vanskeleg å fange i kortfattede beskrivelser. Det er en fortelling som nekter å falle til ro, som vågalt søker ut over grenser den … Hald fram med å lese «Tarjei Vesaas debutantpris»

Nils Henrik Smith frå Bryne har fått Tarjei Vesaas debutantpris for 2007. Gratulerer, Nils Henrik!

Jærbladet skriv:

Det litterære råd kallar romanen vill og ambisiøs. «Manhatten skyline
er ein roman det er vanskeleg å fange i kortfattede beskrivelser. Det
er en fortelling som nekter å falle til ro, som vågalt søker ut over
grenser den selv setter, og den etterlater leseren undrende, rørt og
begeistret», skriv juryen i si grunngjeving.

(…)

Nils Henrik Smith kjem i godt selskap med denne tildelinga. Av andre
kjende norske forfattarar som har fått prisen tidlegare er Lars Saabye
Christensen, Roy Jacobsen, Tor Obrestad og Tore Renberg. (les meir)

Oppdateringar:

Aftenbladet.no skriv også om pristildelinga:

– Dette var selvfølgelig hyggelig. Det er ikke så mye mer å si om den saken,
sier en beskjeden Nils Henrik Smith (27) til Aftenbladet.no.

(…)

– Da jeg fikk vite at jeg fikk prisen, ble jeg glad og overrasket. Alle som
debuterer går rundt og tenker på at de kanskje kan få debutantprisen. Jeg
vet ikke om noen andre debutantpriser som har en tilsvarende posisjon, sier
Smith. (les meir)

Helgedagen nr 1 – 2008

Siste nr av Helgedagen, det lokale kyrkjelydsbladet vårt, er nå lagt ut på nettet. Av innhaldet vil eg spesielt nemna intervjuet med nytilsett kyrkjelydsprest her på Bryne, Leif Oscar Reiestad.Les Helgedagen her.

Siste nr av Helgedagen, det lokale kyrkjelydsbladet vårt, er nå lagt ut på nettet. Av innhaldet vil eg spesielt nemna intervjuet med nytilsett kyrkjelydsprest her på Bryne, Leif Oscar Reiestad.
Les Helgedagen her.

Julefeiring i kyrkja

Eg har for første gong på mange år feira jul utan sjølv å vera forrettande prest på nokon gudsteneste. Men eg har sjølvsagt delteke på gudstenester i jula, både på julaftan og juledag. Det har vore flotte opplevingar. I tillegg til den private delen med familiens eigne juletradisjonar, var juledagsgudstenesta i Bryne kyrkje høgdepunktet i … Hald fram med å lese «Julefeiring i kyrkja»

Eg har for første gong på mange år feira jul utan sjølv å vera forrettande prest på nokon gudsteneste. Men eg har sjølvsagt delteke på gudstenester i jula, både på julaftan og juledag. Det har vore flotte opplevingar.

I tillegg til den private delen med familiens eigne juletradisjonar, var juledagsgudstenesta i Bryne kyrkje høgdepunktet i feiringa mi dette året. Ei fantastisk festgudsteneste med grundig forkynning og med ei breidde av ytringsformer som gjekk frå prosesjon, røykjelse og gregoriansk musikk til tenåringar som deltok med tekstlesing, song og dans.

Det blir meldt om mykje folk i kyrkjene over heile landet (her). Jærbladet, lokalavisa her på Bryne, hadde følgjande gledelege oppslag i romjula:

Mange på Jæren gjekk i kyrkja julaftan. I Bryne kyrkje var det 200 fleire som gjekk til gudsteneste, samanlikna med i fjor. (les meir)

Det er mange som syns den norske jula blir veldig kommersialisert. Eg er blant dei. For meg er det ei viktig motvekt å la adventstida vera ei førebuingstid og ikkje ei julefeiring på forskot, og så la julefeiringa i kyrkja vera sentral i sjølve høgtida. Dette hjelper meg til å halda fokus på Han som kom og som er grunnen til all feiringa.

Hein

Nå i sommar har Hein Steinskog slutta som prest i Klepp prestegjeld her på Jæren. Han har vore residerande kapellan i Klepp sidan 1974 (!), og var nå den siste med denne gamle tittelen, i alle høve i vårt bispedøme. Eg blei kjent med han i 1975 då eg kom som eittåring til KFUK/KFUM-arbeidet på Klepp. Seinare kom eg tilbake til Klepp sokn for å arbeida som barne- og ungdomssekretær. Og dei siste fjorten åra har Hein og eg vore prestar i same prostiet. Så me har faktisk hatt ganske mange treffpunkt opp gjennom åra!

Hein kan utruleg mykje om GT. Eg kjenner ikkje nokon prest som på same måten som han, kan gå i djupna i GT-tekstane når det skal forkynnast over dei i kyrkja. Derfor har me i prestefellesskapet vårt ofte brukt hans kompetanse når me arbeidde med GT-tekstar. Dette kjem eg til å sakna nå når Hein har blitt pensjonist.

Nå har han, saman med kona, starta opp Bokstovå te Steinskog.

Menighetsbladet for Klepp (nr 4/2007) har eit godt avskjedsintervju med han. Eg saksar litt frå dette:

(…)

Fleire gonger har du i talane dine teke oppatt setninga: Gud er meir nådig enn menneske. Kan du seie litt om trua di og kva den betyr for deg i kvardagen?

– Mi tru er dei tre trusartiklane: Gud Fader, Sonen og Den Heilage Ande. Trua er ikkje noko eg kan gripe med handa. Eg er samd med Luther som seier at tvil og tru er tvillingar. Trua mi er der og har vore der, eg har ikkje noko historie som er knytt til ei spesiell hending eller tid i livet mitt. Trua får konsekvensar for livet eg lever. Jærbuen snakkar ikkje så høgt om trua si, dei held seg til dei tre trusartiklane. Me har mykje å læra av vår Herre og sonen hans om korleis behandle menneske. Som menneske vert me både skuffa og kan kjenna på vanskelege følelsar, som gjer at me ikkje alltid er så nådige mot kvarandre. Me må sjå på menneske som det dei er og ikkje slik vi ønsker dei skal vere. For Gud har me alle lik verdi. Gud er nådig og kan frelse alle!

(…)

– Får me sjå deg att eller korleis vert det med pensjonisten Steinskog?

– Som sagt vert eg dreng for kona. Det er ho som er ansvarleg for antikvariatet som me opnar i Kleppekrossen. Der kan eg studere Jærsk kyrkjehistorie og Det Gamle Testamentet. Eg skal sjå nærare på om israelittane sin lærdom frå tida i Babylon og Egypt har kome med inn i Det Gamle Testamentet. Dette gjer eg for å kose meg og av eiga interesse. Samtidig er eg klar for å slå av ein prat når nokon stikk innom. Kontakt med menneske er viktig for meg, det er så mange møtestadar som er på veg ut i vår tid.

(…)

– Er det noko du har lyst å seie til folket i Klepp prestegjeld?

– Ja! Takk for alt godt!

Bokstovå te Steinskog

I dag (20.08.2007) var eg for første gong innom Bokstovå te Steinskog. Det passar meg heilt utmerka at det nå er opna eit nytt antikvariat her på Jæren, og det til og med av folk eg kjenner! Eg kjem nok iblant til å ta meg ein tur innom Kari og Hein, både for kjøp og … Hald fram med å lese «Bokstovå te Steinskog»

I dag (20.08.2007) var eg for første gong innom Bokstovå te Steinskog. Det passar meg heilt utmerka at det nå er opna eit nytt antikvariat her på Jæren, og det til og med av folk eg kjenner! Eg kjem nok iblant til å ta meg ein tur innom Kari og Hein, både for kjøp og sal av brukte bøker og for å slå av ein prat. Kaffi serverer dei også.

Eg kjøpte Edvin Larsson sin kommentar Apostlagärningarna 1-12. Larsson var ein av lærarane eg hadde då eg studerte teologi på MF. Pris kr 75. Ingen upris for ei god bok! Men viktigare var praten med Hein, som eg ikkje hadde sett sidan før sommaren.

For den som bur i nærleiken, kan eg anbefala ein tur innom bokstovå. Den ligg midt i Kleppekrossen, og har ope kvar dag utanom onsdag.

Pilegrimsvandring

I dag skal eg leia ei pilegrimsvandring langs Kongevegen på Jæren. Det er eit enkelt og lite krevjande opplegg. Eit par timars vandring langs strendene, med fleire små stopp. Når me stoppar opp, samlar me oss om eit salmevers, ein bibeltekst, tid for stillhet og ei bøn. Undervegs går gjerne folk i smågrupper og slepp … Hald fram med å lese «Pilegrimsvandring»

I dag skal eg leia ei pilegrimsvandring langs Kongevegen på Jæren. Det er eit enkelt og lite krevjande opplegg. Eit par timars vandring langs strendene, med fleire små stopp. Når me stoppar opp, samlar me oss om eit salmevers, ein bibeltekst, tid for stillhet og ei bøn. Undervegs går gjerne folk i smågrupper og slepp den gode praten laus. Eller ein kan velja å gå stille for seg sjølv.

Turen går frå Tusenårsstaden ved Obrestad hamn til Varhaug gamle kyrkjegard. Når me kjem fram, blir me med på Olsokgudstenesta ute på kyrkjegarden, som ligg heilt ute i havgapet.

Frammøte ved Tusenårsstaden søndag kl 16. Gudstenesta på Varhaug begynner kl 19. Turen går sjølvsagt uansett ver, så sant det møter fram folk som vil vera med. Kjem du?

Eg syns naturen er flott langs jærkysten. Her er det mykje hav og mykje himmel. Og det er flott å bruka naturen som samlingsstad i ein kristen samanheng.

Oppdatering søndag kveld: Joda, det blei pilegrimsvandring. Me var 20 personar som trassa vind og kraftige regnbyger, – og som fekk ein fin tur saman.

Gratulerer!

Time kulturskule er i dag blitt utnemnd til demonstrasjons-kulturskule. Eg vil gjerne vera med blant gratulantane! Jærbladet skriv under overskrifta Heider til Time kulturskule: Time kulturskole er utnevnt til demonstrasjonskulturskule i perioden 2007-2009. I alt var det nominert 11 kulturskular frå ni fylke. Utanom Time var det bare kulturskulen i Tolga kommune som vart utnemnd … Hald fram med å lese «Gratulerer!»

Medium_time_kulturskule_uten_tekst_ Time kulturskule er i dag blitt utnemnd til demonstrasjons-kulturskule.

Eg vil gjerne vera med blant gratulantane!

Jærbladet skriv under overskrifta Heider til Time kulturskule:

Time kulturskole er utnevnt til demonstrasjonskulturskule i perioden 2007-2009.

I alt var det nominert 11 kulturskular frå ni fylke. Utanom Time var det bare kulturskulen i Tolga kommune som vart utnemnd til demonstrasjonskulturskule under ei samling for alle demonstrasjonsverksemder i Trondheim mandag.

Dei to skulane får ein million kvar i tilskot.

Skulane er valde på grunn av arbeidet med å stimulera og utvikla kreativiteten til barn og unge, og det sterke søkelyset som er gjort på integrering av alle barn og unge.

Juryen har mellom anna lagt vekt på at skulane si allsidige satsing på å gje brukarane tilbod i alt frå judo, afrikansk dans, billedkunst til animasjon.

Det vert også systematisk satsa på inkludering av barn og unge fra ulike kulturar og med psykiske og fysiske funksjonshemninger.

Ny prestestilling på Bryne

Bryne er i vekst og Bryne kyrkjelyd ønskjer å vera med i utviklinga av byen. Derfor satsar soknerådet nå stort på å oppretta ei ny prestestilling for å arbeida med kyrkjeleg arbeid på Rosseland, den austre delen av Bryne, og for å styrkja ungdomsarbeidet i kyrkja. Dette er eit eksempel på koss me arbeider innanfor … Hald fram med å lese «Ny prestestilling på Bryne»

Bryne er i vekst og Bryne kyrkjelyd ønskjer å vera med i utviklinga av byen. Derfor satsar soknerådet nå stort på å oppretta ei ny prestestilling for å arbeida med kyrkjeleg arbeid på Rosseland, den austre delen av Bryne, og for å styrkja ungdomsarbeidet i kyrkja.

Dette er eit eksempel på koss me arbeider innanfor Den norske kyrkja. Sjølv om me er ei "statskyrkje" kan me ikkje sitja og venta på pengar til nye stillingar utan å gjera noko sjølv på lokalplan. Derfor tar kyrkjelyden sjølv ansvar økonomisk for å skapa ei ny stilling som me trur kan bli veldig viktig.

Eg er sokneprest for Bryne sokn og har vore med og starta opp det kyrkjelege arbeidet på Rosseland. Men det er svært begrensa kva tid eg har til dette, i tillegg til alle andre oppgåver i prestetenesta. Derfor er det godt for meg at kyrkjelyden tar dette initiativet og satsar så kraftig på å få dette til.

Les utlysinga med meir info om stillinga her.

Påskefeiring på Jæren

Jærbladet skriv om at det har vore mykje folk til gudsteneste i påsken her på Jæren. Journalist Helga Hovland hadde ein telefonrunde til kyrkjekontora i føremiddag. Her er eit utdrag frå artikkelen som blei resultatet: Kirkene på Jæren melder om høye besøkstall i påsken. Særlig palmesøndag og første påskedag var det mange som feiret gudstjeneste. … Hald fram med å lese «Påskefeiring på Jæren»

Jærbladet skriv om at det har vore mykje folk til gudsteneste i påsken her på Jæren. Journalist Helga Hovland hadde ein telefonrunde til kyrkjekontora i føremiddag. Her er eit utdrag frå artikkelen som blei resultatet:

Kirkene på Jæren melder om høye besøkstall i påsken. Særlig palmesøndag og første påskedag var det mange som feiret gudstjeneste.

(…)

Sognepresten i Klepp forteller at det jevnt over har vært mye folk i kirken i påsken. Skjærtorsdag og langfredag var de dagene med minst besøk. Også fungerende prost i Time, Arne Berge, sier at det på flere av gudstjenestene har vært oppgang fra tidligere år.

– I Time kirke har vi en litt spesiell gudstjeneste natt til første påskedag hvor det i år var ca 250 personer. Om lag halvparten av disse var ungdommer. Påskenattsgudstjeneste er blitt en tradisjon i Time kirke som har vart i ca 15 år. Den spesielle gudstjenesten har røtter tilbake til Oldkirken sitt gudstjenesteliv. Gammel liturgi blir koblet med moderne elementer, og mange ungdommer deltar med dans og lovsang. Det er også nattverd under gudstjenesten. Det virker som ungdom har stor sans for denne tradisjonen, og vi har hørt at folk reiser ned fra fjellet for å rekke gudstjenesten, forteller Berge.

Pilgrimsvandring langs havet
Arne Berge trekker også fram pilgrimsvandringen andre påskedag som prostiet arrangerte. 90 personer var i år med å vandret fra Stefanuskirken på Nærland til det gamle korset på Njærheim. Arne Berge hadde små andakter knyttet til påskebudskapet underveis, og Tobias Skretting hadde kulturhistoriske innslag.
– Her i området er det absolutt god oppslutning om kirkens gudstjenester i påsken. Det er den største kirkelige høytiden, og jeg tror folk har en bevissthet om dette. De synes det er viktig å markere den, sier Berge. (Les meir)

Tradisjonen med ei påskenattgudsteneste som samlar så mange, er spesiell for Time og fortener omtale. Likevel må det seiast at det sjølvsagt var langt fleire til gudsteneste på påskedag. Då var det 250 til stades bare i Bryne kyrkje, og den dagen var det jo gudsteneste i alle kyrkjene i distriktet.

Artikkelen var elles relativt korrekt, så langt eg kan sjå, bortsett frå at det ikkje heiter "fungerande prost i Time". Prostiet heiter Jæren prosti og omfattar kommunane Klepp, Time, Hå og Gjesdal.

Påskenatt i Time kyrkje

Påske 2007: Seint laurdag kveld kjem svært mange menneske til Time kyrkje for å feira påskenattgudsteneste. Dette er tradisjon her i Time og kyrkja er fullsett når me samles til denne spesielle gudstenesta som har røter tilbake til Oldkyrkja sitt gudstenesteliv. Når gudstenesta begynner, er det heilt mørkt i kyrkja. Alle som har kome, har … Hald fram med å lese «Påskenatt i Time kyrkje»

Påske 2007: Seint laurdag kveld kjem svært mange menneske til Time kyrkje for å feira påskenattgudsteneste. Dette er tradisjon her i Time og kyrkja er fullsett når me samles til denne spesielle gudstenesta som har røter tilbake til Oldkyrkja sitt gudstenesteliv.

Når gudstenesta begynner, er det heilt mørkt i kyrkja. Alle som har kome, har fått eit stearinlys som dei held klart. Så står prosesjonen klar i døra bak i kyrkja, og presten som ber inn det store PÅSKELYSET, roper ut i mørkret:

Jesus Kristus er i går og i dag den same, ja til evig tid. Han er Alfa og Omega, den fyrste og den siste, opphavet og enden. Han skal ha æra, no og i all æve!

Deretter roper presten, på veg opp midtgangen i kyrkja, i alle fire himmelretningar: Kristus, lyset for verda! Etter dette får alle i kyrkjelyden tent sine lys frå påskelyset.

Gudstenesta held så fram med ein spesiell påskelovsong, som også har røter langt tilbake i kyrkjehistoria. Når me her i Time feirar påskenatt, nyttar me delar av den gamle tradisjonen for denne spesielle gudstenesta, men me flettar også inn nye element, som nyare lovsongar og lovsongsdans. Så er også ein stor del av dei som kjem til kyrkja denne natta, unge kristne frå ulike fellesskap her på Jæren. Det er også ungdom som går i prosesjon, les tekstane og er forsongarar.

Me les fire bibeltekstar, som er ein fast del av liturgien for denne natta:

  • Om skapinga av verda (utdrag frå 1. Mos 1-2)
  • Om koss Gud redda Israelsfolket gjennom vatnet ut av Egypt, for oss eit bilete på dåpsvatnet i den nye pakta (utdrag frå 2. Mos 14)
  • Om at vi i dåpen blir eitt med Kristus, slik at hans død blir vår død og hans oppstode blir vår oppstode (utdrag frå Rom 6)
  • Om Jesu oppstode frå dei døde (utdrag frå Mark 16)

Vidare feirar me sjølvsagt nattverd, vårt kristne fellesskapsmåltid. Då tar me i mot den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus på ein svært konkret måte. Og etter velsigninga går me ut på kyrkjegarden og står i ein stor flokk mellom gravene og syng Deg være ære. Då er klokka langt over midnatt, og me kan ønskja kvarandre GOD PÅSKE før me (i alle høve nokon av oss) skal heim og sova nokre timar før det blir PÅSKEMORGON.

Og eg gløymde kanskje å seia det, – også i år er eg så heldig at eg skal få forretta som prest på denne gudstenesta!

Jærnåttå i kyrkja

Bryne kyrkje samarbeider i år (2007) med musikkfestivalen Jærnåttå og nå er det klart at Stavanger Gospel Choir skal ha kyrkjekonsert på festivalen.

Jærbladet skriv om saka i dag:

– Vi har hatt Stavanger Gospel Choir på artistlista heilt sidan vi kom med i musikkfestivalen på Bryne, seier Per Olav Egeland, kantor og festivalansvarleg i Bryne kyrkje. Han ser fram med stor glede til konserten laurdag 26. mai.
– Stavanger Gospel Choir har eit namn og er svært dyktige. Vi håper at dei kan fylle kyrkja denne festivalkvelden, seier Egeland som er svært glad for samarbeidet med Jærnåttå. – Dette blir fjerde konserten i kyrkja. Frå før har vi hatt Sigvart Dagsland, Sondre Bratland og Knut Reiersrud/Iver Kleive. Det er spennande å arbeide saman med Jærnåttå. Med eit slikt samarbeid går det og an å få litt større namn til konsert i kyrkja.

Jærnåttå si eiga nettside tar fram dei store orda når dei omtalar konserten under overskrifta Til himmels med Stavanger Gospelkor: «Lørdag blir det rytmisk, vakkert og virtuost i Bryne Kyrkje.»

Kyrkja er også til kvardags ein del av kulturlivet, men det er godt me enkelte gonger i løpet av året kan gjera noko ekstra gjennom større arrangement og konsertar. Eg er glad for at kyrkja vår har dette samarbeidet med musikkfestivalen og vil gjerne anbefala konserten i pinsen.

Ein biskop frå Time

Biskop Peter Hognestad (1866-1931) var her frå Time. I kveld (26.11.2006) arrangerte Time sokneråd ein kulturkveld der denne biskopen fekk vera i fokus, 75 år etter sin død. Kulturkvelden blei arrangert som ei første markering fram mot Time kyrkje sitt 150-års jubileum som skal feirast i 2009.

Peter Hognestad kom frå bygda Hognestad like ved Bryne, der denne bloggen blir skriven. Han er kjent som prest og biskop, forfattar og salmediktar. Spesielt har nokre av dei salmane han har omsett og gjendikta, blitt mykje brukt; Fager kveldssol smiler og Det hev ei rose sprunge er eksempel på det.

Peter Hognestad var aktiv målmann. Interessant nok blei han i 1903 tilsett som stiftskapellan i Oslo, med spesielt ansvar for å halda gudstenester på nynorsk! Og i 1906 var han blant innbydarane til stiftinga av Noregs Mållag. I 1916 blei han biskop i Bjørgvin. Han var den første biskopen som preika på nynorsk, og dette blei det visst mykje oppstyr omkring!

Han var også hovudredaktør for den første nynorske bibelutgåva (Studentmållagsbibelen), som kom i 1921.

Kunstnaren Herborg Kverneland heldt eit interessant kåseri om biskopen. Ho kjem frå den same Hognestad-familien og kunne derfor dela både av historiske fakta og av tradisjonsstoff frå eigen familie. Ho hadde også laga kalligrafi-trykk med Fager kveldssol smiler, som blei solgt til inntekt for kyrkejubileet. Ein flott julegåve-idé.

Kvelden blei avslutta med Aftansong frå Altarboka som kom i 1920 og som Peter Hognestad hadde deltatt i utforminga av. Me song Hognestad-salmar og prost Anne-Sofie Haarr las ei preike av Hognestad frå boka Kvila i Gud, ei preikesamling som kom ut i 1933, etter hans død.

Oppdatering 28.11.2006: Sjå også Wikipedia sin artikkel om Peter Hognestad. Her finn du m.a. oversikt over utgjevingane hans. Ivar Aasen-sambandet har også ein artikkel om Hognestad.

Sandvolley og St. Hans – bål

St. Hans 2005

Det er ikkje grunnlag for å seia at eg er ein erfaren sandvolley-spelar. Men i kveld har eg gjort meg nokre erfaringar på dette området. Eg blei spurt om å stilla opp til ein sandvollykamp mellom eit prestelag og eit politikarlag på eit stort St. Hans-arrangement ved Stemmen på Kvernaland.

Eg skal passa meg for å kommentera kampen sjølv, det får andre gjera. Men resultatet må jo vera med; domaren (ordføraren i Klepp) blåste overraskande nok av kampen etter to sett. Då var stillinga 1 – 1 og han syntest sikkert det var eit greitt resultat!

Det var masse folk på arrangementet og veret kunne knapt vore betre. Arrangørar var Frøyland-Orstad kyrkjelyd og speidargruppene på Kvernaland og Orstad. Dei som er lokalkjende, veit at det går ei kommunegrense tvers gjennom dette bustadområdet, og at kyrkja nå er med og gjer noko nytt ved å oppretta eit sokn på tvers av denne grensa. Denne veka har forresten begge kommunestyrene endeleg vedteke finansieringa av kyrkja som skal byggjast. Bra!

Etter kampen reiste eg heim og tok ein dusj og gjekk etter kvart ned på arrangementet i Heiakrånå Vel. Gildt å vera saman med naboane våre og å sitja og prata ved bålet. Eg er heldig som bur i eit nabolag der folk kjenner kvarandre og bryr seg om kvarandre.