Gamle oliventre i Getsemane

Oliventre er det mange av i Israel. Men ingen gjer inntrykk på same måte som dei åtte gamle trea i hagen utanfor Alle nasjonars kyrkje i Getsemane.

Nå har forskarar funne ut at trea er frå midten av 1100-talet. Dei er altså nærare 900 år gamle. Røtene er kanskje enda eldre?

Mannen som i forrige veke presenterte dei nye forskingsresultata, nemnte også koss desse trea blir oppfatta av mange:

… for every Christian, the olive trees of the Garden of Gethsemane serve as a “living” reference to the Passion of Christ …

I denne samanhengen er det interessant at det midt på 1100-talet blei bygd ei kyrkje på denne staden, over ruinane av den første kyrkja frå bysantinsk tid. Trea som står her i dag, blei kanskje planta i ein hage utanfor denne korsfararkyrkja.

Terrasanta.net skriv:

The research results show that three of the eight olive trees (the only ones on which it was technically possible to carry out the study), as dating from the middle of the twelfth century. Hence, the trees are about nine hundred years old. But one point needs to be made clear: the date indicated refers only to the aboveground part of trees – the trunk and foliage. In fact, the same research has shown that the part below ground, i.e. the roots, is certainly more ancient.

The outcome of the investigation must also be put in relation with ancient travel chronicles of pilgrims, according to which the second of Gethsemane basilica was built between 1150 and 1170 (the period during which the Crusaders were engaged in the reconstruction of the great churches of the Holy Land and Jerusalem in particular). It therefore seems likely that, during the construction of the Basilica of Gethsemane, the garden was rearranged, creating a renovation of the olive trees present at that time.

Les meir

Historia er også dekka av Reuters: Olive trees of Gethsemane among oldest in world: study

Eg reknar med at seriøse guidar nå vil slutta å snakka om at desse trea stod der då Jesus hadde sin bønekamp i Getsemane. Eg har aldri likt slike utsegn. Ei anna sak er at trea på ein sterk måte minnar om den spesielle historia som er knytt til staden. Her var det Jesus bad før han gjekk inn i lidinga og døden, og her i området var det også han blei arrestert.

Mannen som presenterte forskinga uttrykte dette perspektivet slik:

Fr Pierbattista Pizzaballa, presenting the results of the research, noted that “for every Christian, the olive trees of the Garden of Gethsemane serve as a “living” reference to the Passion of Christ, they witness to the absolute obedience to the Father, even sacrificing his person for the salvation of man, of all men, and are also an indication and memory of man’s disposition to “doing the will of God”, the only way to identify a believer. In this place, Christ prayed to the Father, and put his trust in Him to overcome the agony of death,” the Agony”, the Passion and the terrible execution on the cross, trusting in the ultimate victory, the resurrection and the redemption of men.

Eg tar også med eit par bibeltekstar:

Då Jesus hadde sagt dette, gjekk han ut saman med læresveinane sine og over til andre sida av Kedron-bekken. Der var det ein hage, og den gjekk dei inn i. (Joh 18,1)

Så kom Jesus med læresveinane til ein stad som heiter Getsemane, og han sa til dei: «Sit her medan eg går dit bort og bed.» 37 Han tok med seg Peter og dei to Sebedeus-sønene, og han vart gripen av sorg og gru. 38 Då sa han til dei: « Mi sjel er sorgtyngd til døden. Ver her og vak med meg!» 39 Så gjekk han eit lite stykke fram, kasta seg ned med andletet mot jorda og bad: «Far, er det råd, så lat dette begeret gå meg forbi! Men ikkje som eg vil, berre som du vil.» 40 Då han kom tilbake til læresveinane, fann han dei sovande, og han sa til Peter: «Så makta de ikkje å vaka med meg ein einaste time? 41 Vak og be at de ikkje må koma i freisting! Ånda er villig, men kjøtet er veikt.» 42 Så gjekk han bort att andre gongen og bad: «Far, om ikkje dette begeret kan gå forbi meg, og eg må tømma det, så lat viljen din råda.» 43 Då han kom tilbake, såg han at dei hadde sovna til att, for auga deira var tunge av søvn. 44 Då lét han dei vera og gjekk bort att og bad tredje gongen med dei same orda. 45 Så kom han tilbake til læresveinane og sa: «Søv de framleis og kviler! Timen er komen då Menneskesonen skal gjevast over i syndarhender. 46 Stå opp, lat oss gå! Svikaren er nær.» (Matt 26,36-46)

(via BiblePlaces Blog)

Jesu bønerop på korset

Eg tenkjer meg at Jesus bad Salme 22 på korset, eventuelt at han bad med enkelte ord (på arameisk) som sidan har blitt knytt til denne salmen.

Alle dei fire evangelistane siterer Jesu bønerop og utsegner på korset. Men innhaldet er ulikt. I den kristne tradisjonen har det vakse fram ei harmonisering som gjerne blir kalla Jesu sju ord på korset (sjå her)

Eg har lese Raymond E. Brown si bok  The Death of the Messiah. From Gethsemane to the Grave. Han er opptatt av å skilja mellom tolkinga av orda slik dei bevisst er nytta av evangelistane og det me kan seia om kva Jesus ropte/sa på korset.

Jesu ord på korset er altså sterkt knytt til Salme 22. Det har vore drøfta om han bad heile denne salmen mens han hang på korset. Brown viser at det er mogleg å knyta alle dei fire evangelistane sine gjengjevingar av kva Jesus ropte og/eller sa, til denne salmen.

I Markus- og Matteusevangeliet roper Jesus eit fortvila ”Min Gud, min Gud, kvifor har du forlate meg?” Begge evangelia gjengjev Jesu ord (i litt ulik form) på arameisk, hans talemål. Dette er innleiingsorda til Salme 22. Markus og Matteus lar Jesus gjennom lidingshistoria bli forlaten av Gud. Han når, ved døden på korset, botnen av den menneskelege eksistensen. I Getsemane, ved innleiinga av lidingshistoria, bad han tillitsfullt til Gud som Far. No bed han med meir allmennmenneskeleg form til ”min Gud”. Me kan likevel merka oss at også denne bøna har tillit som føresetnad. Men sjølv om Salme 22 endar i siger, med orda om at Gud har “vist si rettferd”, lar ikkje evangelistane denne samanhengen bli synleg før etter Jesu død.

I Lukasevangeliet ropar Jesus med urokkeleg tillit: ”Far, i dine hender gjev eg mi ånd”. Dette er også ord henta frå Salmane, no frå Sal 31,6. Brown tenkjer seg at dette kan vera eit utslag av lukansk redigering. Både Sal 22 og 31 har utfriing frå fiendar som tema. Lukas har såleis kanskje ved redigeringa valt å nytta ein annan, men tilsvarande, salme som utgangspunkt, og så lagt eit vers prega av tillit i munnen på Jesus? Hos Lukas er Jesus gjennom heile livet prega av eit tillitsfullt forhold til Gud som Far; alt som 12-åring uttalte han seg om behovet for å vera ”i huset åt Far min” (2,49). I lidingshistoria møter me dette forholdet først i Getsemane (22,42), vidare i bøna hans i det han blir korsfesta (23,34) og så til sist i det han døyr med ønsket om å få vera i Fars hender.

I Johannesevangeliet møter me Jesus som han som meistrar situasjonen. Han har kome med eit oppdrag frå Gud, og på korset ”visste han at alt var fullført” (19,28+30). For at Skrifta skulle oppfyllast, sa han ”Eg er tørst”. Kanskje er det også her trådar tilbake til Sal 22; ”Munnen er tørr som eit potteskar, tunga er klistra til ganen” (Sal 22,16). Hans ord ”Det er fullført” referer både til den oppgåva Gud hadde gjeve han, og til oppfyllinga av Skrifta.

Her er det mest aktuelle avsnittet:

Salme 22

  2 Min Gud, min Gud, kvifor har du forlate meg?
Kvifor er du så langt borte
når eg treng hjelp og skrik ut mi naud?

3 Min Gud, eg ropar om dagen, men du svarar ikkje,
eg ropar om natta og finn ikkje ro.

4 Men du er Den heilage,
som tronar over Israels lovsong.

5 Til deg sette fedrane si lit,
dei leit på deg, og du fria dei ut.

6 Dei ropa til deg og vart berga,
dei leit på deg og vart ikkje til skamme.

7 Men eg er ein makk og ikkje ein mann,
spotta av menneske, forakta av folk.

8 Alle som ser meg, håner meg,
vrengjer leppene og rister på hovudet:

9 «Han har gjeve seg over til Herren,
lat han fria han ut og berga han,
han har då glede i han!»

10 Du drog meg fram frå mors liv,
du gjorde meg trygg ved hennar bryst.

11 Frå eg vart fødd, er eg kasta på deg,
frå mors liv er du min Gud.

12 Ver ikkje langt borte frå meg,
for trengsla er nær,
og det finst ingen som hjelper.

13 Store oksar samlar seg om meg,
stutar frå Basan flokkar seg rundt meg.

14 Dei spilar opp gapet mot meg
lik ei løve som brøler og riv sund.

15 Eg renn bort som vatn,
alle mine bein har losna.
Hjartet er som voks, det smeltar inni meg.

16 Munnen er tørr som eit potteskar,
tunga er klistra til ganen.
Du legg meg ned i dødens støv.

17 Hundar samlar seg om meg,
ein flokk av valdsmenn kringset meg.
Dei gjennomborar mine hender og føter.

18 Kvart bein i kroppen kan eg telja.
Dei stirer, dei ser på meg.

19 Dei deler kleda mine mellom seg
og kastar lodd om kappa.

Jesu bøn i fangehòlet

Salme 88

Jesus kunne sin Bibel. I Salmane fann han ord til sine bøner i ulike situasjonar. Eg ser for meg at Jesus bad Salme 88 då han natt til langfredag sat arrestert i øvstepresten sitt hus.

Her er eit utdrag:

2 Herre, du Gud som frelser meg,
eg ropar til deg dag og natt.

3 Lat mi bøn nå fram til deg,
vend øyret til mitt rop!

4 Mitt liv er fylt av ulukker,
eg står ved dødsrikets rand.

5 Eg blir rekna til dei som har gått i grav,
eg er som ein mann utan kraft.

6 Eg er forlaten mellom dei døde,
lik falne som ligg i grav.
Du kjem dei ikkje lenger i hug,
dei er støytte bort frå di hand.

7 Du har lagt meg i hòla der nede,
i det mørke djupet.

Øvstepresten sitt hus låg truleg på eller ved Sionshøgda i Jerusalem. Les om lokaliseringa av staden i notatet Kaifas’ hus.

Oversikt over Jesu lidingshistorie

Nå i den stille veka er det tid for å lesa Jesu lidingshistorie, som er detaljert skildra i Det nye testamentet. Historia kan delast inn på denne måten:

1. Jesus bed og blir arrestert i Getsemane på Oljeberget
2. Jesus overfor dei jødiske leiarane
3. Jesus overfor Pilatus, den romerske guvernøren
4. Jesus blir korsfesta og døyr på Golgata, og blir gravlagt i nærleiken

Men under kvar av desse fire overskriftene, skjular det seg ei forteljing med mange detaljar. Full oversikt over lidingshistoria kan du få i notatet Detaljar i Jesu lidingshistorie. Og sjølve teksten, – den finn du altså i NT.

Moxnes om pavens Jesusbok

Professor Halvor Moxnes har skrive om pave Benedikt si Jesusbok bd 2 i Vårt Land.

Pavens personlige Jesus-forhold

De som har oppfattet Joseph Ratzinger som kirkepolitiker og som en streng håndhever av rettroenhet, kan bli overrasket over pavens personlige Jesus-forhold.

Pave Benedikts nye Jesus-bok frikjenner jødene for skyld i Jesu død. Det var den oppsiktsvekkende forhåndslanseringen fra Vatikanets PR-avdeling. Nå er boken kommet, slik at vi kan lese hva Ratzinger skriver i det andre bindet om Jesus, Jesus fra Nasaret. Fra inntoget i Jerusalem til oppstandelsen.

Det viser seg at de mest kyndige kommentarene til denne meldingen hadde rett: Det er ikke mye nytt i dette. Dette har bibelforskere og kirkeledere sagt i minst én generasjon. Det er velkjent at evangeliene beskriver hvordan jøder i Jerusalem var skyld i at Jesus ble tatt til fange, dømt og henrettet en påske i Jerusalem ca. år 30. Disse beretningene ble senere brukt til å overføre skyld til «alle jøder» gjennom alle tider, slik at mange jøder opp gjennom historien har opplevd å bli beskyldt for å ha «drept Jesus». Dette er selve kjerneeksemplet på å overføre «fedrenes skyld til barna».

(…)

Denne boken er ikke først og fremst historien om Jesu påske, men Ratzingers religøse fortolkning. Selv om han er tilbakeholdende med referanser til seg selv er det nærliggende å se et personlig element særlig i beskrivelsen av fotvaskingen. Dette er fortellingen i Johannes-evangeliet om hvordan Jesus ved avskjedsmåltidet med disiplene vasket deres føtter. Den finnes ikke i de andre evangeliene som i stedet har fortellingen om nattverden. For Ratzinger blir fotvaskingen det sentrale sakrament i påsken, ikke bare som et eksempel på å tjene andre, men som uttrykk for Jesu kjærlighet som forener ham med disiplene. Dette er sikkert en tolkning som preger paven når han selv går inn i Jesu rolle. Det skjer i et av de sentrale ritualene i påskefeiringen i Roma når paven skjærtorsdag foretar en fotvasking av tolv menn.

De som har oppfattet Ratzinger som kirkepolitiker og som en streng håndhever av rettroenhet, kan bli overrasket over hans personlige Jesus-forhold. Men det er åpenbart dette som bærer hans engasjement i boken og som gjør det til en bok også om pavens påske.

Les meir

Pilegrim i Jorsalaborg III

Eg er i gang med ein serie bloggnotat om den norrøne abbeden Nikolas som reiste som pilegrim til Jerusalem på 1150-talet (sjå del I og del II). Her kjem eit nytt notat i serien.

Nikolas kom til Jerusalem midt i korsfarartida. Byen var styrt av korsfararane i 88 år, i perioden 1099-1187. Korsfararane er først og fremst huska for si råe framferd i kampen for å sikra Den heilage landet eit kristent styre. Det paradoksale sett med vår tids auge, er at korsfararane fór fram på alt anna enn kristeleg vis for å nå sine mål.

Det som er mindre kjent, er at korsfararane også var aktive med store byggeprosjekt. Jerusalem hadde vore muslimsk i over 450 år då korsfararane inntok byen. Nå ville dei at den tidlegare muslimske byen skulle oppgraderast til eit sentrum for den kristne verda. Slik gjekk det ikkje, men fleire av bygga frå korsfarartida er framleis med og pregar Gamlebyen i Jerusalem.

Det var nok imponerande for den norrøne abbeden å koma til byen midt i denne tidsepoken. Det viktigaste pilegrimsmålet var Golgata og Jesu grav, som pilegrimen kunne finna inne i Gravkyrkja. Då Nikolas kom til Jerusalem, var denne gamle kyrkja nyleg gjenopna og gjenvigsla i 1149. Korsfararane hadde markert sine første 50 år i byen med ei omfattande utviding av Gravkyrkja.

Det norrøne namnet på kyrkja var Pulkrokyrkja – jfr dagens engelske namn: The Church of the Holy Sepulchre.

Abbed Nikolas skreiv slik om kyrkja:

Der er kyrkja med Herrens grav og staden der Kristi kross stod. Der kan ein klårt sjå Kristi blod på steinen, som om det nyleg hadde blødd, og slik vil det vera til dommedag. Der får folk lys ned frå himmelen påskeaftan. Ho er kalla Pulkrokyrkja og er open ovanom grava.

Eg merker meg tre ting i omtalen av Gravkyrkja. For det første den nærast naivistiske trua på korleis Jesu blod framleis var tydeleg til stades på Golgata. For det andre omtalen av den heilage elden, ein spesiell tradisjon med lystenning som framleis er levande kvart år på påskeaftan. Eg har sjølv opplevd denne lystenningstradisjonen, i påsken 2001 (her).

Det tredje eg merkar meg, er vanskelegare å forstå. Det er kjent at den første Gravkyrkja, bygd på 300-talet, var open over grava. Men eg har tidlegare oppfatta det slik at også denne delen av kyrkja var komen under tak i korsfarartida. Dette vil eg finna ut meir om!

I dag er det ein stor kuppel over sjølve gravstaden.

Påskegalleri

Sjå Glo sitt påskegalleri. Her er mykje flott å ta med seg som ei oppsummering av påskebodskapen.

(via BiblePlaces Blog)

Jesu lidingshistorie

I dag på langfredag vil eg gjerne minna om at alle dei fire evangelistane skriv grundig og detaljert om Jesu liding og død i Jerusalem. Dei skriv med ulike briller og legg vekta på litt ulike stadar, og nettopp dette er med og gjer NT truverdig og ekstra interessant.

Det tidlegare notatet Detaljar i Jesu lidingshistorie gir oversikt over dette viktige materialet frå dei fire evangelistane.

Jesu grav

Jesus blei korsfesta på Golgata og lagt i ei grav i ein hage like ved. Der skjedde dei grunnleggjande handlingane som heile den kristne trua byggjer på. Er det muleg å vita nøyaktig kor dette skjedde? Koss ser det ut på denne staden idag? (Les meir)

Det er påskeaftan i dag. NT fortel om Jesu grav (og om gravlegginga). Her er tekstane frå Matteus- og Johannes-evangeliet:

Då det vart kveld, kom det ein rik mann som heitte Josef. Han var frå Arimatea og hadde òg vorte ein Jesu disippel. Han gjekk til Pilatus og bad om å få Jesu kropp, og Pilatus gav ordre om at han skulle få han. Josef tok Jesu kropp, sveipte han i eit reint linklede og la han i den nye grava han hadde hogge ut til seg sjølv i bergveggen. Så rulla han ein stor stein framfor gravopninga og gjekk. Men Maria Magdalena og den andre Maria var der. Dei sat beint framfor grava. (Matt 27,57-61)

Josef frå Arimatea bad no Pilatus om lov til å ta ned Jesu kropp. Josef var ein av disiplane til Jesus, men i løynd, for han var redd jødane. Pilatus gav han lov til det, og han kom og tok ned kroppen. Også Nikodemus var der, han som kom til Jesus første gongen om natta. Han hadde med seg ei blanding av myrra og aloë, omkring hundre pund. Då tok dei Jesu kropp og sveipte han i linklede med den angande salven, som skikken er ved gravferdene til jødane. På den staden der Jesus vart krossfest, var det ein hage, og i hagen ei ny grav som ingen endå var lagd i. Der la dei Jesus, fordi det var helgaftan hos jødane og grava låg så nær. (Joh 19,38-42)

14 stasjonar på korsvegen

Korsvegen (Via Crucis) er ei vandring eller ein andaktsform med 14 stasjonar knytt til Jesu lidingshistorie. Korsvegen kan vera knytt til 14 bilete med motiv frå lidingshistoria eller den kan vera ei vandring i meir overført tyding ved at ein les og tenkjer og på den måten følgjer Jesus på lidingsvegen. (Les meir)

Getsemane

Getsemane er eit kjent stadnamn frå Bibelen, knytt til Jesu lidingshistorie.

Biletet viser Oljeberget som ligg aust for Gamlebyen i Jerusalem. Getsemane er namnet på området ved foten av denne høgda. Det er umogleg å vita kor stor Getsemanehagen var på Jesu tid. Namnet blir i dag brukt om området ved Getsemanegrotta (til venstre på biletet, ovanfor vegen som går på tvers), Alle Nasjonars kyrkje (den store kyrkja med mosaikk i gavlen) og den russiske kyrkja med gullkuplar lenger oppe i bakken.

Les me bibelforteljingane nøye, ser me at Jesus og disiplane truleg relativt ofte var samla i Getsemane. Dei budde ikkje fast i Jerusalem, men reiste nok som jødar flest tre gonger i året til byen i dei store høgtidene. Då var det fullt av folk i Jerusalem, og det er ikkje unaturleg at dei hadde ein eller fleire faste samlingsstadar. Kanskje dette var ein slik stad? (Les meir)

Dei fleste som kjem til Getsemane, konsentrerer seg om den katolske Alle Nasjonars kyrkje og om ein liten hage med eldgamle oliventre utanfor kyrkja.  Denne kyrkja blei bygd i 1924 over ruinane av ei kyrkje frå 300-talet. Framfor altaret kjem det ei flat klippe opp av golvet, og tradisjonen fortel at det var her Jesus hadde si avgjerande bønekamp. (Les meir)

Tradisjonen knyter Getsemanegrotta til Jesus og disiplane, og fortel at dette var deira opphaldsstad, og kanskje òg overnattingsstad, når dei var i Jerusalem. NT fortel at disiplane sovna i Getsemane mens Jesus kjempa sin avgjerande kamp i bøn eit steinkast unna. Kanskje sov dei, fordi dei var vane med å sova på denne staden? (Les meir)

The Passion of the Christ

Seint langfredag kveld såg eg The Passion of the Christ på TV. Då filmen var ny, kjende eg ikkje noko behov for å sjå den pga det eg hadde lese av omtalar. Seinare har eg tenkt at eg likevel skulle sett filmen, ikkje minst sidan eg har arbeidd ein del med Jesu lidingsveg. Derfor passa det meg godt at TV2 sette den på programmet nå.

TV2 omtalte filmen som omstridt, og det har dei jo rett i. På nettsida skreiv dei blant anna:

Filmen gir et sterkt inntrykk av Jesu lidelse, og de mentale påkjenninger han gjennomgår under rettssaken, og på korset der han gjør bot for alle menneskers synder. (…) "The Passion of the Christ" er en svært sterk filmopplevelse, som får oss til å stille mange spørsmål om religion, menneskets evne til å tro, vår råskap, kjærlighetens styrke og om filmen i seg selv. (les meir)

Eg syns det både er positive og negative sider ved filmen. Det er positivt at Mel Gibson er trufast mot lidingshistoria slik me finn den i Bibelen, sjølv om han utbroderer råskapen i historia og legg til ein del der. Det var dessutan interessant å leggja merke til at Mel Gibson følgjer den kyrkjelege tradisjonen med 14 definerte stasjonar på korsvegen: Jesus fell tre gonger under korset, han møter mora si, Simon frå Kyrene, Veronika og dei sørgjande kvinnene, alt i den tradisjonelle rekkefølgjen frå 1-14. Vidare la eg merke til ein del interessante koplingar i dei tilbakeskuande innskota, der det som skjer med Jesus i lidingshistoria, blei knytt saman med det han sjølv hadde sagt tidlegare i livet.

Men det er også gode grunnar for å kritisera "filmen i seg selv". Her er det nærbilete av slag, vald og blod så det held, og vel så det. Nå tvilar eg ikkje på at Jesus blei utsett for grov vald både hos dei jødiske leiarane og hos dei romerske soldatane. Det kjem fram i bibelforteljinga. Men det har noko med kor detaljerte bilete me treng av dette. Langfredag morgon høyrde eg programmet Kunstreisen på radio. Der høyrde eg kunstprofessor Gunnar Danbolt fortelja om bibelhistoriske kunstverk frå middelalderen og renessansen, og eg merka meg at han i ei bisetning faktisk også sa noko om moderne bibelhistoriske filmar. Han la vekt på at den gamle kunsten, på same måte som sjølve bibelforteljinga, var tilbakehalden med å seia for mykje. På den måten kan me tenkja sjølv i møte med historia, og danna våre indre bilete. Etter å ha sett The Passion of the Christ er eg bare enda meir einig med han i desse tankane. I denne filmen er det sanneleg ikkje mykje som blir overlatt til fantasien.

Korsvegen

Korsvegen (Via Crucis) er ei vandring eller ei andaktsform med 14 stasjonar knytt til Jesu lidingshistorie. Korsvegen kan vera knytt til 14 bilete med motiv frå lidingshistoria eller den kan vera ei vandring i meir overført tyding ved at ein les og tenkjer og på den måten følgjer Jesus på lidingsvegen. Her kan du følgja ein slik korsvegandakt med korte tekstar, bilete og bøner.

Mest konkret blir korsvegen som andaktsform når me er til stades i Jerusalem, der det skjedde, og går langs vegen Via Dolorosa (lidingsvegen) i Gamlebyen i Jerusalem. Her er den andaktsvegen som har danna utgangspunkt for alle korsvegandaktar og biletserier i kristne kyrkjer verda rundt. Kvar fredag ettermiddag går det organisert vandring langs vegen, med andakt på alle dei 14 stasjonane. Langfredag er det sjølvsagt spesielt mange som er med på dette. Men dei fleste som går denne vandringa, gjer det for seg sjølv eller saman med ei gruppe, uavhengig av om det er fredag eller ein annan dag.

Ved mange av stasjonane er det små kapell, ofte godt skjult i den tette bygningsmassen rundt dei tronge gatene. Desse kapella står opne og me kan gå inn og ha ein stille stund før me går vidare.

Sjølv har eg gått langs Via Dolorosa fleire gonger, både åleine og saman med andre. Ein gong har eg, saman med familien min, vore der i påsken (2001). Då deltok me sjølvsagt på korsvandringa langfredag. Men det var rett og slett for mange som deltok til at me kunne halda kontakten med dei som gjekk først og som leia med tekstlesingar og bøner. Det enda med at me frå femte stasjon gav opp og heller gjekk i vårt eige tempo fram til Gravkyrkja. Den gong traff me forresten også nokre me såvidt kjente frå Bryne, og slo følgje med dei.

Tradisjonen med å følgja lidingshistoria langs akkurat denne vegen, går tilbake til fransiskanske munkar som tok imot pilegrimar i det 13. eller 14. hundreåret. Men heilt tilbake til bysantinsk tid (Jerusalems periode som kristen by i tre hundre år i perioden 325-638) var det tradisjon med å gå frå stad til stad til minne om Jesu lidingshistorie. Uansett kva rute ein følgte, var målet Golgata og Jesu grav i Gravkyrkja.

Dette med dei 14 stasjonane er ein tradisjon som har vakse fram gjennom kyrkjehistoria, knytt til Via Dolorosa i Jerusalem:

1. Jesus blir dømd til døden
2. Jesus tar korset på skuldrane sine
3. Jesus fell første gong under korset
4. Jesus møter mor si
5. Simon frå Kyrene blir tvunge til å bera Jesu kors
6. Veronikas svetteduk
7. Jesus fell andre gong under korset
8. Jesus taler til dei sørgjande kvinnene
9. Jesus fell tredje gong under korset
10. Kleda blir tatt frå Jesus
11. Jesus blir nagla til korset
12. Jesus døyr på korset
13. Jesus blir tatt ned frå korset
14. Jesus blir lagd i grava

Dei fire siste av desse stasjonane er ved eller i Gravkyrkja.

Eg syns det er fint å bruka tradisjonen med desse stasjonane for å leva meg inn i lidingshistoria, både i ei kyrkje og når eg er i Jerusalem. Når Inger og eg er reiseleiarar og tar andre med til Jerusalem, brukar me eit forkorta opplegg der me går Via Dolorosa og stoppar på nokre av stasjonane.

Eg skriv dette langfredag, og i dag var det flott å sitja i kyrkjebenken og delta på ein korsvegandakt i eigen kyrkjelyd her på Bryne. Me nytta eit opplegg av den svenske biskopen Martin Lønnebo, omsett og tilrettelagt for bruk i norske kyrkjer.

Detaljar i Jesu lidingshistorie

Raymond E. Brown har sett opp ei detaljert inndeling av Jesu lidingshistorie i boka The Death of the Messiah. From Gethsemane to the Grave. Inndelinga gir ei god oversikt over dei enkelte delane av lidingshistoria, og kan vera nyttig for andre som ønskjer å setja seg inn i denne viktige delen av Det nye testamentet.

Raymond E. Brown deler lidingshistoria opp i fire akter som igjen blir delt i ulike scener og vidare i små avsnitt. For alle avsnitta blir det vist til dei aktuelle tekstane i dei fire evangelia Matteus, Markus, Lukas og Johannes.

Golgata og Jesu grav

Jesus blei korsfesta på Golgata og lagt i ei grav i ein hage like ved. Der skjedde dei grunnleggjande handlingane som heile den kristne trua byggjer på. Er det muleg å vita nøyaktig kor dette skjedde? Koss ser det ut på denne staden idag?

Det er i dag to stadar som blir vist fram som staden for Jesu død og oppstode. Men det er likevel ikkje slik at me derfor må seia: “Me kan ikkje eigentleg vita kor det skjedde”. Forskarar er nemleg stort sett einige i at Gravkyrkja (biletet) i Gamlebyen i Jerusalem ligg på den historisk korrekte staden der Golgata og Jesu grav var. Der har det vore ei kyrkje med samanhengande historie (om enn ei voldsom historie med mange kritiske periodar) heilt tilbake til ca 325, då Jerusalem blei ein kristen by som del av keisar Konstantin sitt rike. Og før det var det ein tradisjon blant dei kristne i byen som sa kor staden var. Historikarar og arkeologar reknar det idag som svært sannsynleg at denne tradisjonen blant Jerusalems kristne, var korrekt.

Døden på korset

Jesus døde på korset. Sidan har korset blitt det mest kjente symbolet knytt til kristendomen. Eigentleg er korset eit frykteleg tortur-instrument. Dei første korsfestingane er kjente frå Athen på 600-talet f.Kr. På 300-talet blei korsfesting ein allmen praksis i det hellenistiske riket, det vil seia riket som oppstod med Alexander den store. På den måten møtte jødane korsfesting, og i dei siste hundreåra før Jesu tid var det mange som blei korsfesta i Jerusalem. I 1968 blei det, i ei grav i Jerusalem, funne bein etter ein mann som var korsfesta i dei siste åra før byen blei øydelagt av romarane i år 70 e.Kr. Dette funnet gav interessant kunnskap som kunne samanliknast med det me veit om Jesu korsfesting.

Det var fleire typer kors som blei nytta ved korsfestingar. Vårt ord kors gir inntrykk av to linjer som kryssar kvarandre. Verken det greske stauros eller det latinske crux har nødvendigvis den betydninga. Den einaste opplysninga som kan seia noko om kva type kors som blei nytta då Jesus blei korsfesta, er opplysninga med klagemålet som stod over hovudet på han.

Over hovudet hans hadde dei sett ei innskrift med klagemålet mot han: “Dette er Jesus, kongen over jødane.” (Matt 27,37)

Det betyr truleg at tradisjonen som alltid har rekna med eit kors av typen “forlenga plussteikn” har rett. Mest sannsynleg har den vertikale pålen stått fast på Golgata, mens den horisontale stokken blei boren til staden, først av Jesus, sidan av Simon frå Kyrene (Matt 27,32).

Me veit ikkje kor høgt Jesu kors var. Men det blei nytta ein stong då det blei løfta ein svamp med eddikvin opp til Jesus (Matt 27,48). Eg har lese gjettingar på at korset var i overkant av 2 meter høgt.

Kva veit me så om koss Jesus var festa til korset? Det står ikkje noko om det i samband med korsfestinga, men enkelte skildringar frå tida etter oppstoda gjev informasjon om at han hadde naglemerke i hendene og på føtene.

Då Jesus openberra seg for disiplane etter oppstoda, sa han: “Sjå hendene og føtene mine; det er eg. Ta på meg og sjå!” (Luk 24,39)

Og møtet med Tomas fortel òg noko om dette:

«Vi har sett Herren!» sa dei til han. Men han svara: «Det trur eg ikkje før eg får sjå naglemerket i hendene hans og leggja fingeren i det og stikka handa i sida hans.» Åtte dagar etter var læresveinane hans atter samla, og Tomas var med dei. Då kom Jesus medan dørene var stengde; han stod midt imellom dei og sa: “Fred vere med dykk.” Så seier han til Tomas: “Kom med fingeren din, og sjå hendene mine. Kom med handa di og stikk henne i sida mi. Og ver ikkje vantruen, men truande!” (Joh 20,25-27)

Langfredag

Det er langfredag i dag, ein spesiell heilagdag. Jesu død på korset står i sentrum. Eg har i vekene før påske gjennom ein del innlegg her på bloggen gått gjennom dei ulike delane av Jesu lidingshistorie.

Jesus blei piska og dømt til døden etter forhøyret hos Pilatus. Så måtte han bera korset (det vil truleg seia tverrbjelken, for den vertikale pålen stod nok fast på staden der dei korsfesta folk) den siste tunge vegen ut av byen og til staden som heiter Golgata / Hovudskallestaden.

Evangelia skildrar det som så skjer ganske enkelt og nøkternt:
Der krossfeste dei han, og saman med han to andre, ein på kvar side, og Jesus midt imellom dei.

I dei fire evangelia er det gjengitt litt forskjellig av dei orda Jesus sa då han blei korsfesta. I kristen tradisjon har ein sett dette saman til det me kallar Jesu sju ord på korset:

• Om folket som spotta og mobba han: Far, tilgjev dei, for dei veit ikkje kva dei gjer. (Luk 23,34)
• Til Maria: Kvinne, det er son din. Til Johannes: Det er mor di. (Joh 19,26-27)
• Til den eine røvaren som var korsfesta ved sida av han: Sanneleg, det seier eg deg: I dag skal du vera med meg i Paradis. (Luk 23,43)
• Min Gud, min Gud, kvifor har du forlate meg? (Matt 27,46)
• Eg er tyrst. (Joh 19,28)
• Det er fullført. (Joh 19.30)
• Far, i dine hender gjev eg mi ånd. (Luk 23,46)

Så vil eg bare på denne langfredagen minna dykk om eit enkelt bibelvers, som kan seia oss noko om kva drivkraft som heldt Jesus oppe.

Jesus seier: Ingen har større kjærleik enn den som gjev livet sitt for venene sine. (Joh 15,13)

Pilatus

“…. pint under Pontius Pilatus ….”

Kven var eigentleg denne mannen som faktisk har fått namnet sitt med i den apostoliske truvedkjenninga?

Pontius Pilatus var romersk prefekt i Judea i åra 26-36. Det vil seia at han var Romarriket sin politiske og militære leiar i området rundt Jerusalem på den tida då Jesus hadde sitt offentlege virke. Pilatus var busett i Caesarea, den romerske hovudstaden ved kysten, litt nord for dagens Tel Aviv. Men periodevis var han i Jerusalem, truleg først og fremst i samband med dei store religiøse festene.

Me kan finna både positive og negative omtalar av Pilatus. Markus gjev han ikkje mykje ære i sitt evangelium, mens dei tre andre evangelistane gjev inntrykk av at Pilatus i større eller mindre grad ønskte å gjera Jesus fri. I den tidlege kristne litteraturen var det fleire som gav ein positiv omtale av Pilatus. Utanfor den kristne litteraturen finn me ein ufordelaktig omtale hos Josefus og ein direkte fiendtleg omtale hos Filo. Ein forskar (Raymond E. Brown) som har vurdert alle tekstavsnitta der Pilatus er omtalt i evangelia, hos Josefus og hos Filo konkluderer med at Pilatus, trass i alvorlege feilgrep, var ein mykje betre leiar enn det Filo gjev uttrykk for, og at Det nye testamentet, med sine nyansar, gjev ei personskildring som ikkje er usannsynleg.

Eg vil ta med litt frå møtet mellom Jesus og Pilatus i borga der Pilatus hadde sitt hovudkvarter (Joh 18,28-19,16). Mot slutten av forhøyret hos Pilatus går forhøyret over til å bli ein samtale mellom dei to. Utgangspunktet er spørsmålet om Jesus er jødane sin konge. Jesus kjem i samtalen med fleire viktige utsegn om seg sjølv. Han seier bl.a: Mitt rike er ikkje av denne verda. Vidare stadfestar han positivt at han er konge, og at han har kome for å vitna om sanninga. Det siste får Pilatus til å utbryta: Kva er sanning?

Når Paulus seinare skriv sitt første brev til Timoteus, tenkjer han tilbake på kva han har høyrt om denne samtalen mellom Jesus og Pilatus. Då skriv han at Jesus bar fram den gode vedkjenninga for Pontius Pilatus (1. Tim 6,13).

Pilatus si borg

Jesus blei ført frå dei jødiske leiarane som var samla i Kaifas’ hus, til den romerske leiaren Pilatus, som var i Jerusalem pga jødane si påskehøgtid. Det var alltid mange tilreisande pilegrimar i Jerusalem i påsken, og romarane var redde for kva som kunne koma til å skje. Derfor var dei sterkt representerte i byen, både med den øvste leiinga si og med mange soldatar. Til vanleg var Pilatus busett i hovudstaden Caesarea, som låg ved kysten.

Dei romerske makthavarane hadde gjort det for vane å overta dei tidlegare herskarane sitt hovudkvarter. Slik hadde dei gjort overalt i Romarriket, og slik var det i Jerusalem òg. Me kan derfor rekna med at Jesus blei ført fram for Pilatus i ei borg eller eit palass som tidlegare hadde tilhøyrt kong Herodes. Men her har me eit problem: Me veit om tre ulike borgar og palass frå Herodes si tid. NT gir oss få haldepunkt når me vil finna fram til kor Pilatus var, bortset frå at det i den greske teksten skin gjennom at Jesus blei dømt på ein høgtliggjande stad i byen.

Dei tre aktuelle stadane er

• Antoniaborga, like nord for Tempelplassen
• Herodes sitt palass (også kalla Vestpalasset), der Citadellet står i dag
• Det hasmoneiske kongepalasset, det gamle palasset der Herodes budde den første tida han var konge, før han fekk bygd Vestpalasset

Kaifas’ hus

Då Jesus blei arrestert i påsken, blei han ført til dei jødiske leiarane som var samla hos øvstepresten. I guidebøker blir denne staden omtalt som Kaifas’ hus. Bibeltekstane som omtaler staden, brukar eit ord som like gjerne kunne omsetjast med palass.

Nytestamentet gjev oss ikkje hjelp til å finna ut kvar i Jerusalem dette palasset låg, men historikaren Josefus fortel at øvstepresten budde i den bydelen som blei kalla Øvrebyen.

Der er det i dag to stadar som blir vist fram som den sannsynlege lokaliseringa av Kaifas’ hus: Ein armensk eigedom som ligg godt skjult bak høge murar på toppen av Sionshøgda og den katolske Hanegalskyrkja (biletet) som ligg i skråninga aust for Sionshøgda.

Det er interessant å besøkja begge desse stadane. Det vil seia: Det er absolutt mest å sjå og oppleva i Hanegalskyrkja. Eigedomen bak dei høge murane, det armenske Convent of St. Saviour, verkar ved første augekast ganske utilgjengeleg. Dei fleste historikarane argumenterer for at det er dette som er staden for øvstepresten sitt palass. Det er likevel nokre som på grunn av arkeologiske funn og tradisjonshistoria til dei to stadane, tenkjer annleis.

Peters fall

Den natta Jesus blei ført til Kaifas’ hus, fulgte Peter etter. Han ville få med seg kva som skjedde. Han kom så langt som inn i gardsrommet til øvstepresten. Der var det eit bål, og mange folk samla seg rundt bålet for å halda varmen.

Der ved bålet var det Peter svikta Jesus så grovt! Han nekta på at han kjente Jesus! Då han for tredje gong blei konfrontert med at han måtte vera ein av Jesu vener, gjekk det heilt galt for han:

Då sette han i og banna og svor: “Eg kjenner ikkje den mannen.” Straks gol hanen. Då kom Peter i hug det Jesus hadde sagt til han: “Før hanen gjel, skal du fornekta meg tre gonger.” Og han gjekk ut og gret sårt. (Matt 26,74-75)

Det er natt nå når eg sit og tenkjer på denne historia. Eg har funne fram ei bok med “pasjonsbetraktninger”, det vil seia små andaktar med utgangspunkt i Jesu lidingshistorie. Boka heiter Visere enn menneskene, og er skriven av den danske biskopen Georg S. Geil. Han skriv:

“Simon Peter! La dem som har råd til det, se nedlatende på deg. Jeg takker min Herre for at det ble plass til deg i evangeliets beretninger. Som få andre minner du meg om at det er forskjell på fall og frafall, – at ikke engang det forferdeligste fall i seg selv betyr frafall.”

Det nye testamentet fortel at Peter var rask til å ta ordet, og han uttalte seg gjerne på vegne av dei andre disiplane. Han var der det skjedde. Han ville gå på vatnet då dei andre sat i båten. Og altså: Han var den som fulgte etter den arresterte Jesus, men som nekta for at han kjente han. Likevel satsa Jesus på han og gav han store og viktige oppgåver i livet.

Kanskje nettopp det at han etter å ha falle så djupt, blei møtt med nåde og nye utfordringar etter Jesu oppstode, var med på å styrka Peter si tru?

Det er nok fleire enn den danske biskopen som kjenner seg igjen i Peter og som er glade for at Jesus ikkje gav opp å ha han som disippel!

Jesus i møte med dei jødiske leiarane

Jesus blei arrestert i Getsemane og etterpå blei han ført til dei jødiske leiarane som var samla hos øvstepresten Kaifas. Der blei det den natta i all hast arrangert ei rettssak mot Jesus.

Eg vil her fortelja om denne rettssaka som ein del av Jesu lidingshistorie, hans veg mot korset. Den vegen som òg har fått namnet Via Dolorosa. Eg vil i eit seinare innlegg skriva om lokaliseringa av denne hendinga. Går det eigentleg an å seia noko om kor Kaifas’ hus låg?

I rettssaka blei det sett fram mange falske vitnemål. Til slutt spurte øvstepresten Jesus om han var Messias, Guds Son. Dette bekrefta Jesus at han var. Etter dette, som blei sett på som den verste spott mot Gud, dømte dei han til døden.

Grotta i Getsemane

Nå i vekene fram mot påske skriv eg nokre artiklar om tekstar og stadar knytt til Jesu lidingshistorie i Jerusalem. Her kjem den siste av fleire artiklar om Getsemanehagen ved foten av Oljeberget, like aust for Gamlebyen i Jerusalem. Etterkvart skal det koma fleire artiklar om resten av lidingshistoria. Bli med meg vidare, på sporet av Jesus!

Dei fleste som kjem til Getsemane er opptatt av å sjå Alle Nasjonars kyrkje og dei gamle oliventrea utanfor kyrkja. Men like i nærleiken er det ein annan og mindre kjent stad som utfyller opplevinga i kyrkja. Her ligg det ei lita grotte som i fleire hundre år har vore innreia som eit kapell.

Tradisjonen knyter denne grotta til Jesus og disiplane, og fortel at dette var deira opphaldsstad, og kanskje òg overnattingsstad, når dei var i Jerusalem. NT fortel at disiplane sovna i Getsemane mens Jesus kjempa sin avgjerande kamp i bøn eit steinkast unna. Kanskje sov dei, fordi dei var vane med å sova på denne staden?

Lukas fortel, tidlegare i forteljinga om Jesu siste påske: Om dagen var Jesus i tempelet og underviste, men om kvelden gjekk han ut til den høgda som heiter Oljeberget og var der om natta. (Luk 21,37)

Kanskje var det her Nikodemus kom om natta for å snakka med Jesus om trua på Gud?

Viss tradisjonen har rett, og det er faktisk ikkje så usannsynleg, var dette staden der Judas forrådte Jesus med eit kyss og der Jesus blei tatt til fange.

Jesus sa: De kjem med sverd og stokkar som om eg var ein røvar. Dag etter dag var eg saman med dykk på tempelplassen; då la de ikkje hand på meg. Men dette er dykkar time, no er det mørkret som rår. (Luk 22,52-53)

Tradisjonen om denne staden er svært gamal. Fleire skriftlege kjelder frå 300-talet nemner denne grotta og knyter den til Jesus og disiplane. Og desse kjeldene byggjer på den lokalkunnskapen som den første kristne menigheten i Jerusalem hadde.

Eg huskar spesielt ein gong eg kom til grotta. Det var ein varm dag og eg skunda meg inn i den kjølige lufta inne i grotta. Munken som passa staden, gjekk med langkost og vaska golvet. Han hadde ein CD med salmesong i musikkanlegget. Eg blei venleg, men bestemt plassert på ein stol mens han vaska ferdig. Så kunne eg få gå rundt og sjå. Han gav meg ein brosjyre som viste til aktuelle bibelstadar, fortalde historia om staden og som inneheldt ei bøn som kunne hjelpa meg og andre besøkjande til å ha ein andaktstund ved altaret i grotta.

Tankane gjekk til forteljingane om Jesus og disiplane. Så makta de ikkje å vaka éin time med meg? sa Jesus til Peter. Han var nok skuffa av disippelen som han elska så høgt. Eg trur nok eg ville ha sovna, eg òg, om eg hadde vore der. Og eg skuffar nok Jesus mange gonger, i mitt liv i dag. Det gir verkeleg ein del stoff til ettertanke, å sitja der i grotta i Getsemane. Samtidig er det befriande å vita at Jesus gjekk inn i lidinga, nettopp for å frelsa oss vanlege menneske. Eg kjem enda ein gong tilbake til det grunnleggjande i trua: For så elska Gud verda at han gav Son sin, den einborne, så kvar den som trur på han, ikkje skal gå fortapt, men ha evig liv. (Joh 3,16)

Den som vil lesa ein grundigare artikkel om grotta, kan sjå her.

Alle Nasjonars kyrkje

Dei fleste som kjem til Getsemane, konsentrerer seg om den katolske Alle Nasjonars kyrkje og om ein liten hage med eldgamle oliventre utanfor kyrkja. Denne kyrkja blei bygd i 1924 over ruinane av ei kyrkje frå 300-talet. Framfor altaret kjem det ei flat klippe opp av golvet, og tradisjonen fortel at det var her Jesus hadde si avgjerande bønekamp.

Ein gong eg kom til kyrkja, opplevde eg å vera der ein stund heilt åleine. Eg syns det var flott. Eg knelte ned framfor den flate klippa. Og eg studerte dei store mosaikk-bileta over altaret. Det er tre store bilete som viser til forteljingar knytt til denne staden: Det første biletet viser Judas som forråder Jesus, det andre viser Jesus i bønekampen og det tredje viser Jesus som seier “Eg er”.

Men plusteleg var det slutt på freden og roen! Inn velta det ei gruppe amerikanske turistar som stort sett var opptatt av å ta masse bilete med blitz, trass i at det står oppslag om ikkje å gjera det. Deretter song dei eit halleluja-vers og hasta så vidare til ein ny stad. Mon tru om dei opplevde noko heilagt med denne staden? Eller var det bare var ein severdighet for dei? Det skal òg nemnast at det kom enda ei gruppe turistar mens eg var i kyrkja. Dei hadde heldigvis litt meir ro over seg.

Mange som kjem til Getsemane, er mest opptatte av hagen utanfor kyrkja. Her står det nokre eldgamle oliventre. Mange guidar vil nok hevda at desse er så gamle at dei var vitne til Jesu bønekamp her i Getsemane. Det syns eg ikkje er logisk. Om dei verkeleg skulle vera frå det første hundreåret (og slike tre kan visst bli så gamle!), må dei ha vakse opp etter år 70, då romerske soldatar hogg ned og brann opp alt brennbart under beleiringa av Jerusalem.

Likevel, sjølv om eg er skeptisk når nokon prøver å fortelja meg at desse trea stod der då Jesus levde, så gjer desse gamle trea inntrykk! Dei er spesielle, og Getsemane er ein spesiell plass. Staden er sterkt knytt til Jesu siste påske. Her kjem tekstane om koss Jesus kjempa i bøn like før han gjekk inn i lidinga og døden, svært nær.

Det må òg seiast at hagen ikkje er stor, og dessverre er det visst nødvendig å gjerda den inne. Me som besøkjer staden, får altså ikkje lov til å gå inn mellom trea. Vel, vel. Eg innser at viss alle turistar som ville, kunne brekka av ei grein for å ta den med heim, ville desse trea si lange historie få ein brå slutt!

Getsemane

Getsemane er eit kjent stadnamn frå Bibelen. Staden er først og fremst knytt til Jesu lidingshistorie. Les me bibelforteljingane nøye, ser me at dette var ein stad der Jesus og disiplane ofte var samla. Dei budde ikkje fast i Jerusalem, men reiste nok som jødar flest tre gonger i året til byen i dei store høgtidene. Då var det fullt av folk i Jerusalem, og det er ikkje unaturleg at dei hadde ein eller fleire faste samlingsstadar. Kanskje Getsemane var ein slik stad?

Då Jesus hadde sagt dette, gjekk han ut saman med disiplane sine og over til andre sida av Kedronbekken. Der var det ein hage, og den gjekk dei inn i. Men Judas, svikaren, kjende òg den staden, for Jesus og disiplane hadde ofte kome saman der.

Her i Getsemane var det Jesus kjempa ein avgjerande bønekamp før han frivillig gjekk inn i lidinga og døden. Han lot flokken med venner venta på samlingsstaden og tok dei tre disiplane han hadde eit nærast forhold til, med seg lenger inn i hagen. Der blei han gripen av sorg og gru. Han bad dei tre vaka med han, og gjekk så for seg sjølv eit lite stykke unna og bad: Far, er det råd, så lat dette begeret gå meg forbi! Men ikkje som eg vil, berre som du vil.

Mens Jesus bad, sovna disiplane. Noko seinare, då Jesus hadde vekt dei og han igjen var saman med alle disiplane, kom det folk for å ta han til fange. Kven var det eigentleg som arresterte Jesus? Johannes fortel at Judas hadde fått med seg vaktstyrken og nokre menn frå overprestane og farisearane, og no kom dei dit med faklar og lampar og våpen. Vaktstyrken det her er snakk om, var ein romersk hæravdeling som var stasjonert i Jerusalem under dei store jødiske høgtidene, for å oppretthalde ro og orden. Jesus stakk ikkje av i denne situasjonen, men gjekk i møte med dei og lot det skje. Disiplane derimot, dei rømde.

Ein liten detalj frå Markusevangeliet: Ein ung mann følgde etter Jesus; han hadde berre eit linklede om seg. Dei tok han, men han sleppte linkledet, og rømde naken. I kommentarane i NTR les eg: Det at det bare er Markus som fortel om dette, har ført til tanken at den unge mannen var evangelisten sjølv. Den improviserte påkledninga (tilsvarande “i bare nattskjorten”), tyder på at han ikkje var ein av deltakarane i påskemåltidet som Jesus og disiplane hadde feira like før. Kanskje han budde i nærleiken og eigentleg hadde gått til ro, men nå fulgte etter for å sjå kva som skjedde?

Idag er Getsemane prega av kyrkjer og hagar. To av desse stadane har betydd noko spesielt for meg, og dei vil eg skriva litt meir om:

• Alle Nasjonars kyrkje og hagen med gamle oliventre
• Grotta i Getsemane

Her finn du link til fransiskanarane sine flotte sider om Getsemane. Den som vil lesa ein grundigare leksikonartikkel om Getsemane, kan lesa her.

Via Dolorosa

Forteljinga om Jesu liding og død er sentral i den kristne trua. Kristne har gjennom alle tider vore opptatt av historia om det som skjedde då Jesus i løpet av nokre dramatiske timar og dagar blei arrestert i Getsemane, blei forhøyrt av dei jødiske leiarane og av Pilatus, blei spotta og piska og til slutt døydde på korset.

Eg vil nå i vekene fram mot påske skriva nokre artiklar som går inn på dei ulike delane av lidingshistoria.

Uttrykket Via Dolorosa (lidingsvegen, smertevegen) blir brukt om den vegen Jesus måtte gå mot døden på korset, både i geografisk forstand og i overført betydning.

Opplevinga av at Jesu liding og død er så viktig, har òg ført til at mange kristne har fått ein spesiell interesse for byen Jerusalem der Jesu lidingsveg historisk gjekk. Denne interessa har eg òg kjent på i nokre år, og eg fekk i 2001 ein studiepermisjon då eg arbeidde med temaet under tittelen Jesu lidingsveg – innhald og lokalisering. I tillegg til å gå inn i innhaldet i lidingsvegen, har eg altså vore opptatt av å finna ut kor Jesus reint fysisk blei ført, frå han blei arrestert til han blei henretta og gravlagt. Kan me idag finna stadane der dette skjedde?

Eg delar Jesu lidingshistorie opp i desse avsnitta:

• Jesus i Getsemane
• Jesus i møte med dei jødiske leiarane
• Jesus i møte med dei romerske leiarane
• Jesu død på Golgata

I tillegg til dette som direkte kan kallast lidingshistoria, er det vanleg og naturleg å føra linja vidare fram til Jesu grav. Kva veit me om staden der han blei gravlagt og der Det nye testamentet forkynner at han stod opp frå dei døde?

Ei gudsteneste eg var med på for nokre dagar sidan, slutta med orda “Følg Kristus på vegen mot påske, til fornying og fordjuping i trua!” Det kan vera ei oppfordring til oss alle. Gjer me det, blir fastetida ei førebuingstid før påske, også for oss.