Augustin om intentio

Eg skal snart på ferie til Trøndelag og Nordland, og skal i tida omkring olsok innom Olavsfestdagane og Stiklestad. Meir om dette seinare. Som ein del av førebuinga har eg sett på litt pilegrimslitteratur. Eg fann blant anna desse tankane, formulert av Trond Berg Eriksen:

Kirkefaderen Augustin har et interessant skille mellom det han kaller distentio og intentio. Det første står for adspredelse, forvirring, glupskhet og grenseløshet – at man fortaper seg i den ytre verden. Det andre står for konsentrasjon og fordypelse – at man gjenfinner seg selv i den indre verden. Augustin reklamerer imidlertid ikke for selvopptatthet. Han tror at det indre liv kan samles om ett punkt, i samme grad som vi samler våre ytre handlinger om ett punkt. Alternativet til adspredelsenes forvirring er å feste blikket på et mål, innse at livets gyldige bestemmelsessted allerede er satt av Gud. Han pustet sin ånde inn i mennesket ved livets første begynnelse, og siktet det inn i den retning det skulle følge.

(…)

Pilegrimsferder kan selvsagt planlegges og gjennomføres systematisk som andre reiseforetak. Men det finnes også forskjeller. Når man drar til Paris, får man garantert se Eiffeltårnet. Om man drar til Jerusalem, er man ikke garantert å møte Vår Herre. I kristen forståelse er det avgjørende møte ikke bundet opp til bestemte flekker i tiden eller rommet. Relikvier, helgenfester og hellige steder kan ikke binde Guds evne til å gripe inn. Men de kan tjene som metaforer og støttepunkter for det Augustin kalte intentio, dvs den fokusering på et ytre mål som kan skape samling, konsentrasjon og fordypelse i menneskesinnet.

(Trond Berg Eriksen i artikkelen Mennesket som vandrer i Pilegrimshåndboka, Verbum 1997)

Rowan Williams om kyrkja

Det er pinse, og då passar det godt å ta med dette sitatet frå erkebiskopen av Canterbury om å vera kyrkje i vår tid:

If  ‘church’ is what happens when people encounter the Risen Jesus and commit themselves to sustaining and deepening that encounter in their encounter with each other, there is plenty of theological room for diversity of rhythm and style, so long as we have ways of identifying the same living Christ at the heart of every expression of Christian life in common.

(frå Rowan Williams’ forord til rapporten Mission-shaped church. Church planting and fresh expressions of church in a changing context. London 2004)

Bridgebuilders

Dagens sitat:

Det er neppe noen sensasjon om det skulle sprenges en ny bombe i Midtøsten. Derimot er det sterkt å møte unge israelere (noen av dem soldater) og palestinere som har vært tøffe nok og sårbare nok til å lytte til hverandres livshistorier, le og gråte med hverandre, og som snart drar hjem med et brennende ønske om gjøre en forskjell i den verden de lever i. Men NRK og Aftenposten syns ikke dette er aktuelt stoff?!

(ass. gen. sekr. Jorunn Andestad Langmoen, Israelsmisjonen, om Bridgebuilders på Facebook)

Geil om Jesus Kristus

Dagens sitat:

Også når vi ikke forstår Kristus, kan vi stole på ham. Også når han ikke kan stole på oss, forstår han seg på oss.

(Georg S. Geil, dansk biskop)

C. S. Lewis om trua

Dagens sitat:

“I believe in Christianity as I believe that the Sun has risen, not only because I see it, but because by it I see everything else”.

(C. S. Lewis, sitert av biskop Olav Skjevesland i bloggartikkelen Å tro – hva er det?)

To store skattkammer

Dagens sitat:

“Barndommen og Bibelen er dei to store skattkammera i mitt liv, og det finst ei dør mellom dei. Barndommen er ein dimensjon inni oss som det vaksne mennesket kan ha tilgang til, og Bibelen er ei forunderleg verd som eg kan gå inn i enda ein gong.”

(Edvard Hoem i Kristusfigurasjonar, s 21)

Paulus om glede

Paulus oppfordrar i Filipparbrevet til ei djup glede som ikkje er avhengig av ytre ting, ei glede som har fundamentet sitt i Herren, dvs i Jesus. Dette handlar ikkje om overflatisk eller påklistra glede, men om noko som held uansett koss livet utviklar seg. For Paulus var ikkje dette lettvinte ord. Han sat faktisk i fengsel då han skreiv brevet til dei kristne i Filippi.

Me er inne i eit Paulusår, og eg markerer det her på bloggen med eit kjent sitat kvar månad, eitt frå kvart av dei tretten Paulusbreva i NT.

Novembersitatet er henta frå Filipparbrevet (Fil 4,4-7):

Gled dykk alltid i Herren! Endå ein gong vil eg seia: Gled dykk! Lat alle menneske få kjenna kor godhjarta de er. Herren er nær! Ver ikkje urolege for noko! Men legg alt de har på hjartet, fram for Gud i bøn og påkalling med takkseiing. Og Guds fred, som går over all forstand, skal vara dykkar hjarte og tankar i Kristus Jesus.

Paulus si oppfordring til å gleda seg i Herren er eit av dei bibelversa eg huskar at eg var opptatt av som tenåring. Eg har ei Bibelordbok som eg fekk i gåve av vennegjengen min til 17årsdagen, og i den har dei skrive inn ei helsing med Fil 4,4-7. Kanskje var det då eg “oppdaga” denne teksten?

Nå har eg funne fram ein liten kommentar til Filipparbrevet, skriven av professor Edvin Larsson, ein av lærarane mine då eg studerte teologi. Eg tar med det han skriv om dette avsnittet:

Paulus oppfordrer til glede, en glede som skal gi seg utslag i mildhet og i frihet fra bekymring. Vers 4 inneholder en dobbel oppfordring til glede (jfr 2,17-18; 3,1). Gleden har sitt fundament i Herren selv, og er altså utilgjengelig for livets bekymringer. Derfor kan Paulus tale om sin egen glede, selv om han er fange (1,4; 2,2; 2,17-18). Og av samme grunn kan han oppfordre filipperne til glede, skjønt deres situasjon snart kan bli martyriet. Denne glede må likevel ikke bli et mål i seg selv (v 5). I følge sin natur må den rette seg mot andre. Apostelen forutsetter at den vil manifestere seg som mildhet overfor “alle mennesker”, ikke bare overfor kristne. Tilføyelsen “Herren er nær” viser at denne mildhet har eskjatologisk motivering. For Paulus og urkirken for øvrig er tanken på Herrens gjenkomst gjenstand for glede. Ved gjenkomsten skal forløsningen bli fullendt (jfr 3,20-21) Vitenen om Kristi dags nærhet blir derfor enda en grunn for gavmild mildhet mot alle mennesker. Gleden i Herren kan også ytre seg i ubetinget sorgløshet (v 6). Den fengslede apostel med sin usikre fremtid oppfordrer filipperne til å legge alle bekymringer ned for Gud i de daglige bønner. Og han forsikret at Guds fred, som er høyere enn all fornuft, skal omslutte og bevare de bedende. Uttrykket “Guds fred” er naturligvis ikke subjektivt – psykologisk å forstå. Den sikter fremfor alt til en objektiv tilstand, en harmonisk relasjon mellom Gud og mennesket (jfr Rom 5,1). Det dreier seg om en objektiv virkelighet som kan få en indre subjektiv fred som ledsagende fenomen. At dette siste aspektet også er der, går frem av at det heter at adressatenes hjerter og tanker skal bli bevart.

Tidlegare sitat:

• Juni 08: Rom 1,16 om evangeliet som ei Guds kraft til frelse
• Juli 08: 1. kor 13 om kjærleiken
• August 08: 2. kor 12,7-10 om tornen i kroppen
• September 08: Gal 3,26-29 om einskap i trua
• Oktober 08: Ef 1,1-2 med opningshelsinga

Paulus om kjærleiken

Tru, håp og kjærleik. Samansetninga av desse tre orda er eit kjent uttrykk, og dette uttrykket er ofte, f eks i smykke, symbolisert med eit kors, eit anker og eit hjarte. Det er henta frå den teksten som blir kalla kjærleiken sin høgsong, eit flott avsnitt i Bibelen.

Me er inne i eit Paulusår, og eg markerer det med eit kjent sitat kvar månad, eitt frå kvart av dei tretten Paulusbreva i NT. Julisitatet er henta frå Første Korintarbrev (utdrag frå kap 13):

Kjærleiken er tolmodig, kjærleiken er velvillig, misunner ikkje, skryter ikkje, er ikkje hovmodig. Kjærleiken krenkjer ikkje, søkjer ikkje sitt eige, er ikkje oppfarande, gøymer ikkje på det vonde. Han gleder seg ikkje ved urett, men gleder seg ved sanninga. Alt held han ut, alt trur han, alt vonar han, alt toler han. (…) Så blir dei verande desse tre: tru, von og kjærleik. Og størst av dei er kjærleiken.

Les gjerne heile kapittel 13 i Første Korintarbrev. Det er ein flott tekst! Skildringa viser oss den fullkomne kjærleiken, den guddommelege kjærleiken. Den kjærleiken som me er heilt avhengige av. Samtidig kan denne kjærleiken vera eit sterkt og viktig ideal for oss. Og me kan også merka oss at skildringa av den fullkomne kjærleiken passar veldig godt som ei skildring av Jesus!

Tidlegare sitat:

• Juni 08: Rom 1,16 om evangeliet som ei Guds kraft til frelse

Comenius om biblioteket

Et bibliotek er et apotek der man oppbevarer medisiner mot tankesykdommer i esker som kalles bøker.

Det er den tsjekkiske pedagogen Johann Amos Comenius (1592-1670) som har gjeve oss denne definisjonen. Eg fann sitatet i Aschehougs kulturguide for Praha, side 239.

Litterær leik

Søren Holst skriv bloggen PergaMent, ein spennande dansk blogg om “bibelforskning og det der ligner”. Eg er ofte innom og les kva han har skrive. Nå har han blitt med på ein litterær selskapsleik og har “tagga” meg. Reglane, sjølvsagt i dansk språkdrakt, er slik: Man …

1. Rækker ud efter den nærmeste bog
2. Slår op på side 123
3. Finder den femte sætning på siden
4. Lægger denne og de følgende to sætninger ud på webloggen (sammen med instruktionerne)
5. Kommenterer citatet
6. Sender legen videre til fem andre personer og krediterer den som sendte legen til en.

Eg har akkurat kome heim frå ferie i Praha. For mitt vedkomande har det sjølvsagt, i tillegg til alle dei vanlege turistmåla som Karlsbrua, slottet og Gamlebytorget, blitt ein del fokus på bøker og på det jødiske Praha.

Og faktisk blir den næraste boka akkurat nå den eg sist har lese i: Ctibor Rybár: Jewish Prague. Notes on history and culture. Praha 1991. Boka kan karakteriserast som ein relativt omfattande, men litt utdatert guide til det jødiske Praha. Eg har kjøpt andre og nyare bøker om temaet, men det blei likevel denne som fekk vera med i den litterære leiken. Eg fann boka i ei tilbodshylle for 49 CZK, altså ca NOK 16.

Det aktuelle avsnittet handlar ikkje om Praha, men om Terezín (Theresienstadt), garnisonsbyen som under krigen blei gjort om til ein jødisk ghetto og konsentrasjonsleir:

The cynicism of the Nazi management of the Terezín ghetto is also witnessed by a case in June 1944 when the Nazis granted permission for a commission of the International Red Cross Committee to visit the Terezín camp, which was supposed to be presented to the world public as an “exemplary German camp for the re-education of Jewish citizens.”

The Germans put up a cruel show in front af the commission and thus also in front of the world and after so-called beautifying activity (Verschönerung) the members of the international commission saw only buildings which had been carefully prepared for inspection in advance, including a selected group of prisoners or individuals.

It is a tragic fact that many members of the commission were successfully convinced that everything was in order.

Sjølv om tyskarane på dette tidspunktet greidde å kamuflera den eigentlege situasjonen i Terezín, forstod kommisjonen på slutten av krigen at byen var det den heile tida hadde vore, ein konsentrasjonsleir.

Inger og eg tok ein dagstur til Terezín mens me var i Praha. I Det litle fortet fekk me blant anna sjå eit rom som var innreia som “model barbershop” i 1944. Det var fullt av vaskar og speil langs veggane. Delegasjonen frå Røde Kors blei ført gjennom dette rommet. Det dei ikkje fekk vita, var at rommet aldri hadde vore i bruk. Vaskane var ikkje eingong kopla til nokon røyr!

Denne litterære leiken minnar forresten om blogge-tikken, som eg var med på for eit drøyt år sidan. På same vis som den gong, kjenner eg meg fri til å tolka spelereglane litt fritt. Den gong løyste eg oppgåva, men lét vera å senda det kjedebrevsliknande tiltaket vidare. Denne gongen sender eg under tvil leiken vidare, men i mindre omfang enn reglane tilseier. Leiken går nå, saman med ei venleg helsing, til tre utvalde og litteraturinteresserte medbloggarar: den levande boka Bjørnar, salmediktaren Heidi og biografiforfattaren Anders.

Anno Paolino Bimillenario

29. juni er Apostlane Peters og Paulus’ dag, eller Persok, for å bruka det gamle norske namnet på merkedagen.

I kveld (28.06) har pave Benedikt opna eit Paulusår som ei markering av 2000-årsjubileet for apostelen. I samband med dette har paven invitert den ortodokse patriarken Bartolomeus til Roma, så dette har eit sus av økumenikk over seg, og det på ganske høgt plan!

Sidan verken den katolske eller den ortodokse kyrkja har nokon einerett på apostlane, heng eg meg på markeringa. Dermed er Paulusåret 2008-2009 offisielt opna, også her på bloggen.

Det er 13 paulinske brev i NT. Her på bloggen vil eg markera året med kjente sitat frå kvart av desse breva, eitt for kvar månad.

Sitatet for juni er henta frå Romarbrevet (1,16):

For eg skammar meg ikkje over evangeliet. Det er ei Guds kraft til frelse for kvar den som trur, jøde først og så grekar.

Les pave Benedikts undervisning om Paulus.

(via En katolsk weblog, her og her)

Lysta til alltid å eiga meir

Ta dykk i vare for lysta til alltid å eiga meir! For det er ikkje det du eig, som gjev deg livet, om du har aldri så mykje.

Dette er eit sitat frå Jesus, henta frå denne søndagens preiketekst. Eg kjenner at dette er utfordrande, for det er lett å bli prega av denne lysta. Det er vel rett å seia at Jesus utfordrar heile vår vestlege kultur med dette enkle utsagnet. Les gjerne heile teksten i Luk 12,13-21.

Dette sitatet gir oss også eit godt eksempel på koss bibelspråket utviklar seg. Her har eg sitert frå den nyaste omsetjinga til Det Norske Bibelselskap, frå 2005. Her har me “mista” eit av dei litt spesielle orda som finst i eldre bibelutgåver: havesykje.

Den følgjande lista med ulike formuleringar viser koss Bibelselskapet har omsett uttrykket dei siste hundre åra.

• 1930 (bm): Se til og ta eder i vare for all havesyke!
  
• 1938 (nn): Sjå og tak dykk i vare for all havesykja!
  
• 1959, ungdomsoversettelsen av NT (bm): Se til at dere passer dere for gjerrighet!
  
• 1978/1985 (bm): Pass dere for pengebegjær!
  
• 1978/1985 (nn): Ta dykk i vare for all havesykje!
  
• 2003, NTR, prøveutgave av Lukas (bm): Ta dere i vare for all slags grådighet!
  
• 2003, NTR, prøveutgåve av Lukas (nn): Ta dykk i vare for all eigesjuke!
  
• 2005 (bm): Ta dere i vare for all slags grådighet!
  
• 2005 (nn): Ta dykk i vare for lysta til alltid å eiga meir!

Det er det greske uttrykket ἀπὸ πάσης πλεονεξίας som blir omsett på alle desse måtane. Sjølv om dei nyaste utgåvene ikkje får fram at dette kan dreia seg om ein sjukdom, syns eg (som vanleg) at bibelomsetjarane har gjort ein god jobb i 2005-utgåva. Eg legg forresten merke til at det har skjedd ei endring i siste liten i nynorskutgåva, ved at teksten er endra frå prøveutgåva til den endelege utgåva.

Lista over ulike omsetjingar av uttrykket viser faktisk også den utviklinga eg sjølv har opplevd når det gjeld bibelspråket. Då eg var konfirmant i 1971 fekk eg Bibel med 1930-omsetjinga i gåve av fadrane mine. I dag nyttar eg Bibelen med NT frå 2005, – og ventar på at den nye omsetjinga av GT skal vera ferdig i 2010.

Alle omsetjingane, unntatt omsetjinga frå 1959, er henta frå bibelen.no. Den nynorske ungdomsomsetjinga frå 1961 har eg ikkje funne, verken på nettet eller i bokhylla mi.

Som eg har elska dykk

Dette er bodet mitt: De skal elska kvarandre som eg har elska dykk. Desse orda frå Jesus er sentrale i det som er hovudteksten frå Bibelen denne søndagen (4. søndag etter påske). Teksten står i Johannesevangeliet 15,10-17.

Augustin om stille lesing

Morgenbladet har i dag ein artikkel som handlar om den form for lesing som stimulerer til tenkning; Den som har øyne: hør. Artikkelen begynner med ein interessant observasjon frå 300-talet, knytt til to av dei største kyrkjefedrane. Det blir sitert frå Bekjennelser der Augustin fortel om det inntrykket det gjorde å oppleva at Ambrosius, biskopen i Milano, var stille mens han las! Her er eit utdrag av artikkelen:

Augustin skriver i sine Bekjennelser om kirkefaderen Ambrosius som leste på høyst uvanlig vis: Øynene hans skannet siden og hjertet søkte ut meningen, men stemmen var taus og tungen lå stille. «Enhver kunne fritt nærme seg ham, og siden gjester sjelden ble annonsert, var det ofte slik at når vi kom for å besøke ham fant vi ham lesende på denne måten i taushet, for han leste aldri høyt.»

Bokstaver er tegn for lyder som er tegn for ting vi tenker, oppfunnet for at vi kan samtale med dem som ikke er til stede. Slik anså Augustin det. Men at denne samtalen med de fraværende skulle kunne foregå i taushet, med hvilende tunge og stemmebåndene i ro, det syntes Augustin var bemerkelsesverdig: Ambrosius hensunket i stillelesning, uforstyrrelig fortryllet av en konversasjon som foregikk i hans eget utvidede indre, og som de besøkende ikke fikk del i.

Framhaldet av Kari Løvaas sin artikkel er relativt krevjande å lesa. I kontrast til omgrepet oppmerksomhetsøkonomi endar ho opp med å framheva den kontemplative lesinga. Morgenbladet oppsummerer sjølv hennar synspunkt (her):

Kari Løvaas formulerer her et forsvar for den meditative lesningen, og minner om at oppmerksomhet betyr to ting: Dels å dominere scenen; dels den kontemplative hengivelse som boklesningen har gjort til sin særskilte kunst.

Ved bokhyllene

Jeg rusler langs hyller med bøker og hører lavmælte samtaler når jeg legger øret inntil bokryggene.

Sitat frå Owe Wikström, Leve langsomheten s. 71