Bibelhistorier: Påske

26/03/2016

Eg ønsker lesarane av bloggen god påske! Her er bibelhistoria i teikningar frå arbeidsboka mi då eg gjekk i 1. klasse på Våland skole.

Forside 1. kl.Påske 01.jpgPåske 02.jpgPåske 03.jpgPåske 04Påske 05.jpgPåske 06Påske 07Påske 08Påske 09Påske 10Påske 11Påske 12Påske 13Påske 14.jpgPåske 15Påske 16


Bibelhistorier: Forvandlinga

30/01/2016
BEN112975 The Transfiguration, 1480 (oil on panel) by Bellini, Giovanni (c.1430-1516); 115x154 cm; Museo e Gallerie Nazionali di Capodimonte, Naples, Italy; Italian, out of copyright

BEN112975 The Transfiguration, 1480 (oil on panel) by Bellini, Giovanni (c.1430-1516); 115×154 cm; Museo e Gallerie Nazionali di Capodimonte, Naples, Italy; Italian, out of copyright

Det nye testamentet fortel: Éin gong fekk tre av dei som stod Jesus aller nærast, sjå ei heilt annleis side ved han. Dei fekk sjå Jesus i hans himmelske samanheng. Han blei forvandla og dei fekk sjå det.

Dei som var med i følget til Jesus, levde til dagleg eit kvardagsliv saman med han (det vil seia: heilt kvardagsleg kan det umogleg ha vore, for dei høyrde orda hans og såg koss han levde). Men dei hadde òg nokre heilt spesielle opplevingar saman med han. Forteljingsteksten for denne søndagen handlar om ein gong Peter, Jakob og Johannes gjekk opp på eit høgt fjell saman med Jesus. Dei gjekk opp dit for å be. Der skjedde forvandlinga. Jesus blei for ei kort stund annleis.

Ut frå samanhengen i evangelia er det kanskje mest naturleg å lokalisera hendinga til Hermonfjellet nord i Israel. Den kristne tradisjonen har derimot knytt teksten til Taborfjellet meir sentralt i Galilea. Bildet over viser koss renessansekunstnaren Giovanni Bellini (ca 1430-1516) såg for seg hendinga. Flott kunst, men eg trur ikkje han kan ha vore verken på Hermon eller Tabor!

Kyrkjeåret har ein søndag som heiter Kristi forklaringsdag, i overgangen mellom openberringstida og fastetida. Det vil seia at søndagen kjem kvart år i januar/februar, avhengig av om me har tidleg eller sein påske. Me kunne like gjerne kalla denne søndagen Kristi forvandlingsdag. På engelsk blir hendinga kalla the transfiguration. Me som er kristne, trur at Jesus er både menneske og Gud. Denne søndagen handlar om openberringa av Jesu guddom.

Sjølv om me kallar forvandlinga for Kristi forklaring, betyr ikkje det at dette kan forklarast så me kan forstå det. Dette går sjølvsagt langt utanfor forstanden. Likevel kan me tru. Og me kan tru at slike forteljingar kan gje oss djupare kjennskap til kven Jesus er.

Her er bibelhistoria om då disiplane fekk sjå Jesu herlegdom:

Seks dagar etter tok Jesus med seg Peter, Jakob og Johannes, bror hans, og førte dei opp på eit høgt fjell; der var dei åleine.  2 Då vart han forvandla for auga deira. Andletet hans skein som sola, og kleda vart kvite som lyset.  3 Og sjå, Moses og Elia synte seg for dei og snakka med han.  4 Då tok Peter til orde og sa til Jesus: «Herre, det er godt at vi er her. Om du vil, så skal eg byggja tre hytter, ei til deg, ei til Moses og ei til Elia.»Men før han hadde tala ut, kom det ei lysande sky og la skugge over dei, og frå skya kom det ei røyst: «Dette er Son min, han som eg elskar, i han har eg mi glede. Høyr han!»  6 Då læresveinane høyrde det, kasta dei seg ned med andletet mot jorda, gripne av redsle.  7 Men Jesus gjekk bort og rørte ved dei og sa: «Reis dykk opp, og ver ikkje redde!»  8 Og då dei såg opp, såg dei ingen andre enn han, berre Jesus. (Matt 17,1-8)

Moses og Elia er to sentrale personar i Det gamle testamentet. Dei representerer lova og profetane. Skya er kjent frå GT som eit teikn på Guds nærvere og på at Gud openberrar seg. Disiplane sin reaksjon viser den frykta som kan følgja med møtet med det heilage, det som er heilt annleis, jfr Rudolf Ottos religionshistoriske forsking på det heilage (her). Jesus møter denne frykta med orda Ver ikkje redde!

For den som er interessert i ei tolking av forteljinga i ein større bibelsk samanheng, vil eg anbefala Rolf Gunnar Heitmann sin gjennomgang Topptur i Galilea.

Eg har tidlegare skrive eit notat som knyter forteljinga til den jødiske lauvhyttefesten her.

Wikipedia har ein omfattande artikkel her.

Bibelhistoria om då disiplane fekk sjå Jesu herlegdom er forteljingstekst på Kristi forklaringsdag. Samtidig er forteljinga kvart år preiketekst: Matt 17,1-9 (I); Mark 9,2-13 (II); Luk 9,28-36 (III).


Vismennene

06/01/2016

Bibelhistorier: Vismennene hyllar Jesus

Brooklyn_Museum_-_The_Magi_Journeying_(Les_rois_mages_en_voyage)_-_James_Tissot_-_overall

Bilde: The Magi Journeying. Kunstnar: James Tissot. Brooklyn Museum

Vismenn frå aust, ei stjerne viste veg, kong Herodes blei redd og sint, vismennene fann Jesusbarnet, dei gav han gull, røykjelse og myrra. Dette er viktige ingrediensar i bibelhistoria eg vil trekka fram i dag.

Det er trettande dag jul (6. januar), òg kalla «Heilagetrekongars dag». Nå må juletreet og julepynten snart ut av stova vår. Denne dagen er tradisjonelt knytt til forteljinga om vismennene som hyllar Jesus.

Desse mennene viste allereie ved Jesu fødsel det universelle ved den kristne trua. Dette var ikkje-jødar som kom for å hylla den jødiske Messias.

Bibelforteljinga seier verken at dei var tre, at dei var (heilage) kongar, eller at dei heitte Caspar, Melchior og Balthazar. Dette har blitt lagt til av seinare forkynning og legender.

Men sjølv om me tar bort dei seinare tillegga, vil mange meina at sjølve bibelforteljinga har eit legendarisk preg. Koss skal ein tenka om denne bibelhistoria? Eg har lese i pave Benedikt XVI sin gjennomgang av teksten i boka Jesus fra Nasaret. Barndomshistoriene (Luther forlag 2013). Her drøfter han omtalen av vismennene, stjerna, dei skriftlærde og kong Herodes. Han konkluderer slik:

De to kapitlene hos Matteus som tar for seg barndomshistoriene, er ikke en meditasjon utformet som fortellinger, men det motsatte: Matteus forteller oss en virkelig historie som er gjennomtenkt og tolket teologisk og hjelper oss dermed til å trenge dypere inn i Jesu mysterium.

Her er forteljinga slik den står i Bibelen (Matteus 2,1-12):

Då Jesus var fødd i Betlehem i Judea, i kong Herodes» dagar, kom det nokre vismenn frå Austerland til Jerusalem  og spurde: «Kvar er den jødekongen som no er fødd? Vi såg stjerna hans gå opp, og no er vi komne og vil hylla han.»  3 Då kong Herodes fekk høyra det, vart han svært uroleg, og heile Jerusalem med han.  4 Han kalla saman alle overprestane og dei skriftlærde i folket og spurde dei ut kvar Messias skulle bli fødd.  «I Betlehem i Judea», svara dei, «for slik står det skrive hos profeten:

 Du Betlehem i Juda land,
 blant fyrstane i Juda er du slett ikkje den ringaste.
 For frå deg skal det koma ein fyrste,
 ein hyrding for mitt folk Israel.»

7 Då kalla Herodes vismennene til seg i løynd og spurde dei nøye ut om kva tid stjerna hadde synt seg.  8 Så sende han dei til Betlehem og sa: «Gå og forhøyr dykk nøye om barnet. Og når de har funne det, så sei frå til meg, så eg òg kan koma og hylla det.»  9 Då dei hadde høyrt kva kongen hadde å seia, tok dei i veg. Og sjå, stjerna som dei hadde sett koma opp, fór føre dei heilt til ho vart ståande over staden der barnet var. 10 Då dei såg stjerna, vart dei umåteleg glade. 11 Dei gjekk inn i huset og fann barnet hos mora, Maria. Og dei fall på kne og hylla det. Så opna dei skrina sine og bar fram gåver til barnet: gull, røykjelse og myrra. 12 Men Gud varsla dei i ein draum at dei ikkje måtte fara attende til Herodes, og dei tok ein annan veg heim til landet sitt.

Bibelhistoria om vismennene er forteljingstekst på Kristi Openberringsdag.


Skriftrull frå Ein Gedi

27/07/2015
Ein Gedi. Foto: Arne Berge 2011

Ein Gedi. Foto: Arne Berge 2011

For 45 år sidan blei det funne ein forkulla skriftrull i dei arkeologiske utgravingane i syngagogen i oasen Ein Gedi ved Dødehavet. Nå har omsider forskarane teknologi som gjer det mogleg å lesa skriftrullen. Teksten som er «opna», er frå Tredje Mosebok.

Bildet viser ørkenlandskapet med oasen, og Dødehavet i bakgrunnen.

Her er Israel Antiquities Authority sin omtale av skriftrullen: The Most Ancient Hebrew Scroll since the Dead Sea Scrolls has been Deciphered.

Vårt Land skreiv i forrige veke om skriftrullen, og fekk blant anna ein uttale frå Torleif Elgvin:

Rull av kull fyller hull
Først 45 år etter at en forkullet skriftrull ble funnet i Israel, er teknologien god nok til å «åpne» den. – Fyller et hull etter Dødehavsrullene, sier ekspert.

(…)

Nå har forskerne knekt koden. Tidligere denne uken viste forskere ved Israels 
nasjonalmuseum hvordan de ved hjelp av en mikro-CT-scanner, som sender røntgenstråler fra flere sider og skaper en 3D-
modell, har lyktes i å ta bilder av innholdet i rullen. Bildene ble 
siden sendt til dataeksperter i USA som har gjort teksten leselig.

Det viser seg at deler av rullen inneholder de første åtte versene av Tredje Mosebok, som sammen med de andre Mosebøkene 
utgjør den jødiske toraen. Versene
 i rullen er regler for hvordan man skal tilberede brennofferet.

(…)

Torleif Elgvin, som er ekspert på Dødehavsrullene og professor ved NLA Høgskolen Staffeldtsgate, er mer nøktern i sin kommentar.

– Alle arkeologiske funn er interessante, men vi lærer ikke noe nytt om bibelteksten i denne
 skriftrullen. Bibeltekstene ble standarisert på hebraisk rundt år 100 etter Kristus. Det vil overraske
meg meget hvis denne skrift-
rullen avviker fra denne standardteksten, sier Elgvin.

Når det kommer til betydningsfulle tekstfunn, rangerer han Dødehavsrullene høyest. Deretter kommer Nag Hammadi, som er en samling kristen-gnostiske skrifter som ble funnet nær den egyptiske byen med samme navn. Her finner vi blant annet Tomasevangeliet.

Selv om Elgvin understreker at skriftrullen fra Ein Gedi på ingen måte er av samme betydning, mener han likevel at funnet er viktig.

– En bokrull fra Bibelen fra 500-tallet fyller et hull i den historiske tradisjonen der man ikke har bevart noe særlig. Dødehavsrullene er nedskrevet mellom
 250 før Kristus og 100 etter Kristus. De neste hebraiske bibeltekstene vi har bevart er noen fragmentariske skrifter fra 800-tallet og Aleppo-kodeksen fra 900-tallet (det best bevarte tekstvitnet til Det gamle testamentet på hebraisk, red.anm.), sier Elgvin.

Han synes også det er spennende at ny teknologi kan være med og gi svar på gamle gåter.

– Vi har mye å hente fra teknologien. Jeg har kolleger som jobber sammen med bildeeksperter 
og grafikere for å lage et program som kan gjenkjenne delvis 
bevarte hebraiske og greske bokstaver. I løpet av noen få år vil en datamaskin kunne lese igjennom tusenvis av slike upubliserte, 
hebraiske tekster, sier Elgvin.

(…)

Bibelforskeren tror at forskerne har klart å lese de ytterste lagene. Skriftrullene fra denne perioden var ofte laget i geiteskinn eller sau og i sjeldne tilfeller kalv eller steinbukk.

– Det viser at dette er en bokrull som sannsynligvis har en hel Tredje Mosebok. Det var vanlig praksis å rulle bokrullen slik at begynnelsen lå ytterst, og de fem mosebøkene fikk av praktiske grunner hver sin skriftrull.

Sjå bilde frå synagogen i Ein Gedi: Pictures from the Holyland.

Oppdatering 22.09.2016: The New York Times skreiv i går ein artikkel med meir informasjon om skriftrullen frå Ein Gedi. Det blir her lagt vekt på teknologien som er brukt og på at teksten (to kapittel frå Tredje Mosebok) er identisk med den masoretiske bibelteksten frå mellomalderen. Dermed er tekstrullen det hittil eldste kjente vitnet til den klassiske forma på «grunnteksten» til Det gamle testamentet.

Modern Technology Unlocks Secrets of a Damaged Biblical Scroll

(…) The scroll’s content, the first two chapters of the Book of Leviticus, has consonants — early Hebrew texts didn’t specify vowels — that are identical to those of the Masoretic text, the authoritative version of the Hebrew Bible and the one often used as the basis for translations of the Old Testament in Protestant Bibles.

 The Dead Sea scrolls, those found at Qumran and elsewhere around the Dead Sea, contain versions quite similar to the Masoretic text but with many small differences. The text in the scroll found at the En-Gedi excavation site in Israel decades ago has none, according to Emanuel Tov, an expert on the Dead Sea scrolls at the Hebrew University of Jerusalem. (…)

“It doesn’t tell us what was the original text, only that the Masoretic text is a very ancient text in all of its details,” Dr. Segal said. “And we now have evidence that this text was being used from a very early date by Jews in the land of Israel.”

Les meir


Den litle bibelen

13/03/2015

Notat til søndagens tekst: Joh 3,11-16

Søndagens tekst inneheld den best kjente setninga i Bibelen. Bibelverset Joh 3,16 er kalla Den litle bibelen / Den vesle bibelen (eller om du heller vil ha det på bokmål: Den lille bibel). Eg kjenner ikkje til kven som først gav bibelverset dette namnet. Er det nokon som kan hjelpa meg med dette? Slik er den berømte setninga:

For så elska Gud verda at han gav Son sin, den einborne, så kvar den som trur på han, ikkje skal gå fortapt, men ha evig liv. (Evangeliet etter Johannes, kapittel 3, vers 16)

Det er mange sentrale bibelske tankar som er med i denne setninga: Guds kjærleik, Jesus som Guds Son, trua si tyding og håpet om evig liv. Med andre ord: Tru, håp og kjærleik. Så det kan godt forsvarast å sjå dette som eit samandrag av heile Bibelen. Likevel: Bibelen er jo mykje meir enn dette!

Setninga blei i 2014 kåra til årets «mest populære» bibelvers på nettet:

Elles inneheld teksten også anna interessant stoff:

Orda kjem i ein undervisande samtale mellom Jesus og Nikodemus (hebraisk: Naqdimon). Les meir i eit tidlegare notat: Nikodemus.

Jesus trekker linja tilbake til den gamle jødiske forteljinga om Moses og koparslangen i ørkenen. Han brukar dette som eit bilde på korfor han som Menneskesonen (ein tittel Jesus ofte brukte om seg sjølv), skulle bli «løfta opp» på ei stong / ein påle / eit kors / ein kross:

Og slik Moses lyfte opp ormen i øydemarka, slik må Menneskesonen lyftast opp, så kvar den som trur på han, skal ha evig liv.

Og her er forteljinga om Moses frå 4. Mosebok, kapittel 21, vers 6-9:

Då sende Herren serafslangar inn mellom folket. Dei beit israelittane, og mange av dei døydde.  7 Folket kom til Moses og sa: «Vi synda då vi tok til orde mot Herren og mot deg. Bed Herren at han må ta slangane bort frå oss!» Og Moses bad for folket.  8 Då sa Herren til han: «Lag deg ein serafslange og set han på ei stong! Alle som blir bitne, skal sjå opp på han. Då skal dei leva.» Moses laga ein koparslange og sette han på stonga. Og når nokon vart biten av ein slange og såg på koparslangen, fekk han leva.

Men altså: Er det nokon som kjenner bakgrunnen for omgrepet «Den litle bibelen»?


Hagar og Ismael

04/08/2013

Her er bibelhistorieboka som eg hadde då eg gjekk på barneskulen. Den inneheld eit utval forteljingar frå skapinga til dei første kristne i Apostelgjerningane og Paulus sine brev. Det står ein del om Abraham og Sara der, men ingenting om Hagar og Ismael. Den teksten som er preiketekst i kyrkja i dag, høyrde eg ikkje om då eg gjekk på skulen.

Bibelhistorie

Kjenner du historia om Abraham, Sara (kona hans), Hagar (Sara sin slave), Ismael (Abraham sin son med Hagar) og Isak (Abraham sin son med Sara)?

9 Men Sara såg at sonen som Hagar frå Egypt hadde fødd til Abraham, leika og lo. 10 Då sa ho til Abraham: «Driv bort denne slavekvinna og son hennar! For son til denne slavekvinna skal ikkje arva saman med Isak, son min.»11 Abraham tok dette svært tungt, for det gjaldt son hans. 12 Men Gud sa til Abraham: «Ikkje ta det så tungt, dette med guten og tenestekvinna. Du skal høyra på alt det Sara seier til deg. For gjennom Isak skal du få ei ætt som skal kallast di. 13 Men sonen til slavekvinna vil eg òg gjera til eit folkeslag, for han er ditt barn.» (1. Mos 21,9-13)

På ein måte kan dette verka som ei svært fjern historie. Samtidig er dette forteljingssstoff som har vore mykje framme i norsk kulturliv det siste året, med utgangspunkt i Svein Tindberg og forestillinga Abrahams barn.

Nå er det også gitt ut bok med utgangspunkt i forestillinga, og forlaget begynner omtalen av boka slik: Ein mann. To søner. Tre religionar. Dette er sjølvsagt flott formulert. Men eg trur det er meir ”to the point” å omtala Ismael som stamfar for arabarane enn for muslimane. Eg veit at Ismael har ein stor og viktig plass i islam. Men også kristne arabarar ser på Ismael som sin stamfar!

Store delar av preika i dag blir ei bibelforteljing. Eg vil fortelja frå Første Mosebok, ei forteljing som ikkje er veldig godt kjent. Eg høyrde ikkje om den på skulen. Eg håper den nå er pensum i RLE. I dag skal me la historia få leva sitt eige liv og la oss fascinera av den. Og så vil eg trekkja nokre linjer til koss me kan forstå utvelginga som er eit underliggjande tema midt i all den konkrete familiedramatikken.

Forteljinga om Abraham står på ca 15 sider i Bibelen, i Første Mosebok kapittel 12-25. Kanskje du skal finna fram Bibelen og lesa heile historia? Kanskje du blir så fascinert at du held fram og les resten av Første Mosebok, om Isak og Rebekka, Esau og Jakob, Josef og brørne hans? Eg ville helst brukt siste omsetjing (Bibel 2011). Her er det gjort nokre språklege grep som er ganske interessante.

Når me les forteljingane om Abraham og familien hans, må me huska at me er i eit heilt anna samfunn og ei heilt anna tid enn vår. Det er mykje som er annleis, mykje me kan reagera på. Står det verkeleg om slike ting i Bibelen? Den som trur at Bibelen er ei bok der alle er snille med kvarandre, bør i alle fall lesa sin Bibel. Her er det hard realisme. Her er det sjalusi, mobbing og utestenging, her er det «mine barn og dine barn». Men også mykje tru, håp og kjærleik.

Me kan også undra oss over at menneska blir veldig gamle i desse forteljingane. Abraham blei 175 år, og det er på ingen måte nokon rekord i denne samanhengen! Eg har ingen god forklaring på dette med alderen. Me får ta det med oss som ein del av forteljinga.

Nå vil eg bla litt i Første Mosebok og henta fram noko av bakgrunnen for forteljinga om Hagar og Ismael:

Kapittel 12

Abraham kom opprinneleg frå Ur i Kaldea, i dagens Irak (11,27 ff). Abrahams far hadde begynt på ei vandring og hadde tatt med seg familien til Harran, ein oldtidsby i dagens Tyrkia. Her blir Abraham kalla til å bryta opp frå slekta og dra til eit framandt land. Etter ei lang reise saman med sine næraste, endar han opp i Kanaan, landet som sidan har fått så mange andre namn; Israel, Palestina, Det heilage landet.

På dette tidspunktet heitte Abraham Abram og kona hans heitte Sarai. Dei fekk seinare namna Abraham og Sara. Men eg forenklar og omtaler dei her gjennomført som Abraham og Sara.

Her les me første gong om Guds løfte til Abraham:

2 Eg vil gjera deg til eit stort folk. Eg vil velsigna deg og gjera namnet ditt stort. Du skal bli til velsigning.

3 Eg vil velsigna dei som velsignar deg,
men den som forbannar deg, skal eg forbanna.
I deg skal alle slekter på jorda velsignast.»

Kapittel 15

Abraham hadde eit problem. Han og Sara hadde ikkje barn. Guds løfte verka derfor ganske urealistisk. Ein gong klaga Abraham til Gud over dette. Då gav Gud han på ny gav eit løfte om ei stor etterslekt:

 5 Så førte han Abram ut og sa til han: «Sjå opp mot himmelen og tel stjernene, om du kan telja dei!» Og han sa: «Så talrik skal ætta di bli.»  6 Abram trudde Herren, og det vart rekna han til rettferd.

Kapittel 16

Her høyrer me for første gong om Hagar og Ismael. Sara og Abraham hadde framleis ingen barn som kunne føra slekta vidare. Sara var nok på dette tidspunktet enda meir fortvila enn Abraham over dette, og ein dag gjekk ho til mannen sin og tok opp saka:

Kona til Abram, Sarai, fødde han ingen born. Men ho hadde ei egyptisk slavekvinne som heitte Hagar.  2 Sarai sa til Abram: «Høyr på meg: Herren har hindra meg i å føda born. Gå no inn til slavekvinna mi! Kanskje får eg ein son ved henne.»

Det var altså Sara sin idé. Ho hadde ein tanke om at Hagars eventuelle barn kunne reknast som hennar barn. Ho tok saka i eiga hand. Abraham følgte kona si sitt forslag og låg med Hagar. Men då Hagar blei gravid, begynte familieproblema for alvor. Hagar såg ned på Sara, som igjen begynte å ydmyka Hagar. Det heile endte med at Hagar rømde frå Sara.

Då fann ein Herrens engel Hagar ute i ørkenen. Dette er eit uttrykk for Guds omsorg for henne. Engelen sa at ho skulle dra tilbake til Sara og Abraham og at ho skulle få ein son. Og Hagar fekk høyra løfte om etterslekta ho skulle få:

Stor vil eg gjera ætta di, så stor at ingen kan telja henne.

Hagar fekk også beskjed av Herrens engel om at guten skulle få namnet Ismael som betyr Gud høyrer.

I denne situasjonen er det me finn den vakre detaljen at Hagar gir Gud eit namn: Du er ein gud som ser meg. Hagar er faktisk den første personen i Bibelen som gir Gud eit namn.

Etter dette drar Hagar tilbake til Sara og Abraham. Hagar får sonen sin og Abraham gir han namnet Ismael. Abraham var 86 år på denne tida.

Kapittel 17

Tretten år seinare, då Abraham var ca 100 år, fornya Gud pakta med Abraham. Gud gjentok løftet om ei stor etterslekt, men ikkje gjennom Ismael! Etterslekta skulle koma gjennom ein son han skulle få med Sara. For Abraham eit uforståeleg løfte:

17 Då kasta Abraham seg til jorda og lo. Han sa til seg sjølv: «Kan ein som er hundre år gammal, få barn? Og kan Sara føda, ho som er nitti år gammal?» 18 Og Abraham sa til Gud: «Måtte Ismael få leva for ditt andlet!» 19 Då sa Gud: «Sanneleg, Sara, kona di, skal føda deg ein son, og du skal kalla han Isak. Eg vil oppretta mi pakt med han, ei evig pakt for etterkomarane hans. 20 Eg har høyrt di bøn for Ismael. Sjå, eg vil velsigna han og gjera han fruktbar og overmåte talrik. Tolv hovdingar skal han bli far til, og eg vil gjera han til eit stort folkeslag. 21 Men pakta mi vil eg oppretta med Isak, som Sara skal føda deg neste år på denne tida.» 22 Så var Gud ferdig med å tala med han, og han steig opp frå Abraham.

Kapittel 18

Sara og Abraham fekk ein gong eit viktig besøk av Herren, som på ein merkeleg måte blir omtalt som tre menn, eventuelt tre englar. Mange i den kristne kyrkja har sidan sett dette som eit teikn på den treeine Gud. Då fornya Herren løftet om at Sara skulle få barn, og nå var Sara i bakgrunnen inne i teltet og høyrde dette. Då lo ho òg. Ho trudde ikkje det kunne vera mogleg. Men Sara blei irettesett med orda: Er noko umogleg for Herren?

Kapittel 21

Det første avsnittet i kapitlet er viktig. Her står det om Isaks fødsel. Dette var barnet som mot alle odds blei født på bakgrunn av Guds løfte. Namnet hans har språkleg samanheng med ordet for å le. Det er ein del latter i denne bibelforteljinga.

I følgje tidlegare bibelomsetjingar (til og med 1978-utgåva), sa Sara etter fødselen:

«Gud har laga det så at eg må le. Og alle som høyrer dette, kjem til å le åt meg.»

I Bibel 2011 har dette fått ein annan valør. Det er forskjell på å le av og å le med:

«Gud har fått meg til å le. Og alle som høyrer dette, kjem til å le med meg.»

Sara og Abraham heldt som det var vanleg i den tids samfunn, ein stor fest for barnet då det var slutt på amminga, truleg då Isak var ca tre år.

Her startar dagens tekst i kapittel 21 vers 9-13. Teksten begynner med at Sara under festen for Isak, ser at Ismael leiker og ler. Ho reagerer kraftig og vil ha Hagar og sonen bort frå familien. Han skal ikkje få nokon arv saman med hennar son!

Her er det igjen vesentlege endringar i bibelomsetjinga. 1978-omsetjinga sa at Sara såg at Ismael dreiv gjøn med Isak. Bokmålsutgåva frå 1930 skreiv til og med at Ismael spottet. Nå står det meir nøytralt at han leika og lo, og i ein fotnote står det at den gamle greske bibelutgåva Septuaginta fortel at Ismael leika med Isak!

Har tidlegare bibelomsetjngar lagt inn eit meir negativt bilde av Ismael, slik at Sara sin reaksjon skulle bli meir forståeleg? Eg veit ikkje, men syns det er interessant å sjå dei ulike omsetjingane.

Uansett: For Abraham var dette tungt. Svært tungt. Ismael var jo sonen hans. Men Gud (!) gir han beskjed om å gjera som Sara seier. For Isak er løftets barn. Samtidig gjentar Gud løftet knytt til Ismael og hans framtid. Han skal bli til eit stort folkeslag.

Eg syns dagens tekst skulle vore litt lenger, slik at den tok med heile avsnittet (vers 8-21). Det som ikkje kjem fram med dagens avgrensing, er at Gud også har omsorg for Ismael. I ein situasjon der han er døden nær, høyrer Gud røysta hans og reddar han. Ismael får bekrefta innhaldet i namnet sitt, det som tyder Gud høyrer.

(Det er ein kronologisk vanske mellom dei to bibeltekstane om Hagar og Ismael i kapittel 16 og 21. I følgje kapittel 16 skulle Ismael vera 15-16 år då han blei jaga frå familien og kom i dødsfare i ørkenen. Forteljaren av kapittel 21 kan neppe ha tenkt det slik. Ein fotnote i Bibel 2011 til 21,14 seier: «Kanskje er ulike tradisjonar knytte saman.»)

Med eit lenger tekstavsnitt, ville teksten ha slutta slik:

20 Gud var med guten, og han voks til. Han budde i ørkenen og vart bogeskyttar. 21 Han budde i Paran-ørkenen, og mor hans skaffa han ei kone frå Egypt.

Kapittel 25

Det er verdt å legga merke til at Ismael og Isak saman tok ansvar for gravferda til faren:

7 Dette er Abrahams levealder: Han vart 175 år gammal.  8 Så anda han ut. Abraham døydde i høg alder, gammal og mett av dagar, og han vart sameina med folket sitt.  9 Isak og Ismael, sønene hans, gravla han i Makpela-hòla, på marka til hetitten Efron, son til Sohar, austafor Mamre, 10 den marka som Abraham hadde kjøpt av hetittane. Der vart Abraham gravlagd saman med Sara, kona si. 11 Etter at Abraham var død, velsigna Gud Isak, son hans. Isak vart buande ved Lahai-Ro’i-brønnen.

Guds utvelging

Etter dette utdraget av bibelforteljinga om Abraham, vil eg seia noko om Guds utvelging. Dette er eit sentralt tema i denne forteljinga.

Det er mogleg å sjå slik på Guds utvelging: Utvelginga går frå dei mange til den eine, Jesus Kristus. Vidare går utvelginga frå den eine til dei mange, til oss. For å bruka eit bilde: Utvelginga er som ei trakt som er slik at den utvider seg igjen nedfor den smale «tuten».

Den øvste vide opninga på trakta: Gud skapte alle menneske. Alle menneske kom inn under syndefallet og forbanninga. Alle menneske trong å frelsast frå det vonde.

Trakta blir smalare: Då valde Gud seg ut eit folk (Abrahams ætt gjennom Isak) til å vera eit utvald folk. Dette var dei GT kallar israelittane og som me kallar det jødiske folket. Dei blei valt ut for å vitna om han og tena han, for at alle folkeslag skulle bli velsigna.

Trakta blir enda smalare: Det er krevjande å vera utvald. Folket svikta kallet sitt gong på gong. Gud sende profetar for å få dei inn på rett veg, men det var oftast nyttelaust. For kvar gong dei kom under Guds dom, var det ein rest igjen som heldt fast på Guds vilje.

Trakta er på det smalaste: Til slutt var utvelginga knytt til éin person; Jesus Kristus, Herrens tenar. «Dette er Son min, den utvalde. Høyr han!» (Lukas 9,35)

Frå Jesus utvider trakta seg igjen. Han sa: «Eg har fått all makt i himmelen og på jorda. 19 Gå difor og gjer alle folkeslag til læresveinar: Døyp dei til namnet åt Faderen og Sonen og Den heilage ande 20 og lær dei å halda alt det som eg har bode dykk. Og sjå, eg er med dykk alle dagar så lenge verda står.» (Matt 28,18-20). Og Paulus skriv at Gud vil at alle menneske skal bli frelste og læra sanninga å kjenna. (1. Tim 2,4).

Allereie i Abrahamstekstane finn me dette universelle sikte. Heilt tilbake til den første teksten der utvelginga blei nemnt, har løftene eit universelt preg:

Eg vil gjera deg til eit stort folk. Eg vil velsigna deg og gjera namnet ditt stort. Du skal bli til velsigning. (…) I deg skal alle slekter på jorda velsignast.»

Guds utvelging av eit utvald folk er ei ubegripeleg og suveren handling frå Guds side. Det var ingen spesielle kvalitetar ved dette folket. Dei var ikkje betre eller meir verdifulle enn andre folk. Men gjennom dette folket sende han frelsaren. Dette er bakgrunnen for at me ved dåpen og trua kan bli tatt inn i det utvalde folket.

Preike i Gausel kyrkje i dag, 11. søndag i treeiningstida 2013. Avslutninga blei bygd noko ut i forhold til manus utan at innhaldet blei vesentleg endra.


153 store fiskar

06/05/2013

Det er fleire vidløftige teoriar i teologisk litteratur om korfor detaljen med kor mange fiskar disiplane fekk, er tatt med i Joh 21,11.

Nå har ein teologisk student kome med den endelege forklaringa på spørsmålet, basert på eiga erfaring: Fishermen count their fish. Enkelt og greitt. Sånn er det bare.

Her er teksten:

Simon Peter gjekk då ut i båten og drog garnet på land. Det var fullt av store fiskar, eitt hundre og femtitre i alt. Men endå det var så mange, rivna ikkje garnet.

Studenten må krediterast; han heiter Jordan Burt. Det er læraren hans, Dr James F. McGrath som fortel om den enkle og logiske forklaringa, sjå her: 153 Fish – The Definitive Explanation.

(via April Carnival, på bloggen ἐνθύμησις)


%d bloggarar likar dette: