Oppdateringar, Jesus trail 2013

Det har kome nokre oppdateringar frå dei som driv og vedlikeheld turløypa Jesus trail i Galilea. Dette er viktig informasjon for meg; eg har planar om å gå Jesus trail på ny seinare i år. Og eg veit at nokre andre som les denne bloggen, også har slike planar.

Den viktigaste informasjonen er nok at ruta er lagt om i området rundt Kibbutz Lavi.

Sjå Trail Updates: Spring 2013.

Teateret i Efesos

Bilde frå bibelske landskap, veke 8/2013.

Dette gamle teateret i Efesos skal ha hatt plass til 25.000 menneske. Det står sentralt i ei dramatisk forteljing i NT, då det nærast blei opprør mot Paulus. Han blei oppfatta som ein trussel mot det berømte Artemistempelet i byen (Apg 19,23 ff). Paulus var i Efesos to gonger på 50-talet, på si 2. og 3. misjonsreise. Uroa og hendingane i teateret skjedde den siste gongen han var der, etter at han hadde budd i byen i over to år.

Bildet blei tatt 15.10.2005 då eg var reiseleiar for ein kyrkjelydstur for Bryne kyrkjelyd til Tyrkia. Eg tar det med her i samband med at eg nå inviterer til Shalomtur til Tyrkia sommaren 2013. Sjå fleire bilder her.

Teateret i Efesos. Foto Arne Berge 2005

Sjå også dei tidlegare notata Paulus i Efesos og Gladiatorar i Efesos.

Haaretz om Jesus trail

Den israelske avisa Haaretz skriv i dag om Jesus trail og om Maoz Inon som eg traff på gjestehuset hans i Nasaret i sommar: The Gospel Tour, off the beaten track. Avisa legg stor vekt på Maoz’ sine tankar om independent travel som alternativ til organisert reiseverksemd.

Les om mitt besøk hos Maoz her: Nye opplevingar i Nasaret.

Hattins horn

Notat frå Jesus trail IV

Sjølv om Hattins horn ikkje hever seg så høgt over slettelandet, er det ei utruleg flott utsikt over store delar av Galilea frå fjellet. Turløypa Jesus trail går over den vulkanske toppen, og her spanderte Inger og eg på oss ein lang pause då me gjekk der i sommar, sjølv om det var tidleg på dagen og sola ikkje hadde begynt å ta skikkeleg i (så det hadde også vore fint å gå vidare). Rundt oss sprang nysgjerrige fjellgrevlingar.

Hattins horn er mest kjent for det store slaget mellom korsfararhæren og Saladin 4. juli 1187. Korsfararane leid eit fullstendig nederlag som snudde den historiske utviklinga i området og som var byrjinga på slutten av korsfarartida. Ikkje så trist, syns du kanskje? Du er i så fall ikkje åleine om å tenkja slik. Med vår tids auge er det eit stort paradoks at korsfararane kunne vera så råe og ukristelege i si kamp for å etablera eit kristent styre i Det heilage landet.

A militant and truculent Christianity, as false as the relics of the “True Cross” round which it was rallied, met its judicial end within view of the scenes where Christ proclaimed the Gospel of Peace, and went about doing good.

(George Adam Smith: The Historical Geography of the Holy Land. Først utgitt 1894. Revidert 1931. Nytt opptrykk 1974. Side 285)

Les om slaget på Hattins horn her.

Staden har også ei mykje eldre historie. Blant anna var det ein israelittisk by her i gamaltestamentleg tid. Sjå informasjonsteksten på biletet (som blir større om du klikkar på det).

Eg hadde vore ein gong tidlegare på Hattins horn, faktisk på datoen for slaget, 4. juli, i fjor. Då var eg uheldig (uklok?) og gjekk opp frå austsida gjennom eit ubehageleg kratt, utan å finna nokon sti. Nå fulgte me god sti opp frå sørsida og ned på nordsida, slik Jesus trail går over toppen.

På veg opp passerte me ein konstruksjon der det er skrive eit sitat frå NT. Her kunne me lesa Mark 3,13 (på gamal engelsk):

Så gjekk Jesus opp i fjellet. Han kalla til seg dei han ville, og dei kom til han.

Eg kjenner ikkje historia til denne staden, men ser ikkje bort frå at den er knytt til ein teori frå 1800-talet om at Jesus heldt Bergpreika her. Dette er nemnt på Wikipedia:

Some scholars have identified the hill with the Mount of Beatitudes, where Jesus delivered his Sermon on the Mount. Writing in 1864, Fergus Ferguson describes it as the “supposed” site, because although “its position corresponds with the particulars of the narrative”, no one can declare with any certainty that He gave a sermon at that exact spot.”

Er det nokon som kjenner til historia til denne konstruksjonen, er eg interessert.

Sjå tidlegare notat frå turen:

• I. Vandring langs Jesus trail
• II. Morgonlys over Nasaret
• III. Å koma til Kana

Å koma til Kana

Notat frå Jesus trail III

Kana er ein viktig by i Johannesevangeliet. Og det var ein stad eg aldri hadde vore, sjølv etter mange turar til Israel.

Det å koma til Kana var derfor noko eg verkeleg såg fram til då Inger og eg gjekk Jesus trail i sommar.

Det var spesielt å koma dit til fots (frå Nasaret) og flott å oppleva enda ein av dei stadane som spelar ei rolle i Bibelen. Det vil seia, det er ein diskusjon om dette er den korrekte historiske lokaliseringa av det bibelske Kana. Det kjem eg tilbake til.

Kana er i dag ein arabisk by med muslimsk og kristen befolkning. Me overnatta to netter i byen, hos det kristne ekteparet Sami og Suad som driv Cana Wedding Guest House.

Gjestehuset er ein integrert del av heimen deira. Det ligg like ved den fransiskanske bryllaupskyrkja. Kyrkjebiletet er tatt frå terrassen til Sami og Suad. Dei er sterkt knytt til denne kyrkja, som i følgje tradisjonen ligg på staden der det kjente vinunderet skjedde. Me var sjølvsagt innom kyrkja og fekk blant anna sjå steinkar og ei altartavle med motiv frå bryllaupet der Jesus var gjest.

Det er vinunderet i dette bryllaupet Kana er mest kjent for. Historia står i Johannesevangeliet kap 2:

Tredje dagen var det eit bryllaup i Kana i Galilea. Mor til Jesus var der.  Også Jesus og læresveinane hans var bedne.  Då det var slutt på vinen, sa Jesu mor til han: «Dei har ikkje meir vin.»  «Kva vil du meg, kvinne?» svara Jesus. «Min time er enno ikkje komen.»  Då sa mor hans til tenarane: «Det han seier dykk, skal de gjera.»
No stod det seks vasskar av stein der, slike som blir nytta i reinsingsskikkane til jødane. Kvart av dei tok to eller tre anker.  «Fyll kara med vatn», sa Jesus. Og tenarane fylte dei til randa.  Så sa han til dei: «Aus no opp og ber det til kjøkemeisteren.» Det gjorde dei.  Kjøkemeisteren smaka på vatnet, som hadde vorte til vin. Han visste ikkje kvar vinen kom frå, men tenarane som hadde aust opp vatnet, visste det. Då ropa han på brudgomen og sa: «Alle andre set først fram den gode vinen, og når gjestene er drukne, kjem dei med den som er dårlegare. Du har gøymt den gode vinen til no.»
Dette var det første teiknet Jesus gjorde; det var i Kana i Galilea. Han openberra sin herlegdom, og læresveinane hans trudde på han.

Dei kristne i Kana er stolte av denne historia og den posisjonen byen har i Johannesevangeliet. Her blir det meir enn gjerne servert Cana Wedding Wine!

Det må også nemnast at dette er ein populær stad å gifta seg. Den helga me var i Kana, var det visstnok ti bryllaup der! Og i tillegg er det mange ektepar som kjem dit for å fornya ekteskapsløfta sine.

Kyrkja er litt over 100 år gamal og bygd på ein gamal kyrkjestad. Det spesielle er at den skal vera ein kopi av katedralen i Salzburg i Østerrike. Det var ein prest frå Salzburg som gjorde teneste i Kana på denne tida! Dei to kyrkjetårna skal i følgje Jacob Firsel i boka Go to Galilee symbolisera brud og brudgom. Og kuppelen? Jo, den  symboliserer den evige kjærleiken mellom dei to.

Det eg i tillegg har blitt merksam på, er at bibelteksten om bryllaupet i Kana er ein av dei viktigaste tekstane for den katolske kyrkja i deira mariologi; deira lære om Jomfru Maria. Her viser ho si viktigaste oppgåve; å peika på Jesus og å oppfordra folk til å gjera det han seier.

Kana er i følgje Johannesevangeliet også staden for Jesu andre teikn (Joh 4,46-54) og det er heimstaden til disippelen Natanael (Joh 21,2), som tradisjonen seier er den same som Bartolomeus. Det var derfor også ei Bartolomeus-kyrkje rett i nærleiken av gjestehuset.

Når eg skriv her om Kana, er det den byen som heiter Kfar Kana eg omtalar. Dette er staden der tradisjonen plasserer det bibelske Kana. Men eg vil óg nemna at det er dei som meiner at “Kana i Galilea” låg ein annan stad, der det i dag heiter Khirbet Kana. Dette er ein ubebygd stad med romerske og bysantinske ruinar, 9 km nordvest for Nasaret.

Me overnatta som sagt to netter på gjestehuset i Kana. Første dagsetappe gjekk frå Nasaret til Kana. Neste etappe gjekk frå Kana til Kibbutz Lavi. Sonen til Sami og Suad kom og henta oss på kibbutzen om kvelden, og køyrde oss tilbake neste morgon, så me kunne fortsetja vandringa derfrå. Som dokker forstår; eit familiedrive gjestehus er ein god stad å ta inn!

Relatert stoff: Her er ei preike eg har halde over teksten om bryllaupet i Kana: Frå vatn til vin

Vandring langs Jesus Trail

Notat frå Jesus trail I

Jesus tok ikkje bussen. Korfor skulle me gjera det?

Eit hovudmål for Inger og meg under ferien i Galilea, var bokstavleg talt å vandra i Jesu fotspor langs den merka løypa Jesus Trail frå Nasaret til Kapernaum. Dette er ein firedagars fottur som tar utgangspunkt i Matt 4,13 der det står at Jesus flytte frå Nasaret og busette seg i Kapernaum.

Jesus Trail går gjennom småbyar, landbruksområde, skog og hei, over fjell og ned ein markert dal. Mange stadar går me på det me her i Norge ville kalla ein traktorveg, andre stadar på gode stigar. Det er stort sett lett å finna fram, for løypa er godt merka.

Sjå kart over turen her.

Sjå heimesida til Jesus Trail her.

Eg går gjerne denne turen igjen. Men aldri meir i august! Me var for så vidt klar over kva me gjorde; alle som gir råd om å gå fotturar i Israel, vil seia at ein må unngå den varmaste årstida. Då me likevel viste at me hadde tenkt å gjennomføra dette, fekk me følgjande råd som me så langt som mogleg prøvde å følgja:

1. Start seinast kl 6 om morgonen og gå til ca kl 10. Ta ein lang pause, ca 5-6 timar, og gå resten av turen seint på ettermiddagen.
2. Ta med minst 3 liter vatn kvar i sekken. Fyll opp undervegs når det er mogleg.
3. Følg med på koss kroppen reagerer og stopp når det er nødvendig.

Det er jo umogleg å seia akkurat kvar Jesus gjekk. Jesus Trail følgjer i nokre tilfelle dei mest naturlege fara i terrenget, andre stadar går løypa over fjell med flott utsikt og innom interessante stadar i området.

Eg kjem sikkert tilbake med bilete og notat frå enkelte stadar undervegs. Men her er nokre glimt frå kva me var innom:

Dag 1:

• Turen starta i Nasaret, den største arabiske byen i Israel. Eit naturleg utgangspunkt er Fauzi Azar Inn. Nasaret ligg i eit fjellområde og det er mange bakkar. Jesus Trail følgjer ein veg som eigentleg er ei trapp (ca 400 trinn) opp gjennom den gamle bydelen.
• Midtvegs første dag kom me til Zippori. Her er det ein nasjonalpark med utgravingar etter ein viktig gresk-romersk by som blei bygd på Jesu tid. Det er mange som tenkjer seg at Josef (og kanskje også Jesus) var bygningsmann her.
• På ettermiddagen gjekk me gjennom Mash’had, ein liten arabisk by som tradisjonelt er identifisert med Gat-Hefer (2. Kong 14,25), profeten Jona sin fødestad.
• Målet for denne dagen var Kana, staden der Jesus gjorde vatn til vin (Joh 2,1 ff). Den fransiskanske kyrkja ligg på staden der dette skal ha skjedd. Gjestehuset ligg like ved.

Dag 2:

• Også i Kana startar turen med mange motbakkar til me når toppen av byen.
• Vidare følgjer løypa eit høgdedrag til me går ned i Tur’an-dalen. Me ser byen Tur’an på avstand (biletet). Her blir det sagt at korsfararhæren i 1187 gjorde ei fatal feilvurdering som truleg førte til eit øydeleggjande tap i slaget ved Hattins Horn.
• Me var innom geitefarmen Yarok Az som ligg nær løypa.
• I det viktige vegkrysset Golani Junction er det vegarbeid og me måtte passera midt gjennom dette. Men fordelen var at me kunne gå innom McDonalds!
• Vidare gjekk me forbi tydelege restar etter ein romersk veg og gjennom jordbruksområdet på Kibbutz Lavi.

Dag 3:

• Framleis gjennom jordbruksområdet på Kibbutz Lavi.
• Over Hattins Horn, eit vulkansk fjell med fantastisk utsikt og ei spennande historie, blant anna frå korsfarartida.
• Innom Nebi Shu’eib, ein viktig drusisk heilagdom. Her fekk me koma inn og sjå det som skal vera Jetro si grav.
• Til Moshav Arbel, ein jødisk landsby som ligg like ved nasjonalparken på Arbel-fjellet.
• På ettermiddagen gjekk opp på Arbel-fjellet og såg på den fantastiske utsikta over Gennesaretsjøen.

Dag 4:

• Me gjekk ned den markerte “Due-dalen” under Arbel-klippen. Eg ser for meg at dette er ein stad me sikkert kan rekna med at Jesus gjekk, fordi det er den mest naturlege staden å gå ned til området ved den nordvestre breidda av Gennesaretsjøen.
• Løypa går gjennom mango-, sitrus- og banan-plantasjar på Ginosar-sletta.
• Turen går innom Tabgha, med Brødunderkyrkja og stranda der Jesus skal ha vist seg etter oppstoda.
• Me var innom Eremosgrotta som ligg i bakken like ovanfor Tabgha (her).
• Målet for vandringa var Kapernaum, “Jesu eigen by”, staden som var utgangspunkt for Jesu verksemd. Turen enda i den moderne kyrkja som er bygd over Peters hus. Ei god kjensle av å vera framme ved målet senka seg over oss!

Israel National Trail

Israel National Trail er nå tatt med på National Geographic si liste over World’s Best Hikes.

Denne løypa (merka med rødt på kartet) er ei 940 km lang merka løype for fotturar frå nord til sør i Israel, nærast som våre merka turistforeningsløyper.

World’s Best Hikes: Epic Trails

A truly great trail winds into the essence of a place, so when assembling this list of the world’s great hikes we kept an eye on more than the footpath. We looked for walks that travel deeper into a location’s history and culture. Sure, there’s outdoor adventure on each of these 20 hikes, but the trails also tell a rich story. So here they are, the holy grails of trails across the world.

Les meir

(via BiblePlaces Blog)

Nye opplevingar i Nasaret

Denne sommaren har eg opplevd Nasaret på ein ny og spennande måte. Inger og eg var der eit par dagar før me skulle leggja ut på vandring i Jesu fotspor frå Nasaret til Kapernaum.

Opphaldet blei ikkje minst prega av den spesielle staden der me budde; gjestehuset Fauzi Azar Inn som ligg midt i det livlige marknadsområdet (Souq’en) i Gamlebyen.

Fauzi Azar Inn er eit relativt nyetablert gjestehus (frå 2004) i eit gamalt arabisk herskapshus. Dette er verkeleg ein stad med særpreg og spesiell atmosfære.

Me fekk ein prat med Maoz Inon (biletet) som har bygd opp gjestehuset, og som også har vore sentral i tilrettelegginga av Jesus Trail. Han gav oss gode råd for vandringa som me skulle ut på dei neste dagane.

Her er eit utdrag frå gjestehuset si nettside:

The Fauzi Azar Inn is a 200-year-old Arab mansion turned guest house, offering both dormitory beds and private rooms in a unique old-world atmosphere. Hailed by Lonely Planet in 2010 as “one of the highlights of a stay in the Galilee” and “a great base for touring major sites of the Galilee,” the Fauzi’s style is intimate and relaxed, with a warm atmosphere where guests and staff can meet to share travel stories and tips.

(…) The Fauzi Azar Inn building is owned by the Azar family, renowned as one of the richest and most powerful families in the Galilee. Built in stone, in the 18th-century, today the Fauzi is a three-story building, incorporating several impressive features including a six-meter high, hand-painted ceiling, a Turkish marble floor, a magnificent main living area with panoramic views, and a courtyard decorated with elegant limestone arches.

Les meir

Gjestehuset inviterer kvar dag til ein 2-3 timars tur “off the beaten track” i Gamlebyen. Dette blei me sjølvsagt med på. Maoz starta med å gje ein kort versjon av historia til huset. Etterpå blei me ført ut på ein tur rundt i byen, leia av guiden Linda. Me fekk med oss mange opplevingar som reisande elles neppe ville finna fram til, slik som besøk i kaffibrenneri, snekkarverkstadar og kryddermøller. Turen gjekk også innom lokale småskala fredsprosjekt som samla folk på tvers av kulturelle og religiøse skilje. Me fekk eit første inntrykk (utan kjøpepress) av dei ulike stadane, – og invitasjon til å koma tilbake seinare på dagen.

Tidlegare har eg stort sett vore innom Nasaret på korte besøk med vekt på Bodskapskyrkja og Nazareth Village. Begge desse stadane er flotte å besøkja, men nå kunne eg på ein meir langsam måte oppleva meir av kva byen har å by på, både av kyrkjer, moskear, butikkar og spisestadar. Eg brukte sjølvsagt tid i Bodskapskyrkja, men eg besøkte også Synagogekyrkja (der tradisjonen seier at synagogen stod på Jesu tid, jfr Luk 4,16 ff) og Gabrielskyrkja (den gresk-ortodokse Bodskapskyrkja, som dei meiner er bygd over kjelda der Maria henta vatn).

Det beste kyrkjebesøket blei likevel besøket i Bodskapskyrkja, der eg har vore mange gonger før. Sidan eg nå budde i byen, kunne eg besøkja kyrkja i stilla etter at turistane hadde forlate byen. Det gav høve til ei god kveldsstund med ro til stille bøn og til å la tankane fara.

NY Times om Jesus Trail

Eg les om The Jesus Trail denne helga. Dette er ei pilegrimsrute som går i Jesu fotspor i Galilea. Løypa er 62 km og går frå Nasaret til Kapernaum.

Matteusevangeliet fortel at Jesus, då han tok til med si gjerning, flytte nettopp frå Nasaret til Kapernaum, der han busette seg (Matt 4,13). Det nye testamentet gir også vidare inntrykk av at han sidan stadig var på vandring.

Det er sjølvsagt ikkje mogleg å seia nøyaktig kvar Jesus gjekk og kvar han overnatta. Men terrenget ligg der framleis, med mange spennande reisemål.

New York Times skreiv denne veka om The Jesus Trail:

Hiking Through Biblical Backcountry

AROUND the corner from Nazareth’s Old City market, in the shadow of 200-year-old Ottoman mansions, there’s a cobblestone street so narrow you can almost touch the houses on either side. An arrow pointing up some stairs is painted on one rough wall, along with the words “Jesus Trail.” It’s the de facto trailhead for a 40-mile hike through the Galilee region of Israel in the footsteps, more or less, of the man who made Galilee famous.

Les meir

Sjå også tidlegare stoff her på bloggen: Menneska ved The Jesus Trail.

Shalomtur haustferien 2011

Eg er heime igjen frå ein ti dagars haustferie i Israel og dei palestinske områda.  Inger og eg har vore reiseleiarar for ei Shalomtur-gruppe. Me har hatt mange og gode opplevingar undervegs.

Eg tar med ei oversikt over kva som var på programmet.

I Jerusalem:

• Vandringar i Gamlebyen med yrande folkeliv og mange heilage stadar
• Gravkyrkja med Golgata og Jesu grav
• Getsemane, Betesda, Lithostrotos, Via Dolorosa
• Sionshøgda og Hanegalskyrkja
• Vestmuren (Klagemuren)
• Omvisning og nattverdgudsteneste i Gravhagen
• Besøk på Caspari Center med foredrag om dei messianske jødane
• Israels Museum med Dødehavsrullane og modellen av Jerusalem på Jesu tid
• Lysshowet The Night Spectacular i The Tower of David Museum

Utanfor Jerusalem:

• Betlehem; Hyrdemarkene, Fødselskyrkja og kyrkjelydsbesøk hos palestinske kristne i den lutherske kyrkja i Beit Jala (gudsteneste, kyrkjekaffi, lunch og møte med pastoren)
• Dødehavsområdet: Masada, Ahavafabrikken, bading i Dødehavet
• Jeriko; “Sakkeustreet”, Elishas kjelde og utgravingsområdet med svært gamle bymurar. Dessutan visitt hos kristne palestinarar
• I Jesu fotspor i Galilea: Gudsteneste i kapellet til YMCA, Saligprisingsfjellet, Tabgha, Kapernaum, båttur på Gennesaretsjøen. Nokre i gruppa var med og gjekk ned frå Saligprisingsfjellet
• Kveldstur til Tiberias
• Arkeologiske utgravingar i Bet Shean (på Jesu tid: Skytopolis)
• Bading i varme kjelder i Sachne
• Muhraqa på Karmelfjellet (historia om profeten Elia og Baalsprofetane)
• Gudsteneste i Immanuelkyrkja i Tel Aviv og møte med pastoren i forkant av gudstenesta

Eg syns alltid eg lærar noko nytt når eg er på reise i Israel og dei palestinske områda. Dette gjeld både bibelhistoria, jødedommen, den kristne trua sine jødiske røter, den allmenne historia, den aktuelle konflikten og livet i dei moderne samfunna i området. Eg kjem nok derfor tilbake med bloggnotat relatert til turen og stadane me besøkte.

Beduinleiren Kfar Hanokdim

Ferieturen vår inneheldt blant anna eit besøk i Kfar Hanokdim i Judaørkenen. Her fekk me oppleva den gjestfrie beduin-kulturen. Me fekk god mat, var med på kameltur i ørkenen og budde i spesialdesigna “beduinhytter”.

Rundt leiren var det ørken så langt auga kunne sjå i alle retningar. Judaørkenen er ein fjellørken som ligg vest for Dødehavet. Kfar Hanokdim ligg ved vegen som går frå Arad i retning Masada.

Inne i leiren var det flott med palmar og blomstrande buskar og trær, mange store og små telt og hytter, – og mange kamelar, esel og hestar.

Her ligg eg og slappar av i hengekøya utanfor hytta vår. Hyttene me budde i, var bygd opp dels av faste veggar og dels av tjukke vevde teppe:

Kfar Hanokdim’s Designed Lodges (Sukkoths)
The village’s most recent additions are uniquely designed lodges (Sukkoths) made with thick woolen sides and doors with decked wooden floors, futon style beds, coffee facilicy and a comfortably seated patio. Situated on top of the Sukkah is a veranda from which you can feast your eyes of the desert view and enjoy the lucid air. The great advantage of the lodge is that it combines the desert sleeping arrangements with privacy. The Sukkah holds up to eight occupants.

Beduinane er eit arabisk folk som tradisjonelt levde som nomadar i ørkenen. I dag er nok dei fleste meir eller mindre bufaste, men mange lever framleis i ørkenen.

Kamelane er nokre spesielle dyr. Det er herleg å sitja på kamelryggen og kjenna den rolige bevegelsen, – i alle høve for ei stund! Me tok mange kamel-bilete. Dette var kanskje eit av dei meir spesielle. Her er kamelane ivrig opptatt av fôringa. (Foto: Inger)

Då me reiste frå Kfar Hanokdim, hadde me med oss mange gode opplevingar (og ein del myggstikk).

Sjå Kfar Hanokdim si nettside her.

Sommarferie i Israel

Eg har akkurat kome tilbake frå ein flott sommarferie i Israel. Me var seks frå den næraste familien som var på ferie saman. Turen var på nesten to veker. Først var me nokre dagar i Jerusalem og deretter reiste me ein tur med leigebil rundt i landet. Sjølv om Israel er lite i areal, er det svært forskjellig natur i dei ulike delane av landet. Det er mykje flott å sjå og oppleva, både av natur og kultur. Me har hatt mykje tid til bading og avslapping, og eg har sjølvsagt besøkt mange stadar som det seinare kan vera aktuelt å skriva om her på bloggen.

Auschwitz-Birkenau

For eit par veker sidan besøkte eg Auschwitz og fekk omvising i konsentrasjons-leirane der.

Det gjorde djupt inntrykk.

Leirane fungerer både som museum og minnesmerke. Her kan me læra meir om den ufattelege vondskapen som nazistane sette i system under krigen og me kan samtidig minnast alle dei menneska som blei utsletta under holocaust.

Det kjendest naturleg og rett  leggja ned blomar på minnesmerket i Auschwitz-Birkenau, der det også er ei plate med norsk tekst:

Alltid la dette sted være et rop av fortvilelse og et varsel til menneskeheten, hvor nazistene myrdet omkring halvannen million menn, kvinner, og barn, hovedsaklig jøder fra flere land i Europa. 

Auschwitz-Birkenau 1940-1945

Les meir

Det jødiske Krakow

Eg var i Krakow nokre dagar sist veke. Den polske byen blir nokre stadar omtalt som ein av dei vakraste i Europa. Eg har ikkje føresetnad til å vera domar i den konkurransen, men det er ingen tvil om at det er mykje flott å sjå i den gamle byen. Eg reiser gjerne tilbake!

Krakow var i tidlegare tider ein by med stor jødisk befolkning. Det jødiske området Kazimierz var først ein eigen by, men har sidan 1800-talet vore ein del av Krakow.

Det var interessant å gå rundt i gatene i Kazimierz og oppleva atmosfæren der. Eg var innom eit par synagogar, den gamle gravplassen og eit par bok-handlarar. Dessutan fann eg meg sjølvsagt ein stad der eg kunne sitja ned med tankane mine og ein kopp kaffi.

Det er seks ortodokse synagogar og ein reformsynagoge på eit lite område i Kazimierz. Nokre av desse er renoverte og framstår som museum. Eg var blant anna innom Remusynagogen (frå 1553), som er den einaste som har eit aktivt gudstenesteliv i dag. Den blei renovert på 1950-talet, men framstod dessverre likevel som ganske nedsliten.

Like utanfor Remusynagogen ligg den gamle jødiske gravplassen frå 1500-talet. Denne nærleiken mellom gudshus og gravplass, som me er vant med i kristen samanheng, er ikkje vanleg i den jødiske kulturen. Gravplassen blei erstatta av ein annan på 1800-talet. Under den andre verdskrigen blei den vandalisert av nazistane.

Historia til jødane under krigen ligg naturleg nok som eit mørkt bakteppe for det som i dag er ein sjarmerande bydel. Før krigen var det over 64.000 jødar i Krakow. Dette var ca ein fjerdedel av befolkninga i byen. Over 90 % av desse jødane blei utrydda av nazistane, som tidleg under krigen samla jødane i ein ghetto like utanfor Kazimierz. Her blei dei anten skotne eller sende vidare til konsentrasjonsleir.

Ei minneplate utanfor Remusynagogen hadde følgjande tekst på hebraisk, polsk og engelsk:

In memory of the Jewish martyrs of Cracow who were annihilated by the Nazi Germans in the terrible period 1939-1945. Earth Do Not Cover Their Blood. 

I dag er det visst ikkje meir enn ca 150 jødar igjen i byen. I 2008 blei det oppretta eit jødiske samfunnssenter som skal styrka den jødisk kulturen i byen idag. Senteret ligg like ved den reformerte synagogen (Tempelsynagogen).

Eg fekk forresten også sett fabrikken til Oskar Schindler. Han er kjent for innsatsen for å redda jødiske arbeidarar frå holocaust. Filmen Schindlers liste er i stor grad spelt inn i Krakow.

Eg nemnte at eg var innom eit par bokhandlarar. Eg syns spesielt den som ligg i Den høge synagogen var interessant. Her var det blant anna mykje litteratur om jødedommen i Europa og om holocaust.

Eg har ennå ikkje sett meg inn i kva det har vore av kristen misjon blant jødane i Krakow. Den Norske Israelsmisjon (DNI) har i alle høve ikkje hatt arbeid i byen. Men eg har lese at den norske presten Gisle Johnson (1876-1946), som i mange år var misjonær for DNI i Romania og Ungarn, var innom byen på sin første reise til Romania i 1902. Han reiste då med tog frå Leipzig til Balkan og gjorde i følgje biografien eit opphald hos ein tysk israelsmisjonær i Krakow.

Krakow har mykje å by på. Ikkje minst er Gamlebyen frå mellomalderen imponerande og flott. Men for meg var møtet med Kazimierz minst like interessant.

250.000 til Israel i påsken

Det er stor turisttrafikk til Israel for tida. Jerusalem Post skreiv i går at det er venta 250.000 turistar til landet nå i påsken, som er éin av høgsesongane i denne samanhengen. Avisa omtalar dette, ikkje overraskande, som faith tourism industry. Det dreier seg både om jødiske og kristne turistar.

Det var forresten stor pilegrimstrafikk til Jerusalem også på Jesu tid: Dagen etter fekk den store folkemengda som var komen til høgtida, høyra at Jesus var på veg inn i Jerusalem (Joh 12,12).

Israel gears up for Passover and Easter tourists

More than 250,000 visitors expected over holiday season; Ministry of Tourism’s ‘faith tourism’ industry seeks to increase Christian visitors.

(…)

One of the highlights of the pilgrimage for Orthodox Christians is the Ceremony of the Holy Fire, to be held next Saturday in the Church of the Holy Sepulcher in the Old City of Jerusalem. The ceremony brings thousands of worshipers into the alleyways of the Old City as the fire is passed among the faithful.

Les meir

Eg feira påske i Jerusalem for ti år sidan. Det var verkeleg ei flott oppleving, sjølv om det var svært mykje folk i byen under høgtida.

Eg skreiv den gong reisebrevet Påske i byen der det skjedde heim til lokalavisa Jærbladet. Her er det blant anna ei skildring av den omtalte lystennings-seremonien i Gravkyrkja.

(via BiblePlaces Blog)

Shalomtur haustferien 2011

Bli med til Israel og dei palestinske områda 6.-15. oktober 2011

Inger og eg likar å vera reiseleiarar saman. Det er fint å få formidla til andre noko av det som er viktig for oss.

Nå kan me invitera til ny tur. Brosjyren for turen er ferdig i dag og den er nå lagt ut på nettet hos turoperatøren Sabra Fokus Reiser.

Sjå informasjon om turen

Her er eit utdrag frå brosjyren:

Turen er lagt opp med god tid i Jerusalem. I tillegg får du oppleva Betlehem, Dødehavsområdet, Jordandalen, Galilea og kysten ved Middelhavet. Programmet inneheld besøk på viktige bibelske og historiske stadar og mange spennande natur- og kulturopplevingar. Vi skal ha kontakt med Den Norske Israelsmisjon sitt arbeide i Jerusalem og Tel Aviv, og ha gudstenestefellesskap med messianske jødar og palestinske kristne. I tillegg blir det tid til bading i Dødehavet og i varme kjelder. Ein skandinavisktalande israelsk guide vil i tillegg til dei norske reiseleiarane følgja gruppa på turen.

Sjå fullstendig brosjyre med program og pris her.

Sykkeltur i Galilea?

Nylig ble den første etappen av den 130 km lange terrengsykkelløypen som skal gå rundt Genesaretsjøen, åpnet. Den ferdige etappen er 4,5 km lang og strekker seg fra Kapernaum til Arik-broen på nordkysten av sjøen. Sykkelløypen ble laget for å garantere allmennheten fri tilgang til naturen. Enkelte deler vil være tilgjengelig for funksjonshemmede, og det blir rasteplasser langs løypen. Det kommer til å ta omtrent fire dager å sykle rundt hele sjøen.

Turister får mulighet til å sykle gjennom de bibelske og historiske stedene. Den fremtidige terrengsykkelløypen vil bli godt merket og ha flere servicesteder langs veien. Tiberias, Ramot og Had Ness kommer til å ha utleie av sykler, utstyr og guide.

Israels turistdepartement presenterte nylig en femårsplan med et budsjett på 220 millioner kroner der det skal bygges 5000 km sykkelløyper rundt omkring i Israel. Sykkelløypene vil ha servicesteder og vil først og fremst ligge i Galilea og i Negev-ørkenen. De vil knytte sammen de viktige turiststedene.

Kjelde: Israel Ministry of Tourism

Bibelforskar “oppdagar” Israel

Mark Goodacre er teologisk forskar og har gjennom fleire år skrive den akademiske NT Blog. I sommar har han for første gong besøkt Israel, og han har skrive 10 innlegg der han skildrar sine opplevingar i landet. Her er han ikkje fullt så akademisk som ellers, me får høyra om små og store opplevingar og om bibelske stadar som skuffa eller gleda han.

Les A Biblical Scholar’s First Impressions of Israel I-X

Olsok og Olavsfestdagane

Det er olsok (29. juli) og me er tilbake i Trøndelag. På denne tida av sommaren er det verkeleg flott å vera i Trondheim; her er det omfattande olsokfeiring i ramma av Olavsfestdagane. Me har valt ut ein del av det kyrkjelege programmet i og rundt Nidarosdomen, eller Kristkyrkja som den også blir kalla. Men det blir også ein tur til Stiklestad og Spelet om Heilag Olav på sjølve olsokkvelden.

I går føremiddag fekk me med oss opninga av Olavsfestdagane og den historiske marknaden i borggarden i Erkebispegården.

I går kveld var me i Nidarosdomen der 1000 menneske hadde samla seg for å høyra ein samtale! Det dreidde seg om ein samtale med utanriksminister Jonas Gahr Støre og kronprinsesse Mette-Marit om Tro, håp og kjærlighet. Den første snakka mest om tru og håp, den andre om tru og kjærleik. Dei to hadde, saman med ektefellene sine, vandra som pilegrimar eit par dagar før dei kom til Trondheim.

Prest og forfattar Per Arne Dahl leia samtalen. Det kom fram mykje interessant. Eg la spesielt merke til koss utanriksministeren, som ikkje hadde ei barnetru å byggja på, midt i ei krevjande kvardag hadde kome fram til at han trong ei tru for å få livet til å gå opp. Vidare koss kronprinsessa omtalte kyrkja som ein heim og dessutan fortalde personleg og flott om kva kjærleiken til kronprins Haakon har betydd for henne.

Etter samtalen i kyrkja var me på salmekveld i Borggården i Erkebispegården, vidare utover kvelden og natta hadde me ein god prat med venner og deretter var me innom Olavsvaka i kyrkja.

I dag har eg vore på Olsokhøgmesse. Ikkje verst å kunna samla nesten fullsett katedral til høgmesse ein torsdag kl 11! Det var ei flott gudsteneste med song av Skruk og preike ved ein gjestande svensk biskop. Etter gudstenesta var det bekransning av statuen av Heilag Olav på Vestveggen (med lift!). Deretter var eg innom besøkssenteret og kjøpte meg ein liten godbit; Til Romaborg og Jorsal (reiseguide frå 1100-talet om ei reise til Roma og Jerusalem). Den tok eg med meg og las mens eg tok meg kyrkjekaffi i Pilegrimsgarden.

Alt snakket om “Olavsarven” er nok først og fremst ei trøndersk greie, men det er like fullt mykje flott å få med seg i Trondheim under Olavsfestdagane. Dette er innhaldsrike og givande feriedagar. I strålande sommarver.

(Oppdatert 1. august 2010)

Ei helg på Vega

Eg er på Vega igjen. Eg har gode sommarminne frå eit kort opphald på øya for tre år sidan (her), men nå er eg på besøk hos Trygve, som har budd her i eit halvt år. Det gir eit heilt anna utgangspunkt for å oppleva dette spesielle øyriket. Vegaøyan er Norges største skjærgard med 6.500 øyer, holmar og skjær. Tidlegare var det fast busetnad på 59 av desse, i dag bur det bare folk på Vega og Ylvingen. Noko av det mest fascinerande med desse øyane er at dei fleste er heilt låge, det er såvidt dei stig opp av havet, mens nokre få har bratte og høge fjelltoppar.

Fredag reiste me på guida båttur til Utværet Lånan, 16 nautiske mil nordvest for Vega. Her har menneske og ærfugl gjennom fleire hundreår levd i eit spennande samspel. I dag bur fuglevaktarane på staden om sommaren og held tradisjonen ved like. Det var ei flott oppleving å få betre kjennskap til den unike ærfugldrifta som har ført til at Vega har kome inn UNESCO si verdsarvliste. På føremiddagen var me forresten også innom Kystens dag på Vegstein og fekk omvisning i den historiske samlinga til Kystlaget.

Laurdag gjekk Trygve og eg opp på Trollvasstind, 799 moh, den høgaste toppen på øya. Fantastisk utsikt over øyar og hav, riktignok gjennom ein sverm av fluer. Me gjekk opp frå Vegdalsskaret og ned til Ervika. På veg ned danna eg dei (for meg) nye orda nedoversti og bortoversti. Det var godt å koma over på ein bortoversti etter nesten 800 meter intensiv nedoversti.

Søndag var me på gudsteneste i Vega kyrkje og deretter på vandring langs havet, på vestsida av øya. Me gjekk til Vegdalen, der me låg i sola på eit svaberg eit par timar før me rusla tilbake. Ei perfekt avslutning på ei flott helg!

Augustin om intentio

Eg skal snart på ferie til Trøndelag og Nordland, og skal i tida omkring olsok innom Olavsfestdagane og Stiklestad. Meir om dette seinare. Som ein del av førebuinga har eg sett på litt pilegrimslitteratur. Eg fann blant anna desse tankane, formulert av Trond Berg Eriksen:

Kirkefaderen Augustin har et interessant skille mellom det han kaller distentio og intentio. Det første står for adspredelse, forvirring, glupskhet og grenseløshet – at man fortaper seg i den ytre verden. Det andre står for konsentrasjon og fordypelse – at man gjenfinner seg selv i den indre verden. Augustin reklamerer imidlertid ikke for selvopptatthet. Han tror at det indre liv kan samles om ett punkt, i samme grad som vi samler våre ytre handlinger om ett punkt. Alternativet til adspredelsenes forvirring er å feste blikket på et mål, innse at livets gyldige bestemmelsessted allerede er satt av Gud. Han pustet sin ånde inn i mennesket ved livets første begynnelse, og siktet det inn i den retning det skulle følge.

(…)

Pilegrimsferder kan selvsagt planlegges og gjennomføres systematisk som andre reiseforetak. Men det finnes også forskjeller. Når man drar til Paris, får man garantert se Eiffeltårnet. Om man drar til Jerusalem, er man ikke garantert å møte Vår Herre. I kristen forståelse er det avgjørende møte ikke bundet opp til bestemte flekker i tiden eller rommet. Relikvier, helgenfester og hellige steder kan ikke binde Guds evne til å gripe inn. Men de kan tjene som metaforer og støttepunkter for det Augustin kalte intentio, dvs den fokusering på et ytre mål som kan skape samling, konsentrasjon og fordypelse i menneskesinnet.

(Trond Berg Eriksen i artikkelen Mennesket som vandrer i Pilegrimshåndboka, Verbum 1997)

Katolske eigedomar i Israel

Den katolske kyrkja har mange interessante eigedomar i Israel og dei palestinske områda. For staten Israel er ikkje dette uproblematisk. Det har derfor vore ført krevjande forhandlingar omkring desse eigedomane gjennom fleire år.

Eg har tidlegare skrive om Nattverdssalen på Sionhøgda i Jerusalem, ein av dei stadane som verkeleg skapar problem. Her har israelarane lagt sterke restriksjonar på katolikkane på bakgrunn av at den same bygningen også inneheld ein viktig jødisk heilagstad. Nå har det vore nye rundar om dette. “We have wanted the status quo, and they have wanted sovereignty” uttalar ei kjelde i det israelske utanriks-departementet. Det ser ut for at Vatikanet heller ikkje denne gongen har kome noko lenger her. Dei ønskjer å kunna feira gudstenester i Nattverdssalen.

Forhandlingane har også handla om 21 andre katolske eigedomar og om Israels rett til å konfiskera dei viss det er “nødvendig for sikkerheita”. Dette gjeld blant anna viktige reisemål for kristne pilegrimar og turistar som Saligprisingsfjellet, Tabgha, Kapernaum og Getsemane.  Her har Vatikanet fått sikra seg eit ekstra vern mot eventuell konfiskering på dei seks viktigaste eigedomane.

Arutz-7 skriv frå israelsk synsvinkel:

One of the most difficult points of contention between Israel and the Vatican is the question of who controls the Last Supper Room. The room is said to mark the burial site of Kings Solomon and Hezekiah, and is also located in the same structure that houses the tomb of King David. Further complicating the matter is the fact that the building is known as the oldest Catholic church in the world, and has also served as a synagogue and as a mosque — in fact, Muslim inscriptions can still be seen on its walls. To simplify matters, the Last Supper Room was taken out of the agreement. “We basically reached the principle that it will not be part of this agreement,” the source said.

(…)

Progress was also apparently made on the issue of Israel’s right to expropriate land when necessary, albeit not without some caveats. The status quo was maintained on most of the 21 disputed properties in the Land of Israel, but there were six outstanding exceptions in which Israel has allegedly agreed not to confiscate land “unless there is an extreme need”: the Mount of Beatitudes, Tabha, Capernaum, the Church of the Annunciation, Mt. Tabor and the Garden of Gethsemane. “Obviously if there is a security situation, the State of Israel can expropriate, as is the sovereign right of any nation,” the source said. ”After 11 years, that’s real progress,” he said.

(les meir)

(via BiblePlaces Blog)

Ei helg i Selje

Selje var målet for oss som var på pilegrimsreise nordover langs kysten frå Stavanger. Me hadde ei flott helg her på og ved Stadlandet.

På søndagen var me på tur ut til den litle øya Selja som er ein viktig stad for den eldste kyrkjehistoria vår:

• Øya er knytt til tradisjonen om Sta Sunniva og Seljemennene, som skal ha kome hit i båt frå Irland. Her er den keltiske påverknaden sterk og dette var kanskje det første pilegrimsmålet i Norge, allereie frå omlag år 1000.
• Vidare var øya eit av dei første bispeseta i landet i hundre år frå 1068 då kong Olav Kyrre delte landet i tre bispedømme. Bispesetet blei flytta til Bergen i 1170, saman med relikviane knytt til Sta Sunniva.
• Så må det også nemnast at det blei bygd kloster og fleire kyrkjer her på 1200-talet. Nå er det ruinar som gjev eit inntrykk av klosteret, og tårnet frå Albanuskyrkja viser godt igjen i terrenget (sjå bildet).

(I parentes vil eg nemna at det nå visstnok er gresk-ortodokse kristne som ønskjer å starta eit nytt kloster på Selja, – og at dette er nonner frå klosterfellesskapet som eg kjenner frå klosteret i Thiva.)

På laurdagen gjekk me fjelltur over Stadlandet til Dragseidet, der det er sett opp eit kors til minne om kristninga av denne delen av landet. Vidare reiste me med buss ut til Ervik og Vestkapp.

Eg syns det var spesielt flott å koma opp på Vestkapp, det vestlegaste fjellplatået i landet, nesten 500 meter over Stadhavet. Det er mindre enn to månadar sidan eg var på Kapp det gode håp og Cape Point, og desse to kapp-opplevingane (begge i godver!) har gjort eit sterkt inntrykk på meg. Her er det mykje himmel og mykje hav. Det uendelege kjem nær. Og me menneske blir små i slik natur.

Kinna-kyrkja

Me hadde mange flotte opplevingar på pilegrimsreisa vår langs kysten frå Stavanger til Selje. Eit av dei absolutte høgdepunkta var besøket på Kinn, ei øy med åtte fastbuande langt ute mot havet utanfor Florø. Den gamle kyrkja frå 1100-talet er heilt spesiell, og her blei me tatt imot på ein måte som gjorde inntrykk!

Heile kyrkja er eit klenodium. Det mest spesielle med den er nok lektoriet, eit galleri over kordøra. Lektoriet er truleg frå 1200-talet og har vore nytta i liturgisk samanheng, til song og lesing, kanskje også til kunngjeringar. Figurane som er skorne ut i fronten på lektoriet er Jesus og dei tolv apostlane som sit på tronstolar (Matt 19,28), med ein engel ytst på kvar side.

Framme i koret er det tre store kvinnefigurar i tre; det er Sta Barbara, Sta Katarina og Maria Magdalena. Desse figurane kom truleg hit på i løpet av dei siste hundre åra før reformasjonen, og dei var då plasserte i det sentrale feltet i altartavla. Det spesielle er at dei fekk bli ståande der i meir enn 150 år etter reformasjonen! I 1703 blei dei flytta frå altartavla. Nå står dei i eit altarskap på sørsida oppe i koret. Elles syns eg også det er spesiellt at Sta Katarina av Alexandria, den helgenen som er knytt til Katarinaklosteret i Sinai, har funne vegen her til ei øy ytst på vestlandskysten.

Naturen utanfor kyrkja er mektig. Her ligg storhavet rett utanfor, Her er den spesielle fjellformasjonen Kinnaklova. Eg hadde ein verdifull time for meg sjølv på benken som står ved kyrkja. Og mens eg var der ved kyrkja, flaug ei havørn rett over meg!

Frå Stavanger til Selje

Eg har i kveld kome heim frå ei pilegrimsreise langs kystleia frå Stavanger til Selje. Nokre vil kanskje undra seg over at eg kallar denne turen ei pilegrimsreise, for eg har ikkje gått så mykje. Det har derimot vore ein tur med mykje kollektivtransport (i båt) og kanskje er det rettare å seia at eg har vore på ei reise i pilegrimars kjølvatn. Eg meiner likevel eg har orda mine i behald. For meg betyr det å vera pilegrim for det første at eg er undervegs mot eit (heilagt) mål, for det andre at eg er på ei indre reise som går parallelt med den ytre reisa. Begge desse kriteria har vore til stades på denne turen.

Selje med klosterruinane på den litle øya Selja er ein viktig stad for den eldste kristne historia i landet vårt. Her er det ein sterk tradisjon knytt til legenda om St. Sunniva og Seljemennene. Dette er kanskje det eldste pilegrimsmålet i Norge. Reisa frå Stavanger til Selje kan derfor både sjåast som ein del av ei større reise, fram til Nidaros-domen, og som ei eiga reise med Selje som det endelege målet.

Eg har skrive eit par notat undervegs. Kanskje kjem det meir stoff om turen i tida framover.

Kystpilegrim

Eg er kystpilegrim for nokre dagar. Eller kanskje det er rettare å seia at eg er på tur i pilegrimars kjølvatn. Saman med kollegaer reiser eg nordover langs kysten frå Stavanger.

Me reiser med offentleg kommunikasjon det meste av turen. Akkurat nå sit eg på rutebåten mellom Gulen og Selje.

Turen starta med morgonsong tidleg i går i Bispekapellet i Stavanger (bildet). Undervegs er me innom Avaldsnes, Moster, Bergen, Gulen og Kinn før me når målet vårt, klosterruinane på Selje. Det vil seia, Kinn skal me av praktiske grunnar innom på heimreisa. Hadde me hatt meir tid til disposisjon, hadde me nok lagt ut på heile kystleia fram til Trondheim og Nidarosdomen. Den siste etappen får venta til ein annan gong.

Turprogrammet vårt inneheld stopp på viktige stadar frå den eldste kristne tida i Norge. Kvar dag har me små pilegrimsgudstenester i kyrkjer me er innom. Elles har jo også det å reisa saman ein eigenverdi. Her er det rom for mange gode samtalar og spennande opplevingar.

Første stopp var Olavskyrkja (bilde 2) som blei bygd av kong Håkon Håkonsson ca 1250 på den gamle kongsgarden Avaldsnes ved Karmsundet. Denne kyrkja var eit lokalt pilegrimsmål i mellomalderen, og i vår tid har kyrkjelyden tatt opp tradisjonen og arrangerer lokale pilegrimsvandringar rundt Olsok. Bildet viser kyrkja med den spesielle bautasteinen Jomfru Marias synål, som er over sju meter høg og som lener seg inn mot kyrkja. Eit gamalt sagn seier at det blir dommedag den dagen steinen kjem borti kyrkja. Det blir også sagt at enkelte prestar av den grunn har gjort sitt for at steinen ikkje skal berøra kyrkja!

Godt skjult i terrenget nedanfor kyrkja ligg det moderne Nordvegen Historiesenter. Her på Avaldsnes ved Karmsundet finn me faktisk opphavet til namnet Noreg/Norge.

Neste stopp var Gamle Moster kyrkje og Moster Amfi. Kyrkja her skal visstnok vera den eldste i landet og det var her det var stort tusenårs-jubileum for kristendommen i Norge i 1995. Og så kom me fram til Bergen som var første overnattingsstad. 

I skrivande stund sit eg som nemnt på båten nordover frå Gulen. Det er kveld nå, og eg har hatt ein interessant dag i Gulen. Eg kom dit i føremiddag og gjekk først langs Nordsjøløypa frå kaia i Sollibotn og inn til Eivindvik. Soknepresten og kulturkonsulenten hadde vidare lagt opp eit innhaldsrikt program for oss. Tidlegare har eg bare kjent stadnamnet Eivindvik gjennom Henrik Wergeland sitt dikt om staden. Derfor var det kjekt å få plassert bygda på kartet inne i hovudet mitt, – og dessutan få eit innblikk i Eivindvik si historie og store tyding for heile landsdelen.

Her låg Gulatinget, det eldste utgangspunktet for demokrati og lovgjeving i landet vårt. Dette tinget hadde også ein funksjon i kristningsprosessen. Kristenretten i Gulatingslova formulerer seg blant anna slik:

Det er opphavet til lovene våre at vi skal bøya oss mot aust og be til den heilage Krist om godt år og fred og om at det at vi kan halda landet vårt busett og landherren (dvs kongen) vår heil. Han vere vår ven, og vi hans, og Gud ven med oss alle.

Me har fått laga oss eit pilegrimspass som er tilpassa turen langs kystleia frå Stavanger til Nidaros. Hittil har eg fått passet mitt stempla med kyrkjelege stempel i Stavanger domkyrkje, Avaldsnes og Gulen. I Moster fekk eg signatur av ho som tok i mot oss på historiesenteret. I Bergen, der me hadde oss ein tur på byen og blant anna såg på staden der Kristkyrkja låg i middelalderen, har eg stempel frå Egon Restaurant. Dermed inneheld altså pilegrimspasset også eit minne frå den meir sosiale delen av turprogrammet!

(Notatet er oppdatert 30.05.2010)

See The Holy Land

Det har dukka opp ei ny nettside med stoff for den som likar å reisa i dei bibelske landskapa. Sjå sida See The Holy Land.

Her er eit utdrag frå “about”-sida:

Welcome to Seetheholyland.net. We hope it will encourage you to go as a pilgrim to this place where three faiths believe God entered into a relationship with the human race.

For our purpose, the Holy Land encompasses the places in the Middle East that are mentioned in the Old and New Testaments. It includes Israel and the Palestinian Territories, western Jordan, the Sinai Peninsula in Egypt and southern Syria.

(…)

Seetheholyland.net looks at the sacred sites from a Christian perspective but with respect for the beliefs and traditions of all faiths. In the interests of modern Christian pilgrims, the focus is mainly on sites of the New Testament.

We seek to be factual rather than pious. We aim to present well-researched articles written in a down-to-earth style that avoids the hype and — to coin a word — sanctimentality that descriptions of holy places sometimes employ.

(via BiblePlaces Blog)

Menneska ved The Jesus Trail

The Jesus Trail er ei rute for vandring i Jesu fotspor i Galilea. Tidsskriftet ChristianityToday har nyleg lagt ut ein artikkel om kva ein kan oppleva når ein vandrar langs denne ruta, som går frå Nasaret til Kapernaum.

Det interessante med artikkelen, er at forfattaren (Gerald McDermott) er mest opptatt av kva han lærte av menneska han møtte. Han skriv ut frå vinklinga: “What we learned from Jews, Muslims, and Arab Christians as we traced the footsteps of Christ in Galilee.”

On the Jesus Trail

The land around Cana, where Jesus turned water into wine, was remarkably beautiful one October morning last fall. Green vineyards and silvery olive groves added patches of color to the brown hills. But my blistered feet were aching for a rest, so I was glad when I saw a man picking dates from a tree in front of his spacious house. Marwan, a 41-year-old lawyer, invited us to join him and his wife and brother for coffee.

Gerald McDermott er amerikansk professor i religion. Han vandra langs The Jesus Trail saman med sonen Ross McDermott, som er multimedia-journalist. Artikkelen fortel om mange ulike menneske dei møtte undervegs og me får eit inntrykk av korleis folk snakka om Jesus, om forholda for dei kristne arabarane i Galilea i dag og om ulike jødiske haldningar til den kristne trua.

Dei to traff også ein messiansk jøde på vandringa si:

Yet more Jews in Israel are receiving Jesus as Messiah. Yossi Ovadia, a Messianic Jewish pastor in Karmiel, told us there are now between 10,000 and 15,000 Jewish believers in Israel. He told us that he grew up the son of a synagogue cantor in Israel, but at age 16 decided that his Jewish faith was no longer relevant. “So I put my kippah (skullcap) in my back pocket.” A short time later, while walking by the shore of the Sea of Galilee, he met a Christian girl from England who told him that God loves Jews and lived inside her.

Yossi was stunned that anyone loved Jews, since he thought the world hated his people. He was also surprised that God could be so real to someone. When he met this girl’s friends months later and discovered that they had the same intimacy with God, he became envious. “Just as Paul predicted in Romans 11:11,” Yossi laughed, “Gentile Christians would provoke Jews to envy.”

Yossi’s father refused to speak to him for years after he became a Christian, even hanging up on Yossi when he called from Lebanon while fighting in the first war. Thankfully, the two were reconciled three days before his father died.

Mange av dei som blir omtalt i artikkelen, strevar med å sjå håp for framtida i det konfliktfylte Israel. Men nettopp i møte med den messianske Yossi, såg artikkelforfattaren “a glimmer of hope”:

Yet we found a glimmer of hope. Yossi told us that for some years now, Arab Christians have been meeting with Messianic Jews for a weekend of prayer and worship. The 2008 gathering drew 1,200. At the end of the weekend, the Messianic and Arab pastors joined hands at the front and repeated in both Hebrew and Arabic, “We are one in Christ. God can break the wall of partition between us.”

Les heile artikkelen i ChristianityToday her.

(Oppdatert 16.05.2010)

Heime igjen!

Nå er eg heime igjen etter åtte askefast-dagar i etterkant av studieturen til Stellenbosch. Dei to vekene i Sør-Afrika blei altså til tre.

Det var ein spesiell situasjon å vera meir enn 10.000 km heimefrå då askeskya la seg over Europa. Men som eg har nemnt i eit notat undervegs: me var trass alt priviligerte i forhold til dei mange kompliserte situasjonane folk kom i pga vulkanutbrotet.

Då flya var i lufta igjen mellom Sør-Afrika og Europa, delte gruppa vår seg i mindre grupper for å koma raskast mogleg heim. Nå er alle 24 tilbake i Norge/Sverige. Me var sju som var igjen til slutt, og me reiste frå Cape Town i går ettermiddag via Johannesburg og Frankfurt.

Eg har opplevd enormt mykje. Studiet var kjempebra. Samtidig har eg fått eit interessant (men sjølvsagt bare eit lite) innblikk i dei utfordringane det sørafrikanske samfunnet møter nå i tida etter apartheid. Og eg har fått eit første møte med kyrkjelivet i dette landet, som er langt mindre sekularisert enn vårt.

Området rundt Cape Town er dessutan utruleg flott! Stellenbosch var ein utmerka by å bu i, og eg fekk dessutan med meg mange interessante stadar i regionen; Hermanus, Table Mountain, VM-stadion, Waterfront, Bo Kaap, Robben Island, Kirstenbosch botaniske hage, Cape Point og Kapp det gode håp. Som ein ekstra bonus var eg den siste helga på sykkeltur i Jonkershoek naturreservat og på tur til Franschhoek med besøk i hugenott-museet og ein avslutningslunch som overgjekk det meste. Dersom tida strekk til, blir det vel nokre bloggnotat av dette i tida framover.

Nå er det GODT å vera heime igjen! Men eg satsar på at dette ikkje var siste gong eg besøkte Sør-Afrika. Det var derfor ikkje vanskeleg å ta imot helsinga som stod på veggen på flyplassen i Cape Town: We can’t wait to welcome you back!

Kapp det gode håp

Eg har vore på tur på Kapphalvøya i dag og har opplevd utruleg mykje. Det blei ein enda betre dag enn eg hadde tenkt på forhånd. Skal prøva å skildra nokre av opplevingane her.

Høgdepunktet var den råe naturen ved Cape Point og Kapp det gode håp, men det var også ei stor oppleving med det spesielle dyrelivet i nasjonalparken (Table Mountain National Park). Me såg store dyr som bavianar, bontebukk (ein utryddingstrua antilopeart) og struts på nært hald og dessutan ein flokk med svære eland-antilopar på avstand. Elles såg me smådyr som fjellgrevling og ein spesiell stripete museart. Bavianane tok førsteprisen. Det skal eg koma tilbake til.

Cape Point og Kapp det gode håp

Cape Point blir rekna som staden der Atlantarhavet og det indiske havet møter kvarandre, sjølv om det reint geografiske punktet ligg litt lenger aust. Her på sørspissen av Kapphalvøya er det rikeleg med ville klipper og skummande hav. Eg var så heldig å få oppleva dette i varmt (26 gr.) og klart ver og hadde ein fantastisk sikt utover havet. Sjølvsagt blåste det kraftig, men det er som det skal vera ein slik stad. I tillegg til at me var heldige med veret, fekk me høyra at me var heldige sidan dei andre europearane som normalt ville vore her, nå ikkje var her (pga askeskyen og konsekvensane av den).

Cape Point er den austlege klippa, med fyrtårn, og Kapp det gode håp er den vestlege klippa. Dei to klippene ligg heilt sør på Kapphalvøya eit par km frå kvarandre, og heile området blir ofte kalla Kapp det gode håp. Staden har alltid, heilt sidan oppdagingsreisene på slutten av 1400-talet, hatt stor symbolverdi.

Vandring over til Kapp det gode håp

Nesten heile gruppa vår, som altså sit askefast og ventar på billettar heim, var med på turen i dag. Nokre av oss gjekk etter lunch ved Cape Point stien vidare til Kapp det gode håp for å få mest mogleg naturopplevingar ut av dagen. Alternativet var å bli køyrt rundt med buss. Det var ein frisk og herleg tur! Me var tre som gjekk saman, og her var me rett og slett aleine med naturkreftene. Me møtte ikkje nokon andre. Stien gjekk høgt opp over havet og me passerte Cape Maclear og Diazstranda. Me såg ned på skarvekoloniar og annan sjøfugl. Til slutt gjekk me bakkane opp til toppen av Kapp det gode håp.

Ytterst på klippen, eit par hundre meter (?) over det skummande havet, kom forslaget; nå passar det godt å be! Me var overvelda av skaparverket og fulle av inntrykk frå vekene i Sør-Afrika. Desse inntrykka har sjølvsagt ofte prega bønene våre desse vekene, men ingen ting var meir naturleg enn også å gje høglydt uttrykk for dette på denne spesielle staden. Me bad for Sør-Afrika og alle utfordringane landet står overfor, for det afrikanske kontinentet, for kyrkjene her og for heimreisa vår (som framleis er heilt i det blå). Me takka for naturen og ikkje minst alt det dei afrikanske kristne har å læra oss om å vera ei misjonal kyrkje.

Bavianran

Men tilbake til bavianane ved Cape Point. Dei var kjappe, innpåslitne og ganske intelligente. Dessverre har dei endra livsstil pga omfattande foring frå turistar, slik at dei nå går relativt direkte til verks når dei vil ha mat. Mens me sat og spiste ved kafeen, kom ein flokk heilt innpå.

Ein av dei stakk inn i kafeen og forsynte seg raskt med eit par chipsposer frå hylla. Ein annan hoppa frå taket ned på eit restaurantbord og stakk av med litt av maten.  Ein tredje tok maten ut av handa på ei kvinne. Alt dette skjedde sjølvsagt til stor jubel frå oss som var så heldige å vera vitne til ranet. Slike opptrinn er visstnok så vanlege at det nå går vaktar som prøver å halda bavianane borte frå folk. Desse vaktene gjorde det dei kunne (les: jaga dyra og kasta stein mot dei) for å få dei vekk.

Det gode håp

Turen til Kapp det gode håp og traktene rundt var ei stor oppleving på mange plan. Dagane våre her i Stellenbosch er også gode, på mange vis. Likevel er det slik at det gode håpet for oss som sit askefast her nede, akkurat nå dreier seg om å koma heim!