Muter

Er mute eit ord som er kjent og forståeleg på moderne norsk? Eg tvilar på det, sjølv om ordboka fortel at dette er eit ord som finst både på nynorsk og bokmål, og det både som verb og substantiv.

I kveld har eg sett på nokre tekstar i 5. Mosebok. Eg har blant anna samanlikna nokre tekstar i Bibelen min (1978/85-utgåva) og i prøveteksten til den nye bibelomsetjinga på bibel.no.

Her er eit avsnitt henta frå prøveteksten til den nye omsetjinga:

I alle dei byane Herren din Gud gjev deg, skal du setja inn dommarar og tilsynsmenn for stammane dine, og dei skal dømma folket med rettferdige dommar. Du skal ikkje vrengja retten og ikkje gjera skilnad på folk. Du skal ikkje ta imot muter, for mutene gjer vise menn blinde og øydelegg saka for den som har rett. Rettferd, ja, rettferd skal du jaga etter. Då skal du få leva og ta i eige det landet som Herren din Gud gjev deg. (5. Mos 16,18-20)

Ordet mute er ei omsetjing av det hebraiske shokhad. På bokmål nytter ein her ordet bestikkelser som er eit godt og forståeleg ord. På nynorsk held altså bibelomsetjarane på ordet mute. Eg syns ikkje me skal gå inn i framtida med eit så konservativt nynorsk bibelspråk. Kan me ikkje omskriva det med så enkle og forståelege ord som hemmelege gåver?

Mitt forslag til omsetjing av den aktuelle setninga i 5. Mos 16,19 blir då:

Du skal ikkje ta imot hemmelege gåver, for slike gåver gjer vise menn blinde og øydelegg saka for den som har rett.

Kva seier du, Anders?

Oppdatering 19.11.2009:

Eg har i dag testa ordet på venner og familie. Eg har ikkje truffe nokon som veit kva muter betyr. I lunchen avslørte eg tydinga av ordet og testa ut forslaget om å omsetja det med hemmelege gåver. “Men dette har ikkje nødvendigvis den same negative klangen som bestikkelser“, var reaksjonen eg fekk. Me prøvde oss fram med ulike uttrykk, – og det beste (og mest folkelege) forslaget var nok “du skal ikkje ta imot smøring”. Konklusjonen rundt lunchbordet var at det må vera mogleg å finna ei god omskriving av setninga. Her har Bibelselskapet ein jobb å gjera!

Et meisterverk om Mennesket

Bare et menneske, og likevel et menneske! Støv, og likevel en som Gud har gitt den største ære! (Sigmund Mowinckel)

Salme 8 er ein av dei flottaste salmane i Det gamle testamentet si salmebok. Denne vakre teksten får fram det kontrastfylte i at me menneske har ein uendeleg verdi og ei stor gudgjeven oppgåve, samtidig som me er så uendeleg små i den store samanhengen. Eg vil seia at Salme 8 er eit meisterverk om Mennesket.

Her er er eit utdrag av salmen i den nyaste omsetjinga, Bibelselskapet si prøveomsetjing som er lagt ut på nettet:

Når eg ser din himmel, eit verk av dine fingrar,
månen og stjernene som du har sett der,

kva er då eit menneske – at du hugsar på det,
eit menneskebarn – at du tek deg av det?

Du sette han lite lågare enn Gud
og krona han med herlegdom og ære.

Du sette han til herre over det dine hender har skapt,
alt la du under hans føter:

småfe og storfe i samla flokk,
dei ville dyr på marka,

fuglen under himmelen og fiskane i havet,
alt som ferdast på havsens stigar.

Herre, vår herre,
kor herleg ditt namn er over heile jorda! (Salme 8, 4-10)

Denne teksten er preiketekst i Den norske kyrkja i dag (10. søndag etter pinse 2009). I samband med dette fann eg fram ei gamal GT-utgåve som eg har i bokhylla mi, der den norske salmespesialisten Sigmund Mowinckel (1884-1965) har omsett og kommentert Salmane.

Mowinckel skriv blant anna slik om Salme 8:

Dikterens utgangspunkt er naturiakttagelsen: stjernehimmelens velde, som vender tanken til skapelsen og til skaperen, til hans kamp og seier over sine fiender i ophavet, og til det skapte kosmos, som blev resultatet av seieren. Fra Guds velde og majestet går tanken til dikterens og menneskets litenhet: et intet mot Gud! Men likevel, mennesket er ikke bare støv, det er også utrustet med en majestet og makt som er av næsten guddommelig art; skaperen har gitt det en guds makt over alt det skapte! Bare et menneske, og likevel et menneske! Støv, og likevel en som Gud har gitt den største ære! Slik blir menneskets ringhet og storhet et nytt bevis på Guds overjordiske og ufattelige underfullhet og herlighet! – En av de originaleste og mest personlige av alle salmene. Dikteren taler på hele menighetens vegne, se v. 2 og 10; men det er hans egen personlige oplevelse og religiøse grunnkjensle han gir uttrykk for – han vet at de andre deler hans syn. – Mer enn de fleste andre hymner klinger denne universalistisk og almenmenneskelig, just fordi den begynner med Gud selv og uttrykker det personlig oplevde forhold til Gud; det nasjonale – at denne herlige Gud er Israels Gud – klinger bare svakt med i innledningens og avslutningens “Jahve vår herre”.

(Det gamle testamentet, oversatt av S. Michelet, Sigmund Mowinckel og N. Messel, bind IV Skriftene, 1. del, Oslo 1955, side 37)

Nytt om Codex Sinaiticus

Codex Sinaiticus er eit svært viktig bibelsk handskrift. Det er 1600 år gamalt og blei funne på Katarinaklosteret i Sinaiørkenen. Dette manuskriftet inneheld blant anna det eldste kjente fullstendige nytestamentet.

Den største delen av handskriftet er i dag på The British Library. Eg har vore på i London og sett den delen som er stilt ut. Eg har også vore i biblioteket i Katarinaklosteret  og late meg imponera av den enorme mengda med gamle manuskript, – sjølv om munkane i klosteret altså har gjeve frå seg mykje av den største skatten frå biblioteket sitt. Det er før øvrig ikkje semje om kva som eigentleg skjedde for ca 150 år sidan då Constantin von Tischendorf fekk med seg dei viktige og gamle handsskrifta frå Sinai.

Så til det som er nytt: Codes Sinaiticus er nå tilgjengeleg på nettet, sjå her. I samband med dette blir det i desse dagar halde ein fagkonferanse om manuskriptet på The British Library:

Codex Sinaiticus is one of the world’s outstanding manuscripts. Together with Codex Vaticanus, it is one of the earliest extant Bibles, containing the oldest complete New Testament. This treasured codex is indispensable for understanding the earliest text of the Greek Bible, the transmission of its text, the establishment of the Christian canon, and the history of the book. Over 400 leaves survive and are held across four institutions: the British Library, Leipzig University Library, St Catherine’s Monastery and the National Library of Russia in St Petersburg.

To celebrate the virtual re-unification of all extant leaves of Codex Sinaiticus, on 6-7 July 2009, the British Library is hosting an academic conference on topics relating to Codex Sinaiticus. A number of leading experts have been approached to give presentations on the history, text, conservation, paleography and codicology, among other topics, of Codex Sinaiticus. Selected conference papers will be edited and published as a collection of articles. (Les meir)

Reuters har ein artikkel som inneheld interessante detaljar:

But there are still many unanswered questions about how the book came to be, said the British Library’s Juan Garces, project manager of Greek manuscripts, who worked on the digitisation

For instance, where was it made? which religious order commissioned it? And how long did it take to produce?

“The limits on access to this manuscript previously have meant that people (academics) have tended to dip, so that they have seized on particular things” to advance theories, Mr McKendrick said.

He said the website will enable research to be carried out in a holistic way for the first time, forcing top scholars to view their theories in context.

A good example, he said, was evidence advanced by some academics pointing to the theory that it could have been made in the ancient city of Cesarea in Israel.

“It is our hope this will provide the catalyst for new research and it is already creating great interest” Garces said. (Les meir)

Oppdatering 09.07.2009: Vårt Land skriv i dag om saka i artikkelen Verdens eldste bibel på nett.

Bibelfaglege ressursar

Har nettopp lagt til lenker til to større oversikter over bibelfaglege ressursar på nettet:

Resource Pages for Biblical Studies (Prof Torrey Seland, MHS)
Biblical Studies Resources (Prof Jim West)

Desse to ressurssamlingane viser veg til store mengder med stoff. Så her, som i så mange andre samanhengar, gjeld det bibelske prinsippet om at den som leitar, han finn (Matt 7,8)

Paulus som mediekritikar

Kvar laurdag har Stavanger Aftenblad ein kommentar under overskrifta Medieblikk. Desse artiklane, som er signerte Svein Egil Omdal, pleier vera både interessante og velskrivne.

I dag var kommentaren dessutan i så stor grad prega av bibelske omgrep, at eg tar med eit utdrag. Her blir til og med Paulus tatt inn i varmen, denne gong i kategorien mediekritikar i særklasse.

Vinner Twitter stortingsvalget?

En gang avhang et menneskes frelse av at navnet sto innskrevet i Livet Bok. Nå er det nok viktigere å være omsvermet på Facebook. Følge Jesus? Ja, bare gi meg twitterkontoen hans.

Det står en svart katt og skygger for tastaturet mens jeg skriver. Den vil så gjerne bli klødd bak øret. Mens jeg atspredt småklorer den til murrende tilfredshet, melder det seg bibelske tanker: Paulus skriver i sitt andre brev til Timoteus at folk så gjerne vil bli klødd – ikke bak, men i øret. De skal vende sitt øre fra sannheten, og holde seg til myter, skriver han, og bedre mediekritikk har vel aldri noen formulert. (Les meir)

Og her er Paulusteksten det blir vist til:

For det skal koma ei tid då folk ikkje toler den sunne læra, men etter eige hovud tek seg lærarar i hopetal, for dei vil ha det som kilar i øyret. Dei skal venda øyret frå sanninga og halda seg til mytar. (2. Tim 4,3-4)

Generalistar i bibelfaga

In this short piece we will present a case for the value of generalists in biblical studies, that is, for the scholar who is “jack of all trades, but master of none.”

Det er Michael F. Bird og Craig Keener som i ein artikkel på SBL Forum, argumenterer for verdien av generalistane i bibelfaga. Artikkelen er kanskje mest interessant for teologistudentar?

Young scholars beginning their careers in biblical studies may have to decide if they are to pursue a career as a “specialist” in one particular field like Pentateuch, Prophets, Paul, Petrine literature or be a “generalist” with expertise across a whole Testament, Second Temple literature, and often even rabbinic and early Christian writings. The attraction to the specialist track can easily be identified: (1) It is easier to master the primary sources of one specific area; (2) secondary literature in our guild is growing exponentially and it is impossible to keep up with the scholarly developments in more than one field; and (3) in terms of career prospects it is easier to develop a research portfolio, and thus secure tenure and promotion, if one sticks to one field of research. That said, the generalist track should also remain a viable and fruitful avenue for scholars to pursue as careers. In this short piece we will present a case for the value of generalists in biblical studies, that is, for the scholar who is “jack of all trades, but master of none.” (Les meir)

For lenker til vidare diskusjon på nettet, sjå innlegget Generalist and Specialists Follow Up på bloggen Euangelion.

Ny bibelportal

Den nye bibelportalen bibel.no er nå i drift. Her finn du blant anna Nettbibelen i ny form, ei bibelutgåve eg ofte er innom. Den kan anbefalast; her har du full tilgang på ulike omsetjingar til nynorsk og bokmål, inklusiv prøvetekstar på den komande omsetjinga av GT (ferdig i 2011?), og sjølvsagt ein søkjefunksjon for heile Bibelen. I tillegg er det tilbod om deltaking i eit lesarforum og tilbod på ulike ressursar.

For den som opplever Bibelen som ein stor og tung materie, finst det også førstehjelp som viser veg til eit utval av dei viktigaste tekstane.

Markus

25. april er i følgje gamal kristen tradisjon evangelisten Markus sin minnedag. Eg viser til tidlegare notat om denne forteljaren som skreiv det eldste evangeliet om Jesus.

Gjestebloggar: Paulus

Om eg talar med mennesketunger og engletunger,
men ikkje har kjærleik,
då er eg ein ljomande malm eller ei klingande bjølle.

Om eg har profetisk gåve
og kjenner alle løyndomar og eig all kunnskap,
og om eg har all tru så eg kan flytta fjell,
men ikkje har kjærleik,
då er eg ingen ting.

Om eg gjev alt eg eig til mat for dei fattige,
ja, om eg gjev meg sjølv til å brennast,
men ikkje har kjærleik,
då har eg ingen ting vunne.

Kjærleiken er tolmodig, kjærleiken er velvillig,
misunner ikkje, skryter ikkje, er ikkje hovmodig.

Kjærleiken krenkjer ikkje, søkjer ikkje sitt eige,
er ikkje oppfarande, gøymer ikkje på det vonde.

Han gleder seg ikkje ved urett,
men gleder seg ved sanninga.

Alt held han ut, alt trur han, alt vonar han, alt toler han.

Kjærleiken tek aldri slutt.
Profetgåvene skal bli borte,
tungene skal teia
og kunnskapen forgå.

For vi skjønar stykkevis og talar profetisk stykkevis.

Men når det fullkomne kjem,
skal det som er stykkevis, ta ende.

Då eg var barn, tala eg som eit barn, tenkte eg som eit barn, forstod eg som eit barn.
Men då eg vart vaksen, la eg av det barnslege.

No ser vi i ein spegel, i ei gåte,
men då skal vi sjå andlet til andlet.
No skjønar eg stykkevis,
men då skal eg kjenna alt fullt ut, liksom eg fullt ut er kjend av Gud.

Så blir dei verande desse tre: tru, von og kjærleik.
Og størst av dei er kjærleiken.

(Henta frå 1. korintarbrev kap. 13, i samband med at dette er preiketekst i kyrkja i morgon, søndag før faste. Sjå også her)

Septuaginta-dagen

Septuaginta (blir forkorta LXX) er den greske omsetjinga av GT frå dei siste hundreåra før Kristus. Denne bibelutgåva er viktig og interessant av mange grunnar, men eg må innrømma at mitt eksemplar likevel står relativt ubrukt i bokhylla. Og nå har til og med Den internasjonale Septuaginta-dagen (8. februar) passert utan noko vidare oppstuss her i heimen. Skal eg vera ærleg, var eg ikkje ein gong klar over at det fanst ein slik markeringsdag før eg i kveld kom over Reasons to Study the Septuagint (in Honour of International Septuagint Day) på bloggen Codex: Biblical Studies Blogspot. Herved er artikkelen anbefalt!

(via Biblia Hebraica)

Bibeldagen

Bibeldagen blir i dag (søndag 8. februar) markert i kyrkjer og ulike kristne forsamlingar over heile landet. Fokus i år er støtte til arbeidet med å spreia Bibelen i Russland.

I 2009 markeres 20-årsdagen for Berlin-murens fall. Det ble innledning på store endringer i Øst, som medførte sammenbrudd for både Sovjetunionen og de regjerende kommunistpartier. Samtidig fikk kirkene tilbake sin frihet og til dels sine eiendeler. Fra Bibelselskapets side startet en massiv bibelbro til øst, med produksjon og distribusjon av store antall bibler til mennesker som aldri tidligere hadde kunnet skaffe seg sin egen bibel.

I takknemlighet over et åpnere samfunn i øst og i en erkjennelse av at svært mye ennå er ugjort samler vi i år inn midler til bibelarbeidet i Russland. Følgende prosjekter er vårt hovedmål:

På Bibeldagen 2009 vil vi spesielt støtte:
• Bibelmateriell til skoler for å utruste lærerne til å undervise kristendom.
• Bibler til verdens ende, store deler av Russland er svært øde, vi distribuerer bibler til mennesker der de er.
• Oversettelse av bibelen til russiske minoritetsspråk.
• Kolahalvøya og bibelarbeidet der er et naturlig fokus for oss nordmenn.

(Les meir)

Bibeldagen blir markert på Såmannssøndagen. Dagen har fått namn etter likninga om såmannen, ei av Jesu likningar der han samanliknar Guds ord med såkornet:

«Ein såmann gjekk ut for å så kornet sitt. Og då han sådde, fall noko attmed vegen. Det vart nedtrakka, og fuglane under himmelen kom og åt det opp. Noko fall på steingrunn, og det visna med same det kom opp, fordi det ikkje fekk væte. Noko fall mellom klunger, og klungeren voks opp saman med kornet og kvelte det. Men noko fall i god jord, og det voks opp og gav grøde, heile hundre gonger det som vart sådd.» ( Luk 8,5-8 )

Til vanleg tolka truleg ikkje Jesus likningane sine. Hans tolkingar er i alle høve normalt ikkje blitt med i NT, og det er nærliggjande å tenkja at han overlét den vidare tankeverksemda til tilhøyrarane. Men i dette tilfellet held han fram, på oppfordring frå disiplane:

Likninga tyder: Såkornet er Guds ord. Dei attmed vegen er dei som høyrer ordet; men så kjem djevelen og tek det bort frå hjartet deira, så dei ikkje skal tru og bli frelste. Dei på steingrunn er dei som tek imot ordet med glede når dei høyrer det. Men dei har ikkje rot; dei trur ei tid, men når dei blir sette på prøve, fell dei frå. Det som fall mellom klunger, er dei som høyrer ordet, men på vegen gjennom livet blir dei kvelte av sorger og rikdom og nytingar og ber ikkje fullmogen grøde. Men det i den gode jorda, det er dei som høyrer ordet og tek vare på det i eit fint og godt hjarte, held ut og ber grøde. (v 11-15)

Les også  Anders Aschim (bibelomsetjar, bloggar og Blix-spesialist) sin kommentar til teksten, der han knyter trådene mellom Blix sin fedrelandssalme, bibelomsetjingsarbeid og denne bibelteksten.

Paulus om ånd, sjel og kropp

Uttrykket ånd, sjel og legeme som skildring av mennesket som ein heilskap, har følgt meg heilt sidan barndomen. Eg møtte dette uttrykket i KFUM-speidararbeidet i Ynglingen i Stavanger. Sjølv om eg nå ikkje lenger er aktiv i KFUM, er eg utruleg glad for den påverknaden eg fekk som menneske og kristen i dette miljøet. KFUM har henta uttrykket frå NT, nærare bestemt frå Paulus’ første brev til tessalonikarane.

Me er inne i eit Paulusår, og eg markerer det her på bloggen med eit kjent sitat kvar månad, eitt frå kvart av dei tretten Paulusbreva i NT.

Januarsitatet er frå 1. Tess, og eg vel meg sjølvsagt verset som eg lærte å kjenna som ung speidar. I den bibelomsetjinga som eg nå les, brukar ein ordet kropp i staden for legeme/lekam:

Må han sjølv, fredens Gud, helga dykk heilt igjennom. Og gjev at dykkar ånd og sjel og kropp må haldast uskadde, så de kan vera ulastelege når vår Herre Jesus Kristus kjem! (1. Tess 5,23)

Korleis har uttrykket ånd, sjel og kropp blitt forklart i KFUK-KFUM?

Eg har i kveld funne fram til 3. Gradsheftet frå 1980-talet, eit hefte som eg sjølv var medredaktør i. Tredjegraden var speidarprogrammet for gutar i 11-12års alderen, og under overskrifta KFUM-speiderkunnskap, finn me følgjande forklaring på trekanten i KFUM-speidermerket:

Hjørnene i trekanten kan minne oss om ansvaret vårt overfor Gud, vår neste og oss selv, spissen peker mot oss og understreker ansvaret. Sidene i trekanten kan også symbolisere ånd, sjel og legeme:

- ånd – det som gjør at vi kan tro på Gud
- sjel – våre tanker og følelser, det som gjør oss til mennesker
- legeme, kropp – det vi kan ta på eller føle (f eks blod, pust)

Trekanten minner oss om at dette hører sammen, er en enhet. Et riktig KFUM-arbeid har noe både for ånd, sjel og kropp. Når Gud har skapt oss slik, er det for at vi skal utvikle alle sider ved oss selv og ikke bare satse på en eller to.

Tidlegare sitat:

• Juni 08: Rom 1,16 om evangeliet som ei Guds kraft til frelse
• Juli 08: 1. kor 13 om kjærleiken
• August 08: 2. kor 12,7-10 om tornen i kroppen
• September 08: Gal 3,26-29 om einskap i trua
• Oktober 08: Ef 1,1-2 med opningshelsinga
• November 08: Fil 4,4-7 om gleda
• Desember 08: Kol 1,15-17 om Kristi preeksistens

To store skattkammer

Dagens sitat:

“Barndommen og Bibelen er dei to store skattkammera i mitt liv, og det finst ei dør mellom dei. Barndommen er ein dimensjon inni oss som det vaksne mennesket kan ha tilgang til, og Bibelen er ei forunderleg verd som eg kan gå inn i enda ein gong.”

(Edvard Hoem i Kristusfigurasjonar, s 21)

Paulus si opningshelsing

Den mest brukte gudstenesteliturgien i Den norske kyrkja begynner med at presten helsar forsamlinga med nåde og fred frå Gud. Dette blir sagt med ord som er henta rett frå Bibelen.

Me er inne i eit Paulusår, og eg markerer det her på bloggen med eit kjent sitat kvar månad, eitt frå kvart av dei tretten Paulusbreva i NT.

Eg har nå kome til Efesarbrevet, og sitatet denne månaden er Paulus si brevopning som inneheld den gamle helsinga som lyder søndag etter søndag i kyrkjene:

Paulus, etter Guds vilje Kristi Jesu apostel, helsar dei heilage i Efesos, dei truande i Kristus Jesus: Nåde vere med dykk og fred frå Gud, vår Far, og Herren Jesus Kristus! (Ef 1,2)

Paulus begynner brevet med å presentera seg sjølv, seier deretter kven brevet er retta til, og helsar så mottakarane med Guds nåde og fred.

Det er interessant å merka seg at dei nytestamentlege breva kombinerer ei gresk-romersk brevform og ei orientalsk brevform som jødane stort sett nytta. Gjennom dette blir det danna ei nytestamentleg, kristen brevform.

Eg siterer frå Håndbok til Det nye testamentet (Luther forlag 2007):

Brevskikken i den gresk-romerske verden følger et nokså fast mønster: A. Brevet innledes med et såkalt preskript som omfatter avsender, hilsen og adressat. B. Deretter følger brevets hoveddel, gjerne kalt brevkorpus. C. Avslutning med hilsen og ønske(r).

Vi har i NT tre eksempler på hvordan et slikt gresk-romersk brev har sett ut: Apg 15,23-29 (brevet som meddeler vedtaket fra apostelmøtet i Jerusalem); Apg 23,26 og overskriften i Jak 1,1.

Jødene fulgte i sine brev den orientalske innledningsformen, som etter navnet på avsender og mottaker hadde et religiøst fredsønske. Brevåpningsformelen ser der slik ut: N.N. til N.N. Fred være med deg! (eller lignende).

De nytestamentlige brevene følger i store trekk konvensjonelle mønstre, i en blanding av gresk-romersk og orientalsk-jødisk brevskikk, men modifiserer dem likevel slik at vi får en kristen brevform. Hvis vi forenkler overskriftene i Paulus’ brev, vil vi lett se at den følger gammel brevskikk, men på kristent vis:

“Paulus, Jesu Kristi tjener, hilser alle dere i Roma, dere Guds elskede som er kalt til å være hellige: Nåde være med dere og fred fra Gud, vår Far, og Herren Jesus Kristus!” (Rom 1,1-7). Enda tydeligere blir den kristne formen når en legger merke til alle innskuddene som det ligger apostelen på hjertet å få tatt med, jf igjen Romerbrevet som har et usedvanlig langt preskript (7 vers)., der Paulus i kortform presenterer seg selv og sitt evangelium. Etter preskriptet og før brevkopus følger dessuten i de fleste Paulus’ brev et annet fast ledd med takk til Gudfor menigheten, jf for eksempel takksigelsen i Rom 1,8-15.

Det høyrer med til historia at dei to orda som identifiserer mottakarane av brevet (“i Efesos”) manglar i dei eldste handskrifta. Det er heller ingenting i brevet som tyder på at brevet er skrive akkurat til forsamlinga i Efesos. Dei fleste Paulusbreva er ganske sterkt knytt til den forsamlinga dei er sendte til. Det er vanleg å tru at brevet eigentleg har vore eit rundskriv til ulike forsamlingar i Lilleasia. Då Paulusbreva etterkvart blei samla i det andre hundreåret, blei kanskje orda “i Efesos” lagt til fordi ein nytta det eksemplaret av brevet som var kjent frå denne viktige byen.

Tidlegare sitat:

• Juni 08: Rom 1,16 om evangeliet som ei Guds kraft til frelse
• Juli 08: 1. kor 13 om kjærleiken
• August 08: 2. kor 12,7-10 om tornen i kroppen
• September 08: Gal 3,26-29 om einskap i trua

Paulus om einskap i trua

I kyrkja er det ein grunnleggjande einskap mellom menneske som trur på Jesus. Eit godt eksempel på det er forsamlinga som tar imot nattverden i ei vanleg gudsteneste. Dette fellesskapet er sett saman av menneske som tar imot noko dei treng, på tvers av alle moglege menneskelege skilje. Her betyr ikkje alder, kjønn, sosial posisjon, politiske meiningar eller kulturell bakgrunn noko. Alle er likeverdige i dette fellesskapet. Her kan f eks ein lærar og og ein elev knela ved sidan av kvarandre fordi dei begge trur på Jesus og vil ta imot av hans gåver.

Denne grunnleggjande einskapen kan førast tilbake til Jesus og hans opne måte å møta menneske på. Og me finn den dokumentert i dei første kristne fellesskapa som er omtalte i NT.

Me er inne i eit Paulusår, og eg markerer det her på bloggen med eit kjent sitat kvar månad, eitt frå kvart av dei tretten Paulusbreva i NT. Me har nå kome til Galatarbrevet, og sitatet denne månaden handlar nettopp om einskapen i trua:

De er alle Guds born ved trua på Kristus Jesus. For alle de som er døypte til Kristus, har kledd dykk i Kristus. Her er ikkje jøde eller grekar, her er ikkje slave eller fri, her er ikkje mann og kvinne. De er alle ein i Kristus Jesus. Og høyrer de Kristus til, då er de Abrahams ætt og arvingar etter lovnaden. (Gal 3,26-29)

Kommentarane til bibelomsetjarane i NTR 1 seier:

I disse versene gjengir Paulus antakelig en del av et dåpsrituale som ble brukt i menighetene. Paulus minner dem om det som ble sagt til dem ved dåpen. Slik vil han få fram at de ikke lenger er under loven. De har i stedet “kledd seg i” Kristus. Det er mulig at de døpte etter dåpen ble kledd i en kappe, som tegn på at de var rene og hadde fått et nytt liv.

Sitatet er henta frå den undervisande delen av Galatarbrevet og dannar avslutninga av eit større avsnitt (v. 11-29) der Paulus skriv om at forholdet mellom Guds løfte (lovnadar) og Guds krav (lova). Hovudsynspunktet hans er at løftet står over lova. Guds løfte om frelse og velsigning blei på grunnleggjande vis gjeve til Abraham i den gamle pakta. Lova blei gjeven fleire hundre år seinare og var tidsavgrensa, ho skulle bare gjelda “til den ætta kom som lovnaden gjaldt“, altså til Kristus kom (v. 19).

Paulus skriv vidare om at me nå lever i trua si tid og at me nå gjennom trua og dåpen blir tatt opp i eit nytt fellesskap som er bygd på arva frå Abraham. Dette nye fellesskapet, kyrkja, består av jødar og ikkje-jødar, av folk frå ulike sosiale lag og av kvinner og menn. Her gjeld ikkje gamle skilje, verken av den eine eller andre art. Det er trua som held fellesskapet saman.

Tidlegare sitat:

• Juni 08: Rom 1,16 om evangeliet som ei Guds kraft til frelse
• Juli 08: 1. kor 13 om kjærleiken
• August 08: 2. kor 12,7-10 om tornen i kroppen

Det gjorde inntrykk!

Møtet med det israelske og palestinske bibelselskapet (sjå her) var flott! Det gjer inntrykk å sjå israelarar og palestinarar sitja saman på scenen og snakka med kvarandre om utfordringane som er knytt til å leva i denne urolege delen av verda. Dei tre gjestene frå bibelselskapa delar trua på Jesus og dette knyter dei saman på ein sterk måte.

Temaet for kvelden var forsoning. Hovuddelen av møtet var lagt opp som ein samtale mellom dei tre. Det dei formidla, utgjer eit viktig supplement til det me elles får høyra om situasjonen i Israel og dei palestinske områda. Dei fortalde om gleder og sorger ved å vera kristne i denne regionen, og dei fortalde om motstand og forfølging frå både jødiske og muslimske grupperingar. Dei kunne også oppleva motstand frå kristne miljø fordi dei ikkje vil dempa og ufarleggjera verksemda si.

Desse gjestene, som altså er messianske jødar og palestinske kristne, trur at vegen til forsoning mellom menneske går gjennom at menneska først blir forsona med Gud. Derfor vil dei gjerne dela den kristne trua med menneske av både kristen, muslimsk og jødisk bakgrunn. Og dei gjer det på ein svært konkret måte: ved å spreia Guds Ord gjennom nytestament, biblar og annan litteratur med bibelsk innhald.

Møtet var leia av generalsekretær Stein Mydske i Det Norske Bibelselskap. Karin Riska, som i fleire år har arbeidd for det palestinske bibelselskapet i Jerusalem, var også med og bidro med tolking.

Som avslutning på kvelden las Stein Mydske denne teksten frå NT:

Nei, om nokon er i Kristus, er han ein ny skapning. Det gamle er borte, sjå, noko nytt har vorte til! Men alt dette er av Gud, han som ved Kristus forsona oss med seg og gav oss forsoningstenesta. Det var Gud som i Kristus forsona verda med seg, så han ikkje steller dei til rekneskap for misgjerningane deira, og han tiltrudde oss ordet om forsoninga. Så er vi no sendebod for Kristus, og det er Gud sjølv som formanar gjennom oss: Vi bed på Kristi vegner, lat dykk forsona med Gud! (2. Kor 5, 17-20)

Likningar

Jesu likningar er fascinerande og imponerande forteljarkunst. Bibelen er forresten full av likningar og liknande uttrykksformer. Bjørnar har utfordra meg til å skriva noko om kva andre ord me kan bruka om “ei likning”. Eg har derfor prøvd meg på ei lita utgreiing i form av ein lengre kommentar på bloggen hans. Eg skundar meg med å seia at stoffet ikkje er eigenprodusert. Eg fann fram Hans Kvalbein sin Matteuskommentar og har stole uhemma der!

Paulus om tornen i kroppen

Det gamle bibelske uttrykket å ha ein torn i kroppen lever framleis i det norske språket, kanskje først og fremst i den gamle formen “tornen i kjødet” (frå bokmålsutgåva 1930). Ingen veit sikkert kva Paulus her siktar til, men det er tydeleg at det er noko som plagar han og som han gjerne skulle vore kvitt. Kanskje tvil og uro? Kanskje ein kronisk sjukdom?

Me er inne i eit Paulusår, og eg markerer det med eit kjent sitat kvar månad, eitt frå kvart av dei tretten Paulusbreva i NT.

Augustsitatet er henta frå Andre Korintarbrev (12,7-10):

Og for at eg ikkje skal gjera meg stor av dei høge openberringane, har eg fått ein torn i kroppen, ein Satans engel som skal slå meg, så eg ikkje skal bli hovmodig. Om denne bad eg Herren tre gonger at han måtte vika frå meg. Men Herren sa til meg: «Min nåde er nok for deg, for krafta blir fullenda i veikskap.» Difor vil eg helst vera stolt av veikskapen min, så Kristi kraft kan bu i meg. Og difor er eg, for Kristi skuld, glad når eg er veik, når eg blir mishandla, når eg er i naud, i forfølging og i angst. For når eg er veik, då er eg sterk.

Kommentarane frå bibelomsetjarane i NTR 2 til desse versa, gir ein del interessante bakgrunnsopplysningar om uttrykket:

torn i kroppen: Det har vært spekulert uendelig mye over hva “tornen i kjødet”, som det het i eldre oversettelser, besto i. Det greske substantivet skólops betegner noe spisst. Det brukes bl.a. om en påle, som noe – også mennesker – kunne spiddes på. Og det brukes om en torn eller en splint. Noen fortolkere mener Paulus anvender ordet i overført betydning, og at det da kan betegne apostelens tvil og anfektelse og åndelige svakhet, andre mener ordet sikter til noe fysisk konkret, for eksempel en eller annen form for sykdom (epilepsi og øyensykdom har vært blant de hyppigste gjetninger). Hvis skolóps sikter til de lidelser Paulus må utholde som apostel i tjeneste for Kristus, kan ordet være brukt om både fysiske og psykiske belastninger som aposteltjenesten førte med seg, jfr skildringen i v. 10.

som skal slå meg: Oversettelse av verbet kolafízå, som kan bety “å slå med knytteneven”, jfr Matt 26,67, eller mer generelt “å mishandle”. Verbet er i presens og uttrykker dermed det vedvarende: Paulus er gjenstand for konstant mishandling.

Tidlegare sitat:

• Juni 08: Rom 1,16 om evangeliet som ei Guds kraft til frelse
• Juli 08: 1. kor 13 om kjærleiken

Mot ørkenspreiing og tørke

I dag er FN sin internasjonale dag mot ørkenspreiing og tørke. Generalsekretær Ban Ki-moon skriv i sin bodskap på dagen:

The time has come for the international community to recognize that drylands and marginal lands, where nearly half of the world’s poor live, are not waste land. Rather, they are potential areas for agricultural intensification for both food and energy needs. Let us renew our commitment to reversing land degradation and desertification. Let us ensure that the 10-year strategy adopted last year in Madrid is fully supported and implemented. On this World Day to Combat Desertification and Drought, let us rededicate ourselves to this mission. (les meir)

Bibelselskapet følgjer opp med ein passande tekst for dagen, der me blant anna finn denne profetien frå Jesaia 41,17-20:

Dei arme og fattige leitar fåfengt etter vatn,
medan tunga brenn av torste.
Eg, Herren, vil høyra deira bøn,
Israels Gud går ikkje frå dei.
Eg lèt elvar strøyma fram på snaue høgder
og kjelder midt i dalar.
Eg gjer øydemarka til sevgrodd tjørn
og turre landet til ein kjeldevang.
Eg lèt sedrar veksa i øydemarka,
akasie, myrt og oliventre.
Eg plantar sypress på den aude hei
saman med gran og buksbom,
så alle kan sjå og vita
at Herrens hand har gjort det,
leggja seg på hjarta og skjøna
at Israels Heilage har skapt det.

Lysta til alltid å eiga meir

Ta dykk i vare for lysta til alltid å eiga meir! For det er ikkje det du eig, som gjev deg livet, om du har aldri så mykje.

Dette er eit sitat frå Jesus, henta frå denne søndagens preiketekst. Eg kjenner at dette er utfordrande, for det er lett å bli prega av denne lysta. Det er vel rett å seia at Jesus utfordrar heile vår vestlege kultur med dette enkle utsagnet. Les gjerne heile teksten i Luk 12,13-21.

Dette sitatet gir oss også eit godt eksempel på koss bibelspråket utviklar seg. Her har eg sitert frå den nyaste omsetjinga til Det Norske Bibelselskap, frå 2005. Her har me “mista” eit av dei litt spesielle orda som finst i eldre bibelutgåver: havesykje.

Den følgjande lista med ulike formuleringar viser koss Bibelselskapet har omsett uttrykket dei siste hundre åra.

• 1930 (bm): Se til og ta eder i vare for all havesyke!
  
• 1938 (nn): Sjå og tak dykk i vare for all havesykja!
  
• 1959, ungdomsoversettelsen av NT (bm): Se til at dere passer dere for gjerrighet!
  
• 1978/1985 (bm): Pass dere for pengebegjær!
  
• 1978/1985 (nn): Ta dykk i vare for all havesykje!
  
• 2003, NTR, prøveutgave av Lukas (bm): Ta dere i vare for all slags grådighet!
  
• 2003, NTR, prøveutgåve av Lukas (nn): Ta dykk i vare for all eigesjuke!
  
• 2005 (bm): Ta dere i vare for all slags grådighet!
  
• 2005 (nn): Ta dykk i vare for lysta til alltid å eiga meir!

Det er det greske uttrykket ἀπὸ πάσης πλεονεξίας som blir omsett på alle desse måtane. Sjølv om dei nyaste utgåvene ikkje får fram at dette kan dreia seg om ein sjukdom, syns eg (som vanleg) at bibelomsetjarane har gjort ein god jobb i 2005-utgåva. Eg legg forresten merke til at det har skjedd ei endring i siste liten i nynorskutgåva, ved at teksten er endra frå prøveutgåva til den endelege utgåva.

Lista over ulike omsetjingar av uttrykket viser faktisk også den utviklinga eg sjølv har opplevd når det gjeld bibelspråket. Då eg var konfirmant i 1971 fekk eg Bibel med 1930-omsetjinga i gåve av fadrane mine. I dag nyttar eg Bibelen med NT frå 2005, – og ventar på at den nye omsetjinga av GT skal vera ferdig i 2010.

Alle omsetjingane, unntatt omsetjinga frå 1959, er henta frå bibelen.no. Den nynorske ungdomsomsetjinga frå 1961 har eg ikkje funne, verken på nettet eller i bokhylla mi.

Om bibelomsetjing

På Bibelselskapet si nettside ligg det ein innhaldsrik og interessant artikkel om Fadervår – kildene, tradisjonen og formidlingen.

Artikkelen er sett saman av fleire ulike delar:

• Fra bibeloversetterens verksted. Fadervår, Herrens bønn. Hentet fra oppslagsdelen til Det nye testamentet 2005
• Å omsetja Fadervår. Artikkel av bibelomsetjar Hans Johan Sagrusten, tidlegare publisert i Ung Teologi (teologisk tidsskrift utgjeve av studentane på MF)
• Fadervår 1550-2005
• Å be Fader vår i dag. Tekstmeditasjon ved Hans-Olav Mørk

Eg tar med eit avsnitt frå artikkel til Sagrusten:

Vi kan samanlikne det å omsetja Bibelen med å forvalte ein slektsgard: Ansvaret går frå generasjon til generasjon. Sonen tek over garden frå far sin, med dei bygningane og den reiskapen som er på garden. Ansvaret er stort – mange generasjonar har arbeidd med denne jorda før han.
Tenk om sonen etter 30 år gav garden vidare med orda «eg har ikkje endra på ein einaste ting!» Viss garden hadde dei same husa, den same traktoren, den same slåmaskina og same driftsmåten som da han tok over, ville han i røynda gje vidare ein gard med sterkt forringa verdi.
Sjølvsagt ville det framleis vera den same jorda. Men reiskapen ein treng for å gjera seg nytte av jorda, ville vera håplaust forelda. For på ein gard må kvar generasjon investere i nytt utstyr for at verdien på garden skal vera like stor. Nye tider stiller nye krav til reiskapen og bygningane på garden.
Slik er det òg med Bibelen. Vi forvaltar det same verdifulle jordsmonnet som generasjonane før oss, men må investere i ny reiskap for å gjera oss nytte av den store spirekrafta som ligg der. Der odelsguten byter ut den gamle traktoren med ein ny, investerer bibelomsetjaren i nye ord som kan formidle det teksta seier. Og der odelsguten byggjer ny driftsbygning, byggjer bibelomsetjaren nye setningar som menneske i dag skjønar.
Og paradokset for både bonden og bibelomsetjaren er: For å gje vidare det same som vi tok over frå generasjonane før oss, må vi endre på det! (les meir)

Jesaiarullen

Den som skal til Jerusalem dei næraste vekene, bør prioritera å besøkja The Shrine of the Book og sjå den originale Jesaiarullen frå Qumran. Dette er ein av dei viktige Dødehavsrullane, og den er tatt fram i lyset i samband med staten Israel sitt 60års-jubileum.

Haaretz skriv i dag:

2,100-year-old Isaiah Scroll on rare public display for two months

For the past 40 years, the 2,100-year-old Isaiah Scroll has been kept in a dark room with temperature and humidity controls, far from the public eye. A few days ago, in honor of Israel’s 60th anniversary, the Israel Museum put the parchment scroll on display in the Shrine of the Book – for two months only.

This is the only complete scroll among the 220 biblical scrolls, known as the Dead Sea Scrolls, discovered at Qumran.

The scroll, whose message became “a foundation stone for humanity,” according to Dr. Adolfo Roitman, director of the Shrine of the Book and curator of the Dead Sea Scrolls, was removed from display in 1967 after only two years, for fear it would disintegrate. Many scholars believe it was copied from an even more ancient scroll by the Essenes, a Jewish monastic sect from the Second Temple period. Others believe it was brought to the desert with other scrolls on the eve of Jerusalem’s destruction, and hidden in a cave. (les meir)

Oppdatering 15.05: Det har vore mange medieoppslag om denne utstillinga dei siste dagane. Eg vil spesielt anbefala ein titt på Artdaily.org sin artikkel med eit flott foto av Jesaiarullen!

Oppdatering 16.05: Nå har også norske medier slått opp saka: Vårt Land skriv idag om utstillinga. Dei har fått kommentar til saka frå Torleif Elgvin, vår fremste ekspert på Dødehavsrullane. Han går litt nærare inn på samanhengen mellom den nasjonale feiringa og utstillinga:

Utstillingen i Israels-museet er en del av feiringen av staten Israels 60 årsjubileum. Elgvin forteller at funnet av de enestående tekstene i Judea-ørkenen i tid falt sammen med statens opprettelse.

– For Israel var dette et funn som var med på å legitimere statsdannelsen. Dødehavsrullene var et bevis på jødisk tilstedeværelse i dette området helt tilbake til det første århundret etter Jesu fødsel. At man nå velger å stille ut en så stor og viktig del av en av Dødehavsrullene, er også en markering av dette, sier Elgvin. (les meir)

Biblical Studies Carnival 29

Biblical Studies Carnival 29 blei nyleg publisert hos Dr Jim West. Dette er ein gjennomgang av utvalde artiklar frå ulike bibliobloggar i april.

Skartveit om bibelspråket

Andreas Skartveit har i dag ein kommentar i Stavanger Aftenblad der han skriv om den betydninga Bibelen har som grunnlag for språket. Som vanleg kjem han med interessante refleksjonar. Han har lese boka Svenskhetens Historia av Göran Hägg, som tydeleg har gjeve han ein del innspel frå svensk språkhistorie, vidare skriv han om Vulgata og om King James Version.

Når det gjeld King James, har eg aldri kome på at den skulle ha “kanskje det vakraste bibelspråket som er laga”. Kanskje det er eg som ikkje har auge å sjå med? Men han har fått med seg at denne bibelutgåva, som tekst, er svært mangelfull, då den ikkje byggjer på eit vitskapleg arbeid med å finna den best moglege grunnteksten.

Eg siterer frå avslutninga av kommentaren, der Skartveit også trekk inn nynorsken som bibelspråk:

Om bibelen har tapt posisjon i vår sekulære verd, så lever han vidare, i kunst, språk og historie, ofte på uventa vis. Det kan kanskje vere på sin plass å minne om det når vi akkurat har fått den første biografien om filologen, bibelomsetjaren og salmediktaren Elias Blix.

Vi og vårt bibelspråk har ei anna historie enn svenskane. Vårt bibelspråk var dansk då det svenske språket vart til. Hos oss hende det lite før Ivar Aasen. Så fekk vi vår målrørsle, som vi er åleine om i Norden. Og kanskje det var i kyrkja, med bibelspråket og salmane, at målrørsla henta dei største sigrane. Sjølv har eg site i ei Oslokyrkje 17. mai der vi song tre nynorsksongar. Slik skulle det vere, og eg trur kanskje eg var den einaste som la merke til det.

Då Bodø-Glimt spela cupfinale på Ullevål, song publikum unisont «Å eg veit meg eit land». Som på Wembley: «Abide with me». Elias Blix i fotballfinale på Oslo vestkant. Det er språkhistorie, bibelspråkhistorie og salmespråkhistore, for å vere nøyaktig. Kort sagt: Historie.

Eg sender samtidig ein gratulasjon til Anders på BlixBlog for enda ein positiv omtale av Blixbiografien.

Alternative evangelier?

Oskar Skarsaune har skrive ein interessant artikkel om alternative evangelieskrifter i forhold til dei fire me har i Bibelen. Les her.

Nettprat om bibelomsetjing

Aftenposten har i dag hatt nettprat om bibelomsetjing med Hans-Olav Mørk frå Bibelselskapet. Bakgrunnen er arbeidet med ny omsetjing av Det gamle testamentet.

Den nye omsetjinga av NT ligg på nettet her. I april vil det bli lagt ut prøvetekstar frå GT.

Her er nokre få eksempel på spørsmål og svar:

Hei der. Hva med Guds navn Jehova, eller Jahve, som i grunntekstene av bibelen sto nesten 7000 ganger, blir det tatt med nå, eller er man enda redd for at navnet skal bli "misbrukt", som jo var grunnen til at navnet man ber om skal bli "holdt hellig" i fadervåret, ble tatt bort? På forhånd takk. Linda., Drammen

Hans-Olav Mørk: Kjære Linda! Takk for interessant spørsmål. Guds navn JHWH – som ingen lenger vet hvordan man uttaler, siden det blant jødene vokaliseres og leses som et annet ord – Adonai – vil bli markert i den nye bibelteksten. Ordet "Herren" – og noen ganger "Gud" – vil bli satt med små versaler ("små store bokstaver") i den norske teksten for å markere hvor de forekommer i den hebraiske teksten. Grunnen til at vi oversettter "Herren" er tradisjonen fra den gamle greske oversettelsen Septuaginta, som oversetter det med "kyrios", som på norsk betyr "Herre". I sammensatte gudsnavn som "Herren hærskarenes Gud" er det noen ganger "Gud" som fungerer som oversettelse av JHWH.

Hei, Siden Bibelen visstnok er Guds ord, krever det ikke ekstremt mye selvtillit å forandre disse ordene? Dag Sørås, Oslo

Hans-Olav Mørk: Kjære Dag Sørås! For et fantastisk relevant spørsmål! En bibeloversetter må fremfor alt være kritisk i forhold til sitt eget arbeid! I vårt oversetterarbeid forsøker vi å følge de samme kriterier for faglig forsvarlighet som man følger når man oversetter andre typer tekster. Det er svært vanskelig å oversette en tekst som er opptil 2500 år gammel, der vi ikke kan spørre forfatterne om hva de faktisk har ment med det de skrev! Spør du meg, krever bibeloversettelse en god porsjon ydmykhet, men også etterrettelighet: der oversetterne er i tvil om hva som faktiskt står, må man også inrømme det, for eksempel i en fotnote. Vi er også opptatt av at stadig nye generasjoner unge, ikke minst de som studerer teologi, skal lære seg bibelspråkene slik at de selv kan lese og fortolke kildetekstene.

Kan du forklare en ikke-troende som meg hvorfor vi skal tro på Bibelen? Bibelen er beviselig full av feil, feil-oversettelser, feil-kopier, bevisste teologiske forvrengninger osv. — så hvordan kan noen påstå at dette er Guds ord? Bibelen er helt åpenbart en tekst skrevet av mennesker – uten guddommelig inngripen (i så fall ville jo Bibelen ha vært feilfri). Barry, Oslo

Hans-Olav Mørk: Kjære Barry! Takk for et viktig spørsmål. Vi anbefaler deg rett og slett å jobbe videre med spørsmålet gjennom å lese Bibelen og gjerne også faglitteratur om bibelens tilblivelse. "Den Fullstendige Bibelhåndboken" av John Bowker er gitt ut hos oss, og gir en god innføring i bibeltekstenes bakgrunn uten å legge skjul på noen av de spørsmålene som moderne forskere stiller til teksten. Gud ble menneske i Jesus. Helt og fullt menneske og samtidig var han helt og fullt Gud. På samme måte er det med Bibelen. Det er en menneskelig bok, som mange har arbeidet på og mange skrevet i og mange tatt vare på gjennom historien. Likevel tror den kristne kirke at Gud snakker til oss gjennom denne boka. Den er i stand til å skape tro hos den som leser med et åpent sinn, den tåler å bli motsagt, forsket på, slitt med et liv. Den eneste måten å finne ut mer, er å lese den selv. Man trenger ingen personlig tro for å gjøre det, og det er jo også fint, egentlig. Dette er også grunnen til at vi oversetter Bibelen: alle skal kunne lese og tolke den selv, uten å være avhengig av at andre tolker den for en.

Les heile nettpraten her.

Aftenposten har i dag også ein artikkel der leiarar i ulike kyrkjesamfunn uttaler seg om behovet for ny bibelomsetjing. Øystein Olsen frå Metodistkyrkja blir sitert på følgjande måte:

   

Som øverste leder for Metodistkirken i hele Norden og Baltikum er han kjent med ulike oversettelser av teksten, og synes det er positivt med en ny norsk versjon.- Jeg har hatt flere gode aha-opplevelser ved å lese ulike utgaver på ulike språk. Det blir ofte fokusert på det negative når det kommer en ny oversettelse, men det er mange eksempler på det motsatte.

    – Et konkret er i salme 121, der det heter «herren skal bevare din utgang og din inngang» i den norske oversettelsen fra 1978. I den nye svenske oversettelsen som kom for noen år siden er dette derimot endret til «herren skal bevare deg under alle av livets skiften.» Det synes jeg gjør innholdet mer forståelig, sier Olsen.

Om den nye GT-omsetjinga

Aftenposten har i dag ein større artikkel om Bibelselskapet sitt arbeid med ny omsetjing av Det gamle testamentet. Dei inviterer til og med til nettprat om bibelomsetjing med prosjektleiar Hans Olav Mørk i morgon. Og dei fortel at ei prøveutgåve av nokre tekstar (omsider!) blir offentleg i bokform og på nettet seinare i vår. Eg gleder meg!

Bibelen har blitt omsett på ny ca kvart 30. år. Siste omsetjing av heile Bibelen er frå 1978, med ei justering i 1985. Det betyr det at det er heilt normalt med ei ny omsetjing nå. Det dreier seg både om at det norske språket utviklar seg og om at det vitskaplege arbeidet med den bibelske grunnteksten utviklar seg. Dessutan tenkjer ein på nokre område annleis nå om prinsippa ein skal følgja. Når det gjeld utviklinga i det norske språket, trur eg det er rett å seia at nynorsk-utgåva har spesielt mykje å henta. Eg syns 1978-omsetjinga til nynorsk inneheld så mange forelda uttrykk, at det er på høg tid med ei ny utgåve. Eg kunne ha kome med mange interessante eksempel.

Når aviser skriv om slike ting, prøver dei sjølvsagt på å skapa litt sensasjon. Derfor fokuserer Aftenposten for eksempel på omsetjinga av Jes 7,14 og valet mellom å omsetja almah med jomfru/møy eller ung kvinne. Men dette er ikkje noko nytt for ein som er vant med å bruka Bibelen! I 1978/85-utgåva er drøftinga av dette tatt med i fotnotane. Det “nye” nå er at omsetjarane på ny foreslår å skriva ung kvinne i teksten, og truleg får gjennomslag for det, slik den tids omsetjarar også helst ville hatt det for 30 år sidan.

Her er nokre utdrag frå artikkelen. Først frå avsnittet om Jes 7,14:

“Se, en jomfru skal bli med barn; hun skal føde en sønn og gi ham navnet Immanuel” ,
heter det i den siste norske utgaven av GT fra 1978. Men i det nye
forslaget vil profeten Jesaja forutse at Jesus vil bli født av en ung
kvinne – ikke en jomfru.- Det hebraiske ordet almah betegner en
ung kvinne som ikke har fått barn, men det sier ikke noe om at hun er
ugift eller jomfru, sier Hans-Olav Mørk, prosjektleder for
oversetterarbeidet i Bibelselskapet.

(…)

Torleif Elgvin, førsteamanuensis i bibelfag, forteller at bibeloversetterne ønsket å bruke ung kvinne i 1978-utgaven av GT.- Biskopene fikk imidlertid gjennomslag for at det skulle stå jomfru, forteller Elgvin.

Om ordet tukt (som har fått medieoppslag tidlegare i prosessen også):

Et ord som har endret betydning på norsk, er tukt. Det var årsaken til
at Bispemøtet før jul anbefalte at ordet tukt ble fjernet fra de norske
bibeloversettelsene.- I dag forbindes ordet tukt med kroppslig straff, men det hebraiske ordet betyr oppdragelse, veiledning og rettledning.

(…)

Barneombudet forteller at Bibelens bruk av ordet tukt er blitt brukt
for å legitimere fysisk avstraffelse av barn i en del kristne miljøer.-
Bibelen blir dessverre brukt av noen som et middel for å legitimere
vold mot barn, og derfor burde man fjerne “tukt”, mener barneombud
Reidar Hjerman. “Herren tukter den han elsker”,
står i det i Salomos ordspråk i dag, men i forslaget til nytt vers vil
Gud bare irettesette. – Grunnbetydningen av det hebraiske ordet er den
positive tilrettevisning; det en far eller mor gjør med barnet sitt.
Tukt er ikke ute i alle sammenhenger, men i de sammenhenger der ordet
kan misforstås med kroppslig straff, er det ut, forteller Mørk.

Om bruk av metaforar:

Ett av målene med revisjonen av GT har vært å hente frem igjen bibelske metaforer som ble borte i 1978-oversettelsen.- Den mest kjente er hjertemetaforen, som brukes som symbol på menneskets og personlighetens sentrum, sier Mørk.

Eg syns det er ei svært interessant opplysning som kjem fram i artikkelen, nemleg at Bibelselskapet på bakgrunn av Dødehavsrullane opnar for å ta inn eit par nye avsnitt i bibelteksten. Det vil seia, nye er dei eigentleg ikkje, for dei har alltid vore med i Septuaginta, den gamle greske omsetjinga av GT. Men avsnitta er i vår tid blitt bekrefta gjennom dei gamle tekstane frå Qumran ved Dødehavet:

Den nye versjonen av GT vil også inneholde et par helt nye avsnitt i
Samuelsbøkene som aldri tidligere har vært med i Bibelen. Manuskriptet
som ligger til grunn for den norske oversettelsen av GT, er
hovedsakelig basert på et hebraisk bibelmanuskript fra år 1000. Men i
de såkalte Dødehavsrullene finnes det mer komplette tekster av
Samuelsbøkene som man finner igjen i en gresk oversettelse av GT fra
det andre århundret f. Kr. Disse avsnittene kommer nå med.-
Dette vil bli den første Bibelen i verden med en så radikal gjengivelse
av Samuelsbøkene, forteller Elgvin, også ekspert på Dødehavsrullene.

Elles må eg jo på denne bloggen, som har eit visst lokalt tilsnitt, ta med at Ingvar Fløysvik, ein av fagteologane som er med i omsetjingsarbeidet, bur her på Bryne.

Les heile artikkelen i Aftenposten her.

Oppdatering: Les også Bjørn Are Davidsens kommentarar til koss det lett kan bli laga sensasjon av slike saker.

Biblical Studies Carnival XXVI

Biblical Studies Carnival XXVI er nyleg publisert på biblicalia. Dette er ein vegvisar til artiklar skrive på forskjellige bibliobloggar den siste månaden.  Søren Holst på PergaMent omset det til Det omrejsende Bibel-tivoli 26 og foreslår at du gjer klar ein kopp te før du opnar sida. Sjølv vil eg heller satsa på ei kanne med kaffi. Men det får bli etter at flyttesjauen er over!

Namnet Jesus

1. januar er Jesu namnedag. Det var ein engel som fortalde kva guten skulle heite:

"… du skal gje han namnet Jesus, for han skal frelsa folket sitt frå syndene deira." (Matt 1,20)

Namnet Jesus er ei gresk form av det hebraiske namnet Yeshua som betyr Herren frelser.

I Israel blir Jesus i dag omtalt som Yeshu, som er ei forbanning! Messianske jødar er derfor svært opptatt av å spreia informasjon om at han eigentleg heiter Yeshua, eit namn som set han i den rette samanhengen.

Ei av julegåvene som eg har gleda meg over denne jula, er salmeboka 316 salmer og sanger av Eyvind Skeie. Eg tar med hans salme til dagen i dag (nr 58). Sjå óg Eyvind Skeies blogg som har med denne salmen.

ÅRET HELLER, TIDER SKIFTER

Året heller, tider skifter,
kun hos Gud er evighet.
Gjennom alt som blir forandret,
fast er himlens kjærlighet.

Jesu navn er nyttårsgaven
som hans kirke får på jord,
navnet som en engel hvisket
til Maria, Jesu mor.

Jesu navn er frelsernavnet,
ett med nådens milde bud.
Jesu navn er guddomskraften,
den han brakte med fra Gud.

”Herren frelser!” Det er navnet
som han fikk fra englemunn.
Før oss, Frelser, gjennom tiden,
møt oss i vår siste stund.

PergaMent

Eg har (via PaleoJudaica) kome over ein dansk biblioblogg nå i romjula; Søren Holst på Københavns Universitet skriv bloggen PergaMent om bibelforskning og det der ligner.