Bibelsk geografi

There is now no excuse to teach or preach without pictures and maps.

Eg veit ikkje om eg er heilt einig i dette, men bakgrunnen for utsegna er at Tyndale Tech presenterer mange gode elektroniske hjelpemiddel i artikkelen Maps & Geography in Biblical Studies.

Jesus og romarane

Den israelske avisa The Jerusalem Post har i dag ein kronikk om Jesus! Det dreier seg om skribenten Shmuley Boteach som skriv om Jesu forhold til den romerske okkupasjonsmakta, inspirert av den britisk-jødiske forskaren Hyam Maccoby. Eg kjenner verken Boteach eller Maccoby frå før. Det er tydeleg at skribenten meiner han har grunnlag for ei fullstendig omskriving av den Jesushistoria som me kjenner frå NT. Han meiner det må vera heilt feil at Jesus ikkje var meir kritisk til romarane enn det NT gir inntrykk av.

The Jerusalem Post fortel av Boteach arbeider med ei bok om den jødiske Jesus. Prosjektet med å forstå Jesus med utgangspunkt i det jødiske har eg stor sans for, og det er slett ikkje unikt for Boteach. Eg tenkjer at Jesu forhold til romarane er ein studie verdt, men eg er likevel noko usikker på dette skriveprosjektet. Det verkar som Boteach meiner Paulus er den store, stygge ulven som har fjerna Jesus frå sin jødiske kontekst. Dette er etter mitt skjøn ei grov forenkling og heller ikkje nokon revolusjonerande eller ny ide. Sjølv om Paulus blir kalla heidningane sin apostel, skal me ikkje gløyma at også han var jøde og at han alltid forkynte Jesus som Messias (med utgangspunkt i GT) i synagogen før han utvida perspektivet til det ikkje-jødiske samfunnet.

Boteach skriv:

Either the night before Passover, or the Seder night itself, is the time Christians believe to have been Jesus’ Last Supper. So, as I sat on Pessah rereading the New Testament in preparation for an upcoming debate in the UK on whether belief in Jesus is compatible with Judaism, I was struck by a powerful insight made by the brilliant British-Jewish scholar Hyam Maccoby.

I shall sum it up, as he does, in a single word: Romans. How could it be that Jesus, the man who defended the innocent and condemned the wicked, the man who drove the moneychangers out of the Temple with a whip, the man who declared it his objective to be the light of the world, never opened his mouth against the Romans? Here was Jesus, a man impassioned in his commitment to justice, a man of extreme sensitivity to the sufferings of others, condemning the Jews, but never the Romans.

(…)

IT IS for this reason that we have to rethink Jesus’ mission and what he was trying to accomplish. I have written many articles arguing that it is time for the world Jewish community to reclaim the Jewish Jesus by understanding his original mission and his great love for his people before his story was later edited by Pauline writers and before he was made into an enemy of the Jews and a friend of the Romans.

In my next column on this subject I intend to summarize Maccoby’s conclusions that will, based on the sources, make the real Jesus known not as an enemy of Judaism but as a Jewish patriot who sought to win Jewish independence from Rome, and who was thus cut off mercilessly by Pontius Pilate for his act of rebellion. (les meir)

PaleoJudaica kommenterer artikkelen i Jerusalem Post slik:

Shmuley Boteach presents a revisionist reading of Jesus in the Jerusalem Post.

(…)

It’s an interesting idea and I look forward to reading the next column or columns. (I haven’t read any of the articles he mentions.) But the implied moral equivalence between the Nazis and the ancient Romans is very overdone. The Romans ran an empire in a brutally efficient way, but they didn’t engage in systematic genocide for genocide’s sake. And whether death by crucifixion was worse than many of the deaths people died in the Nazi death camps is at the very least open to debate.

That said, it’s entirely possible that Jesus had criticisms of the Romans that were censored by his earliest followers for the sake of their own safety. But I’d like to see some positive evidence.

The Shrine of the Book

Jerusalems #9

Dødehavsrullane fascinerer svært mange menneske. Dei gamle rullane som blei funne i leirkrukker i fjellholer i ørkenen nede ved Dødehavet, er utgangspunkt både for utrulege historier og for viktig forskning.

Dødehavsrullane er presentert på ein original måte i utstillinga The Shrine of the Book ved Israels Museum i Jerusalem. Det er mange interessante musear i denne byen; dette er nok det mest unike. Museet har fått 9. plassen på lista over Jerusalems 10 på topp.

Når du kjem til The Shrine of the Book, ser du bare taket som er forma som lokket på ein av leirkrukkene som rullane blei funne i. Anlegget er bygd av skinnande kvit stein. Som ein kontrast må du passera ein høg mur i svart stein. Denne symbolikken peikar på tankegangen til essearane, den jødisk grupperinga som stod bak dei gamle skriftrullene. Dei såg på seg sjølv som barn av lyset, i motsetnad til alle andre som var barn av mørkret. Når du går inn, er det som å gå inn i ei av holene. Der får me sjå nokre av Dødehavsrullane, nokre andre skriftrullar og ei utstilling om miljøet desse rullane blei til i. Det er spesielt å tenkja på at dei er så gamle, og at dei dokumenterer bibelske skrifter og annan jødisk litteratur på ein så spesiell måte.

Du kan lesa meir om Dødehavsrullane her i ein tidlegare artikkel på bloggen.

Som eg har elska dykk

Dette er bodet mitt: De skal elska kvarandre som eg har elska dykk. Desse orda frå Jesus er sentrale i det som er hovudteksten frå Bibelen denne søndagen (4. søndag etter påske). Teksten står i Johannesevangeliet 15,10-17.

Jakobskatedralen

Jerusalems #10

Jakobskatedralen er ein av Jerusalems best bevarte hemmeligheter. Turistgrupper blir svært sjeldan tatt med dit. Likevel er den med på lista over Jerusalems 10 på topp, som nr 10.

Katedralen ligg gøymt bak høge murar inne i det armenske kvarteret og er ikkje opent tilgjengeleg som dei fleste andre kyrkjer i byen. Men armenarane opnar sjølvsagt opp katedralen sin når dei feirar gudsteneste. Eg har fleire gonger deltatt i den korte vesperen som dei har om ettermiddagen på kvardagane.

Jakobskatedralen er hovudkyrkje for det armenske patriarkatet. Kyrkja er frå 1100-talet, men er bygd over eldre kyrkjer som kan førast tilbake til 400-talet. Armenarane knyter staden til to av dei bibelske personane som heiter Jakob; Jesu bror som blei den første biskop i Jerusalem og som i følgje den armenske tradisjonen ligg gravlagt under høgaltaret, og apostelen Jakob, son av Sebedeus, som har eit altar på venstre sida av kyrkjerommet.

Kyrkja er flott og eg vil også seia svært stemningsfull. Det er orientalske teppe på golvet, store mengder oljelampar i taket og fullt av ikonar på veggene. Det er ikkje stolar, men nokre få benkar langs veggene for dei som helst vil sitja. Når gudstenesta begynner, kjem ungdomar i svarte kapper inn. Dette er elevar ved det armenske presteseminaret, dei set seg i to grupper på golvet på kvar siden av altaret og blir etterkvart med som korsongarar i liturgien. Så kjem prestane og munkane, og deretter bølgjer den armenske liturgien fram og tilbake i ei karakteristisk musikalsk form.

Det er fascinerande å oppleva desse gudstenestene. Det kan opplevast underleg, sett med protestantiske auge, at dette er gudstenester utan kyrkjelyd. Det er bare nokre få til stades utanom korgutane, munkane og prestane. Ei rimeleg forklaring eg har høyrt, er at dei ca 1000 armenarane som er igjen i det armenske kvarteret i Jerusalem, helst nyttar ei av dei andre kyrkjene i kvarteret som sin samlingsstad.

Armenarane er eit folk som har ei lang kristen historie. Dei reknar Armenia som den eldste kristne nasjonen i verda, i og med at dei som folk gjekk over til den kristne trua alt i 301. Frå 400-talet har det vore ei armensk befolkning i Jerusalem. Det armenske kvarteret i Gamlebyen er omgjeve av murar ut mot gata, mens armenarane innanfor har sin eigen stille bydel (bilete) med bustadar, kloster og kyrkjer. Ut mot gata er det ein armensk taverna og nokre få butikkar som sel armenske fliser og annan kunst. Og sist, men ikkje minst, det armenske museet, som dokumenterer den armenske kulturen.

Det at Jakobskatedralen er med på lista over Jerusalems 10 på topp, er nok ei overrasking for mange. Eg syns kyrkja fortener denne posisjonen. Den er vakker og spesiell. Og gudstenestelivet i kyrkja, med den tradisjonelle armenske liturgien, er ei flott oppleving å få med seg.

Kyrkja er open i samband med gudsteneste måndag-fredag kl 07-08 og 15-15.30, laurdag-søndag kl 06-09.30. Ein vender seg til vakta i porten inn til det armenske kvarteret. Katedralen ligg like innanfor.

Og her er heile lista over Jerusalems 10 på topp:

• 1. Klippedomen
• 2. Gravkyrkja
• 3. Vestmuren
• 4. Gamle graver i Kedrondalen
• 5. Det herodianske kvarteret
• 6. David si borg i Jerusalem?
• 7. Vatnsystemet i Davidsbyen
• 8. Damaskusporten
• 9. The Shrine of the Book
• 10. Jakobskatedralen

Augustin om stille lesing

Morgenbladet har i dag ein artikkel som handlar om den form for lesing som stimulerer til tenkning; Den som har øyne: hør. Artikkelen begynner med ein interessant observasjon frå 300-talet, knytt til to av dei største kyrkjefedrane. Det blir sitert frå Bekjennelser der Augustin fortel om det inntrykket det gjorde å oppleva at Ambrosius, biskopen i Milano, var stille mens han las! Her er eit utdrag av artikkelen:

Augustin skriver i sine Bekjennelser om kirkefaderen Ambrosius som leste på høyst uvanlig vis: Øynene hans skannet siden og hjertet søkte ut meningen, men stemmen var taus og tungen lå stille. «Enhver kunne fritt nærme seg ham, og siden gjester sjelden ble annonsert, var det ofte slik at når vi kom for å besøke ham fant vi ham lesende på denne måten i taushet, for han leste aldri høyt.»

Bokstaver er tegn for lyder som er tegn for ting vi tenker, oppfunnet for at vi kan samtale med dem som ikke er til stede. Slik anså Augustin det. Men at denne samtalen med de fraværende skulle kunne foregå i taushet, med hvilende tunge og stemmebåndene i ro, det syntes Augustin var bemerkelsesverdig: Ambrosius hensunket i stillelesning, uforstyrrelig fortryllet av en konversasjon som foregikk i hans eget utvidede indre, og som de besøkende ikke fikk del i.

Framhaldet av Kari Løvaas sin artikkel er relativt krevjande å lesa. I kontrast til omgrepet oppmerksomhetsøkonomi endar ho opp med å framheva den kontemplative lesinga. Morgenbladet oppsummerer sjølv hennar synspunkt (her):

Kari Løvaas formulerer her et forsvar for den meditative lesningen, og minner om at oppmerksomhet betyr to ting: Dels å dominere scenen; dels den kontemplative hengivelse som boklesningen har gjort til sin særskilte kunst.

Jerusalems 10 på topp

Jerusalem må vera ein av dei mest spennande byane i verda! Byen som ligg oppe i fjella i Israel, 800 meter over havet, har ein heilt spesiell posisjon både religiøst, politisk og historisk. Den har ei 3000-årig historie. Det er ein fantastisk by å gå rundt i, det er alltid noko nytt å oppdaga. For meg er den delen av historia som er knytt til Bibelen og til kyrkjehistoria mest interessant.

Biblical Archaeology Society har laga eit lite hefte med The Glories of Jerusalem, The Top Ten Sites in the Holy City.

“10 på topp”-lista er sett opp av bibelforskaren Jerome Murphy-O’Connor. Eg vil i tida framover skriva om desse ti høgdepunkta i Jerusalem. Eg begynner med det han plasserer på 10. plass og arbeider meg oppover på lista til nr 1.

Murphy-O’connor har blant anna har skrive den store arkeologiske guiden eg ofte har hatt med meg rundt i Israel. Då eg hadde studieopphald i Jerusalem og arbeidde med Jesu lidingshistorie, oppsøkte eg han på Eqole Biblique og fekk ein samtale om arkeologiske spørsmål knytt til lidingshistoria. Han var lyttande til kva eg var interessert i og kom med tydelege synspunkt på problemstillingane mine. Elles gav han meg ein del tips om litteratur og fortalde også om institusjonen der han arbeider. Interessant!

Oppdatering: Serien er nå ferdig:

• 1. Klippedomen
• 2. Gravkyrkja
• 3. Vestmuren
• 4. Gamle graver i Kedrondalen
• 5. Det herodianske kvarteret
• 6. David si borg i Jerusalem?
• 7. Vatnsystemet i Davidsbyen
• 8. Damaskusporten
• 9. The Shrine of the Book
• 10. Jakobskatedralen

Pilegrimssøndagen

Det er 3. søndag etter påske i dag. Denne søndagen kan godt kallast pilegrimssøndagen, då det er eit sterkt element av det å vera undervegs i fleire av bibeltekstane som er knytt til dagen. Det tradisjonelle kyrkjeårsnamnet på dagen er Jubilate, eit teikn på at påsketida (som me framleis er inne i) er ei jubeltid.

Eg hadde ein god start på dagen med å høyra eit intervju med Svein Tindberg i NRK. Han fekk Jesusforteljinga under huda gjennom ei rein litterær tilnærming til bibelteksten. Det er verkeleg ei historie om å vera undervegs og å vera åpen for å sjå nye sider ved livet.

Sjølv har eg vore prest i Klepp kyrkje i dag. Eg var hyra inn som vikar i det som var kyrkja mi nokre år på 80- og 90-talet. Preiketeksten var Joh 14,1-11 og i preika konsentrerte eg meg om det eg syns er to høgdepunkt i teksten. Pilegrimsaspektet er med i begge desse høgdepunkta:

• I huset til Far min er det mange rom (v 2). Det er interessant at det greske ordet (moné) som er omsett med rom, kan bety kvilestad, herberge.
• Jesus seier: Eg er vegen, sanninga og livet. Ingen kjem til Far utan gjennom meg (v 6). Her er vegen det sentrale pilegrimsmotivet. Det er også sentralt i pilegrimstankegangen å ha eit mål for vandringa, og målet her er altså ein kvilestad i Guds nærleik.

Eg syns Jesus er både inkluderande og ekskluderande i denne teksten.

Han er inkluderande ved å invitera folk til å vera undervegs saman med han på veg til eit hus med mange rom og god plass. Dette er ein tekst som opnar dører, ikkje ein tekst som lukkar dører. Jesus gir oss opne rom, han fortel om ein romslighet hos Gud.

Men han er også ekskluderande på ein måte som kan provosera svært mange, når han seier Ingen kjem til Far utan gjennom meg. I kontrast til ein populær tankegang der den enkelte gjerne vil formulera si tru og sin religion sjølv, seier Jesus at han er den einaste vegen som fører heilt fram til Gud. Dette held eg fast på, samtidig som eg syns det er rett å seia

• at sjølv om det er bare ein veg til Gud, er det mange vegar til tru på Jesus. Kvart menneske sin veg til tru kan sjåast som ei unik vandring, og i mange tilfelle også som eit mysterium.
• at eg som kristen kan vera open for at det også kan vera mykje godt i annan religiøs og filosofisk tankegang. Den greske arven frå Athen har gjeve vår kultur utruleg mykje viktig og verdifullt. Den austlege religiøsiteten kan ha verdifull kunnskap i seg. Men det er vår kristne tru at Jesus har meir å gje enn alt dette! Det er bare han som opnar vegen heilt fram til vår himmelske Far.

Kvart av orda vegen, sanninga og livet inneheld ei heil verd, dette er bilete med eit innhald som me aldri blir ferdige med. I tilknyting til Thomas a Kempis sine tankar, kan me seia det slik: utan vegen kan me ikkje gå, utan sanninga kan me ikkje forstå, utan livet kan me ikkje leva.

Møte med Owe Wikström

Denne veka har eg hatt gleda av å treffa Owe Wikström og å høyra to foredrag av han. Eg nemnte tidlegare at eg i forkant av dette fann fram boka Leve langsomheten, for å sjå om igjen på noko av det han har skrive. Dermed har denne veka blitt mykje prega av hans tankegang.

Torsdag kveld hadde eg ansvar for eit arrangement i domkyrkja der Wikström hadde foredrag, nettopp med temaet Leve langsomheten. Han henta fram stoff frå boka ut frå disposisjonen rastløshetens anatomi, ikkje arbeidsrelatert stress og kyrkja som motkultur. Du kan lesa meir om innhaldet og om inntrykk frå kvelden på nettsida til Stavanger bispedømme og på bloggen til Bjørnar. Eg bør kanskje også ta med at tittelen Leve langsomheten først og fremst er ein hyllest til langsomheten. Originaltittelen er Långsamhetens lov, altså lovprising!

Dagen etter hadde Wikström foredrag for alle prostane og biskopane i landet, på ein nasjonal prostekonferanse som har vore arrangert denne veka i Stavanger. Temaet hans var Innsikt og dømmekraft, og han snakka om å vera leiar i ein kyrkjeleg samanheng. Det var eit innhaldsrikt foredrag og eg har heldigvis gjort meg nokre notat som eg kan ta vare på. Eg skal ikkje gå i detalj her, men bare ta med dette:

Presterollen har mange dimensjonar. Wikström trakk fram desse fem: den handverksmessige, den institusjonelle, den personlege, den teologiske og den trusmessige. I forhold til dei to siste dimensjonane, peika han på kor viktig det er, nettopp for ein prest, å bearbeida forholdet mellom teologi og tru. Betydninga av den åndelege samtale om trua sitt innhald er eit underkommunisert perspektiv i vår tid. Det er viktig å finna gode samtalepartnarar og å skapa mentale rom der ein kan setja ord på trua. “Eg veit ikkje kva eg trur før eg har sagt det!”

Arkeologisk park i Tiberias

Eg har tidlegare skrive om utgravingar i Tiberias. Nå melder Israel Antiquities Authority om planane for ein arkeologisk park i byen.

It is anticipated that the work in this part of the park will be finished this coming summer. Within the framework of the future expansion of Berko Park the Roman theater, which is located at the foot of Mount Berenice, is slated to be excavated. The theater is built of stone, is of imposing in size and faces east, thus those seated in it viewed the Sea of Galilee opposite them, the Golan Heights and Mount Hermon. The planners envision that this ancient and impressive theater will be used once again in modern times for the presentation of grandiose performances.

Berko Park is part of a more extensive area where there are important archaeological finds that are all expected to be included in a large archaeological park in which there are ancient buildings that were previously excavated and that stand exposed today in the area. Included among them are the beit hamidrash that is ascribed to Rabbi Yochanan, which was exposed in the area of Tiberias’ waste water purification plant, the Anchor Church on Mount Berenice, another Byzantine church structure that was recently uncovered, the cardo, the marketplace, the aqueduct and the water reservoir. The city of Tiberias and the Israel Antiquities Authority will continue to act to rehabilitate and conserve these ancient structures, and to include them in a wide-scale tourism program. (les meir)

(via BiblePlaces Blog)

Skartveit om bibelspråket

Andreas Skartveit har i dag ein kommentar i Stavanger Aftenblad der han skriv om den betydninga Bibelen har som grunnlag for språket. Som vanleg kjem han med interessante refleksjonar. Han har lese boka Svenskhetens Historia av Göran Hägg, som tydeleg har gjeve han ein del innspel frå svensk språkhistorie, vidare skriv han om Vulgata og om King James Version.

Når det gjeld King James, har eg aldri kome på at den skulle ha “kanskje det vakraste bibelspråket som er laga”. Kanskje det er eg som ikkje har auge å sjå med? Men han har fått med seg at denne bibelutgåva, som tekst, er svært mangelfull, då den ikkje byggjer på eit vitskapleg arbeid med å finna den best moglege grunnteksten.

Eg siterer frå avslutninga av kommentaren, der Skartveit også trekk inn nynorsken som bibelspråk:

Om bibelen har tapt posisjon i vår sekulære verd, så lever han vidare, i kunst, språk og historie, ofte på uventa vis. Det kan kanskje vere på sin plass å minne om det når vi akkurat har fått den første biografien om filologen, bibelomsetjaren og salmediktaren Elias Blix.

Vi og vårt bibelspråk har ei anna historie enn svenskane. Vårt bibelspråk var dansk då det svenske språket vart til. Hos oss hende det lite før Ivar Aasen. Så fekk vi vår målrørsle, som vi er åleine om i Norden. Og kanskje det var i kyrkja, med bibelspråket og salmane, at målrørsla henta dei største sigrane. Sjølv har eg site i ei Oslokyrkje 17. mai der vi song tre nynorsksongar. Slik skulle det vere, og eg trur kanskje eg var den einaste som la merke til det.

Då Bodø-Glimt spela cupfinale på Ullevål, song publikum unisont «Å eg veit meg eit land». Som på Wembley: «Abide with me». Elias Blix i fotballfinale på Oslo vestkant. Det er språkhistorie, bibelspråkhistorie og salmespråkhistore, for å vere nøyaktig. Kort sagt: Historie.

Eg sender samtidig ein gratulasjon til Anders på BlixBlog for enda ein positiv omtale av Blixbiografien.

Ved bokhyllene

Jeg rusler langs hyller med bøker og hører lavmælte samtaler når jeg legger øret inntil bokryggene.

Sitat frå Owe Wikström, Leve langsomheten s. 71

Leve langsomheten

Denne veka har eg funne fram boka Leve langsomheten av Owe Wikström frå bokhylla mi. Eg har bladd i den og lese litt her og der. Eg huskar at eg likte boka godt, då eg las den for fem år sidan, samtidig som eg innser at eg framleis har mykje å læra på dette området. Grunnen til at eg har tatt boka fram akkurat nå, er at eg om eit par dagar har ansvar for eit arrangement der forfattaren skal ha foredrag over dette temaet.

Owe Wikström er svensk forfattar og religionspsykolog. Han har skrive mange bøker, og fleire av dei er omsette til norsk. Her er forlaget sin omtale av Leve langsomheten:

Hvem rekker å nyte livet? Hva skjer med den som tvinges til å være effektiv hele tiden? Hvorfor er det så mange som snakker om lengselen etter langsomhet – for så å jage videre i neste sekund? Kanskje fordi selve nedbremsingen er problematisk. Svarte tanker stiger mot overflaten. Den etterlengtede stillheten har mange lag.

Owe Wikström maner til motstand mot samtidens jag. Følg ikke alltid med i tiden! Finn tilbake til den gode ensomheten! Han resonnerer omkring de store mangelvarene i vår tid: den gode stillheten og det dype alvoret. Han reflekterer over behovet for å være lat og å føre lange samtaler, mystikkens tiltrekning og menneskets redsel for å begynne på reisen til sitt indre. Noen ganger er den indre og den ytre reisen sammenfallende. Forfatteren skriver om reiser til Budapest, Sankt Petersburg og Assisi, pilegrimsreiser for eksistensiell ettertanke.

Leve langsomheten er lettlest og lærd, alvorlig og drastisk. Den kan med fordel leses på et behagelig sted, for eksempel på kafé eller i en deilig lenestol.

For å seia det sånn: eg gleder meg til torsdag kl 19.00. Det blir ein kveld som utfordrar til refleksjon og ettertanke. I tillegg til foredragshaldaren blir det ein heil del musikk ved musikarane Magnhild Mo, Olav Mo og Ola Ohm. Kvar det skjer? I Stavanger domkyrkje.

Oppdatering etter møtet med Wikström: Les meir her.

Omsorg i ei ulvetid

I dag har eg vore vikarprest i Bryne kyrkje. Det var gildt. Eg har vore prest her i mange år og bur jo her framleis. Denne søndagen blir kalla hyrdesøndagen, etter som tema for dagen er hyrde/gjetarmotivet som me finn fleire stadar i Bibelen. Preiketekst i dag var Salme 23, ein av dei mest kjente tekstane frå Det gamle testamentet.

Ein Davids-salme.

Herren er min hyrding,
det vantar meg ingen ting.
Han lèt meg liggja i grøne enger;
han fører meg til vatn der eg finn kvile,
og gjev meg ny kraft.
Han leier meg på dei rette stigar
for sitt namn skuld.
Om eg så går i dødsskuggens dal,
ottast eg ikkje for noko vondt.
For du er med meg.
Din kjepp og din stav,
dei trøystar meg.
Du dukar bord åt meg
framfor augo på mine fiendar.
Du salvar mitt hovud med olje;
mitt staup fløder over.
Berre godleik og miskunn
skal fylgja meg alle mine dagar,
og eg skal bu i Herrens hus
i lange tider.

Her er ei litt forkorta utgåve av preika mi:

Bakgrunnen for denne teksten var at David var hardt pressa. Kong Saul var blitt fienden hans og David hadde måtta rømma ut i ørkenen nede ved Dødehavet. Han hadde fiendar som stod han etter livet, og likevel har han ein sterk tillit til Gud og trygghet gjennom trua si.

Denne teksten står i GT. Her er det Gud sjølv som er hyrdingen, eller gjetaren. I NT vidarefører Jesus dette bildet, og brukar det om seg sjølv: Eg er den gode gjetaren. Eg set livet til for sauene.

Koss tenkjer me når me høyrer slike uttrykk?

Eg trur mange umiddelbart vil tenkja i retning av omsorg og trygghet. Eg syns orda om å liggja i grøne enger, om å finna vatn der eg kan finna kvile og om å bli leia på dei rette stiane, er naturskildringar som talar sterkt til meg om gleda ved å stola på Gud. Davidssalmen brukar bilder som eg kjenner som lyse og gode, og for meg er gudstrua någe som først og fremst har med livsglede å gjera.

Likevel er det slik at me menneske også kjennar sterkt på kontrastane i livet, ikkje minst i møte med ein slik bibeltekst:

· På den eine sida har eg eit trygt og omsorgsfullt bilde til Gud.

· På den andre sida kjem tankar omkring alt det smertefulle som menneske opplever i ulike samanhengar. Vonde ting som har skjedd i livet. Dei mange ubesvarte spørsmåla som mange sit med.

Er det slik at salmen med det kjente uttrykket Herren er min hyrding først og fremst er blitt eit glansbilde? Og glansbilder har lett for å falma.

Det finst mange glansbilder av Gud og av Jesus, både i bokstavleg og i overført betydning. Og dermed er det nok mange menneske som først og fremst hadde eit glansbilde av Gud, som opplever at han ikkje er så viktig lenger, som opplever at forventningane om hjelp og styrke med åra er redusert, som kjenner seg bortkomne, i alle fall i forhold til Gud.

Til den som kjenner det slik, vil eg seia at bildet med Herren som hyrdingen/gjetaren slett ikkje er eit glansbilde. Det er eit spennande bilde som seier någe om nærver.

På den tida då teksten blei skriven, var gjetaryrket eit hardt yrke. Deira oppgåve var nødvendig nettopp fordi livet som sau ikkje var någen idyll. Det var tjuvar som var ute etter dyra, og det var rovdyr som ville ta dei. Midt i dette levde gjetarane.

I språket vårt har me eit uttrykk: ”i desse ulvetider”. Ordboka mi forklarer ordet slik:

Ulvetid – ei uttrygg, hard og brutal tid

Salme 23 blei skriven i ei ulvetid. Den som har auge å sjå med, ser at me òg lever i ei slik tid. Dagsrevy og andre nyhetssendingar sender dette rett inn i heimane våre. Og menneskesinnet viser seg igjen og igjen å kunna innehalda alt, frå det mest grusomme til det mest edle og sjølvoppofrande. Me treng ikkje gå til internasjonale nyheter for å finna ting som tyder på at me lever i ei ulvetid. Også i vår nærhet opplever folk mykje vondt. Det kan vera oppleving av at livet er utan meining. Det kan vera øydelagte familieforhold. Det kan vera alvorleg sjukdom og død.

Dette er våre liv. Dette er vår tid. Me lever i kontrastane sin samanheng. Verda er både god og vond. Og menneska oppfører seg både godt og vondt. Inn i denne samanhengen lyder orda til oss:

Herren er min hyrding,
det vantar meg ingen ting.
Han lèt meg liggja i grøne enger;
han fører meg til vatn der eg finn kvile,
og gjev meg ny kraft.

Teksten frå Salme 23 er ikkje er ei skildring av ein urealistisk idyll, men ei skildring av Guds nærhet og hans omsorg midt i livet, også når me møter det vonde. Trua på Gud er ikkje ei glansbildetru, men ein relasjon til han som er Skapar, Frelsar og Livgjevar, han som vil vera nær deg i ditt liv, han som vil vera din hyrding, midt i kvardagen.

Eg nemnte at Jesus tar fram bildet frå GT, og bruker gjetarbildet om seg sjølv.

Eg er den gode gjetaren. Den gode gjetaren set livet til for sauene. Men leigekaren, som ikkje er gjetar og ikkje eig sauene, han lèt sauene vera og rømmer når han ser ulven koma. Og ulven herjar mellom dei og jagar dei frå kvarandre. For han er leigekar og har ikkje omsorg for sauene. Eg er den gode gjetaren. Eg kjenner mine, og mine kjenner meg, slik som Far kjenner meg, og eg kjenner Far. (Joh 10,11 ff)

Når Jesus brukar uttrykket den gode gjetaren om seg sjølv, er det nettopp for å framheva at han er nær i alle ulvetider, også i vår tid. Han oppfyller orda frå GT. Og ikkje bare det at han er nær, han er frelsaren som er sterkare enn alle dødskreftene, han er den som skapar nytt liv og som vil føra menneske heilt fram til Guds nærhet.

Det er også eit bodskap som er aktuelt i forhold til dåpen og dåpsbarna. De som står dei to dåpsbarna aller nærast, har nok mange draumar og håp for dei. De tenkjer på framtida deira, kva slags liv skal dei få?

I den samanhengen er det viktig å halda fast på at Gud gjennom dåpen i dag har tatt dei inn i sitt rike. Dei har fått tilhørighet til Gud, han som er den store hyrdingen. Og dei er tatt inn i kyrkja, det store fellesskapet av Guds barn. Der skal dei få leva, der skal dei veksa opp, i tru på Jesus Kristus, han som har opna døra til Guds Rike for oss. Trua har dei fått i gåve i dag. Det er grunnleggjande viktig at dei får leva i denne trua på Jesus, og at dei gjennom dåpen og trua får den tryggheten som Gud vil dei skal leva i.

Men tryggheten som Gud vil me skal leva i, er ein trygghet som gjeld i alle livets forhold. Det er ein trygghet som gjeld like møje i smerte som i glede. Gud er ikkje eit glansbilde. Det kan me ta med oss, også i møte med barna. Det er viktig å snakka sant om livet og om trua med barna når dei veks opp. Og me kan vera trygge på at sanninga aldri fører bort frå Gud!

Dødsskuggens dal

Dette uttrykket seier at den som høyrer Herren til er trygg på grunn av Guds omsorg også i møte med det vonde og vanskelege. Ei anna og kanskje meir direkte omsetjing av den hebraiske teksten ville vera: ”i mørkaste dal”. Men uttrykket dødsskuggens dal har festa seg i norsk bibelspråk slik at ein har halde på det. Tida vil visa om den nye bibelomsetjinga heller skriv i mørkaste dal.

Som prest har eg møtt menneske i sorg i mange ulike samanhengar og situasjonar. Eg har erfart at denne teksten har evne til å tala inn i dei aller vanskelegaste stundane! Den fortel om at Herren Gud kjenner oss og veit koss me har det. Dette er ein tekst som har någe viktig å seia oss når me opplever smerte og savn, ja, heilt inn i den alvorlege sjukdom og i møtet med døden. Salmen talar om Guds vernande hand, om hans makt og om hans omsorg.

Det finst ein grunn som held, også når me er i vår mørkaste dal, når me kjenner at me ikkje maktar meir. Det er trua på Jesus Kristus. Han som sjølv gjekk inn i liding og død for vår skuld, og som gjennom oppstoda på påskedagen fullførte sitt frelsande verk. Han sa sjølv: ”Eg er oppstoda og livet. Den som trur på meg, skal leva om han så døyr. Og kvar den som lever og trur på meg, skal i all æve ikkje døy.”

I Herrens hus

Teksten sluttar med ein trygghetserklæring rett etter at han taler at han har fiendar rundt seg:

Berre godleik og miskunn
skal fylgja meg alle mine dagar,
og eg skal bu i Herrens hus
i lange tider.

Kva betyr ordet ”Herrens hus” her?

For oss er det kanskje naturleg først å tenkja på kyrkjebygget? Og at denne teksten handlar om å høyra heime her i kyrkja vår. Det er jo ein flott tanke. Og i GT-samanheng kunne me då tenkja oss at dette dreier seg om tempelet i Jerusalem og det å vera der alltid.

Men ordet hus betyr på hebraisk meir enn ein bygning. Det kan bety hus og det blei brukt om tempelet. Men det betyr også hushaldning, slekt og familie.

Denne breie betydninga av ordet hus er brukt i eit interessant og viktig ordspel i GT. David ønskte å byggja eit hus for Herren, altså eit tempel, men Gud seier til han at det skal skje i neste generasjon, av kong Salomo. Men så forkynner Gud gjennom profeten Natan at Herren sjølv vil byggja eit hus for David!

Og no forkynner Herren deg at han vil byggja eit hus åt deg. Når tida di er ute, og du kviler hjå fedrane dine, då vil eg etter deg reisa opp din eigen son og etterkomar, og eg vil grunnfesta kongedømet hans. Han skal byggja eit hus åt namnet mitt, og eg vil tryggja kongsstolen hans til evig tid. (…) Ditt hus og ditt kongedøme skal alltid stå fast for mitt åsyn, og din kongsstol skal stå støtt til evig tid. (2. Sam 7,11-13 + 16)

Etter at David har bede Gud om å få byggja eit hus for han, seier Gud at han skal byggja eit hus for David! Mens David tenkjer på ei bygning, talar Gud om ei slekt. Det som er interessant, er at dette sidan er tolka om Messias. David son Salomo bygde tempelet i Jerusalem. Men Jesus, som var av ”Davids hus og ætt” som det står i juleevangeliet, og som også blir kalla Davids son, han skulle byggja ferdig det egentlige Guds hus, nemleg Guds familie.

På denne bakgrunn kan me også lesa dette:

Berre godleik og miskunn
skal fylgja meg alle mine dagar,
og eg skal bu i Herrens hus
i lange tider.

Då vil eg igjen minna om det store som skjedde i dåpen i dag. Dåpsbarna blei i dag ein del av Herrens hus, av Guds familie. Det er vårt håp at dei gjennom heile livet skal få leva i den tilliten som er skildra i Salme 23.

Teksten handlar altså om å høyra til hos Gud! Alle me som er døypte er tatt inn i Guds hus og familie. Der skal me få leva våre liv i tillit, både i lyse og lette dagar og når livet kjennest tungt og vanskeleg. Me kan vera trygge fordi me uansett har den store hyrdingen/gjetaren, Jesus Kristus, tett ved sida vår i kvardagen.

Ny adresse

Nå er bloggen min flytta hit til WordPress. Det gjenstår ennå ein del arbeid med å få den slik eg vil ha den, men det får koma etterkvart. Då er det bare å oppfordra lesarane av bloggen om å merka seg den nye adressa.

Bloggen har vore i drift sidan januar 2005 og inneheld pr i dag 588 artiklar.

Notata på denne bloggen er ofte relatert til Bibelen. Spesielt er eg interessert i arkeologi, historie og geografi knytt til Det nye testamentet. Elles skriv eg blant anna om reiseliv, friluftsliv, kyrkjeåret, israelsmisjon og om den kristne trua sine historiske røter. Bloggen er skriven frå Bryne. Enkelte notat har eit visst lokalt tilsnitt!

Biblical Studies Carnival

Biblical Studies Carnival XXVIII blei nyleg publisert på Thoughts on Antiquity.

Sjå òg heimesida til Biblical Studies Carnival.

Gennesaretsjøen er funnen!

Dagens beste aprilspøk innan kategorien bibelsk arkeologi var av det ironiske slaget. BiblePlaces Blog melder i dag at Gennesaretsjøen er funnen og tar med reaksjonane hos ulike grupperingar:

Officials today announced that the Sea of Galilee, famous in the New
Testament as the location of Jesus’ ministry, has been discovered!
Reaction to the announcement was decidedly vocal in all quarters.
Evangelicals claimed that all of the Bible was hereby proven to be
true.  One biblioblogger denounced the archaeologists as right-wing
fundamentalists, asserting that no such body of water ever existed but
the Bible is completely true nonetheless.  A Palestinian spokesman said
that this is all just a plot to steal their land.  One Christian
Zionist organization already had an appeal letter for funds in the
mail. 60 Minutes had undercover reporters on the scene in hopes of finding an
Egyptian scientist to explain how it must be a fraud.  A bulletin
posted on Ron Wyatt’s website confirmed that they had already located
Jesus’ footprints in the water.  (les meir)