Lyset skin i mørkret

Den norske kyrkja har møtt dagen i dag (22. juli 2012) med denne setninga frå evangeliet: Lyset skin i mørkret, og mørkret har ikkje overvunne det (Joh 1,5). Det er verkeleg ein god bodskap til oss i dag!

Eg vil markera dagen ved å trekkja fram Heidi sin salme som ho skreiv i etterkant av terroren i fjor. Salmen har fått melodi av Carl Petter Opsahl.

Med redde tankar

Tekst: Heidi Strand Harboe

Med redde tankar står me i det vonde,
me strekkjer tome hender ut mot deg.
Ver hos oss, Herre,
gøym oss ved ditt hjarte.
Forny vårt mot, så me kan finna veg.

Lat våre våte tårer vatna jorda
og opna oss, så kjærleiken kan gro.
Ver hos oss Herre,
varm oss ved ditt hjarte,
så alt som skrik i oss kan finna ro.

Gud, ver vår trøyst, vår tilflukt og vår styrke
så me kan reisa oss i håp og tru.
Ver hos oss, Herre,
gjev oss varme hjarte,
så me kan tenna håp og byggja bru.

Ja, send oss ut i kampen for det gode,
i kamp for liv og kjærleik skal me stå.
For du er Herre
over lengt og liding,
kom gjev oss mot, kom vis kor me skal gå.

Sjølv har eg hatt fri i dag og kunne derfor delta i minnegudstenesta i Stavanger domkyrkje og på kommunen si minnemarkering ved Breiavatnet. Det var godt å vera til stades begge stadane, sjølv om det blei både vått og kaldt i Byparken.

Oppdatering søndag kveld: Eg har nettopp sett minnekonserten frå Oslo. Det var sterkt at den gode, gamle We shall overcome blei tatt fram i denne samanhengen. Overraskinga var vel ikkje at Bruce Springsteen dukka opp, men at han gjorde det med denne songen.

Oh, deep in my heart, I do believe
We shall overcome some day.

Om guder og mennesker

… munkene i vår film viser at religion kan skape fred i like stor grad som konflikt. Hvis vi kan plante det i hodene til folk – at de alltid må holde håpet levende og dialogen gående – da er jeg fornøyd. 

Det er manusforfattar Etienne Comar som seier dette, om filmen Om guder og mennesker (her).

Eg har nå sett filmen. Det var ei flott oppleving. Ein seriøs og sterk film om tvil og tru hos kristne som kjem opp i ein pressa situasjon.

Filmen viser også at eit respektfullt fellesskap mellom muslimar og kristne er mogleg. Me blir minna om at islam som religion og islamisme som ideologi ikkje er det same.

Her er eit utdrag frå distributøren sin omtale:

Munkenes trygge tilværelse mellom klosterets tykke murer trues av fundamentalister, som ikke er nådige mot folk med feil tro. De lokale myndighetene ber munkene reise hjem til Frankrike. Munkene tviler og diskuterer, men velger å bli. Trofaste mot sitt kall og sine oppgaver i lokalsamfunnet. OM GUDER OG MENNESKER er en stillferdig, men intens film om å beholde troen på det gode, selv om det onde synes å ta overhånd. (Les meir)

Omtalen er god, bortsett frå at eg ikkje syns omgrepet “klosterets tykke murer” passa særleg godt i denne samanhengen. Munkane i filmen budde ikkje bak tjukke murar, verken i bokstavleg eller overført tyding. Dei hadde nær kontakt med folket utanfor murane, og portane inn til klosteret var ikkje særleg avskrekkande for ubudne gjestar.

Omtalen gir også bakgrunnsstoff om cisterciensarane.

Religion kan skapa fred

Filmen Om guder og mennesker verkar interessant. Her er eit par utdrag frå artikkelen Munker skaper ettertanke i Frankrike i DagenMagazinet:

Dominikanerbror og samfunnsdebattant Arnfinn Haram, blir nevnt i rulleteksten av filmen. Det skyldes at han var konsulent for den norske oversettelsen. Det var viktig for filmskaperne at det teologiske og språklige ble riktig gjengitt. Haram synes filmen er meget god, men han tror den representerer en test for norske medier og publikum.
– Det er bemerkelsesverdig at man kan ta opp religiøse temaer så fordomsfritt og uten den fordummende ironien som man er vant med, særlig fra Norge. Spørsmålet blir om det norske publikummet skjønner dette, eller om de blir nødt til å ironisere, sier han.

Og manusforfattaren uttaler seg slik om filmen:

Det er likevel spørsmålet om å bryte opp eller om å bli som er filmens gjennomgående dilemma. Manusforfatter Etienne Comar mener alle kan kjenne seg igjen i det.

– For meg var det store spørsmålet hvorfor munkene ble i Algerie. De visste om farene. Vi ønsket å fortelle historen om livene deres, ikke deres død, sier han til The Guardian.
– Det er blitt lett å se på religion som noe negativt, men munkene i vår film viser at religion kan skape fred i like stor grad som konflikt. Hvis vi kan plante det i hodene til folk – at de alltid må holde håpet levende og dialogen gående – da er jeg fornøyd, sier han.

Denne filmen bør eg visst sjå.

God jul 2010!

Det er mange flotte tradisjonar i jula. Éin av dei tar Aftenbladet vare på: avisa har kvar jul ein leiarartikkel om julebodskapen.

I år la eg spesielt merke til to moment i leiarartikkelen Tro, håp og en ny start. For det første det heilt sentrale at jula har med tru å gjera. For det andre at me ved lesing av juleevangeliet, kan sjå meir av Gud ved å leggja merke til hans val av menneske og miljø der Jesus blei født.

Etter ei innleiing om kva som er viktige verdiar i jula, held leiarskribenten fram:

Det er et stort sprang fra den nøkterne og velkjente historien om en barnefødsel i Betlehem til troen på at det er et budskap med innhold og relevans for hverdagsliv i verdens rikeste land. Det går an å møte historien med en tro på Guds storhet, der valg av omgivelser og menneskelige vitner av det fattigste slaget, blir et evangelium i seg selv. Symbolsk forklart blir budskapet større og viktigere: Å knytte tro til et lite, uskyldig barn, til et håp og til en oppgave om å formidle opplevelsen til andre, gjør juleevangeliet til noe langt mer. Det har skapt grunnlag for undring og tilbedelse gjennom to tusen år. Og det har framfor alt gitt løfter og håp.

Det er ikke alt det andre som knyttes opp mot julebudskapet som er julen, selv om tradisjoner er viktig. Det er dette enkle, men likevel så vanskelige trosbegrepet. Troen gir håp, skaper livsverdier og grunnlag for å starte på nytt. Likegyldigheten er troens motsats. La derfor julens budskap være en inspirasjon til tro, håp, medmenneskelighet og samvær.

(frå leiarartikkelen i Stavanger Aftenblad 24. des. 2010)

Med denne helsinga frå avisa ønskjer eg lesarane av bloggen ei velsigna julehøgtid!

Historia og menneskenaturen

Dagens sitat:

- Di meir eg tenkjer på fortida, dess mindre ser eg at ho vil læra oss noko om framtida. Den fremste innsikta eg har fått, er at historia er spesifikk. Men det er jo også det som gjer henne så interessant. Menneskets natur blir opplyst av å studera historia – sjølv om me ikkje kan fiksa menneskets natur gjennom historiestudium.

Det er den amerikanske forfattaren og kritikaren Daniel Mendelsohn som uttaler dette til Stavanger Aftenblad i dag (papirutgåva 25.09.10). Han har denne veka deltatt på litteraturfestivalen Kapittel 10 i Stavanger. Temaet har vore hukommelse. Sjølv liker eg best å ha eit litt meir positivt syn på kva me kan læra av historia, – men eg høyrer kva han seier. Og kanskje har han rett.

Mendelsohn har skrive suksessboka Forsvunnet (2006, på norsk i -09) der han har arbeidd med Holocaust. Han peiker på følgjande viktige poeng i det same intervjuet:

Holocaust er så stort at ein lett kan mista det enkelte mennesket av syne. Men det er altså viktig å hugsa at alt dette skjedde med 6.000.000 enkeltmenneske.

Paulus som mediekritikar

Kvar laurdag har Stavanger Aftenblad ein kommentar under overskrifta Medieblikk. Desse artiklane, som er signerte Svein Egil Omdal, pleier vera både interessante og velskrivne.

I dag var kommentaren dessutan i så stor grad prega av bibelske omgrep, at eg tar med eit utdrag. Her blir til og med Paulus tatt inn i varmen, denne gong i kategorien mediekritikar i særklasse.

Vinner Twitter stortingsvalget?

En gang avhang et menneskes frelse av at navnet sto innskrevet i Livet Bok. Nå er det nok viktigere å være omsvermet på Facebook. Følge Jesus? Ja, bare gi meg twitterkontoen hans.

Det står en svart katt og skygger for tastaturet mens jeg skriver. Den vil så gjerne bli klødd bak øret. Mens jeg atspredt småklorer den til murrende tilfredshet, melder det seg bibelske tanker: Paulus skriver i sitt andre brev til Timoteus at folk så gjerne vil bli klødd – ikke bak, men i øret. De skal vende sitt øre fra sannheten, og holde seg til myter, skriver han, og bedre mediekritikk har vel aldri noen formulert. (Les meir)

Og her er Paulusteksten det blir vist til:

For det skal koma ei tid då folk ikkje toler den sunne læra, men etter eige hovud tek seg lærarar i hopetal, for dei vil ha det som kilar i øyret. Dei skal venda øyret frå sanninga og halda seg til mytar. (2. Tim 4,3-4)

Skapinga og sabbaten

Det er ikkje mennesket som er høgdepunkt i skapinga, men sabbaten!

Denne uvanlege påstanden fekk eg med meg i dag, i eit interessant og utfordrande foredrag av Eyvind Skeie. Og han har jo rett i at det er høgtida og kvilen på den sjuande dagen som er det avsluttande høgdepunktet i skapingsberetninga i 1. Mosebok 1-2, ikkje skapinga av mennesket, slik me har lett for å tenkja.

Denne skapingsberetninga sluttar slik (her gjengitt slik den er omsett i prøveteksten til ny bibelomsetjing):

Den sjuande dagen fullførte Gud det arbeidet han hadde gjort, og den sjuande dagen kvilte han frå heile det arbeidet han hadde gjort. Gud velsigna den sjuande dagen og lyste han heilag. For den dagen kvilte han frå heile sitt arbeid, det som Gud hadde gjort då han skapte. (1. Mos 2,2-3)

Eyvind Skeie hadde foredrag om trua på Jesus Kristus. Han tok utgangspunkt i den andre trusartikkelen og kom med mange spennande formuleringar som eg syns opna opp for kreativ tankegang i møte med dei gamle trussetningane. Utsegna om sabbaten kom i samanheng med omtalen av skapinga og “tida før tida”, der Jesus som den preeksistente Guds Son (sjølvsagt) også hadde ei rolle.

Eyvind Skeie nemnar foredraget han hadde i Stavanger i dag på bloggen sin, i innlegga Nordisk rundreise og På vei til Danmark.

Menneskerettane

Det er 60 år sidan Verdenserklæringen om menneskerettighetene blei vedtatt i FN. Eg markerer dette med å peika på artikkelen som handlar om religionsfridomen:

Enhver har rett til tanke-, samvittighets- og religionsfrihet. Denne rett omfatter frihet til å skifte religion eller tro, og frihet til enten alene eller sammen med andre, og offentlig eller privat, å gi uttrykk for sin religion eller tro gjennom undervisning, utøvelse, tilbedelse og ritualer. (Artikkel 18).

Eg vil gjerne retta fokus på denne erklæringa. For menneskerettane er slett ikkje gjeldande overalt. Tanke-, samvits- og religionsfridomen blir dagleg trakka på i mange delar av verda. Og mange av dei andre rettane som er nemnte i erklæringa, er slikt som menneske mange stadar bare kan drøyma om. Kampen for menneskerettane er ein viktig kamp for vår tid!

I engasjementet for menneskerettane er det naturleg å ha det globale perspektive tydeleg. Men også i vår eigen kultur, der me gjerne tenkjer at dette er sjølvsagt, er det viktig å slå fast at desse rettane er grunnleggjande. Derfor er det bra at menneskerettane nå har kome med i den nye formålsparagrafen for skulen, saman med grunnleggjande verdiar i kristen og humanistisk arv og tradisjon:

(…) Opplæringa skal byggje på grunnleggjande verdiar i kristen og humanistisk arv og tradisjon, slik som respekt for menneskeverdet og naturen, på åndsfridom, nestekjærleik, tilgjeving, likeverd og solidaritet, verdiar som óg kjem til uttrykk i ulike religionar og livssyn og som er forankra i menneskerettane. (…)

For nokre dagar sidan fann eg fram erklæringa og las gjennom dei 30 artiklane for første gong på mange år. Nokre overraskingar fekk eg under lesinga. Innhaldet var meir omfattande enn eg var klar over. Eg kunne f eks ikkje huska at retten til å nyta kunst var nemnt. Heller ikkje at retten til kvile og fritid (“herunder rimelig begrensning av arbeidstiden og regelmessige ferier med lønn”) var med blant menneskerettane. Dette er vel ikkje av det mest sentrale innhaldet i erklæringa, men eg må jo innrømma at dette er rettar eg sjølv set stor pris på og som eg gjerne unnar alle andre menneske.

Erklæringa om menneskerettane blei i 1948 vedtatt av 48 land. Nå er det 162 land som har slutta seg til konvensjonen om sivile og politiske rettar, og erklæringa er visstnok omsett til ca 330 språk. I innleiinga står det at innhaldet er eit felles mål for alle folk og alle nasjonar. Eg syns det er ein god tanke!

Det gjorde inntrykk!

Møtet med det israelske og palestinske bibelselskapet (sjå her) var flott! Det gjer inntrykk å sjå israelarar og palestinarar sitja saman på scenen og snakka med kvarandre om utfordringane som er knytt til å leva i denne urolege delen av verda. Dei tre gjestene frå bibelselskapa delar trua på Jesus og dette knyter dei saman på ein sterk måte.

Temaet for kvelden var forsoning. Hovuddelen av møtet var lagt opp som ein samtale mellom dei tre. Det dei formidla, utgjer eit viktig supplement til det me elles får høyra om situasjonen i Israel og dei palestinske områda. Dei fortalde om gleder og sorger ved å vera kristne i denne regionen, og dei fortalde om motstand og forfølging frå både jødiske og muslimske grupperingar. Dei kunne også oppleva motstand frå kristne miljø fordi dei ikkje vil dempa og ufarleggjera verksemda si.

Desse gjestene, som altså er messianske jødar og palestinske kristne, trur at vegen til forsoning mellom menneske går gjennom at menneska først blir forsona med Gud. Derfor vil dei gjerne dela den kristne trua med menneske av både kristen, muslimsk og jødisk bakgrunn. Og dei gjer det på ein svært konkret måte: ved å spreia Guds Ord gjennom nytestament, biblar og annan litteratur med bibelsk innhald.

Møtet var leia av generalsekretær Stein Mydske i Det Norske Bibelselskap. Karin Riska, som i fleire år har arbeidd for det palestinske bibelselskapet i Jerusalem, var også med og bidro med tolking.

Som avslutning på kvelden las Stein Mydske denne teksten frå NT:

Nei, om nokon er i Kristus, er han ein ny skapning. Det gamle er borte, sjå, noko nytt har vorte til! Men alt dette er av Gud, han som ved Kristus forsona oss med seg og gav oss forsoningstenesta. Det var Gud som i Kristus forsona verda med seg, så han ikkje steller dei til rekneskap for misgjerningane deira, og han tiltrudde oss ordet om forsoninga. Så er vi no sendebod for Kristus, og det er Gud sjølv som formanar gjennom oss: Vi bed på Kristi vegner, lat dykk forsona med Gud! (2. Kor 5, 17-20)

År 2008 etter Kristus

Ei lærebok i RLE har tatt bort før Kristus og etter Kristus som omgrep i tidsrekninga. Nå er det etter vanleg tidsrekning som gjeld! Dette fordi faget skal vera religionsnøytralt.

Vårt Land skriv om dette i dag i artikkelen Kaster Kristus ut av tidsregningen.

Det er ikkje første gong eg møter dette. Eg ser det f eks i Biblical Archaeology Review (siste nr kom i posten i går og det er alltid ein fest!). Ved sidan av innhaldslista står følgjande notis:

A Note on Style

B.C.E. (Before the Common Era) and C.E. (Common Era) used by some of our authors, are the alternative designations often used in scholarly literature for B.C. and A.D.

Det er ingen god grunn til at skulen i Norge skal slutta å nytta før Kristus og etter Kristus i tidsrekninga, verken i RLE eller i andre fag! Eg meiner det er fullt mogleg å halda fast på to ting samtidig:

1. Norge er eit land som tilhøyrer den kristne kulturen.
2. Nettopp den kristne kulturen gjer at me vil vera opne for menneske med ei anna tru og møta dei med respekt.

Det siste punktet betyr at me ikkje treng gje slepp på vår eigen kulturelle ståstad for å kunna møta menneske av anna tru på ein respektfull måte. Det er etter mitt skjønn verken naturleg eller nødvendig å innføra ein religionsnøytral tidsrekning.

Eg meiner forresten også at det var eit feilgrep å innføra det religionsnøytrale faget RLE i skulen. Men det er ei anna sak.

Når eg skriv dette siste, fryktar eg å bli tatt til inntekt for framandfrykt og ei negativ haldning til innvandring. Det ville i så fall vera å misforstå meg fullstendig. Eg meiner at den kristne trua og den universelle kristne kyrkja gir eit svært godt utgangspunkt for å ha ei opa haldning til menneske med ein annan bakgrunn. Til dette temaet vil eg gjerne anbefala bror Arnfinn sin velskrivne og utfordrande artikkel Brunt, kvitt og blått i Klassekampen i dag, gjengjeve på bloggen hans.

Me kan trygt visa til Kristus og halda fast på at me lever i år 2008 etter Kristus.

Kamp mot atomvåpen

I dag er det femti år sidan Albert Schweitzer (m.a. medisinar og teolog) heldt ein historisk appell mot atomvåpen i NRK under slagordet Ærefrykt for livet. Dette blir i desse dagar markert med at Norske leger mot atomvåpen (NLA) set igang ein norsk del av ein internasjonal kampanje mot atomvåpen. Eldsteson i familien, Trygve, er leiar for den norske kampanjen. Bra, Trygve! Dette støttar eg. Eg har i dag underteikna oppropet.

Utdrag frå NLA sin informasjon om kampanjen:

Atomvåpen er de verste av alle våpen. Kombinasjonen ekstrem sprengkraft, varme og stråling vil i begrensede mengder kunne ødelegge hele byer – i verste fall hele livsgrunnlaget på jorda. (Les meir)

Dette er ei viktig sak. Me treng engasjement og tenkning omkring slike tema. Eg trur på ein Gud som har skapt alt og som står bak alt liv. Om eg ikkje følgjer Albert Schweitzer i heile hans tenkning på dette området, har eg ingen problem med å støtta ein kamp mot atomvåpen i hans ånd. Og kampen for skaparverket er ikkje mindre viktig i dag enn for femti år sidan!

Innsikt i sorga og livet etterpå

Eit stort intervju med sonen til den drepte politimannen Arne Klungland. Det er kva Stavanger Aftenblad vartar opp med i dag, og eg nøler ikkje med å seia at dette er viktig og flott journalistikk. Kjetil Klungland svarar reflektert om koss han opplevde det som skjedde og om koss han har hatt det sidan. Han fortel også om si kristne tru. Og det er viktig for han å få fram at han ikkje hatar Nokas-ranarane.

Blogge-tikken

Sukk, kjedebreva eksisterer også i bloggeverda, i denne omgang i form av tikken. Eg blei nyleg tikka av Bjørnar, som heller ikkje likar denslags, men som til nøds sender leiken vidare pga det positive trekket at den som deltar, skal skriva seks rare ting om seg sjølv. Eller for å bruka hans formulering: "juicy historier om sine merkelige og ofte skjulte sider."

Eg likar ikkje kjedebrev og har ikkje lyst til å senda slikt vidare til mine kontaktar på nettet. Det har eg felles med Bjørnar. Eg vel derimot ei anna løysing på saka: Eg deler gjerne nokre historier, men lar dette vera eit sidespor og sender derfor ikkje tikken vidare frå denne bloggen!

Til fridom har Kristus frigjort oss

Å vera kristen er å vera eit fritt menneske. Trua på Jesus skaper frie menneske, ikkje bundne menneske. Han sa sjølv: "Får Sonen gjort dykk frie, blir de verkeleg frie." (Joh 8,36)

Likevel finst det dessverre miljø der forkynning og leiarskap blir brukt til å binda menneske. Eg har denne veka lese sterke ord om dette frå ein tidlegare ungdomsleiar i ein "trosmenighet".

Først skreiv han ein kommentar på ein blogg for å hjelpa ein som hadde opplevd det svært vanskeleg å tilhøyra ein slik menighet. Så blei det avisskriving om saka, blant anna i Vårt Land og Dagen. Det gjer vondt å lesa dette. Samtidig er det viktig at det blir sett søkjelys på ei slik verksemd.

Her er eit utdrag frå ungdomsleiaren sin blogg-kommentar:

"Som ledere i Trosbevegelsen ble vi opplært til å trakke inn i menneskers personlige liv, og skulle forandre alt. Vi elsket å se på oss selv som helter. Dette har ført til mange falske profetier, mange griske offertaler, og tydeligvis en rekke liksom demon utdrivelser i din menighet. Noen ganger blir jeg svært fortvilet med tanken på de menneskene som er blitt utsatt for menighets systemet jeg var leder i. Tror det er mange av de som var dine ledere da du var ung, som i dag har det som jeg, som angrer på at de ikke sa i fra om de tingene de reagerte på. Mange ganger har jeg reagert på voldsomme overtramp, men jeg turde ikke gjøre noe med det. Tenkte at det var jeg som var lite åndelig, og ikke forstod hva mine ledere gjorde.

Har opplevd ledere som har talt direkte til meg, i Jesu navn, og bare løyet. Har sett ungdomsledere som var veldig dømmende og streng med ungdommer, uten sann kjærlighet. De hadde veldig ofte personlige problemer. Til slutt måtte jeg ut for å puste. Kunne ikke lenger være inne i denne falske verden. Derfor sluttet jeg. Ønsket ikke å være med i en organsisasjon som kontrollerer og ødelegger mennesker." (Les meir her)

Som sagt: det er vondt å lesa slike skildringar. Allereie Paulus kjente problematikken og han brukte mykje energi på å bevisstgjera dei kristne på kor farleg dette er. Han skriv: "Til fridom har Kristus frigjort oss. Stå difor støtt og lat ikkje nokon tvinga dykk inn att under slaveåket." (Gal 5,1)

Sorg

Sorg er ein svært sunn reaksjon på å mista nokon du er glad i. Der kjærleiken er sterk, vil sorga også vera sterk. Sorga er derfor ikkje farleg, sjølv om det gjer vondt å sørgja. Det som kan vera farleg, er å oversjå sorga eller å prøva å skjula den.

I tidlegare tider gjekk gjerne folk med sørgjeband for å visa andre at dei var i sorg. Dette er ikkje vanleg lenger. Men i dag melder Vårt Land (papirutgåva) om ein ny form for sørgjeband: armband med teksten love hurts. Eg trur dette kan ha noko for seg! Ved å bera eit slikt armband, viser du at du er i sorg. Og du opnar for å snakka om dette med andre.

Les meir om armbanda og om sorg på nettsida lovehurts.no. Sida er laga spesielt for unge, men har mykje fornuftig å seia for folk i alle aldrar.

Ungdom, kultur og tro

– Vi ønsker å lære om ungdommens kontekst, deres hverdag og deres helligdommer. På den måten håper vi at vi kan tolke vår tro og de gode nyheter om Guds rike inn i deres sammenheng.

Det er Morten Holmqvist, lærar ved studiet Ungdom, kultur og tro på MF som seier dette i samband med ei undersøking om ungdoms forhold til kristen tru.

– Jeg tror at funnene vil utfordre hvordan vi tradisjonelt har drevet og tenkt kristent ungdomsarbeid. De vil også utfordre hvordan vi tenker innenfor og utenfor. Det er interessant å se hvor få som velger å gå på kristne møter, samtidig som det er mye tro der ute, sier Holmqvist.

Les meir i Dagen.

Filosofi og fotball-VM

Eg hadde eigentleg tenkt at bloggen skulle vera ein fotballfri sone. Og eg har framleis ingen planar om å la dette bli staden der du finn hurtig oppdaterte kampreferat og ukvalifiserte vurderingar etter meir eller mindre viktige fotballkampar. Men litt refleksjon omkring det som skjer under ein fotballkamp, kan vel ikkje vera av vegen?

En hvilken som helst fotballkamp inneholder episoder hvor menneskers holdninger settes på prøve. Aktørene – både spillere, trenere og dommere – må i løpet av brøkdelen av et sekund ta en beslutning. (…) Fotballspillere deltar i et moralsk drama hvor eldgamle, klassiske spenninger i omgangen mellom mennesker stadig kommer til overflaten. Selv er nok spillerne i liten grad oppmerksomme på dette.

Slik skriv filosofen Øivind Kvalnes i kronikken Filosofi på fotballbanen i Aftenposten i dag. Han karakteriserer fotball-VM som eit "moralsk drama" og i artikkelen kan du lesa koss han vurderer det me har vore vitne til, f eks Zidanes skalling, den ukontrollerte kamputviklinga mellom Nederland og Portugal, Ronaldos påvirkning av dommaren og Rooneys stempling. Kvalnes set søkjelyset på desse hendingane og set dei inn i ein større samanheng.

Filosofen hevdar også at italiensk fotball lenge har vore påverka av Machiavellis tenkning. Viss dette er rett (og det er dessverre ikkje så usannsynleg), vil eg seia at det var trist at Italia vann VM!

De italienske verdensmesterne har gjennom årtier utviklet en fotball tuftet på ideene til renessansetenkeren Niccolo Machiavelli. Han hevdet at "den som i all sin ferd bare ønsker å gjøre det gode, vil måtte gå under blant alle dem som ikke er gode" og at "den som overser det som gjøres til fordel for det som burde vært gjort, fremmer sin egen undergang mer enn sin egen opprettholdelse".

Med andre ord, innrett deg etter hvordan verden er, ikke hvordan den burde være, og la de andre kjempe om medaljen for god moral og fair play .

Italiensk fotball har lenge vært tuftet på disse pragmatiske grunnideene. Den har vært kynisk og resultatorientert. Zidane kan regnes som det siste offeret for denne tradisjonen. Han ble utvilsomt utsatt for nesten to timer med hån og provokasjoner fra sine italienske motspillere, frem til det klikket for ham. Det unnskylder ikke handlingen hans, men plasserer den inn i en idéhistorisk sammenheng.

Armenarane

Eg blei i kveld gjort merksam på at dagen i dag, 24. april, er internasjonal minnedag for folkemordet på armenarane i 1915. Armenarane hevdar at det blei drept 1,5 millionar armenarar og dei nyttar omgrepet genocide (folkemord) om denne delen av historia si.

St. Georgsdagen

Den internasjonale speidardagen skal også få sin omtale her på bloggen. Eg begynte som speidar i 25. Stavanger KFUM då eg var åtte år gamal. Frå då av var eg meir eller mindre aktiv speidar i ca 30 år, og har vore med på markering av mange St. Georgsdagar. Den gamle legenda om St. Georg og draken la me ikkje så stor vekt på, men den var der som bakgrunn for dagen.

Slik blir dagen forklart: St. Georgsdagen er 23. april. På denne dagen fornyer speiderne sitt speiderløfte. Dagen feires til minne om helgenridderen St. Georg. Et gammelt sagn forteller at han kjempet mot en ildsprutende drage for å redde livet til en vakker prinsesse. Dette er symbolet på St. Georgs kamp mot det som er dårlig og ondt (dragen), og for det som er godt, edelt og sant (prinsessen).

Nå ser eg at dagen i år (2006) blir markert felles av Norges KFUK-KFUM speidere og Norges Speiderforbund, og at organisasjonane presenterer ein St. Georgsdags-bodskap om å bry seg om medmenneske og om å vera ein god venn. Det er bra!

Men sjølv om årets bodskap til speidarane handlar om noko viktigare og meir aktuelt enn gamle helgensagn, så la oss ikkje heilt gløyma St. Georg. Den som er interessert, kan finna ein meir omfattande helgenbiografi på Den katolske kyrkja sine nettsider. Her les eg blant anna at St. Georg ikkje bare er viktig for den internasjonale speidarrørsla. Han blir nemleg presentert slik:

“Englands og Georgias nasjonalhelgen, skytshelgen for Venezia, Genova, Portugal, Hellas, Russland og Katalonia; for soldater, riddere, bueskyttere, våpensmeder, bønder, slaktere, salmakere, bøttkere, bergverksarbeidere, kunstnere, vandringsmenn, sykehus og fanger, guttespeidere og speiderbevegelsen, for Georgsridderordener; for hester og kveg; mot pest, spedalskhet, feber, hudsykdommer og syfilis; i alle slags kamper, mot krigsfare, mot fristelser, for været. En av de fjorten nødhjelperne.”

Slett ikkje dårleg!

Den beste kunsten

Langfredag har fått den beste kunsten – dette slår Andreas Skartveit fast i ein artikkel i Stavanger Aftenblad onsdag i den stille veka (papirutgåva 12.04.2006).

Eg har brukt dagen i dag, andre påskedag, til å summa meg etter ein fin kyrkjepåske. Det var nødvendig, for det er klart at den stille veka har, for meg som prest, ikkje vore fullt så stille som idealet mitt tilseier! Det betyr blant anna at eg først i dag har funne fram igjen denne avisartikkelen. Eg har nå lyst til å ta med eit utdrag frå den her på bloggen.

Skartveit skriv om koss mykje av den største kunsten i verda er inspirert av dei kristne høgtidene. Og i den samanhengen er det han peikar ut langfredagen som den klare vinnaren blant heilagdagane i påsken.

Han peikar vidare ut sine to favorittar i kunsthistoria: Matteuspasjonen av Bach og skulpturen Pieta (biletet) av Michelangelo. Eg har i fastetida høyrt mykje på Markuspasjonen med Svein Tindberg som tekstlesar, men fann i dag fram Matteuspasjonen som eg (ennå) ikkje har i hylla mi og som eg derfor “måtte” låna i familieselskapet søndag ettermiddag. Det var flott å høyra det store musikkverket! Skulpturen Pietà har vel dei fleste som har vore i Peterskyrkja eit forhold til. Eg syns i alle høve det er ei sterk oppleving å sjå denne skulpturen.

Men nå vil eg heller gje ordet til ordkunstnaren Andreas Skartveit:

“Vinnaren er langfredag. Langfredag krev ikkje tru, slik påskedagen gjer det. Langfredagen handlar om liding. Golgata har vi alle sett og opplevd, krossen er reist på kvar einaste side i historieboka. Vi ser det kvar dag på Dagsrevyen. Langfredag er kvardag, annleis alle dei andre kristne høgtidsdagane.

Dette såg menneska med ein gong, kunstnarane også. Vi har alle sett krusifiksa, lidinga, men også triumfen, kongen på krossen. Vi har sett det folkelege og enkle, for ikkje å seie det fattigslege, men også det rike og pompøse. Komposisjonane er utan tal, men høgdepunktet i det største mennesket har skapt: Bachs pasjonar. Sviket, døden og nederlaget blir borne fram av den vakraste musikken som er laga. Det er ei fysisk påkjenning å sitje i kyrkjebenken og oppleve Bachs livsskildring, og eg – ein vantru – vil gå langt for å få med ei slik oppleving.

For min eigen del har eg berre plass til eitt kunstverk ved sida av Mattheuspasjonen. Det er Michelangelos Pietà, slik ho står i Peterskyrkja i Roma. Maria sit med den døde sonen sin på fanget. Ho er ung, han har gjort henne yngre enn ho var, ho må ha vore nær femti, og då var kvinner gamle den gongen. Ho er rank, det er ein styrke i kroppen hennar. Andletet fortel kva ho opplever: Botnlaus sorg. Men det er ein uforklarleg triumf over henne der ho sit og har tapt alt. Det er ufatteleg, bokstaveleg tala, ikkje til å fatta.

For meg vart ho, mora med den døde sonen på fanget, hovudpersonen i verdshistoria. Same kvar vi veder oss, til ein krig, til ei naturkatastrofe, til slum og kriminalitet, til narko og til vanleg fattig daglegliv, så finn vi ei mor med ein død son på fanget. Der eg stod og såg på henne, vart ho meir verdshistorie for meg enn eit heilt bibliotek. Eg skal tilbake til henne.”

Dette var bare eit utdrag av den interessante artikkelen. Hadde Aftenbladet lagt den ut på nettavisa, skulle eg sjølvsagt hatt med ein link så du kunne få lesa meir!

Det indre menneske

For oss som lever i vår kultur, er det heilt naturleg å skilja mellom det indre og det ytre menneske. Me opplever at me har eit indre liv med sjølvstendige tankar, kjensler og eit intellekt. Dette er ein tankegang som i stor grad har kome inn i vår bevissthet gjennom den kristne trua.

Helge Salemonsen hadde eit interessant foredrag om dette i P2-akademiet i dag. NRK omtalar foredraget Under kunnskapens tre. Om selvbevisstheten slik:

Det moderne menneske roser seg av sin selvstendighet. Vi roser hverandre for individualitet og orginalitet. Men denne erfaringen av det indre menneske skilt fra det ytre, kom først med kristendommen. Mennesket erfaring av seg selv var en helt annen i middelalderen eller i det gamle Hellas. Homer’s Illiaden er full av gode eksempler, andre finner vi i nedtegnelser fra livet i klostrene i gammel tid.

Les eit utdrag av foredraget her.

Augustin (354-430), ein av kyrkjefedrane, er viktig for forståinga av “det indre mennesket”.

Men tankegangen går tilbake til NT. Ein fin tekst som forutset denne tanken, er Paulus si bøn om styrke og innsikt i Ef 3,14-21. Gjer gjerne denne bøna til ei bøn for deg sjølv og for dine næraste!

Difor bøyer eg mine kne for Far,
han som har gjeve namn til alt som heiter far i himmel og på jord.Må han som er så rik på herlegdom,
styrkja dykkar indre menneske med kraft ved sin Ande.Må Kristus ta bustad i hjarta dykkar ved trua,
og de stå rotfeste og grunnfeste i kjærleik.

Må de saman med alle dei heilage
få styrke til å fatta breidd og lengd, høgd og djupn,

ja, kjenna Kristi kjærleik som er større enn nokon kan forstå.

Må de bli oppfylte med heile Guds fylde!

Han som verkar i oss med si kraft
og kan gjera så uendeleg mykje meir enn alt det vi bed om og skjønar,

han vere ære i forsamlinga og i Kristus Jesus
gjennom alle ætter og i alle æver! Amen.

Historielaust

Startsida sitt magasin har ei side som dei kallar Påska 2006. Her kan du lesa følgjande:

Påske er ikkje berre kvikklunsj og appelsinar på fjellet, men mykje meir. Ta ein kikk i desse kategoriane for å finne stoff om påske, som både er til nytte og hyggje.

• Sol- og fjellvettreglar
• Veimeldinger
• Vêret
• Aktivitetar
• Krim og spenning
• Krim, radio og TV
• Påskekort
• Påskepynt og egg

Eg bare spør: Kor historielause går det an å bli?

Ein kveld med Wyller

Tankens Athen og troens Jerusalem var tittelen på foredraget som den over 80 år gamle professor Egil A. Wyller heldt i Stavanger i kveld. Den gamle mannen snakka så eg ikkje merka at tida gjekk, sjølv om han nok heldt på ein heil time! Han var fri frå manus og hadde mange interessante parentesar. Og etter kaffipausen var det rom for spørsmål og kommentarar. For ein interessant kveld!   

Wyller sin bakgrunn er spesiell. Han blei oppdratt i ein bevisst human-etisk familie og utdanna seg til filosof med vekt på klassisk gresk filosofi. Då han var 35 år gamal, fann han med filosofien som utgangspunkt "sin veg til Kristus". Human-etikken har han forlate, – nå står han fram som ein kristen humanist som har arbeidd grundig med møtet mellom tanke og tru.

Kristne korstog?

Eg har truffe mange interessante menneske når eg har vore ute og reist, ikkje minst i Israel og dei palestinske områda. Ei kvinne som på mange måtar skil seg ut, er Søster Abraham, eller Kirsten Stoffregen Pedersen, som er hennar borgarlege namn.

Søster Abraham er dansk, men har sidan 1967 budd i Jerusalem. Der lever ho eit enkelt liv som nonne på Oljeberget, samtidig som ho er ein lærd forskar og foredragshaldar. For fem år sidan, faktisk på 45-års dagen min, høyrde eg henne ha foredrag om ikonmaling og om den etiopiske kyrkja på Tantur Ecumenical Institute i Jerusalem. I dag blei eg minna på dette interessante møtet med henne, då eg kom over eit svar ho hadde skrive på den danske sida Religion.dk om koss kristne har kunna forsvara korstoga med utgangspunkt i Bibelen.

Her er hennar svar:

KORSTOG: Kirsten Stoffregen Pedersen forklarer, hvordan kristne har kunnet bruge Bibelen til at forsvare korstog. Det er svært at finde hjemmel i bibelen for korstog, siger søster Abraham.

Kære Martin Terkildsen! Man har bedt mig om at besvare dit spørgsmål om synet på anvendelsen af vold i Islam og i Kristendommen. Du vil gerne vide, hvor man har kunnet finde hjemmel i Bibelen for korstogene.

Ja, det er sandelig ikke let! Naturligvis findes der tale om krig til forsvar for Israel (det jødiske folk) i Gamle Testamente. Da Amalekitterne forbyder Israel at passere gennem deres land, fører det til krig mod Amalek fra generation til generation (2.Mosebog 17:16).

Men Jesus var modstander af krig og vold. På et sted, hvor Han forudsiger sin nært forestående lidelse og død, viser disciplene ham to sværd: "Herre, se her er to sværd. " Men Han sagde til dem: "Det er nok"”.(Lukas.22:38)

Da det kommer til stykket, og en af disciplene trækker sit sværd for at forsvare sin mester mod dem, der er ved at arrestere ham, og hugger ypperstepræstens tjeners øre af, så siger Jesus: "Stik dit sværd i skeden. For alle de som griber til sværdet, skal omkomme ved sværdet" (Mat.26:52).

Da Pilatus undrer sig over, at ingen kommer og forsvarer ham, når han nu selv har erklæret, at han er en konge, svarer Jesus: "Mit rige er ikke af denne verden."

Nej, det er meget svært i det Nye Testamente at finde forsvar for Korstogene.

Selv om Jesus også siger: "I skal ikke mene, at jeg er komet for at bringe fred på jorden. Jeg er ikke kommet for at bringe fred, men sværd." (Matth.10:34).

Det viser sig dog straks, at den krig, der her er tale om, er den, der foregår i disciplenes eget liv, nemlig at de ikke må foretrække nogen eller noget frem for Gud. Hvad, der gav stødet til Korstogene. var frem for alt den spændte og urolige tilstand i det Mellemste Østen og det Hellige Land fra slutningen af 900-tallet og op gennem 1000-tallet.

Den fatimidiske hersker i området, El-Hakim, som regerede fra Ægypten, havde i 1008 ladet de kristnes hovedkirke, den hellige Gravs Kirke i Jerusalem brænde ned til grunden og ødelagt en mængde andre kirker. De vestlige kristne magter rejste sig – og så rullede bolden videre.

Det var ikke den gang let at se, hvad man burde gøre. Men der var allerede den gang folk, som ikke gik ind for korstogene. Da man sagde til den hellige Birgitta af Sverige (1303-1373), at det måtte være en ukristelig gerning at slå hedninger ihjel, mente hun dog, at det var bedre for en hedning at dø ung, end at han kom til at leve længe og begå mange synder!

Men det var langt fra alle hendes trosfæller, som var enige med hende i dette, og i dag er det heldigvis svært at finde kristne med en sådan indstilling.

Dr. Kirsten Stoffregen Pedersen

Søster Abraham
forsker og forelæser, Jerusalem

Det vonde

"Men eg trur ikkje vondskap eksisterer — ikkje i seg sjølv. Vondskapen er rett og slett fråværet av det gode. Akkurat som mørke og kulde — bilete på vondskap som går gjennom heile Bibelen — er vondskap rett og slett fråværet av det gode, som er skapt av Gud. Det kan vere rart, vondskapen er jo reell. Men det same gjeld jo for både kulde og mørke — dei er begge reelle for oss. Men dei eksisterer ikkje i seg sjølv."

Skapkatolikken er Kjetil Kringlebotten sin interessante blogg. I sitt siste innlegg Har Gud skapt det vonde? tar han opp det såkalla teodiséproblemet, problemet om Gud og det vonde.

Eg syns han ser på det (uløyselege?) problemet frå ein interessant synsvinkel: sjølv om me menneske kan erfara det vonde som noko reelt, eksisterer ikkje vondskapen "i seg sjølv", men bare som fråvere av det gode! Skapkatolkken viser til at dette synet er støtta både av kyrkjefedrane (spesielt ørkenfedrane) og av den meir moderne forfattaren Tolkien. Blei du nysgjerrig på dette? Les gjerne heile artikkelen her.

Skapinga

Morbus Norvegicus er ein interessant blogg for den som vil tenkja sjølvstendig omkring kristen tru og etikk. Eg las nettopp ein artikkel der om evolusjon og kreasjonisme. Morten Magelssen argumenterer i artikkelen for at kristen skapartru passar betre saman med tanken om evolusjon enn med ein kreasjonistisk tankegang. Evolusjon betyr utvikling og det dreier seg her altså om koss me forheld oss til Darwin si utviklingslære, eller rettare sagt til dagens naturvitskap som i stor grad byggjer på Darwin si forsking. Kreasjonisme betyr ei tenking der ein meiner at Bibelen sine skapingsberetningar skal forstås bokstavleg, også slik at ein trur Gud skapte verda på seks dagar.

Eg kom då til å tenkja på ein kommentar eg skreiv til ein diskusjon på Påls blogg for omlag eit halvt år sidan. Kommentaren kan stå for seg sjølv, og eg tar den derfor med her som eit innlegg til drøftinga av 1. Mosebok 1-2:

Eg opplever ikkje at det er ein grunnleggjande konflikt mellom naturvitskap og kristen tru. Eg vil heller seia at ei drøfting av forholdet er bra for den som vil vera eit tenkjande og samtidig truande menneske!

Når det gjeld skapingsberetningane i Bibelen, er dei ein del av Urhistoria (1. Mosebok 1,1-11,26). Dette er ein del av Bibelen som verken kan plasserast i tid eller stad. Etter dette kjem Fedrehistoria (frå kap 11,27). Då kjem Abraham og hans ætt på banen og den bibelske historia kan lettare koplast saman med det me elles veit om historia i Midt-Austen.

Når det gjeld rekkefølgja i skapinga, syns eg det seier ein del at Bibelen uproblematisk lar to ulike forteljingar stå ved sidan av kvarandre (1. Mos 1,1-2,4a og 2,4b-25). I den første blir menneska skapte etter plantar og dyr, i den andre blir mennesket/mannen skapt før plantar og dyr!

Eg ser på Urhistoria som forkynnande forteljingar. Hovudbudskapet i skapingsberetningane er at Gud skapte, ikkje koss han gjorde det. Dette siste trur eg derimot naturvitskapen kan seia oss mykje om. Husk at Gud skapte oss med ein hjerne som han gjerne vil at me skal bruka. Men me bør likevel vera bevisste på ikkje å ta alt naturvitskapen hevdar for endeleg sanning. Dette siste ville vel vera uttrykk for intellektuelt hovmod? Vitskap er jo blant anna at nye teoriar får prøva seg mot gamle og etablerte sanningar!

Teikningane

Nei, eg har ingen planar om å publisera teikningane av Muhammed her på bloggen! Eg er er altså heilt usamd med VamPus, "Norges beste blogger", sjølv om ho både skriv godt og argumenterer godt. Eg vil heller støtta den muslimsk-kristne fellesuttalen frå religiøse leiarar her i Norge, som tar avstand både frå publiseringa av karikaturteikningane og frå dei valdelege reaksjonane som har kome i ettertid. Uttalen blei gjeven fredag, og har ikkje blitt mindre aktuell i ettertid!

Eg meiner at me må klara å skilja mellom to ulike saker, slik fleire kommentatorar har sagt det dei siste dagane:

• For det første er det ei sak som gjeld ytringsfridomen sine grenser. Her meiner eg at respekt og dialog er nødvendig. Det er ikkje slik at alt treng bli sagt, sjølv om me har rett til å seia alt.
• For det andre er det ei sak som gjeld kva me skal tåla av valdelege handlingar. Her meiner eg at me klart og tydeleg skal seia nei til bruk av vald og brann som politiske ytringar.

Altså: Me har ytringsfridom. Heldigvis. Men det betyr ikkje at me må eller bør gjera respektlause handlingar som å krenka det som er heilagt for andre menneske.

Oppdatering 8. februar: Stavanger bispedøme har har gjeve ein felles uttale saman med Muslimsk Fellesråd i Rogaland. Det er bra! Les heile uttalen her. Den støtter ytringsfridomen og seier samtidig noko om korleis me bør oppføra oss mot kvarandre i samfunnet vårt.

Positiv vurdering av internett

Ei amerikansk undersøking har konkludert med at aktivt bruk av internett styrkjer, og ikkje svekkjer, dei sosiale banda me har elles i livet. Ikkje verst! Kven har ikkje høyrt folk snakka om kor forferdeleg usosialt det er å sitja framfor skjermen? Men husk: statistikk kan lyga. Poenget er jo nettopp at du ikkje svekkjer den direkte kontakten med andre, men i tillegg til nettbruken byggjer gode sosiale nettverk. Eit både/og er utan tvil det beste her!

Det er forskning.no som skriv om den amerikanske undersøkinga. Og eg fann fram til den via psykologibloggen tenke.no.

Dietrich Bonhoeffer

I dag (04.02.2006) ville den tyske teologen, presten og motstandsmannen Dietrich Bonhoeffer fyllt 100 år. Han blei hengt i tysk fengsel 9. april 1945, 39 år gamal, bare nokre dagar før den andre verdskrigen var slutt. Bonhoeffer har betydd mykje i europeisk kyrkjeliv etter krigen, han blir rekna som ein av dei store teologane i det 20. hundreåret. Han var opptatt av at kyrkja måtte følgja Kristus og av at det å vera kristen er å vera Jesu disippel.

 

Godt nytt år – Anno Domini 2006

Eg vil nytta høvet til å ønskja alle som les bloggen eit GODT NYTT ÅR, i Jesu namn! Uttrykket Anno Domini – Herrens år – minnar oss om kven som er utgangspunkt for vår tidsrekning.

Eg har akkurat kome heim frå midnattsmesse i Bryne kyrkje, der eg har forretta ved gudstenesta. Tradisjonen her hos oss er at me samles til gudsteneste kl 23.15 og at den avsluttes med at me går inn i det nye året i bøn mens kyrkjeklokkene slår 12 slag. Å kalla det stille bøn, ville vera å overdriva. For sjølv om me som er inne i kyrkja er stille akkurat då, både høyrer og ser me (gjennom glasveggen bak altaret) rakettane som lyser opp over byen.

Preiketeksten for nyttårsaftan dette året er eitt vers frå Johannesevangeliet: "Fred etterlèt eg dykk, min fred gjev eg dykk. Eg gjev dykk ikkje fred på same måten som verda gjer det. Lat ikkje hjartet dykkar uroast, og ver ikkje motlause!" (Joh 14,27).