Altartavla i Time kyrkje

Krucifikset er et merkelig og skjønt arbeide – i særdeleshed benene og de vidunderlig behandlede føtter – de hører til de mest plastiske detaljer vi har av den slags.

Slik skreiv Dominico Erdmann, representant for Riksantikvaren, som restaurerte altartavla i Time kyrkje i 1921.

Denne altartavla er eigentleg sett saman av fleire delar eldre kyrkjekunst som i dag utgjer ein heilskap. Hovuddelane er krusifikset frå 1300/1400-talet og ulike element kyrkjekunst frå 1600-talet.

Foto: Time kyrkjelege fellesråd

Den nåverande Time kyrkje er den fjerde kyrkja som står på staden. Den første kyrkja blei riven i 1627. Den andre kyrkja blei bygd ca 1630 og riven i 1829. Den tredje kyrkja stod ferdig i 1830 og brann etter lynnedslag i 1858. Den nåverande kyrkja er frå 1859.

Kyrkjekunsten som i dag utgjer altartavla, blei bevart då den gamle 1600-tals kyrkja blei riven i 1829 og då det var kyrkjebrann i 1858.

Den oppstadne Kristus

På toppen av altartavla står den oppstadne Jesus Kristus. Denne figuren var truleg også med på altartavla i 1600-tals kyrkja. Under dette er det eit IHS-symbol, dvs eit Jesus-monogram. IHS kan tolkast både som ei forkorting for den greske namneforma IHSOUS (Jesus) og som ei forkorting for det latinske uttrykket Iesus Hominum Salvator (Jesus, menneska sin frelsar).

Moses og Døyparen Johannes

På sidene står Moses og Døyparen Johannes. Det er gjetta at desse opphavleg var plassert på kvar si side av kordøra. Døyparen ber eit lam og held eit langt kors, slik han ofte er gjengitt i kunsten. Moses er avbilda med horn. Dette går tilbake til ein feillesing av eit hebraisk ord i 2. Mosebok 34,29 der det står: ”det stråla av ansiktet hans”. Desse horna er mest kjent frå Michelangelo sin berømte Mosesskulptur i Roma.

Oppdatering 2016: Dersom du vil lesa ei grundig forklaring av dette med horna, vil eg anbefala Moses med horn på bloggen Oversatt betyr det.

Krusifikset

Krusifikset i Time kyrkje er truleg frå seinmellomalderen (1300/1400-talet). Det er kanskje eit hollandsk arbeid. Det er ikkje usannsynleg at det i ei tidlegare kyrkje var plassert over kordøra eller over altaret.

Det er eit gotisk krusifiks, ein stil som var blitt vanleg på 1200-talet. Dei gotiske krusifiksa viser den lidande Kristus. Her kan me sjå tornekrona, naglane i føter og hender, og eit lidande ansikt.

Inskripsjonen INRI er ei forkorting for den latinske teksten Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum, dvs ”Jesus frå Nasaret, kongen over jødane”, jfr Joh 19,19-20.

Lokalhistorikaren Eivind Hognestad skreiv slik om dette krusifikset: “Millom dei gamle krusifiks på kyrkjejubileums-utstellingi i Nidaros 1930 fann eg ikkje noko så fint plastisk utforma som det me hev i Timekyrkja. Det er ei gåte korleis dette kunstverket kunde koma hit til den vesle kyrkja på Jæren.”

Epitafiet

Eit epitafium er ei minnetavle. Opphavleg inneheldt midtfeltet eit portrett av prestefamilien som hadde gjeve det. Dette epitafiet er frå 1666 og er skore av skotten Andrew Smith som budde i Stavanger og som blant anna har utført viktige arbeid i Stavanger domkyrkje.

Det er usikkert kor epitafiet var plassert i 1600-tals kyrkja, men det var i alle høve ikkje nokon altartavle.

Symbolsk sett er åttekanten den mest interessante ved epitafiet. På hjørna i åttekanten sit englar med kvar sin symbolske gjenstand, eit attributt. Dei fleste av desse er henta frå Jesu lidingshistorie. Øvst frå venstre og vidare rundt til høgre finn me:

  1. Nattverdsbegeret (kalken)
  2. Judas-pengane
  3. Hovudet til døyparen (dette er ikkje henta frå lidingshistoria)
  4. Peters sverd med Malkos sitt øyra (Joh 18,10)
  5. Tornekrona
  6. Ein hane (jfr Peter sitt svik)
  7. Veronica sin sveitteduk (frå legenda om Veronica ved Via Dolorosa)
  8. Ein uidentifisert gjenstand

Nedst er det ei allegorisk framstilling av døden, ein engel med timeglas.

Midtfeltet er overmåla fleire gonger. Epitafiet har tydelege bokstavar og årstal, men portrettet er forlengst borte. Det er  inngravert eit rødt skjold med englemaskar rundt. Her er tre rekkjer bokstavar i svart, som er initialene til dei som var avbilda på minnetavla. På skjoldet står desse bokstavane:

M E J A

E T D W

H L B S

Anno 1666

Dette er forkorting for:

Magister, Elias Jakobsson Agricola

Elen Thomasdatter Wegner

Herr, Laurentius Bernhardi Syninvindius

Magister Elias Jakobssøn Agricola var prest i Lye prestegjeld (som bestod av Time og Gjesdal sokn) 1644-1653. Han var gift med Elen Thomasdatter Wegner. Då Jakobsen døydde i 1653, gifta  Lauritz Berntsøn (Laurentius Bernhardi) seg med enka og overtok presteembetet. Han var prest i Lye 1654-1674.

Dei fire evangelistane

Figurane på preikestolen stod fram til restaureringa i 1959 øvst på altartavla, to på kvar side av den oppstadne Kristus. Dette er også kyrkjekunst frå 1600-talet som då truleg stod på preikestolen. Evangelistane er avbilda med dei tradisjonelle attributta: Matteus med engel, Markus med løve, Lukas med okse og Johannes med ørn. Attributta går tilbake til Op 4,7 og Hieronymus si tolking av dette bibelverset.

Det er bra at figurane nå fått tilbake sin opphavlege plassering på preikestolen. Når ein preikestol er utstyrt med desse symbola, er det eit bilete på at heile evangeliet skal forkynnast frå denne staden.

Eg blei nyleg utfordra på om eg kunne skriva noko om symbolikken i altartavla i Time kyrkje. Dette notatet er ei bearbeidd utgåve av manuset frå omvisninga på kulturminnedagen 10. august 1997. Eg var på den tida kapellan i Time prestegjeld.

Litteratur om Time kyrkje:

  • Eivind Hognestad: Time-kyrkja fram gjennom tidene. Særtrykk av Stavanger Aftenblad 1931
  • Eivind Hognestad: Time Herad 1837-1937. Sandnes 1936
  • Lisabet Risa: På kyrkjeveg. Time kyrkje 1859-2009. Time 2009

Èitt svar til Altartavla i Time kyrkje

  1. […] Sjå også Altartavla i Time kyrkje. Share this:FacebookLik dette:LikBe the first to like […]

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s

%d bloggarar likar dette: