Muter

Er mute eit ord som er kjent og forståeleg på moderne norsk? Eg tvilar på det, sjølv om ordboka fortel at dette er eit ord som finst både på nynorsk og bokmål, og det både som verb og substantiv.

I kveld har eg sett på nokre tekstar i 5. Mosebok. Eg har blant anna samanlikna nokre tekstar i Bibelen min (1978/85-utgåva) og i prøveteksten til den nye bibelomsetjinga på bibel.no.

Her er eit avsnitt henta frå prøveteksten til den nye omsetjinga:

I alle dei byane Herren din Gud gjev deg, skal du setja inn dommarar og tilsynsmenn for stammane dine, og dei skal dømma folket med rettferdige dommar. Du skal ikkje vrengja retten og ikkje gjera skilnad på folk. Du skal ikkje ta imot muter, for mutene gjer vise menn blinde og øydelegg saka for den som har rett. Rettferd, ja, rettferd skal du jaga etter. Då skal du få leva og ta i eige det landet som Herren din Gud gjev deg. (5. Mos 16,18-20)

Ordet mute er ei omsetjing av det hebraiske shokhad. På bokmål nytter ein her ordet bestikkelser som er eit godt og forståeleg ord. På nynorsk held altså bibelomsetjarane på ordet mute. Eg syns ikkje me skal gå inn i framtida med eit så konservativt nynorsk bibelspråk. Kan me ikkje omskriva det med så enkle og forståelege ord som hemmelege gåver?

Mitt forslag til omsetjing av den aktuelle setninga i 5. Mos 16,19 blir då:

Du skal ikkje ta imot hemmelege gåver, for slike gåver gjer vise menn blinde og øydelegg saka for den som har rett.

Kva seier du, Anders?

Oppdatering 19.11.2009:

Eg har i dag testa ordet på venner og familie. Eg har ikkje truffe nokon som veit kva muter betyr. I lunchen avslørte eg tydinga av ordet og testa ut forslaget om å omsetja det med hemmelege gåver. “Men dette har ikkje nødvendigvis den same negative klangen som bestikkelser“, var reaksjonen eg fekk. Me prøvde oss fram med ulike uttrykk, – og det beste (og mest folkelege) forslaget var nok “du skal ikkje ta imot smøring”. Konklusjonen rundt lunchbordet var at det må vera mogleg å finna ei god omskriving av setninga. Her har Bibelselskapet ein jobb å gjera!

Om nynorsk kyrkjespråk

I dag (21.10.2009) skulle eg gjerne vore på disputas på UiO. Eg er faktisk i Oslo denne veka, men har hatt fullt program og kunne ikkje priortera å høyra ein gamal kjenning disputera med ei avhandling om framveksten av nynorsk kyrkjespråk. Eg håper det gjekk godt for han!

Oppdatering 29.10:

Eg har nå fått bekrefta at det gjekk godt for han. BlixBlog skriv:

Da har Per Halse gjennomført ein særs vellukka disputas over avhandlinga “Gudsord og folkemål. Framveksten av nynorsk kyrkjespråk 1859-1908.” (…) Denne disputasen var ein fest. Tonen var velvillig, og doktoranden fekk mykje ros for grundig kjeldearbeid og engasjerande forteljing. Samtidig stilte opponentane gode spørsmål, og det på ein måte som skapte ein engasjert og spennande fagleg samtale.

(Les meir)

Tarjei Vesaas debutantpris

Nils Henrik Smith frå Bryne har fått Tarjei Vesaas debutantpris for 2007. Gratulerer, Nils Henrik!

Jærbladet skriv:

Det litterære råd kallar romanen vill og ambisiøs. «Manhatten skyline
er ein roman det er vanskeleg å fange i kortfattede beskrivelser. Det
er en fortelling som nekter å falle til ro, som vågalt søker ut over
grenser den selv setter, og den etterlater leseren undrende, rørt og
begeistret», skriv juryen i si grunngjeving.

(…)

Nils Henrik Smith kjem i godt selskap med denne tildelinga. Av andre
kjende norske forfattarar som har fått prisen tidlegare er Lars Saabye
Christensen, Roy Jacobsen, Tor Obrestad og Tore Renberg. (les meir)

Oppdateringar:

Aftenbladet.no skriv også om pristildelinga:

– Dette var selvfølgelig hyggelig. Det er ikke så mye mer å si om den saken,
sier en beskjeden Nils Henrik Smith (27) til Aftenbladet.no.

(…)

– Da jeg fikk vite at jeg fikk prisen, ble jeg glad og overrasket. Alle som
debuterer går rundt og tenker på at de kanskje kan få debutantprisen. Jeg
vet ikke om noen andre debutantpriser som har en tilsvarende posisjon, sier
Smith. (les meir)

Nynorsk liturgi i 100 år

Det er 100 år sidan nynorsk språk blei godkjent til bruk i Den norske kyrkja. Dei nynorske utgåvene av Tekstbok og Altarbok blei godkjende ved ein kongeleg resolusjon 28. oktober 1907, fortel Avisa Hordaland.

Eg har (sjølvsagt) fått tak i dette via BlixBlog, bloggen som er tileigna han som meir enn nokon annan arbeidde for nynorsken i kyrkja.

For å markera dei 100 år på liturgisk vis, tar eg med den nynorske teksten til Den apostoliske truvedkjenninga, ein viktig liturgisk tekst:

Eg trur på Gud Fader, den allmektige,
som skapte himmel og jord.

Eg trur på Jesus Kristus,
Guds einborne Son, vår Herre,
som vart avla ved Den Heilage Ande,
fødd av Maria møy,
pint under Pontius Pilatus,
vart krossfest, døydde og vart gravlagd,
fór ned til dødsriket,
stod opp frå dei døde tredje dagen,
fór opp til himmelen,
sit ved høgre handa åt Gud, den allmektige Fader,
skal koma att derifrå
og døma levande og døde.

Eg trur på Den Heilage Ande,
ei heilag, allmenn kyrkje,
eit samfunn av dei heilage,
forlating for syndene,
oppstoda av lekamen
og evig liv. Amen.

Den norske kyrkja er nå inne i ei omfattande gudstenestereform som vil gje oss nye liturgiar, sjølvsagt også på nynorsk.

Ein biskop frå Time

Biskop Peter Hognestad (1866-1931) var her frå Time. I kveld arrangerte Time sokneråd ein kulturkveld der denne biskopen fekk vera i fokus, 75 år etter sin død. Kulturkvelden blei arrangert som ei første markering fram mot Time kyrkje sitt 150-års jubileum som skal feirast i 2009.

Peter Hognestad kom frå bygda Hognestad like ved Bryne, der denne bloggen blir skriven. Han er kjent som prest og biskop, forfattar og salmediktar. Spesielt har nokre av dei salmane han har omsett og gjendikta, blitt mykje brukt; Fager kveldssol smiler og Det hev ei rose sprunge er eksempel på det.

Peter Hognestad var aktiv målmann. Interessant nok blei han i 1903 tilsett som stiftskapellan i Oslo, med spesielt ansvar for å halda gudstenester på nynorsk! Og i 1906 var han blant innbydarane til stiftinga av Noregs Mållag. I 1916 blei han biskop i Bjørgvin. Han var den første biskopen som preika på nynorsk, og dette blei det visst mykje oppstyr omkring!

Han var også hovudredaktør for den første nynorske bibelutgåva (Studentmållagsbibelen), som kom i 1921.

Kunstnaren Herborg Kverneland heldt eit interessant kåseri om biskopen. Ho kjem frå den same Hognestad-familien og kunne derfor dela både av historiske fakta og av tradisjonsstoff frå eigen familie. Ho hadde også laga kalligrafi-trykk med Fager kveldssol smiler, som blei solgt til inntekt for kyrkejubileet. Ein flott julegåve-idé.

Kvelden blei avslutta med Aftansong frå Altarboka som kom i 1920 og som Peter Hognestad hadde deltatt i utforminga av. Me song Hognestad-salmar og prost Anne-Sofie Haarr las ei preike av Hognestad frå boka Kvila i Gud, ei preikesamling som kom ut i 1933, etter hans død.

Oppdatering 28.11.2006: Sjå også Wikipedia sin artikkel om Peter Hognestad. Her finn du m.a. oversikt over utgjevingane hans. Ivar Aasen-sambandet har også ein artikkel om Hognestad.

Mållaget i hundre!

Då eg var i 17-årsalderen, tok eg eit bevisst val om at nynorsk var mitt språk. Det har eg aldri angra på. Trass i at eg ikkje har vore medlem i Noregs Mållag, vil eg gjerne vera med og gratulera nå ved 100-årsmarkeringa deira.

Det var Olaug Nilssen, forfattar og student, som heldt festtale ved jubileet. Sjølv vil eg gjerne krydra bloggen min med eit lite utdrag av den framifrå talen hennar:

"Eg har vore på mållagstilstellingar der somme har vore på gråten fordi dei var så fortvila over at det er lov å skrive setninga ”nokre vener slæst” på tjuefire ulike måtar på nynorsk. Eg har vore på mållagstilstellingar der det har gått eit oppkava gisp gjennom salen når føredragshaldaren viser ei liste over bokmålske setningar av typen ”noen venner slåss”, som det er lov å skrive på nynorsk. Eg har høyrt om nynorskskrivande journalistar som får mengder av e-postar, brev og telefonar kvar gong dei har skrive eit anbehetelse-ord eller noko anna tilsynelatande stygt. Så det er sant. Det er sant at målfolk kranglar. Det er i alle fall sant at dei diskuterer.

Men det er ikkje sant at språkspørsmåla målfolka diskuterer er noko flisespikkeri som ingen andre bryr seg om. Når alt kjem til alt, så handlar engasjementet til Noregs mållag om ein overveldande kjærleik til det nynorske språket, ein kjærleik som ikkje er heilt ulik det engasjementet språkmedvitne bokmålsfolk legg for dagen når dei klagar over frammarsjen til ord delings feil i norsk presse, eller fortvilar over at skrivemåten til pub og service blir fornorska med pinlege ø-ar og doble konsonantar.

Språk engasjerer! Det er mindre viktig om det nynorske språkengasjementet kjem av at ein er overtydd om at nynorsk er best fordi det er det mest norske, om kjærleiken kjem av medkjensle for eit språk som blir mobba eller om han kjem fordi ein kjenner at nynorsken er ein viktig del av den ein er. Sjølv elskar eg nynorsk så høgt at eg føler eg er nynorsk."

Du kan lesa heile festtalen her.

PS: Er du klar over at du kan ha nynorsk startside på nettet? Bruk www.startsida.no