Sissels utstilling, Fotland 2015

21/10/2015

Et sted langt borte, like i nærheten

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Dotter mi, Sissel Ruud, har utstilling på Fotland Mølle fem søndagar nå i haust (25.10 – 22.11.2015). Eg ser fram til dette med glede og reklamerer gjerne for kunsten hennar!

Men her gir eg ordet til ei anna som skriv om Sissel. Heidi Strand Harboe har skrive ein presentasjon og eit dikt til utstillinga:

Kunstnaren Sissel Ruud, opprinneleg Brynejente, nå busett i Stavanger, lagar bilete til å drøyma seg vekk i. Ho har vald å kalla utstillinga si «Et sted langt borte, like i nærheten».

Dette meiner ho dekkjer ganske godt kva utstillinga handlar om. Denne gongen har ho vald å bruka få ord til å forklara bileta sine. Ho har og vald å la kunstverka vera utan namn. Ho opplever at ord kan setja grenser for det språket ho ynskjer at bileta skal formidla. Ho vil gjerne at andre menneske skal få oppleva bileta på sin eigen måte utan at orda hennar skal vera i vegen for dei.

Sissel sitt biletspråk er fylt med leik og glede. Sjølve skapingsprosessen er og leikforma. Ho startar med å skapa eit kaos av fargar og former. Så går prosessen over til å rydda i kaos og henta fram motivet heilt til ho er fornøgd med uttrykket.

Nokre av bileta er grafiske blad, trykte eigenhendig på Grafisk verkstad i Stavanger. Dei aller fleste bileta er collagar. Sissel har utvikla ein teknikk ho så vidt ho veit er aleine om å bruka. Hovudmaterialet i collagane er serviettar som ho limer lagvis fast til lerretet til ho får den effekten ho ynskjer. Via venner og kjende, og ikkje minst på nettet har ho klart å skaffa seg store samlingar med gamle serviettar som ho brukar til dette formålet. Dei gamle litt harde serviettane frå syttitalet og dei mjuke silkeserviettane er aller best å arbeida med. Ho sper og på med andre former for gjenbruksmateriale som gamle frimerke, tekstutklipp frå gamle vekeblad og til og med hekleserviettar frå Fretex. I tillegg bruker ho akrylmaling og blekk. Resultatet er nyskapande og spennande.

Denne utstillinga består ikkje av bilete laga for å provosera på nokon måte. Snarare er dei laga for å formidla gode kjensler av lys, leik, undring og varme. Verda, kvardagen og menneskelivet er fylt med mange utfordringar me skal ta stilling til. Sissel vil gjerne at bileta skal få vera små pustepausar der ein kan kjenna på det stillferdige og det ordlause. Som tittelen på utstillinga antyder, så er det ikkje alt som kan fangast i ord. Nokre gonger treng me andre språk for å nærma oss det som ligg bakanfor det som synest på overflata.

Bileta til Sissel fortel kvar sin historie, men dei er og laga for å kunna fortelja ei historie saman.

Innanfor orda

Bak orda ein stad

ligg det ordlause,

langt borte og underleg nær

med alt som nesten er her

og med det som kanskje finst.

Det er ikkje sant at me bare bur i tida,

at me bare bur i kvardagane.

Me bur og i dette andre

som alltid er her

for den som har auge til å sjå.

Forsiktig opnar me

dørene i tida,

og går inn

for å la stilla og tilliten

stryka forsiktig over sår og styrke.

Går inn i romet innanfor orda

der fargane snakkar fargespråket,

det kan tenkjast,

at det er der eg skal møta deg.

Heidi Strand Harboe


Regnbogeutsikt

13/11/2014
Foto: Arne Berge 2014

Foto: Arne Berge 2014

Det var ein flott regnboge over Jæren i dag. Bildet viser utsikta frå kjøkkenet i den nye heimen vår på Bryne.

Første Mosebok fortel at regnbogen er eit teikn på Guds pakt med Noah.

I dag var eg heldig og fekk sjå denne flotte regnbogen. Men bibelteksten legg faktisk meir vekt på at Gud skal sjå teiknet og bli minna om pakta!


På garborgsk vis

02/07/2012

Mot til å meina. Styrke til å skapa. Det nasjonale Garborgsenteret på Bryne opna dørene i dag.

Foreløpig dreier det seg om ei uoffisiell opning, – den offisielle kjem i september. Eg gleder meg til å sjå og oppleva utstillinga.

Les og sjå NRK Rogaland sin omtale av senteret

Oppdatering 13.07: Eg har tidlegare denne veka vore innom og fått eit første inntrykk av utstillinga. Det såg bra ut, – og eg vil nok absolutt koma tilbake!


Altartavla i Time kyrkje

31/05/2012

Krucifikset er et merkelig og skjønt arbeide – i særdeleshed benene og de vidunderlig behandlede føtter – de hører til de mest plastiske detaljer vi har av den slags.

Slik skreiv Dominico Erdmann, representant for Riksantikvaren, som restaurerte altartavla i Time kyrkje i 1921.

Denne altartavla er eigentleg sett saman av fleire delar eldre kyrkjekunst som i dag utgjer ein heilskap. Hovuddelane er krusifikset frå 1300/1400-talet og ulike element kyrkjekunst frå 1600-talet.

Foto: Time kyrkjelege fellesråd

Den nåverande Time kyrkje er den fjerde kyrkja som står på staden. Den første kyrkja blei riven i 1627. Den andre kyrkja blei bygd ca 1630 og riven i 1829. Den tredje kyrkja stod ferdig i 1830 og brann etter lynnedslag i 1858. Den nåverande kyrkja er frå 1859.

Kyrkjekunsten som i dag utgjer altartavla, blei bevart då den gamle 1600-tals kyrkja blei riven i 1829 og då det var kyrkjebrann i 1858.

Den oppstadne Kristus

På toppen av altartavla står den oppstadne Jesus Kristus. Denne figuren var truleg også med på altartavla i 1600-tals kyrkja. Under dette er det eit IHS-symbol, dvs eit Jesus-monogram. IHS kan tolkast både som ei forkorting for den greske namneforma IHSOUS (Jesus) og som ei forkorting for det latinske uttrykket Iesus Hominum Salvator (Jesus, menneska sin frelsar).

Moses og Døyparen Johannes

På sidene står Moses og Døyparen Johannes. Det er gjetta at desse opphavleg var plassert på kvar si side av kordøra. Døyparen ber eit lam og held eit langt kors, slik han ofte er gjengitt i kunsten. Moses er avbilda med horn. Dette går tilbake til ein feillesing av eit hebraisk ord i 2. Mosebok 34,29 der det står: ”det stråla av ansiktet hans”. Desse horna er mest kjent frå Michelangelo sin berømte Mosesskulptur i Roma.

Oppdatering 2016: Dersom du vil lesa ei grundig forklaring av dette med horna, vil eg anbefala Moses med horn på bloggen Oversatt betyr det.

Krusifikset

Krusifikset i Time kyrkje er truleg frå seinmellomalderen (1300/1400-talet). Det er kanskje eit hollandsk arbeid. Det er ikkje usannsynleg at det i ei tidlegare kyrkje var plassert over kordøra eller over altaret.

Det er eit gotisk krusifiks, ein stil som var blitt vanleg på 1200-talet. Dei gotiske krusifiksa viser den lidande Kristus. Her kan me sjå tornekrona, naglane i føter og hender, og eit lidande ansikt.

Inskripsjonen INRI er ei forkorting for den latinske teksten Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum, dvs ”Jesus frå Nasaret, kongen over jødane”, jfr Joh 19,19-20.

Lokalhistorikaren Eivind Hognestad skreiv slik om dette krusifikset: «Millom dei gamle krusifiks på kyrkjejubileums-utstellingi i Nidaros 1930 fann eg ikkje noko så fint plastisk utforma som det me hev i Timekyrkja. Det er ei gåte korleis dette kunstverket kunde koma hit til den vesle kyrkja på Jæren.»

Epitafiet

Eit epitafium er ei minnetavle. Opphavleg inneheldt midtfeltet eit portrett av prestefamilien som hadde gjeve det. Dette epitafiet er frå 1666 og er skore av skotten Andrew Smith som budde i Stavanger og som blant anna har utført viktige arbeid i Stavanger domkyrkje.

Det er usikkert kor epitafiet var plassert i 1600-tals kyrkja, men det var i alle høve ikkje nokon altartavle.

Symbolsk sett er åttekanten den mest interessante ved epitafiet. På hjørna i åttekanten sit englar med kvar sin symbolske gjenstand, eit attributt. Dei fleste av desse er henta frå Jesu lidingshistorie. Øvst frå venstre og vidare rundt til høgre finn me:

  1. Nattverdsbegeret (kalken)
  2. Judas-pengane
  3. Hovudet til døyparen (dette er ikkje henta frå lidingshistoria)
  4. Peters sverd med Malkos sitt øyra (Joh 18,10)
  5. Tornekrona
  6. Ein hane (jfr Peter sitt svik)
  7. Veronica sin sveitteduk (frå legenda om Veronica ved Via Dolorosa)
  8. Ein uidentifisert gjenstand

Nedst er det ei allegorisk framstilling av døden, ein engel med timeglas.

Midtfeltet er overmåla fleire gonger. Epitafiet har tydelege bokstavar og årstal, men portrettet er forlengst borte. Det er  inngravert eit rødt skjold med englemaskar rundt. Her er tre rekkjer bokstavar i svart, som er initialene til dei som var avbilda på minnetavla. På skjoldet står desse bokstavane:

M E J A

E T D W

H L B S

Anno 1666

Dette er forkorting for:

Magister, Elias Jakobsson Agricola

Elen Thomasdatter Wegner

Herr, Laurentius Bernhardi Syninvindius

Magister Elias Jakobssøn Agricola var prest i Lye prestegjeld (som bestod av Time og Gjesdal sokn) 1644-1653. Han var gift med Elen Thomasdatter Wegner. Då Jakobsen døydde i 1653, gifta  Lauritz Berntsøn (Laurentius Bernhardi) seg med enka og overtok presteembetet. Han var prest i Lye 1654-1674.

Dei fire evangelistane

Figurane på preikestolen stod fram til restaureringa i 1959 øvst på altartavla, to på kvar side av den oppstadne Kristus. Dette er også kyrkjekunst frå 1600-talet som då truleg stod på preikestolen. Evangelistane er avbilda med dei tradisjonelle attributta: Matteus med engel, Markus med løve, Lukas med okse og Johannes med ørn. Attributta går tilbake til Op 4,7 og Hieronymus si tolking av dette bibelverset.

Det er bra at figurane nå fått tilbake sin opphavlege plassering på preikestolen. Når ein preikestol er utstyrt med desse symbola, er det eit bilete på at heile evangeliet skal forkynnast frå denne staden.

Eg blei nyleg utfordra på om eg kunne skriva noko om symbolikken i altartavla i Time kyrkje. Dette notatet er ei bearbeidd utgåve av manuset frå omvisninga på kulturminnedagen 10. august 1997. Eg var på den tida kapellan i Time prestegjeld.

Litteratur om Time kyrkje:

  • Eivind Hognestad: Time-kyrkja fram gjennom tidene. Særtrykk av Stavanger Aftenblad 1931
  • Eivind Hognestad: Time Herad 1837-1937. Sandnes 1936
  • Lisabet Risa: På kyrkjeveg. Time kyrkje 1859-2009. Time 2009

Garborg: Gud signe Noregs land

17/05/2012

Norsk Fedralandssong

Teksten er skriven av Arne Garborg til 17. mai 1878. Han var då 27 år gamal, og salmen markerer hans lyriske gjennombrot. Den er også blant dei første tekstane hans på nynorsk, etter at han i 1877 hadde starta bladet Fedraheimen og skrive Den ny-norske Sprog- og Nationalitetsbevægelse.

Gud signe Noregs Land,
kvar Heim, kvar Dal og Strand,
kvar Lund og Lid.
Han lat» det aldri døy,
han verje Bygd og Øy,
han verje Mann og Møy,
til evig Tid.
Me fekk det høgt og fritt,
me fekk det vænt og vidt
med Hav og Fjell.
Det stend so tryggt og godt,
det stend so reint og blaatt,
rett som eit Gudeslott
med Solskinstjeld.
Det er vaar Elsk paa Jord,
det er vaart beste Ord,
vaar Trivd og Trygd.
Storfrægdarmenn dei var,
som fram til oss det bar;
det er vaar Ættargard
til Fridom bygd.
Stort Arbeid ned er lagt
til Landsens Fred og Magt
fraa Tid til Tid.
Det kostad tusund Aar
i Kav fraa Vaar til Vaar,
i Strid so tung og saar
fyrr me vart fri’.
Her ligg dei, Grav i Grav,
fraa Heid og ned i Hav,
som stridde so.
Gud sign’ kvar ærleg Svein
som søv der under Stein,
Gud sign’ dei kvar og ein,
der dei er no.
Men Landet, dei hev rudt,
det vil me verja trutt
til sidste Stund.
Vaar Elsk og beste Agt,
vaart Liv og all vaar Magt
skal vera Noregs Vakt
til sidste Stund.
I Kjærleik varm og mild
me legg vaar Vilje til,
daa veks det fram.
Daa fær det bløma blidt,
daa fær det spyrjast vidt,
og altid standa fritt
fyr Naud og Skam.
Her stig det stort og blaatt
vaart fagre Heimlands Slott
med Tind og Taarn.
Og som det ervdest ned
alt fagrar’ Led fyr Led,
det byggjast skal i Fred
aat vaare Born.

Omsetjaren Hulda Garborg

21/02/2012

Frå bokhylla

Hulda Garborg (foto: Wikipedia)

Hulda Garborg sin 150-års dag 22. februar 2012 blir sjølvsagt markert på Bryne (her).

Eg markerer dagen her på bloggen med å fokusera på at ho i tillegg til mykje anna, også omsette bøker til norsk.

I bokhylla mi står denne boka:

Lou Andreas-Salomé:

Henrik Ibsens kvindeskikkelser

Autoriseret oversættelse ved Hulda Garborg

Med et forord af Arne Garborg

Kristiania og Kjøbenhavn

Alb. Cammermeyers forlag 1893

Her er eit utdrag frå Arne Garborg sitt forord, skrive i Kolbotnen juni 1893:

Den Bog, som her fremlægges, er ikke en «Kritik», men en digterisk fortolkende Gjenfremstilling, gjennem hvilken de Ibsenske Skikkelser faar Liv paany samtidig med, at man virkelig lærer at forstaa dem.

Ialfald har jeg havt Udbytte af at læse Fru ANDREAS-SALOMÉ’s Bog. Jeg syntes den gav mig Ibsen engang til; – oprigtig talt havde jeg i det senere begyndt at finde ham temmelig ufattelig.

(…)

Forfatterinden, der ogsaa selv har optraadt digtende (Romanen: «Im Kampf um Gott»), er en af det moderne Tysklands aandfuldeste Kvinder, en mangeaarig Veninde af Digter-Tænkeren FRIEDRICH NIETZSCHE, om hvem hun med det første skal udgive en Bog, der imødeses med særlig Interesse. Hendes skjønne, schwungvolle Tysk har ikke været let at gjengive i vort nøgterne, rationalistiske Sprog; jeg tror dog, man vil finde Oversættelsen passabel.

Hulda Garborg (1862-1934) var ei allsidig kvinne. Her kan du lesa om henne:


Øyeblikk

25/09/2011

Sissel Ruud Berge (dotter mi) har i dag opna utstillinga Øyeblikk på Fotland Mølle. Ho stiller ut arbeid i collage, serigrafi og collagrafi.

Det har vore ein flott dag med mykje folk og god stemning, – og mange gode ord om kunsten hennar.

Utstillinga er open dei neste søndagane kl 12 – 17, til og med 23. oktober.

Sjå info om utstillinga på facebook.

Sjå også Sissel si heimeside.

Og her finn du info om den fantastiske plassen Fotland Mølle.


%d bloggarar likar dette: